# صعلك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%84%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B9%D9%84%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صعلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%84%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صعلك

صعلكه صعلكة: أفقره. وصعلك الثريدة: جعل لها رأسا، أو رفع رأسها. وقال شمر: صعلك البقل الإبل: سمنها.
 ورجل مصعلك الرأس أي: مدوره وقيل: صغيره، قال ذو الرمة يصف الظليم:
  يخيل في المرعى لهن بنفسـه                      مصعلك أعلى قلة الرأس نقنق

  والصعلوك، كعصفور: الفقير كما في الصحاح، زاد ابن سيده: الذي لا مال له، زاد الأزهري: ولا اعتماد، قال أبو النشناش:
  وسائلة بالغـيب عـنـي وسـائل                      ومن يسأل الصعلوك أين مذاهبه? والجمع الصعاليك، وأنشد الليث:
  إن اتباعك مولى السوء يتبعه                      لك الصعاليك ما لم يتخذ نشبا وتصعلك الرجل: افتقر وأنشد الجوهري لحاتم طيئ:
  عنينا زمانا بالتصعلك والغنـى                      فكلا سقاناه بكأسيهما الدهـر
  فما زادنا بغيا على ذي قـرابة                      غنانا ولا أزرى بأحسابنا الفقر أي: عشنا زمانا.
 وتصعلكت الإبل: طرحت أوبارها كما في الصحاح، زاد غيره: وانجردت، وقال شمر: إذا دقت قوائمها من السمن، وقال الأصمعي - في قول أبي دواد يصف خيلا -:
  قد تصعلكن في الربيع وقد ق                      رع جلد الفـرائض الأقـدام قال: تصعلكن: دققن وطار عفاؤها عنها، والفريضة: موضع قدم الفارس.
 وصعاليك العرب: ذؤبانها. وعروة الصعاليك: هو ابن الورد لقب به لأنه كان يجمع الفقراء في حظيرة فيرزقهم مما يغنمه كما في الصحاح. وصعليك: اسم رجل، كذا في النسخ، وفي التكملة وصعلكيك: اسم.
 ومما يستدرك عليه: المصعلك، من الأسنمة: التي كأنما حدرجت أعلاه حدرجة وكأنما صعلكت أسفله بيدك ثم مطلته صعدا، أي: رفعته على تلك الدملكة وتلك الاستدارة، قاله شمر. وأبو الطيب سهل بن محمد الصعلوكي الشافعي: فقية مشهور تفقه بأبيه وبأبي علي محمد بن عبد الواحد الثقفي، وعنه والد إمام الحرمين أبو محمد عبد الله بن محمد بن يوسف الجويني، وأبو سهل محمد بن سلمان ابن محمد العجلي الحنفي النيسابوري، يعرف كذلك، روى عن أبي بكر بن خزيمة، وعنه الحاكم، مات سنة 396 بنيسابور.

### Türkçe

**صعلكه** **صعلكة**: Onu fakirleştirdi. Ve **صعلك** **الثريدة**: ona bir baş yaptı; yahut onun başını yükseltti. Şemmer dedi: **صعلك** **البقل** **الإبل**: onları semirtti.

Ve **رجل** **مصعلك** **الرأس** yani: onu yuvarlak olan; ve denildi: küçüğü olan. Zü’r-Rumme, devekuşunu vasfederek dedi:

  Otlakta onlar için kendi nefsiyle salınır
  **مصعلك**; başın tepesinin en üstü **نقنق**

Ve **الصعلوك**, **كعصفور**: fakir; Sıhâh’ta olduğu gibi. İbn Sîde artırdı: malı olmayan kimse. Ezherî artırdı: ve dayanağı olmayan. Ebû’n-Neşnâş dedi:

  Gıyapta benden soran bir sorucu ve bir sorucu;
  ve kim **الصعلوك**’a sorar: “Nerede onun gidişleri?”

Çoğulu **الصعاليك**’tir. Leys şu beyti okudu:

  Kötülük efendisini izlemen—onu izler—
  sana **الصعاليك** (vardır), bir **نشب** edinmedikçe

Ve **تصعلك** **الرجل**: fakirleşti. Cevherî, Hâtim Tayyi’ için şu beyti okudu:

  Bir zaman **التصعلك** ve zenginlikle sıkıntı çektik;
  ikisi de bize, ikisinin kadehleriyle, dehr içirdi.
  Yakınlık sahibine karşı azgınlık, zenginliğimizi artırmadı;
  fakirlik de soylarımızı aşağılamadı

Yani: bir zaman yaşadık.

Ve **تصعلكت** **الإبل**: yünlerini attı; Sıhâh’ta olduğu gibi. Başkası artırdı: ve soyundu. Şemmer dedi: semizlikten ayakları inceldiği zaman. Asma‘î—Ebû Duvâd’ın atları vasfeden sözü hakkında—dedi:

  İlkbaharda **تصعلكن** oldular; ve (öyle ki)
  **الفـرائض**’in derisini ayaklar dövdü

Dedi: **تصعلكن**: inceldiler ve üzerlerindeki **عفاء** onlardan uçtu. Ve **الفريضة**: süvarinin ayağının yeri.

Ve **صعاليك** **العرب**: onların kurtlarıdır. Ve **عروة** **الصعاليك**: o, İbnü’l-Verd’dir; Sıhâh’ta olduğu gibi, fakirleri bir ağılda toplar ve ganimetinden onlara rızık verirdi diye bununla lakaplandı. Ve **صعليك**: bir adamın adıdır; nüshalarda böyle. Ve Tekmile’de **صعلكيك**: bir addır.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **المصعلك**, hörgüçlerden: sanki üstü yuvarlanıp aşağı yuvarlatılmış gibi olan; ve sanki altı elinle **صعلكت** edilmiş, sonra onu yukarı doğru uzatmışsın; yani: onu o tümseklik ve o yuvarlaklık üzerine yükseltmişsin; Şemmer söyledi. Ve Ebû’t-Tayyib Sehl b. Muhammed **الصعلوكي** eş-Şâfi‘î: meşhur bir fakih; babasıyla ve Ebû Ali Muhammed b. Abdülvâhid es-Sekafî ile fıkıh öğrendi. Ondan, İmâmü’l-Haremeyn’in babası Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Yûsuf el-Cüveynî ve Ebû Sehl Muhammed b. Selmân b. Muhammed el-Aclî el-Hanefî en-Nîsâbûrî (böyle bilinir) rivayet etti. Ebû Bekr b. Huzeyme’den rivayet etti; ondan da Hâkim rivayet etti. Nîsâbûr’da 396 yılında öldü.
