# صعل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B9%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: صعل

باب العين والصاد واللام معهما
ع ص ل، ع ل ص، ص ع ل، ص ل ع، مستعملات ل ع ص، ل ص ع مهملان عصل: العَصَلُ: إعوجاج الناب، قال:
على شناحٍ نابُهُ لم يَعْصَلِ
شناح، أي: طويل.
والأعْصَلُ من الرجال: الذي عَصِلَتْ ساقه فاعوجّتِ اعوجاجاً شديداً. ولا يقال العَصِلُ إلاّ لكلّ معوجّ فيه صلابة وكزازة.
والعَصِلَةُ: الشجرة العوجاء التي لا يُقْدَرُ على إقامتها بعدما صلبت. وكذلك السّهم إذا اعوجّ متنه.
والعَصَلَةُ: شجرة إذا أكل البعير منها سلّحته تسليحاً، ويجمع على عَصَلَ، قال لبيد:
وقبيل من عُقَيْلٍ صـادق		كليوثٍ بين غابٍ وعَصَلْ
علص: العِلَّوْص: من التُّخَمَةِ والبَشَم. ويقال هو اللَّوَى الذي يَيْبَسُ في المعدة.
عَلَّصَتِ التُّخَمَة في مَعِدَتِه تعليصاً، وإن به لِعِلَّوْصاً وإنّه لمعلوص وعِلّوْص، أي: مُتْخَم.
صعل: الصّعل من النَّعام ما صغر رأسُه، وكذلك الرّجلُ الصَّعْلُ إذا صغر رأسه، كأنّه يستوي مع عنقه من غير قِصَر في العنق. قال يصف دَقَلاً، وهي الخشبة التي ينصب في وسطها الشِّراع:
ودَقَلٌ أجرُ شوذبيُّ
صَعْلٌ من السّام ورُبّانيُّ
الشوذبيّ: الطويل، وأراد بالصعل ههنا الطويل. وإنما يصف مع طوله استواء أعلاه بأسفله، ولم يصفه بدقة الرأس، لأنّه أراد جودة النعت.
قال الضرير: الصّعل: الدقيق، والسّام: شجر، والرُّبانيّ الذي يقعد فوق الدَّقَل فيتمخّر الرياح لأصحاب السّفن.
صَعْل من السّام وزنبريّ
وهو الملاحّ، ويُروى: رِبّانيّ.
وقد يقال: رجل أصعل، وامرأة صَعْلاَء، وقد صَعِلَ صَعَلاً.
صلع: الصَّلَعُ: ذهاب شعر الرأس من مقدّمه إلى مؤخَّره، وإن ذهب وسطه فكذلك والنعت: أصلع وصلعاء، والجميع: صُلْع وصُلْعان .
والصَّلَعَةُ: موضع الصَّلَع من الرأس حيث يرى، وكذلك النَّزَعَة والجَلَحَة ونحوه رأيتهم يخففونه، ويجوز تثقيله في الشّعر على قياس الكَشَفَة والقَزَعَة فإنّها يثقّلان هكذا جاءت الرواية.
الصُّلاّع: الصَّفاحُ وهو العريض من الصَّخر. الواحدة: صُلاَّعة وصُفّاحة.
والتَّصليع: السُّلاح. يقال للمُجَعْسِس: صلّع تصليعاً، إذا وضع مستوياً مبسوطاً على الأرض.
قال شجاع: أقول: لا أعرف: صلّع المُجَعْسس، ولكن أقول: سلّخ أي: وضعه مطّولاً مثل سليخة الغزل، ويصل به، وهو السليخ أيضاً التي تنزع المرأة مما على مغزلها إذا وفرته وفرع. وزرق به وذرق به إذا وضعه بخرِاءة مستوياً.
وصلّعت العُرْفُطُة تصليعاً إذا سقطت رءوس أغصانها، وأكلتها الإبل. قال الشماخ:
إن تُمس في عُرْفُطُ صُلْعٍ جماجمه		من الأسالق عاري الشّوك مجرود
والأصْلَعُ من الحيات الدقيق العنق كأن رأسه بندقة مدحرجة.
والأُصَيْلِعُ: رأس الذكر مكنّى عنه.

### Türkçe

باب العين والصاد واللام معهما
ع ص ل، ع ل ص، ص ع ل، ص ل ع، مستعملات ل ع ص، ل ص ع مهملان عصل: **العَصَلُ**: köpekdişinin eğriliğidir; dedi ki:
على شناحٍ نابُهُ لم يَعْصَلِ
**شناح**; yani: uzun.
Erkeklerden **الأعْصَلُ**: baldırı **عَصِلَتْ** de şiddetli bir eğrilikle eğrilmiş olan kimsedir. Ve **العَصِلُ** denilmez; ancak içinde sertlik ve katılık bulunan her eğri şey için (denir).
**والعَصِلَةُ**: sertleştikten sonra doğrultulmasına güç yetirilemeyen eğri ağaçtır. Ok da gövdesi eğrildiği zaman (böyledir).
**والعَصَلَةُ**: deve ondan yediği zaman onu bir ishal ile ishal eden bir ağaçtır; **عَصَلَ** üzerine cem‘ olunur. Lebîd dedi ki:
وقبيل من عُقَيْلٍ صـادق		كليوثٍ بين غابٍ وعَصَلْ

علص: **العِلَّوْص**: tıka basa yemekten ve aşırı tokluktandır. Ve denilir: o, midede kuruyan bükülmedir.
**عَلَّصَتِ التُّخَمَة** onun midesinde **تعليصاً**; ve şüphesiz onda **لِعِلَّوْصاً** vardır; ve şüphesiz o **لمعلوص** ve **عِلّوْص**tur; yani: tıka basa yemiştir.

صعل: **الصّعل** devekuşundan başı küçük olan (kısımdır); ve başı küçük olduğu zaman erkek **الرّجلُ الصَّعْلُ** da böyledir; sanki boynunda bir kısalık olmaksızın boynuyla bir olur. **دَقَلاً**ı vasfederken dedi; o, yelkenin ortasına dikildiği tahtadır:
ودَقَلٌ أجرُ شوذبيُّ
صَعْلٌ من السّام ورُبّانيُّ
**الشوذبيّ**: uzun; ve burada **بالصعل** ile uzunluğu kastetti. Ancak, uzunluğuyla beraber üstünün altıyla eşit oluşunu vasfeder; onu başın inceliğiyle vasfetmedi; çünkü vasfın iyiliğini kastetti.
Kör dedi ki: **الصّعل**: ince (olan); **السّام**: ağaçtır; ve **الرُّبانيّ**: gemi sahipleri için rüzgârları yararak (yöneten) olarak **الدَّقَل**ın üstünde oturan kimsedir.
**صَعْل** من **السّام** وزنبريّ
Ve o, gemicidir; ve rivayet olunur: **رِبّانيّ**.
Ve denilebilir: **رجل أصعل** ve **امرأة صَعْلاَء**; ve **صَعِلَ صَعَلاً**.

صلع: **الصَّلَعُ**: başın saçının önünden arkasına kadar gitmesidir; ve eğer ortası giderse, o da böyledir. Sıfat: **أصلع** ve **صلعاء**; ve hepsi: **صُلْع** ve **صُلْعان**.
**والصَّلَعَةُ**: baştan görünen **الصَّلَع**ın yeri; **النَّزَعَة** ve **الجَلَحَة** ve benzeri de böyledir; onları hafiflettiklerini gördüm. Ve şiirde, **الكَشَفَة** ve **القَزَعَة** kıyasınca ağırlaştırılması caizdir; çünkü onlar böyle ağırlaştırılır; rivayet böyle gelmiştir.
**الصُّلاّع**: **الصَّفاحُ**tur; o da kayadan geniş olandır. Tekili: **صُلاَّعة** ve **صُفّاحة**.
**والتَّصليع**: silah(landır). **المُجَعْسِس** için denilir: **صلّع تصليعاً**; yere düz, yayılmış olarak koyduğu zaman.
Şücâ‘ dedi ki: derim: **صلّع المُجَعْسس**i bilmiyorum; fakat derim: **سلّخ**; yani: onu, ipliğin **سليخة**si gibi uzatılmış olarak koydu; ve onunla (şu da denir): o, **السليخ** de (denen şey)dir; kadın onu, iğindeki şeyden, onu çoğalttığı ve dallandırdığı zaman çıkarır. Ve **زرق به** ve **ذرق به**: onu dışkı ile düz olarak koyduğu zaman.
Ve **العُرْفُطُة** **تصليعاً** **وصلّعت**; dallarının başları düştüğü ve develer onu yediği zaman. Şemmâh dedi ki:
إن تُمس في عُرْفُطُ صُلْعٍ جماجمه		من الأسالق عاري الشّوك مجرود
Yılanlardan **الأصْلَعُ**: boynu ince olan; sanki başı yuvarlanmış bir fındıktır.
**والأُصَيْلِعُ**: erkeğin başıdır; ondan kinaye edilmiştir.
