# صعل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B9%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صعل

الصعلة: نخلة فها عوج، واصول سعفها جرداء، حكاه أبو حنيفة، عن أبي عمرو، وأنشد:
  لا ترجون بذي الآطام حـامـلة                      ما لم تكن صعلة صعبا مراقيها

  وقال ابن بري: الصعلة من النخل: الطويلة، قال: وهي مذمومة، لأنها إذا طالت ربما تعوج. والصعلة: الدقيقة الرأس والعنق، منا، ومن النخل، والنعام، وفي كلامه لف ونشر غير مرتب، كالصعلاء، وللمذكر الأصعل، والصعل، بالفتح، قال الأصمعي: رجل صعل، وامرأة صعلة، لا غير، قال ابن بري: وحكى غيره: وامرأة صعلاء. والرجل على هذا أصعل، وقال شمر: الصعل من الرجال: الصغير الرأس، الطويل العنق، الدقيقهما، وفي حديث علي: استكثروا من الطواف بهذا البيت، قبل أن يحول بينكم وبينه من الحبشة رجل أصعل أصمع. قال الأصمعي: هكذا يروى أصعل، فأما كلام العرب فهو صعل، بغير ألف، وهو الصغير الرأس. وقد ورد في حديث آخر، في هدم الكعبة: كأني به صعل يهدم الكعبة. وأصحاب الحديث يروونه: أصعل. وقد صعل، كفرح، صعلا، واصعال، اصعيلالا، وهذه عن ابن دريد، قال: يقال: اصعالت النخلة: إذا دق رأسها. والصعل أيضا الطويل، قال العجاج، يصف دقل السفينة، وهو الذي ينصب في وسطه الشراع:
  ودقل أجرد شوذبي
  صعل من الساج ورباني أراد بالصعل الطويل، وإنما يصف مع طوله استواء أعلاه بواسطه، ولم يصفه بدقة الرأس. والصعل من الحمر: الذاهب الوبر، والعفاء، نقله الجوهري، والصاغاني. وصعيل، كزبير: اسم. ومما يستدرك عليه: الصعلة: صغر الرأس، ومنه حديث أم معبد: لم تزر به صعلة. ويقال أيضا: هي الدقة والنحول، والخفة في البدن. والصعل: الظليم، لأنه صغير الرأس، والصعلة: النعامة، عن يعقوب، قال ذو الرمة:
  بها كل خوار إلـى كـل صـعـلة                      ضهول ورفض المذرعات القراهب هذا البيت استشهد به الجوهري على قوله: حمار صعل: ذاهب، وليس فيه شاهد عليه، نبه على ذلك ابن بري. والصعل، محركة: الدقة.

### Türkçe

**الصعلة**: Eğrilik bulunan bir hurma ağacı; ve yapraklarının dipleri çıplaktır; bunu Ebû Hanîfe, Ebû Amr’dan nakletti; ve şu beyti okudu:
  “Zâtü’l-Âtâm’da bir gebe ummayın,
  ancak tırmanış yerleri zor olan bir **صعلة** olmadıkça.”

İbn Berrî dedi: Hurma ağaçlarından **الصعلة**: uzun olandır; dedi: ve o yerilmiştir; çünkü uzayınca bazen eğrilebilir. Ve **الصعلة**: başı ve boynu ince olandır; insanlardan, hurma ağaçlarından ve devekuşundan. Ve onun sözünde, düzenlenmemiş bir sarma ve yayma vardır; **الصعلاء** gibi; müzekkeri için **الأصعل** ve **الصعل** (fetha ile). Asma‘î dedi: **صعل** bir adam, **صعلة** bir kadın; başka değil. İbn Berrî dedi: Başkası da nakletti: ve **صعلاء** bir kadın. Adam da buna göre **أصعل**dır. Şemmer dedi: Erkeklerden **الصعل**: başı küçük, boynu uzun, ikisi de ince olandır. Ali’nin hadisinde: “Bu evin etrafında tavafı çoğaltın; Habeş’ten **أصعل** **أصمع** bir adam sizinle onun arasına girmeden önce.” Asma‘î dedi: Böyle rivayet olunur: **أصعل**; fakat Arapların sözü ise **صعل**dır, ألف olmaksızın; ve o, başı küçük olandır. Başka bir hadiste, Kâbe’nin yıkılmasında, gelmiştir: “Sanki onu, Kâbe’yi yıkan bir **صعل** gibi görüyorum.” Hadis ehli onu: **أصعل** diye rivayet eder. Ve **صعل** etti, **فرح** gibi, **صعلا**; ve **اصعال**; **اصعيلالا**; ve bu, İbn Düreyd’dendir; dedi: Denir: **اصعالت النخلة**: başı inceldiği zaman. Ve **الصعل** ayrıca uzun olandır. ‘Accâc dedi, geminin direğini vasfederek; o, ortasında yelkenin dikildiği şeydir:
  “Ve çıplak bir direk, dallı budaklı,
  **صعل**; sâc ağacından ve gemici.”
**الصعل** ile uzun olanı kastetti; ve ancak uzunluğu ile birlikte üstünün ortasıyla düzgünlüğünü vasfeder; onu başın inceliğiyle vasfetmedi. Ve eşeklerden **الصعل**: tüyü gitmiş olan; ve **العفاء**; bunu Cevherî ve Sâğânî nakletti. Ve **صعيل** (Zübeyr gibi): bir isimdir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الصعلة**: başın küçüklüğü; ve ondan Ümm Ma‘bed hadisi: “Onda **صعلة** yoktu.” Ve ayrıca denir: o, incelik ve zayıflık ve bedende hafifliktir. Ve **الصعل**: erkek devekuşudur; çünkü başı küçüktür. Ve **الصعلة**: dişi devekuşudur; Ya‘kūb’dan. Zü’r-Rumme dedi:
  “Orada her bir böğürüş, her bir **صعلة**’ye doğru;
  şaşkınlar ve süratli koşanların, yaşlıların terk edişi.”
Bu beyti Cevherî, “**حمار صعل**: gitmiş” sözüne delil olarak getirdi; onda ona delil yoktur; buna İbn Berrî dikkat çekti. Ve **الصعل** (harekeli): inceliktir.
