# صغا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%BA%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صغا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صغا

صَغا إليه يَصْغى ويَصْغُو صَغْواً وصُغُوّاً وصَغاً: مال، وكذلك صَغِيَ، بالكسر، يَصْغى صَغىً وصُغِيّاً. ابن سيده في معتلّ الياء: صَغى صَغْياً مالَ. قال شمر: صَغَوْتُ وصَغَيْتُ وصَغِيتُ وأَكثرهُ صَغَيْت. وقال ابن السكيت: صَغَيْت إلى الشيء أَصْغى صُغِيّاً إذا مِلت، وصَغَوْت أَصْغُو صُغُوّاً. قال الله تعالى: ولِتَصْغى إليه أَفْئِدة؛ أَي ولِتَمِيل. وصَغْوه معك وصِغْوه وصَغاهُ أَي مَيْلُه معَك. وصاغِيةُ الرجل: الذين يميلونَ إليه ويأْتونه ويَطْلُبون ما عنده ويَغْشَوْنَه؛ ومنه قولهم: أَكرِموا فلاناً في صاغَيتِه؛ قال ابن سيده: وأُراهُم إنما أَنَّثُوا على معنى الجماعة، وقال اللحياني: الصاغِيَة كلُّ من أَلَّم بالرجلِ من أَهلهِ. وفي حديث ابن عَوْف: كاتَبْتُ أُمَيَّة بنَ خَلَف أَن يَحْفَظَني في صاغِيَتي بمكة وأَحْفَظه في صاغِيَته بالمدينة؛ هم خاصَّة الإنسان والمائلون إليه. وفي حديث عليّ، كرم الله وجهه: كان إذا خلا مع صاغيته وزافِرتهِ انْبَسط، والصَّغا كتابته بالأَلف.
وصغا الرجلُ إذا مال على أَحدِ شِقَّيْه أَو انْحَنى في قوسه، وصغَا على القوم صَغاً إذا كان هواه مع غيرهم. وصغا إليه سمْعي يَصْغُو صُغُوّاً وصَغِيَ يَصْغى صغاً: مال. وأَصْغى إليه رأْسَه وسَمْعه: أَماله. وأَصْغَيْتُ إلى فلانٍ إذا مِلْت بسَمْعك نحوهَ؛ وأَنشد ابن بري شاهداً على الإصْغاء بالسمْع لشاعر:
تَرى السَّفِيه به عن كلّ مَكرُمَةٍ
زَيْعٌ، وفي إلى التشبيه إصغاءُ
(* قوله «وفي إلى التشبيه» هكذا في الأصول، ولعلها: وفيه إلى التسفيه). وقال بعضُهم: صغَوْت إليه برأْسي أَصْغى صَغْواً وصَغاً وأَصْغَيْتُ. وأَصْغَتِ الناقةُ تُصْغي إذا أَمالتْ رأْسَها إلى الرجلِ كأَنها تَسْتَمع شيئاً حين يَشُدُّ عليها الرحْل؛ قال ذو الرمة يصف ناقته: تُصْغِي إذا شَدَّها بالكُورِ جانِحَةً،
حتى إذا ما استَوى في غَرْزِها تَثِبُّ
وأَصغى الإناءَ: أَماله وحَرَفَه على جَنْبه ليَجَتمِع ما فيه، وأَصْغاهُ: نقَصَه. يقال: فلان مُصْغىً إناؤُه إذا نُقِصَ حَقُّه. ويقال: أَصْغى فُلان إناءَ فُلانٍ إذا أَماله ونقَصَه من حظِّه، وكذلك أَصْغى حظَّه إذا نقَصَه؛ قال النَّمِرُ بن تَوْلبٍ:
وإنَّ ابن أُخْتِ القومِ مُصْغىً إناؤُه،
إذا لم يزاحِمْ خالَه بأَبٍ جَلْدِ
وفي حديث الهرَّة: كان يُصغي لها الإناءَ أي يُميلُه ليَسْهُل عليها الشربُ؛ ومنه الحديث: ينفخُ في الصُّور فلا يسمَعُه أَحدٌ إلا أَصْغى لِيتاً أي أَمال صَفْحَة عُنقهِ إليه. وقالوا: الصَّبيُّ أَعلمُ بمُصْغى خذِّه أي هو أعلم إلى من يلجأُ أوحيثُ يَنْفعُه.
والصَّغا: مَيَلٌ في الحَنَك في إحدى الشَّفَتين، صَغا يَصْغُو صُغُوّاً وصَغِيَ يَصْغى صَغاً، فهو أَصْغى، والأُنْثى صَغْواءُ؛ قال الشاعر: قِراعٌ تَكْلَحُ الرَّوْقاءُ منه،
ويعْتَدِلُ الصَّفا منه سَوِيَّا
وقوله أنشده ثعلب:
لم يَبْقَ إلا كلُّ صَغْواءَ صَغْوَةٍ
بصَحْراء تِيهٍ، بين أَرْضَيْنِ مَجْهَلِ
لم يفسره؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه يعني القَطاةَ. والصَّغْواءُ: التي مالَ حَنَكُها وأَحدُ مِنْقارَيْها، فأَمّا صَغْوةٌ فعلى المبالغة، كما تقول لَيْلٌ لائِلٌ، وإن اختَلَف البِناءَانِ، وقد يجوز أَن يريد صَغِيَّةً فخَفَّفَ فردَّ الواوَ لعدم الكسرة، على أَن هذا البابَ الحكمُ فيه أَن تَبْقَى الياءُ على حالِها لأَن الكسرة في الحرفِ الذي قَبْلَها منوية. وصَغَتِ الشمسُ والنجومُ تَصْغُو صُغُوّاً: مالَتْ للغُروبِ، ويقال للشمسِ حينئذ صَغْواءُ، وقد يتَقاربُ ما بين الواو والياء في أَكثرِ هذا الباب، قال: ورأَيتُ الشمسَ صَغْواءَ؛ يريدُ حين مالَتْ؛ وأَنشد: صَغْواءَ قد مالَتْ ولَمَّا تَفْعَلِ
وقال الأَعْشَى:
تَرَى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِها،
تُراقِبُ كَفِّي والقَطِيعَ المُحَرَّمَا
قال الفراء: ويقالُ للقَمَرِ إذا دَنا للغُروبِ صَغَا، وأَصْغَى إذا دَنَا.
وصِغْوُ المِغْرَفَةِ: جَوْفُها. وصِغْوُ البئرِ: ناحِيَتُها. وصِغْوُ الدَّلْوِ: ما تَثَنىً من جَوانِبِه؛ قال ذو الرمَّة:
فجاءت بمُدٍّ نِصفُه الدِّمْنُ آجِنٌ،
كِماء السَّلَى في صِغْوِها يَتَرَقْرَقُ
ابن الأَعرابي: صِغْوُ المِقْدَحَةِ جَوْفُها. ويقال: هو في صِغْوِ كفّهِ أَي في جَوْفِها.
والأَصاغي: بلد؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّة:
لَهُنَّ بما يَبْنَ الأَصاغِي ومَنْصَحٍ
تَعَاوٍ، كما عَجَّ الحَجِيجُ المُلَبِّدُ
(* قوله «الملبد» تقدم لنا في مادة نصح: الحجيج المبلد؛ والصواب ما هنا).

### Türkçe

**صَغا** ona, **يَصْغى** ve **يَصْغُو** **صَغْواً** ve **صُغُوّاً** ve **صَغاً**: meyletti; ve bunun gibi **صَغِيَ**, kesre ile, **يَصْغى** **صَغىً** ve **صُغِيّاً**. İbn Sîde, yâ’nın illetli olanında: **صَغى** **صَغْياً** meyletti. Şemmer dedi: **صَغَوْتُ** ve **صَغَيْتُ** ve **صَغِيتُ**; ve onun çoğu **صَغَيْت**’tir. İbn es-Sikkît dedi: **صَغَيْت** şeye, **أَصْغى** **صُغِيّاً**: meylettiğim zaman; ve **صَغَوْت** **أَصْغُو** **صُغُوّاً**. Allah Teâlâ dedi: **ولِتَصْغى إليه أَفْئِدة**; yani: ve meyletsin. Ve **صَغْوه** seninle ve **صِغْوه** ve **صَغاهُ**: yani onun seninle meyli. Ve adamın **صاغِيةُ**’si: ona meyledenler ve ona gelenler ve onun yanındakini isteyenler ve onu ziyaret edenlerdir; ve ondan onların sözü: **أَكرِموا فلاناً في صاغَيتِه**. İbn Sîde dedi: ve ben onları ancak cemaat mânâsı üzerine müennes kıldılar sanıyorum; ve el-Lihyânî dedi: **الصاغِيَة** adamın ehlinden ona ilişen her kimsedir. İbn Avf hadîsinde: “Mekke’de benim **صاغِيَتي**’mde beni koruması ve Medine’de onun **صاغِيَته**’sinde onu korumam için Ümeyye b. Halef ile mukâtebe yaptım”; onlar insanın hâssası ve ona meyledenlerdir. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “**صاغيته**’si ve **زافِرتهِ**’si ile baş başa kaldığı zaman genişlerdi.” Ve **الصَّغا**: elif ile yazılışıdır.

Ve adam **صغا**: iki yanından birine meylettiği zaman yahut yayında eğildiği zaman; ve kavmin üzerine **صغَا** **صَغاً**: hevesi başkalarıyla olduğu zaman. Ve kulağım ona **صغا** **يَصْغُو** **صُغُوّاً**; ve **صَغِيَ** **يَصْغى** **صغاً**: meyletti. Ve başını ve kulağını ona **أَصْغى**: onu meylettirdi. Ve falana **أَصْغَيْتُ**: kulağınla ona doğru meylettiğin zaman; ve İbn Berrî, işitme ile **الإصْغاء** üzerine bir şairden şahit olarak inşad etti:
تَرى السَّفِيه به عن كلّ مَكرُمَةٍ
زَيْعٌ، وفي إلى التشبيه إصغاءُ
(* “وفي إلى التشبيه” sözü: asıllarda böyle; belki de: “وفيه إلى التسفيه”).
Ve bazısı dedi: başımla ona **صغَوْت**; **أَصْغى** **صَغْواً** ve **صَغاً**; ve **أَصْغَيْتُ**. Ve dişi deve **أَصْغَتِ** **تُصْغي**: başını adama meylettirdiği zaman, sanki üzerine semer bağlanırken bir şey dinliyormuş gibi; Zû’r-Rumme, devesini vasfederek dedi:
تُصْغِي إذا شَدَّها بالكُورِ جانِحَةً،
حتى إذا ما استَوى في غَرْزِها تَثِبُّ
Ve kabı **أَصغى**: onu meylettirdi ve içindekinin toplanması için onu yanına eğdi; ve onu **أَصْغاهُ**: onu eksiltti. Denir: falan, kabı **مُصْغىً**dır: hakkı eksiltildiği zaman. Ve denir: falan, falanın kabını **أَصْغى**: onu meylettirdi ve onun payından onu eksilttiği zaman; ve bunun gibi onun payını **أَصْغى**: onu eksilttiği zaman; en-Nemir b. Tevleb dedi:
وإنَّ ابن أُخْتِ القومِ مُصْغىً إناؤُه،
إذا لم يزاحِمْ خالَه بأَبٍ جَلْدِ
Ve kedi hadîsinde: “Ona kabı **يُصغي** idi”; yani onu meylettirirdi ki içmesi ona kolay olsun; ve ondan hadîs: “Sûr’a üfürür; onu hiç kimse işitmez, ancak **أَصْغى** **لِيتاً**”; yani boynunun yan yüzünü ona meylettirdi. Ve dediler: çocuk, yanağının **مُصْغى**’sını daha iyi bilir; yani kime sığınacağını yahut nerede ona fayda vereceğini daha iyi bilir.

Ve **الصَّغا**: iki dudaktan birinde çenede bir meyildir; **صَغا** **يَصْغُو** **صُغُوّاً** ve **صَغِيَ** **يَصْغى** **صَغاً**; o hâlde o **أَصْغى**’dır; dişisi **صَغْواءُ**’dur; şair dedi:
قِراعٌ تَكْلَحُ الرَّوْقاءُ منه،
ويعْتَدِلُ الصَّفا منه سَوِيَّا
Ve onun sözünü Sa‘leb inşad etti:
لم يَبْقَ إلا كلُّ صَغْواءَ صَغْوَةٍ
بصَحْراء تِيهٍ، بين أَرْضَيْنِ مَجْهَلِ
Onu tefsir etmedi; İbn Sîde dedi: ve benim yanımda o, **القَطاةَ**’yı kasteder. Ve **الصَّغْواءُ**: çenesi ve iki gagasından biri meyletmiş olandır; fakat **صَغْوةٌ** ise mübalağa üzerinedir; nitekim “**لَيْلٌ لائِلٌ**” dersin; iki bina farklı olsa da. Ve caizdir ki **صَغِيَّةً** kastetsin de hafifletip kesre bulunmadığı için vâvı geri döndürsün; şu şartla ki bu bapta hüküm, yâ’nın hâli üzere kalmasıdır; çünkü ondan önceki harfteki kesre niyet edilmiştir. Ve güneş ve yıldızlar **صَغَتِ** **تَصْغُو** **صُغُوّاً**: guruba meyletti; ve o vakit güneşe **صَغْواءُ** denir; ve bu bapta vâv ile yâ arasındaki şeylerin çoğunda birbirine yaklaşması olabilir; dedi: “Güneşi **صَغْواءَ** gördüm”; yani meylettiği vakit; ve inşad etti:
صَغْواءَ قد مالَتْ ولَمَّا تَفْعَلِ
Ve el-A‘şâ dedi:
تَرَى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِها،
تُراقِبُ كَفِّي والقَطِيعَ المُحَرَّمَا
el-Ferrâ dedi: Ay guruba yaklaştığı zaman ona **صَغَا** denir; ve yaklaştığı zaman **أَصْغَى**.

Ve kepçenin **صِغْوُ**’su: onun iç boşluğudur. Ve kuyunun **صِغْوُ**’su: onun tarafıdır. Ve kovanın **صِغْوُ**’su: yanlarından bükülen şeydir; Zû’r-Rumme dedi:
فجاءت بمُدٍّ نِصفُه الدِّمْنُ آجِنٌ،
كِماء السَّلَى في صِغْوِها يَتَرَقْرَقُ
İbnü’l-A‘râbî: **صِغْوُ** **المِقْدَحَةِ** onun iç boşluğudur. Ve denir: o, avucunun **صِغْوِ**’sundadır; yani onun iç boşluğundadır.

Ve **الأَصاغي**: bir beldedir; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
لَهُنَّ بما يَبْنَ الأَصاغِي ومَنْصَحٍ
تَعَاوٍ، كما عَجَّ الحَجِيجُ المُلَبِّدُ
(* “الملبد” sözü: bize **نصح** maddesinde “الحجيج المبلد” olarak geçti; doğru olan buradakidir).
