# صغب (ص-غ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%BA%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - غ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ص ب
غصب ، غبص ، صبغ ، صغب : ( مستعملة ) .
غبص : قلت : لم أجد في حَرْفِ غبص غيرَ مَا وَجَدْتُهُ في ( نوادر الأعرابِ ) أخَذْتُهُ مُغَابَصةً ومُغافَصَةً : أي : مُعَازَّةً .
غصب : قال الليث : الْغَصْبُ أخْذُ الشيء ظلماً وقهراً ، قلت : وسمعتُ العرب تقول : غَصَبْتُ الْجِلْدَ غَصْباً إذا كَدَدْتَ عنه شعره أو وبرَه قَسْراً ولم تعطنه حتى يسترخي عنه شعرُه أو صُوفهُ فَيُمْرَطَ ، وإذا أرادوا ذلك بَلُّوا الجِلْدَ بالماء وأبوال الإبل ، ثم أعملوه وهو مدرج مَطْوِيّ فيسترخي عنه شعره .
ويقال : اغتَصَبَ فلانٌ فلاناً مَالَهُ اغتِصاباً .
صغب : أهْمَلَهُ الليث .
وقال أبو تراب : سمعت الباهِليَّ يقول : يقال لِبيْضَةِ القَمْلَةِ صُغَابٌ وصُؤَابٌ .
ويقال للجائع سَاغِبٌ وسَغْبانُ وصَغبانُ .
صبغ : قال الليث : الصِّبغُ والصِّباغُ ما يلوَّنُ به الثِّيابُ والصَّبْغُ المصدَرُ ، والصِّبَاغَةُ حِرْفَةُ الصَّبَّاغِ .
قال : والصِّبغُ والصِّباغُ ما يُصْطَبَغُ به من الأُدْمِ .
قال الله جلَّ وعز في الزَّيْتُونِ : ( وَصِبْغٍ لِّلأَكِلِيِنَ ) ( المؤمنون : 20 ) ، يعني : دُهْنَه .
وقال الفراء : يقول الآكلونَ يَصْطَبِغُونَ بالزَّيتِ ، فجعل الصِّبْغَ الزَّيتَ نفسه .
وقال الزجاج : أراد بالصِّبغِ الزَّيتونَ في قول اللَّهِ : ( وَصِبْغٍ لِّلأَكِلِيِنَ ( قلت : وهذا أجوَدُ القَوليْنَ ، لأنه قد ذكر الدُّهْنَ قبله قال : وقوله : ( تَنبُتُ بِالدُّهْنِ ) ( المؤمنون : 20 ) أي : تَنْبُتُ وفيها الدُّهنُ أو ومعها دُهنُ كَقَوْلِكَ : جَاءَني زيد بالسَّيفِ ، أي : جاءني ومعه السَّيْفُ .
وقال غيره : صَبِيغٌ : اسم رجل كان يَتَعَنَّتُ الناس بسُؤالاتٍ مشكلةٍ من القرآن فأمر عمر بن الخطاب بِتَأدِيبِه ونَفْيِهِ إلى البصرةِ وكتَبَ إلى أبي موسى أَنْ ينهى الناس عن مُجالَسَتِهِ .
وقال الليث : والأَصْبَغُ من الطير ما ابْيضَّ أَعلى ذَنبه .
وقال أبو عبيدة : إذا شابت ناصِيةُ الفَرَسِ فهو أسْعَفُ ، فإِذا ابْيَضَّتْ كلها فهو أصبغُ قال : والشَّعَلُ : بَيَاضٌ في عُرضِ الذَّنَبِ فإِن ابيض كلُّه أو أطْرَافه فهو أصبغ قال : والْكَسَع أن تَبْيَضَّ أطراف الثُّنَنِ فإِن ابيَضَّتِ الثُّنَنُ كلها في يَدٍ أو رجْلٍ ولم تَتَّصِلْ بِبَياض التَّحْجيِل فهو أصبغُ أيضاً .
أبو عبيدة عن أبي زَيدٍ قال : إذا ابيَضَّ طَرَف ذَنَبِ النّعْجَةِ فهي صَبْغاءُ ، قلت : والصَّبغاءُ نَبْتٌ معروفٌ .
وجاء في الحديث : ( هل رأيتم الصَّبغاءَ ، ما يلي الظِّل منها أصفَرُ أو أبيض ) ، وذلك أن الطاقَةَ الغضَّةَ من الصَّبغاء حين تطلع الشمس يكون ما يَلي الشمس من أعاليها أبْيضَ وما يلي الظِّلَّ أخْضَرَ كأنَّها شُبِّهَتْ بالنَّعجةِ الصَّبْغاءِ .
وفي الحديث أنهُ قال : ( فَيَنْبتون كما تَنْبتُ الحبَّة في حَمِيل السَّيْلِ ألم ترَوها ما يلي الظِّل منها أصيْفرٌ أو أبيض وما يلي الشمس منها أخَيضِرُ ، وإذا كانت كذلك فهي صبغاء ، قال ابن قتَيبَة : شَبَّهَ نَباتَ لحومهم بعدَ إحْراقِها بِنَبات الطاقة من النَّبتِ حين تطلع وذلك أنها حين تطلع تكون صبغاءَ ، فما يلي الشمس من أعاليها أخضر وما يلي الظِّل أَبيض .
وقال ابن الأنباري في قولهم : قد صَبَغوني في عيْنِك .
قال : معناه : غيرُونِي عندَك وأخبرُوا أني قد تغيّرْتُ عما كنتُ عليه .
قال : والصَّبْغُ في كلام العرب التغييرُ ، ومنه صُبغَ الثوبُ إذا غُيِّرَ لونه وأُزيل عنْ حاله إلى حال سوادٍ أو حمرة أو صُفرة ، قالَ : وقيل : هو مأخوذ مِن قولهم : صَبغوني في عينِك وصَبغوني عندك ، أي أشارُوا إليكَ بأني موْضعٌ لما قصدتني به من قول العرب صَبَغْتُ الرجل بعيني ويدِي أي أشرتُ إليه .
قال الأزهري هذا غَلَطٌ ، إذا أرادَتِ
العربُ الإِشارة بعَيْب أو غيره قالوا : صَبَعْتُ بالعين ، قاله أبو زيد ، قال أبو بكر : وقال أَبو العباس : قال الفراءُ : صَبَغتُ الثوب أصْبُغُه وأصْبَغُهُ وأصبِغه ثلاث لغاتٍ ويقال : ناقةٌ صابِغٌ إذا امتلأ ضَرْعُهَا وحَسَنَ لونهُ ، وقد صَبُغَ ضَرْعُها صُبُوغاً وهي أجودها محلبةً وأحبها إلى الناس ، وصَبَغَتْ عضلَةُ فلان إذا طالت تَصْبُغُ وبالسين أيضاً ، وصَبَغَت الإبلُ في الرعي تَصْبُغُ فهي صَابِغة قال جَنْدَلٌ الطهوي يصفُ إبلاً :
قطَعْتها بِرُجَّع أبْلاءِ
إذا اغْتَمسْنَ مَلَثَ الظُّلماءِ
بالقوم لم يصبُغْن في عَشاءِ
ويروى : لم يصبُؤونَ في عَشاء يقال : صَبأ في الطعام إذا وضَعَ فيه رأسَه .
وقال أبو حاتم : سمعتُ الأصمعيَّ وأبا زيد يقولانِ : صبغتُ الثوْبَ أصبُغه وأصبَغه صِبَغاً حسناً ، الصادُ مكسورةٌ والباءُ متحركة ، والذي يُصبغُ به الصبغُ بسكونِ الباء مثلُ الشِّبَع والشِّبْع .
وأنشد :
واصْبغ ثيابي صِبَغاً تحقيقاً
مِن جيِّد العُصْفُر لا تشرِيقا
والتشرِيقُ : الصَّبْغُ الخفيفُ .
وقال الله تعالى : ( صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً ) ( البقرة : 138 ) .
قال الفراء : إنما قيلَ : صبغةً لأن بعضَ النصارى كانوا إذا وُلدَ المولودُ جعلوه في ماءٍ لهم كالتطهير فيقولون هذا تَطهِيرٌ له كالختانةِ فقال اللَّهُ جل وعزّ : قل ) صِبْغَةَ اللَّهِ ( يأمرُ بها محمداً ( صلى الله عليه وسلم ) وهي الختانَةُ اخْتَتنَ إبراهيم وهي الصِّبغةُ ، فجرتِ الصِّبْغة على الخِتانة لصَبغهمُ الغلمانَ في الماء ونصبَ ) صِبْغَةَ اللَّهِ ( لأنه ردَّها على قوله : بل نتبعُ ملة إبراهيمَ ونتبعُ صبغةَ الله .
وقال غيرُ الفراء : أضمرَ لها فعلاً اعرِفوا صبغةَ الله وتدبَّرُوا صبغة الله وشِبه ذلك ، ويقال : صَبَغَتِ الناقة مشافِرَها في الماء إذا غَمَستها ، وصبغَ يدُه في الماء .
وقال الراجز :
قد صَبَغَتْ مشافِراً كالأشبار
تُرْبى عَلَى ما قُدَّ يفريه الفارْ
مَسْكَ شَبُوبَين لها بأَصبار
قلت : فَسَمَّت النصارى غَمْسَهم أولادَهم في ماء فيه صِبغٌ صَبغاً لغمْسِهم إياهمْ فيه ، والصَّبغُ الغمْسُ .
وقال اللحيانيُّ : تَصَّبَغُ فلانٌ في الدِّينِ تصبُّغاً وصِبْغةً حسنة .
وقال أبو عمرو : كلُّ مَا تُقرِّب به إلى الله فهوَ الصِّبغةُ .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا ألقتِ الناقةُ ولدَها وقد أشعرَ قيلَ : سبّغتْ فهي مُسَبِّغ .
قلتُ : ومن العَربِ من يقول : صَبَّغتْ بالصاد فهيَ مُصَبِّغٌ ، والسينُ أكثرُ ، ويقال : أصبغتِ النخلةُ فهي مُصْبغ ، إذا ظهر في بُسرِها النضجُ ، والبسْرَةُ التي قد نضجَ بعضُها هي الصُّبغةُ تقول : نزعْتُ منها صُبغة أو صُبْغتين .
وقال أبو زيد : يقال : ما تركتُه بصِبْغ الثمن ، أيْ لم أتركهُ بثمنِه الذي هو ثمنُه ، ويقال : ما أخذتُه بصبْغ الثمنِ ، أي لمْ آخذْه بثمنِه الذي هو ثمنه ، ولكني أخذْتُه بِغلاءٍ .

##### Türkçe

غ ص ب
**غصب** , **غبص** , **صبغ** , **صغب** : (kullanılanlar).

**غبص** : Dedim ki: **غبص** harfinde, ( **نوادر الأعراب** )’da bulduğumdan başka bir şey bulmadım; onu **مُغَابَصةً** ve **مُغافَصَةً** olarak aldım: yani: **مُعَازَّةً**.

**غصب** : Leys dedi: **الْغَصْبُ** bir şeyi zulümle ve zorla almaktır. Dedim ki: Arapların şöyle dediğini işittim: **غَصَبْتُ الْجِلْدَ غَصْباً**; onun tüyünü veya yününü zorla kazıdığın zaman; ve ona, tüyü veya yünü gevşeyip de yolununcaya kadar yumuşaklık vermediğin zaman. Ve bunu istediklerinde deriyi su ve deve idrarlarıyla ıslatırlar; sonra onu, dürülmüş katlı hâlde iken işlerler; böylece tüyü ondan gevşer.
Ve denir: Falan, falanın malını **اغتِصاباً** olarak **اغتَصَبَ** etti.

**صغب** : Leys onu ihmal etti.
Ebu Turab dedi: Bahilî’nin şöyle dediğini işittim: Bit yumurtasına **صُغَابٌ** ve **صُؤَابٌ** denir.
Ve aç olana **سَاغِبٌ** ve **سَغْبانُ** ve **صَغبانُ** denir.

**صبغ** : Leys dedi: **الصِّبغُ** ve **الصِّباغُ** elbiselerin onunla renklendirildiği şeydir; **الصَّبْغُ** mastardır; **الصِّبَاغَةُ** ise boyacının mesleğidir.
Dedi: **الصِّبغُ** ve **الصِّباغُ**, derilerden onunla boyanılan şeydir.
Allah, zeytin hakkında (aziz ve celil) şöyle dedi: ( **وَصِبْغٍ لِّلأَكِلِيِنَ** ) (المؤمنون: 20); yani: onun yağı.
Farra dedi: Yiyenler zeyt ile **يَصْطَبِغُونَ** der; böylece **الصِّبْغَ**i bizzat zeyt yaptı.
Zeccac dedi: Allah’ın şu sözünde **الصِّبغِ** ile zeytini kastetti: ( **وَصِبْغٍ لِّلأَكِلِيِنَ** ). Dedim ki: Bu iki sözün daha iyisidir; çünkü ondan önce yağı zikretmiştir; dedi ki: ve şu sözü: ( **تَنبُتُ بِالدُّهْنِ** ) (المؤمنون: 20), yani: içinde yağ olarak biter; yahut: onunla birlikte yağ olarak; senin “Zeyd bana kılıçla geldi” sözün gibi; yani: bana geldi ve onunla birlikte kılıç vardı.
Ve başkası dedi: **صَبِيغٌ**: Kur’an’dan müşkil sorularla insanları zora koşan bir adamın adıdır; Ömer b. el-Hattab onun terbiye edilmesini ve Basra’ya sürülmesini emretti; ve Ebu Musa’ya, insanların onunla oturmasını yasaklamasını yazdı.
Leys dedi: Kuşlardan **الأَصْبَغُ**, kuyruğunun üstü beyazlayan olandır.
Ebu Ubeyde dedi: Atın perçemi ağarırsa o **أسْعَفُ**tur; hepsi beyazlarsa o **أصبغُ**tur. Dedi: **الشَّعَلُ**: kuyruğun eninde bir beyazlıktır; eğer hepsi veya uçları beyazlarsa o **أصبغُ**tur. Dedi: **الْكَسَع**: **الثُّنَنِ** uçlarının beyazlamasıdır; eğer **الثُّنَنُ**’in hepsi bir elde veya ayakta beyazlar da **بَياض التَّحْجيِل** ile birleşmezse o da **أصبغُ**tur.
Ebu Ubeyde, Ebu Zeyd’den: Dedi ki: Koyunun kuyruğunun ucu beyazlarsa o **صَبْغاءُ**dır. Dedim ki: **الصَّبغاءُ** bilinen bir bitkidir.
Hadiste geldi: ( **هل رأيتم الصَّبغاءَ ، ما يلي الظِّل منها أصفَرُ أو أبيض** ). Bu, **الصَّبغاء**’dan taze sürgünün, güneş doğduğunda, üst taraflarından güneşe bakan kısmının daha beyaz, gölgeye bakan kısmının daha yeşil olması sebebiyledir; sanki o, **النَّعجةِ الصَّبْغاءِ**ya benzetilmiştir.
Ve hadiste, onun şöyle dediği rivayet edilmiştir: ( **فَيَنْبتون كما تَنْبتُ الحبَّة في حَمِيل السَّيْلِ ألم ترَوها ما يلي الظِّل منها أصيْفرٌ أو أبيض وما يلي الشمس منها أخَيضِرُ ، وإذا كانت كذلك فهي صبغاء** ). İbn Kuteybe dedi: Etlerinin, yakıldıktan sonra yeniden bitmesini, güneş doğduğunda bitkiden sürgünün bitmesine benzetti; çünkü o, çıktığında **صبغاءَ** olur; üst taraflarından güneşe bakan kısmı yeşil, gölgeye bakan kısmı beyazdır.
İbnü’l-Enbârî, “**قد صَبَغوني في عيْنِك**” sözleri hakkında dedi: Manası: Senin yanında beni değiştirdiler ve benim, üzerinde bulunduğum hâlden değiştiğimi haber verdiler.
Dedi: Arapların كلامında **الصَّبْغُ** değişikliktir; ondan: elbise **صُبغَ** edildi; rengi değiştirildi ve hâlinden, siyahlık yahut kızıllık yahut sarılık hâline nakledildi. Dedi: Ve denildi ki: O, “**صَبغوني في عينِك**” ve “**صَبغوني عندك**” sözlerinden alınmıştır; yani: Arapların “**صَبَغْتُ الرجل بعيني ويدِي**” sözünden, yani: ona işaret ettim; sana, benim, Arapların sözünden bana yönelttiğin şey için bir mevki olduğumu işaret ettiler.
Ezherî dedi: Bu bir hatadır; Araplar ayıpla veya başkasıyla işaret etmek istediklerinde “**صَبَعْتُ بالعين**” derler; bunu Ebu Zeyd söyledi. Ebu Bekir dedi: Ebu’l-Abbas da dedi: Farra dedi: “**صَبَغتُ الثوب**” derim: **أصْبُغُه** ve **أصْبَغُهُ** ve **أصبِغه**; üç lugattır. Ve denir: Memesi dolup rengi güzelleşirse deve **صَابِغٌ**dur; onun memesi **صَبُغَ** olarak **صُبُوغاً** olur; o, onların en iyi sağılırı ve insanlara en sevimlisidir. Ve falanın kası uzarsa **صَبَغَتْ**; **تَصْبُغُ**; ve **بالسين** ile de. Ve develer otlakta **صَبَغَت**; **تَصْبُغُ**; böylece onlar **صَابِغة**dir. Cendel et-Tahavî develeri vasfederek dedi:
قطَعْتها بِرُجَّع أبْلاءِ
إذا اغْتَمسْنَ مَلَثَ الظُّلماءِ
بالقوم لم يصبُغْن في عَشاءِ
Ve şöyle rivayet edilir: **لم يصبُؤونَ في عَشاء**. Denir: Yemekte **صَبأ** etti; içine başını koyduğu zaman.
Ebu Hatim dedi: Asmaî’yi ve Ebu Zeyd’i şöyle derken işittim: “**صبغتُ الثوْبَ**” derim: **أصبُغه** ve **أصبَغه**; güzel bir **صِبَغاً** ile; **الصادُ** kesralı, **الباءُ** harekeli. Ve onunla boyanılan şey **الصبغُ**dur; **الباء**’nın sükûnu ile; **الشِّبَع** ve **الشِّبْع** gibi.
Ve şu beyit okundu:
واصْبغ ثيابي صِبَغاً تحقيقاً
مِن جيِّد العُصْفُر لا تشرِيقا
Ve **التشرِيقُ**: hafif **الصَّبْغُ**dur.
Allah تعالى şöyle dedi: ( **صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً** ) (البقرة: 138).
Farra dedi: Ancak **صبغةً** denildi; çünkü Hristiyanlardan bazıları, çocuk doğduğunda onu, kendilerinin bir suyuna, arındırma gibi, koyarlardı; sonra “bu, ona arındırmadır; sünnet gibi” derlerdi. Bunun üzerine Allah (aziz ve celil) dedi: De ki: ( **صِبْغَةَ اللَّهِ** ); Muhammed’e (صلى الله عليه وسلم) onu emrediyor; o da sünnettir; İbrahim sünnet oldu; o **الصِّبغةُ**dır. Böylece **الصِّبْغة** sünnete yürüdü; onların oğlanları suda boyamalarından dolayı. Ve ( **صِبْغَةَ اللَّهِ** )’i nasb etti; çünkü onu “Bilakis İbrahim’in milletine uyarız ve Allah’ın boyasına uyarız” sözüne reddetti.
Farra’dan başkası dedi: Onun için bir fiil gizledi: “Allah’ın boyasını biliniz” ve “Allah’ın boyasını düşününüz” ve bunun benzeri. Ve denir: Deve, dudaklarını suda **صَبَغَت**; onları daldırdığı zaman; ve eli suda **صبغَ** etti.
Recez söyleyen dedi:
قد صَبَغَتْ مشافِراً كالأشبار
تُرْبى عَلَى ما قُدَّ يفريه الفارْ
مَسْكَ شَبُوبَين لها بأَصبار
Dedim ki: Hristiyanlar, çocuklarını içinde **صِبغٌ** bulunan suya daldırmalarına, onları onda daldırmalarından dolayı **صَبغاً** adını verdiler; ve **الصَّبغُ** daldırmadır.
Lihyânî dedi: Falan, dinde **تَصَّبَغُ** etti; **تصبُّغاً** ve güzel bir **صِبْغةً** ile.
Ebu Amr dedi: Allah’a onunla yaklaşılan her şey, o **الصِّبغةُ**dır.
Ebu Ubeyd, Asmaî’den: Deve, yavrusunu atar da o kıllanmış olarak düşerse “**سبّغتْ**” denir; böylece o **مُسَبِّغ**dir.
Dedim ki: Araplardan, **بالصاد** ile “**صَبَّغتْ**” diyen vardır; böylece o **مُصَبِّغٌ**dir; **السينُ** daha çoktur. Ve denir: Hurma ağacı **أصبغتِ**; böylece o **مُصْبغ**dir; onun **بُسرِها**sında olgunluk göründüğü zaman. Ve bir kısmı olgunlaşmış olan **البسْرَةُ**, o **الصُّبغةُ**dır; dersin ki: Ondan bir **صُبغة** yahut iki **صُبْغتين** kopardım.
Ebu Zeyd dedi: Denir: “Onu, fiyatın **بصِبْغ**’i ile bırakmadım”; yani: onu, onun fiyatı olan fiyatıyla bırakmadım. Ve denir: “Onu, fiyatın **بصبْغ**’i ile almadım”; yani: onu, onun fiyatı olan fiyatıyla almadım; fakat onu pahalılıkla aldım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال أَبو تراب: سمعت الباهليَّ يقول: يُقالُ لِـبَيْضَةِ
القَمْلَةِ: صُغاب وصُـؤَابٌ.

##### Türkçe

Ebû Turâb dedi: Bâhilî’nin şöyle dediğini işittim: Bitin yumurtasına **صُغاب** ve **صُـؤَابٌ** denilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصغاب بالضم أهمله الجوهري. وقال أبو تراب: سمعت الباهلي يقول هو بيض القملة كالصؤاب. والمصغبة لغة في المسغبة بالسين، وقد تقدم.

##### Türkçe

**الصغاب** (ضمme ile): el-Cevherî onu ihmal etti. Ebû Turâb dedi ki: Bâhilî’nin şöyle dediğini işittim: O, **بيض القملة**’dir; **الصؤاب** gibi. Ve **المصغبة**, **المسغبة**’de (س ile) bir lugattır; ve daha önce geçti.
