# صغر (ص-غ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%BA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Küçük

- Harfler: ص - غ - ر
- Kur'an'da: 13 geçiş · 13 ayet · 9 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الصَّاغِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%BA%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Küçük düşenler | 2 | 2 | [7:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/7:13.md) |
| [صَاغِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%BA%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Küçük düşenler | 2 | 2 | [9:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/9:29.md) |
| [صَغِيرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Küçük | 2 | 2 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/2:282.md) |
| [صَغِيرَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعِيلَةً | Küçük | 2 | 2 | [9:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/9:121.md) |
| [أَصْغَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Daha küçük | 1 | 1 | [10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/10:61.md) |
| [أَصْغَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | أَفْعَلُ | Daha küçük | 1 | 1 | [34:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/34:3.md) |
| [صَاغِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%BA%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Küçük düşenler | 1 | 1 | [7:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/7:119.md) |
| [صَغَارٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8C.md) | فَعَالٌ | Küçük düşmek | 1 | 1 | [6:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/6:124.md) |
| [صَغِيرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Küçük | 1 | 1 | [54:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/54:53.md) |

## Mücavir kökler — 108 mücavir (135 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 35 · Yaşlı adamdır
2. [عزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Meraya salınmış sahibinden uzak develer
3. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 20 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
4. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Zeyl etek denektir
5. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
6. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
7. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Kanat demektir
8. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Zerre toz demektir
9. [غدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Es geçer
10. [سأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Körleşmiş bıçaktır
11. [خفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hafide (ha, dat) : Durgun akan su demektir
12. [شأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Suların dağ eteklerinde açtıkları yarık, hurma dikmek için…
13. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Cürame hurma döküntüsü demektir
14. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
15. [تجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
16. [فيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Akın
17. [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İnin
18. [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
19. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
20. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
21. [حصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hasiy, Çakıl taşı demektir
22. [شفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır
23. [ودي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İki dağ arasındaki yamaçlardır
24. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
25. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Dane, inek yavrusuna denir
26. [أبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
27. [سجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
28. [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kulp, bağ demektir
29. [عطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bölüşmede birisine düşen pay demektir
30. [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
31. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
32. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Kevn, tepe demektir
33. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
34. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Petekteki baldır
35. [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Et satırıdır
36. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İnanç
37. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
38. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Ribve, tümsek demektir
39. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
40. [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sinek kapan bitki demektir
41. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Denk tutuyorlar
42. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
43. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koyar
44. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
45. [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ordu demektir
46. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
47. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hayese sürülmüş tarla demektir
48. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
49. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
50. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
51. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kesinlikle keseceğim
52. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
53. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
54. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
55. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
56. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Katlanmış deri demektir
57. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İcl havuz demektir
58. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Uhur ense demektir
59. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
60. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صغر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md), [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md), [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin, sürenin veya sesin hacim, miktar ve seviye bakımından zıddına nispetle eksik, alçak ve dar olması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların yaratılış veya konum bakımından sınırlılığı ile kibirlenenlerin ilahi adalet karşısında boyun eğip zelil kılınması |
| Çekirdek Özet 3 | Büyüklük iddiasının mutlak varlık karşısında erimesi, ontolojik veya ahlaki alçalmanın kaçınılmaz tabiilik kazanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel boyut veya yaş küçüklüğüne indirgenerek ahlaki, hukuki ve psikolojik zillet boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صغ | Bir yöne eğilme, meylederek eksilme veya seviye kaybetme hareketidir; bu çekirdek [صغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88.md) kökünde kulak veya kalbin bir tarafa meyletmesi, eğilmesi şeklinde somutlaşır. | ر | Çekirdekteki eğilme ve meyil hareketine baştan başa süreklilik ve nesnel bir durum boyutu katarak varlığın hacimce, makamca veya itibarca daha aşağı bir sınıra inmesini kalıcı hale getirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hacmin veya alanın daraltılması, sınırların içeriye doğru çekilerek sıkıştırılması hareketini kurar. |
| غ | İkiz harfi olan göz imgesinden türetme; perdelenme, örtülme, batma | Varlığın görünürlüğünün, parlaklığının veya algılanan büyüklüğünün zayıflayıp geri plana düşmesini sağlar. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Belirlenmiş bir tepe noktasını veya hiyerarşik üst sınırı temsil ederek daralmanın başat konuma nispetle gerçekleştiğini bildirir. |
| صغر | Sıkıştırma, perdelenme ve üst sınırın geri çekilmesi hareketi | Bir varlığın üstünlük veya hacim iddiasının sıkıştırılarak bastırılması, algı alanında geri plana itilip küçültülmesi ve boyun eğmeye zorlanması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cüssede, yaşta, hacimde veya seste zıddı olan büyük duruma göre görülen azlık, kısıtlılık ve alçaklıktır. Devenin iniltisini kısmasına ve alçak sesle ses vermesine Arapçada bu kökten türetmeyle إصغار الناقة denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şairi el-Hansâ (الخنساء) kaybolan yavrusunu arayan devenin iniltisini tasvir ederken kökü alçak sesle inleme anlamında şöyle kullanır: حنين والهة ضلت أليفتها / لها حنينان إصغار وإكبار |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında derinin veya kırbanın dikişinde küçük tutulması için أصغرت القربة ifadesi ve haksızlığa karşı çaresiz kalarak boyun eğen, aşağılanmayı kabullenen kimse için الصاغر kalıbı yaygın biçimde kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça صغر kökü, Kuzeybatı Sami dillerindeki köklerle düzenli ses denklikleri üzerinden doğrudan akrabadır. İbranicede צָעִיר (tsa'ir) kelimesi yaşça küçük, genç, ehemmiyetsiz ve cüssece ufak anlamlarını taşırken, Ugarit dilinde ṣġr biçimi aynı şekilde küçük, ast ve genç anlamında belgelenmiştir. Bu dilsel katmanda Arapçadaki gayn (غ) harfinin İbranicedeki ayin (ע) sesine tekabül etmesi düzenli bir fonetik kuraldır. Süryanicede kök çoğunlukla ܙܥܘܪܐ (z'uro) biçiminde /z/ sesine kayarak küçüklük, hafiflik ve azlık anlamını devam ettirir. Semantik çekirdek bütün bu dillerde bir standarda veya diğerine nispetle hacimde, yaşta ve hiyerarşide aşağıda bulunma fikrine dayanır. Arapçada ise kök, somut hacim ve yaş azlığının ötesinde, ahlaki ve hukuki bir zilleti, boyun eğmeyi ve teslimiyeti (es-sağâr) ifade eden güçlü bir semantik yoğunlaşma kazanmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صغر ile [صغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88.md) ve [صغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88.md) ilişkisi | Bir tarafa eğilme, meyil göstererek seviye kaybetme kökleriyle birleşerek fiziksel küçüklükten zihni ve sosyal küçülmeye geçmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צ-ע-ר (ṣ-'r), Ugaritçe ṣġr, Süryanice ܙ-ܥ-ܪ (z-'-r) | Ortak Sami mirasındaki yaşça gençlik, miktar azlığı ve ehemmiyetsizlik anlamı Arapçada zillet ve boyun eğiş boyutuyla zenginleşmiştir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve Habeşçe (Ge'ez) paralelleri | Erken Güney Sami katmanında da astlık, hizmetçilik veya küçüklük anlam alanında paralellikler görülmektedir. | Güçlü |

Kaynak: Gesenius, Brockelmann, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صغر | Anlamlı | Küçülmek, aşağılanmak | Hacim, yaş, değer veya konum bakımından zıddına göre eksik ve aşağı seviyede olmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| صرغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| غصر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| غرص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [رصغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%BA.md) | Anlamlı | Bilek kemiği, sınır | Hayvanların tırnak üstündeki ince eklem kemiğidir; incelik ve dar boğum anlamı taşır. | Kök Kur'an'da geçmez; Arapçada [رسغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%BA.md) varyantıdır. |
| رغص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صغر | Merkez | Küçüklük ve boyun eğme | Hem fiziksel veya sayısal nispi azlığı hem de kaçınılmaz zilleti ve tabi kılınmayı içerir. | Hacimce, yaşça veya rütbece büyük olana nispetle aşağıda kalma halidir. |
| [حقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | Değersizlik ve hakaret | [حقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) nesnenin özündeki kıymetsizliği ve horgörülmeyi bildirirken, صغر nispi hacim azlığı veya dış baskıyla boyun eğdirilmeyi vurgular. | Kendisinde itibar edilecek bir değer bulunmama durumu. |
| [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Sayı ve miktar azlığı | [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) salt sayı, adet veya niceliksel eksikliği ifade eder; صغر ise nitelik, cüsse, yaş ve itibar seviyesini de kapsar. | Niceliksel olarak çokluğun zıddı olma hali. |
| [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Uysallık ve zillet | [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) direncin kırılması, itaat ve kolay yönetilme anlamına gelirken, صغر varlığın kibrinin kırılarak fiilen küçük düşürülmesini içerir. | Sertliğin ve direncin kaybolup boyun eğme kıvamına gelmesi. |
| [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) | Zıt | Büyüklük ve ululuk | [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) hacim, miktar, yaş, kudret ve şerefte her türlü fazlalığı ifade eden doğrudan karşıt köktür. | Kökün varlıksal ve ahlaki açıdan tam tersi olan genişleme ve üstünlük yönü. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صغر | Boyun eğmek, hacimce küçük olmak | Hem nesnel hacim ve yaş küçüklüğünü hem de ahlaki-hukuki zilleti tek kökte toplar. | Kesin |
| Latince | Minor, humilis, parvus | Daha küçük, alçak gönüllü veya zelil, ufak | Parvus salt fiziksel küçüklüğü, minor nispi azlığı, humilis ise kökün zillet ve alçalma boyutunu karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Small, diminutive, subdued / humiliated | Küçük, boyutça ufak, boyun eğmiş / alçalmış | Small fiziksel veya niceliksel tarafı karşılarken subdued ve humiliated kelimeleri Kur'an'daki zillet ve itaat boyutunu verir. | Kesin |
| Almanca | Klein, gering, gedemütigt | Küçük, ehemmiyetsiz, alçaltılmış | Klein hacim ve niceliğe, gering önemsizliğe, gedemütigt ise kibirlenenin zelil kılınması anlamına denk gelir. | Güçlü |
| Fransızca | Petit, minime, rabaissé | Küçük, asgari, düşürülmüş / zelil | Petit nesnel ölçüyü, minime önemsizliği, rabaissé ise kibirden sonra gelen aşağılanmayı ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَغِيرًا / أَصْغَرَ | Amel, nesne veya zerrenin mikroskobik boyutu | İlahi ilmin ve amel defterinin hiçbir zerreyi atlamadığı, ölçülemeyecek kadar ufak eylemlerin bile kayıt altına alındığı bağlamlar (Yûnus [10:61](https://lisan.digital/tr/ayet/10:61.md), Sebe' [34:3](https://lisan.digital/tr/ayet/34:3.md), el-Kehf [18:49](https://lisan.digital/tr/ayet/18:49.md), el-Kamer [54:53](https://lisan.digital/tr/ayet/54:53.md)). |
| صَغِيرًا | Yaş küçüklüğü ve acziyet hali | İnsanın anne babasının himayesine muhtaç olduğu, fiziksel ve zihinsel yetersizliğinin bulunduğu çocukluk evresi (el-İsrâ [17:24](https://lisan.digital/tr/ayet/17:24.md)). |
| صَغِيرَةً / صَغِيرًا | Borcun veya infakın miktar azlığı | Maddi yükümlülüklerin veya harcamaların miktar bakımından büyük olmasa dahi önemsenmesi ve yazılması gerektiği bağlamlar (el-Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md), et-Tevbe [9:121](https://lisan.digital/tr/ayet/9:121.md)). |
| صَاغِرِينَ / صَاغِرُونَ / صَغَارٌ | Hukuki, siyasi veya manevi boyun eğiş ve zillet | Kibir ve isyan içindekilerin üstünlük vehimlerinin yıkılarak otoriteye fiilen tabi olmaları, rezil ve zelil kılınmaları (el-A'râf [7:13](https://lisan.digital/tr/ayet/7:13.md), el-A'râf [7:119](https://lisan.digital/tr/ayet/7:119.md), et-Tevbe [9:29](https://lisan.digital/tr/ayet/9:29.md), Yûsuf [12:32](https://lisan.digital/tr/ayet/12:32.md), en-Neml [27:37](https://lisan.digital/tr/ayet/27:37.md), el-En'âm [6:124](https://lisan.digital/tr/ayet/6:124.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Günahların taksimi ve ceza hiyerarşisi | Büyük günah (kebîre) ile küçük günah (sagîre) arasındaki sınır; ısrar edilen küçük günahın büyük günaha dönüşmesi meselesi. | Eylemin ilahi emre muhalefetteki göreceli hafifliği veya kibrin karşıtı olan kulluk acziyeti. |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve cizye hukuku | Çocuğun (sagîr) mali ve cezai ehliyetsizliği ile et-Tevbe [9:29](https://lisan.digital/tr/ayet/9:29.md) bağlamında cizye mükellefinin devlete boyun eğme şartının (sagâr) mahiyeti. | Velayet altında olma hali ve hukuki otoriteye bilfiil teslimiyet ve itaat. |
| Tefsir | İblis'in ve mütekebbirlerin akıbeti | el-A'râf [7:13](https://lisan.digital/tr/ayet/7:13.md) ayetinde İblis'e yönelik hitapta büyüklük taslamanın (istikbâr) zıddı olarak ontolojik ve manevi kovulmuşluk cezası. | Büyüklük iddiasının cezası olarak alçalmayı ve hakir görülmeyi mecburen kabullenme. |
| Hadis | Ahlaki durum ve toplumsal terbiye | Büyüklere saygı küçükleri sevme ilkesi ile ahirette kibre kapılanların zerreler şeklinde küçük ve zelil haşredileceği beyanları. | Şefkate muhtaç yaş küçüklüğü ve kibrin ahiretteki bedeli olan cüceleşme/alçalma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı ilişkisi | Ontolojik acziyet | Kibri kırma | Varlık ilahi mutlak kudret karşısında daima küçüktür; büyüklük taslayan mecburen zelil (sağar) kılınır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve epistemoloji | Mikroskobik detay | Kayıt ve ihata | En küçük parçanın dahi göz ardı edilmediği, tümel kadar tikelin de ilahi ilim çerçevesinde korunduğu tespiti. | Kesin |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve egemenlik | Otoriteye itaat | Düzen tesisi | Siyasi ve hukuki otoriteyi tanımayanların kamu düzenine fiilen tabi kılınması ve meşru otoriteye boyun eğmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Muhasebe ve borçlanma | Mikro kalemler | Hak zayiatını önleme | İktisadi kayıtlarda küçük miktarların ihmal edilmemesi, kayıt dışılığın ve mikro sömürünün engellenmesi. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik küçülme ve diferansiyel limit ($\epsilon \to 0$) | Bir büyüklüğün sıfıra yaklaşacak derecede küçülmesi, mutlak ölçek karşısında sonsuz küçük parçalara bölünmesi ve ihmal edilemez mikro-değişken haline gelmesi yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hiyerarşik tabi kılınma ve statü kaybı | Sosyolojideki aşağı statüye indirgenme, hukukta ehliyetsizlik durumu ve psikolojide narsisistik şişinmenin ardından gelen radikal boyun eğiş dinamikleriyle tam bir yapısal eşleşme gösterir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel ebat veya kronolojik yaş düşüklüğüne indirgenmesi, ahlaki bir düşüş ve siyasi-hukuki bir boyun eğme boyutu taşıdığının unutulmasıdır. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem bilginin mikroskobik düzeydeki hassasiyetini (zerre boyutu) hem de kibirle ilahi nizama meydan okuyanların kaçınılmaz şekilde maruz kalacağı aşağılanma ve teslimiyet halini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | et-Tevbe [9:29](https://lisan.digital/tr/ayet/9:29.md) gibi ayetlerdeki 'sağar' ifadesini salt fiziki bir aşağılama veya keyfi bir zulüm olarak yorumlamak yahut iblisin kovulmasındaki küçülmeyi sadece mekan değişimi sayarak psikolojik ve ontolojik zilleti ıskalamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve ontoloji mimarisinde kibrin (istikbar) antitezi olarak yer alır; ilahi nizama karşı direnen iradelerin nihayetinde boyun eğmeye mecbur kalacağını ve ilahi bilginin en mikro varlıkları dahi kuşattığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İblis'in cennetten koğulması kıssalarında (el-A'râf [7:13](https://lisan.digital/tr/ayet/7:13.md)), ilahi ilmin zerreleri dahi kuşattığını bildiren kozmolojik ayetlerde (Yûnus [10:61](https://lisan.digital/tr/ayet/10:61.md), Sebe' [34:3](https://lisan.digital/tr/ayet/34:3.md)), hesap gününün şaşmaz hassasiyetinde (el-Kehf [18:49](https://lisan.digital/tr/ayet/18:49.md)) ve hukuki düzen ayetlerinde (et-Tevbe [9:29](https://lisan.digital/tr/ayet/9:29.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Büyüklük iddiasının ve kibrin mutlaklaştırılamayacağını, güç sahiplerinin adalete tabi olmasının zillet değil nizamın gereği olduğunu ve küçük amellerin önemsiz sayılamayacağını hatırlatarak ahlaki kayıtsızlığı düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin, canlının veya sesin hacim, miktar, yaş ve şiddet bakımından emsallerine veya zıddına nispetle dar, kısa ve alçak olması.
- Soyut anlam: Varlığın mutlak otorite karşısında haddini bilmesi, kibir iddiasının zorunlu bir düşüşle kırılarak zelil ve boyun eğmiş hale getirilmesi.
- Sistematik karşılık: Mikro düzeydeki tüm eylemlerin muhasebe sistemine dahil edilmesi ile makro düzeydeki büyüklük taslamaların ilahi denge karşısında kaçınılmaz olarak sıfırlanıp ast konumuna indirilmesi kuralı.
- LaTeX modeli: $$S(x) = \left\{ x \in V \mid \lim_{t \to \infty} \frac{\mu(x)}{\mu(M)} = 0 \iff \sigma(x) \le \sigma_0 \right\}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V$ varlık veya failler uzayını, $x$ incelenen birimi, $M$ ise mutlak büyüklük veya referans otoriteyi temsil eder. $\mu$ fonksiyonu varlığın cüssesini, iddiasını veya hacmini ölçer; bu oranın mutlak büyüklük karşısında sıfıra yaklaşması küçüklüğü modellemektedir. $\sigma(x)$ varlığın statü veya haysiyet seviyesini, $\sigma_0$ ise kaçınılmaz zillet ve boyun eğme (sağâr) eşiğini sembolize eder. Model, büyüklük oranının mutlak karşısında sıfırlanmasının zorunlu olarak statüsel bir boyun eğiş doğurduğunu gösterir.

## Geçtiği ayetler (13 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/2:282.md) — صَغِيرًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [En'am 6:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/6:124.md) — صَغَارٌ

وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Onlara bir ayet geldiği zaman; derler ki: Allah’ın peygamberlerine verilen bize de verilmedikçe asla iman etmeyiz. Allah, risaletini nereye vereceğini en iyi bilendir. Suç işleyenlere; yapageldikleri hilekarlık yüzünden Allah katında bir horluk ve şiddetli bir azab erişecektir.

### [Araf 7:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/7:13.md) — الصَّاغِرِينَ

قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Öyle ise: İn oradan, artık büyüklenmek sana düşmez. Hemen çık sen alçaklardansın.

### [Araf 7:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/7:119.md) — صَاغِرِينَ

فَغُلِبُوا هُنَالِكَ وَانْقَلَبُوا صَاغِرِينَ

Meal (IK): İşte orada yenildiler, hor ve hakir geri döndüler.

### [Tevbe 9:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/9:29.md) — صَاغِرُونَ

قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ

Meal (IK): Kitab verilmiş olanlardan; Allah’a da, ahiret gününe de inanmayan, Allah ve peygamberinin haram kıldığını haram saymayan ve hak din edinmeyenlerle -boyun eğip kendi elleriyle cizye verinceye kadarsavaşın.

### [Tevbe 9:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/9:121.md) — صَغِيرَةً

وَلَا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, küçük veya büyük nafaka olarak ne infak ederlerse, ne kadar yol giderler ve bir vadi geçerlerse; mutlaka onların lehine yazılır ki Allah yaptıklarının en güzeli ile mükafatlandırsın.

### [Yunus 10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/10:61.md) — أَصْغَرَ

وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ne işte bulunsan, Kur’an’dan ne okusan ve siz ne iş yaparsanız; yaptıklarınıza daldığınızda mutlaka Biz üzerinizde şahidiz. Yerde ve gökte hiç bir zerre Rabbından gizli değildir. Bundan daha küçüğü de, daha büyüğü de şüphesiz apaçık kitabdadır.

### [Yusuf 12:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/12:32.md) — الصَّاغِرِينَ

قَالَتْ فَذَلِكُنَّ الَّذِي لُمْتُنَّنِي فِيهِ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ مَا آمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ

Meal (IK): Kadın dedi ki: İşte beni, onun için ayıpladığınız budur. Onu kendime ram etmek istedim, ama o iffetinden çekindi. Eğer istediğimi yapmazsa; andolsun ki, zindana atılacak ve zillete uğrayanlardan olacaktır.

### [İsra 17:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/17:24.md) — صَغِيرًا

وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا

Meal (IK): Merhametten onlara alçak gönüllülük kanatlarını ger. Ve de ki: Rabbım; o ikisi, beni küçükken yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et.

### [Kehf 18:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/18:49.md) — صَغِيرَةً

وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَاوَيْلَتَنَا مَا لِهَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا

Meal (IK): Kitab konulduğunda suçluların onda yazılı olandan korktuklarını görürsün Vah bize, eyvah bize, bu kitab nasıl olmuş da küçük büyük bir şey bırakmaksızın hepsini saymış, derler. Çünkü bütün işlediklerini hazır bulurlar. Ve Rabbın, kimseye asla zulmetmez.

### [Neml 27:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/27:37.md) — صَاغِرُونَ

ارْجِعْ إِلَيْهِمْ فَلَنَأْتِيَنَّهُمْ بِجُنُودٍ لَا قِبَلَ لَهُمْ بِهَا وَلَنُخْرِجَنَّهُمْ مِنْهَا أَذِلَّةً وَهُمْ صَاغِرُونَ

Meal (IK): Geri rötür onlara. Andolsun ki; güç yetiremeyecekleri bir ordu ile gelir onları oradan alçalmış ve küçük düşmüş olarak çıkartırım.

### [Sebe 34:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/34:3.md) — أَصْغَرُ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Küfredenler dediler ki: Kıyamet saatı bize gelmeyecektir. De ki: Hayır, gaybı Rabbıma andolsun ki; o saat muhakkak size gelecektir. Göklerde ve yerde zerre kadar olanlar bile O’nun ilminin dışında değildir. Ondan daha küçüğü de, büyüğü de istisnasız, mutlaka apaçık kitabtadır.

### [Kamer 54:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/ayet/54:53.md) — صَغِيرٍ

وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ

Meal (IK): Küçük, büyük her şey satır satırdır.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد والراء معهما
ص غ ر، ر ص غ مستعملان فقط صغر: الصَاغِرُ: الراضي بالضَّيْمِ، وصَغُر يَصْغُر صَغَراً وصَغاراً.
والصِّغَرُ: مصدر الصَّغير في القَدْر.
واصْغَرَتِ النّاقةُ وأكبرتْ، والإصغارُ حنينها الخَفيضُ، والإكبار حنينُها الرفيع ، قالت الخنساءُ:
حَنينَ الهةٍ ضَلَّتْ أليفتَهـا		لها حَنينانِ إصغارٌ وإكبارُ
وتَصاغَرَتْ إليه نفسهُ ذلا ومهانةً.
رصغ: الرُّصْغُ لغةٌ في الرُّسْغِ، وهو عظمُ الحافِرِ. وقد حفرَ حتى رَسَّغَ أي بَلَغَ إلى الرُّسْغِ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الصاد** و**الراء** معهما
**ص غ ر**، **ر ص غ** yalnızca kullanılmış iki köktür. **صغر**: **الصَاغِرُ**: zulme razı olan; ve **صَغُر** **يَصْغُر** **صَغَراً** ve **صَغاراً**.

Ve **الصِّغَرُ**: miktarda küçük olan **الصَّغير**’in mastarıdır.

Ve dişi deve **اصْغَرَتِ** ve **أكبرتْ**; ve **الإصغارُ** onun alçak (kısık) iniltisidir; ve **الإكبار** onun yüksek iniltisidir. **الخنساءُ** dedi ki:
حَنينَ الهةٍ ضَلَّتْ أليفتَهـا		لها حَنينانِ إصغارٌ وإكبارُ

Ve nefsi ona zillet ve aşağılık olarak **تَصاغَرَتْ**.

**رصغ**: **الرُّصْغُ** **الرُّسْغِ**’de bir lugattır; ve o, toynağın kemiğidir. Ve kazdı, ta ki **رَسَّغَ**; yani **الرُّسْغِ**’e ulaştı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصِغَرُ: ضد الكِبَر. وقد صَغُرَ الشيء، وهو صَغيرٌ وصُغارٌ بالضم. وأَصْغَرَهُ غيرُهُ، وصَغَّرَهُ تَصْغيراً. وأَصْغَرْتُ القِرْبَةَ: خرزْتها صَغيرَةً. واسْتَصْغَرَهُ: عَدَّهُ صَغيراً. وتَصاغَرَتْ إليه نفسه: تحاقَرَتْ. وقد جُمع الصَغيرُ في الشِعر على صُغَراءَ. وأنشد أبو عمرو:
فلِلْكُبَراءِ أَكْلٌ حيث شاءُوا		وللصُغَراءِ أَكْلٌ واقْتِثـامُ
والصُغْرى: تأنيث الأَصْغَرِ، والجمع الصُغَرُ. قال سيبويه: لا يقال نِسوةٌ صُغَرٌ، ولا قومٌ أَصاغِرُ، إلاَّ بالألف واللام. قال: وسمعنا العرب تقول الأَصاغِرُ، وإنْ شئت قلت الأَصْغَرونَ. والصَغارُ بالفتح: الذُلُّ والضَيمُ، وكذلك الصُغْر بالضم. والمصدر الصَغَرُ بالتحريك. وقد صَغِرَ الرجل بالكسر يَصْغَرُ صَغَراً. يقال: قم على صَغَرِكَ وصُغْرِكَ. والصاغِرُ: الراضي بالضيم. والمَصْغُوراءُ: الصِغارُ. وأرضٌ مُصْغِرَةٌ: نَبْتُها صَغيرٌ لم يَطُلْ.

##### Türkçe

**الصِغَرُ**: **الكِبَر**’in zıddı. Ve şey **صَغُرَ**; o **صَغيرٌ** ve (ضم ile) **صُغارٌ**’dır. Ve başkası onu **أَصْغَرَهُ**; ve onu **صَغَّرَهُ** bir **تَصْغيراً** ile. Ve ben **أَصْغَرْتُ القِرْبَةَ**: onu küçük olarak deldim (dikim için delik açtım). Ve onu **اسْتَصْغَرَهُ**: onu küçük saydı. Ve nefsi ona doğru **تَصاغَرَتْ**: **تحاقَرَتْ** (kendini hakir gördü). Ve **الصَغيرُ** şiirde **صُغَراءَ** üzere cem‘ edilmiştir. Ebû Amr inşâd etti:
فلِلْكُبَراءِ أَكْلٌ حيث شاءُوا		وللصُغَراءِ أَكْلٌ واقْتِثـامُ

Ve **الصُغْرى**: **الأَصْغَرِ**’in müennesi; cem‘i **الصُغَرُ**. Sîbeveyh dedi: **نِسوةٌ صُغَرٌ** denilmez, ne de **قومٌ أَصاغِرُ**; ancak elif ve lâm ile. Dedi: Arapları **الأَصاغِرُ** derken işittik; ve istersen **الأَصْغَرونَ** dedin. Ve fetha ile **الصَغارُ**: zillet ve haksızlık; ve كذلك (aynı şekilde) damme ile **الصُغْر**. Ve masdar, hareke ile **الصَغَرُ**. Ve adam kesra ile **صَغِرَ**; **يَصْغَرُ** **صَغَراً**. Denilir: **صَغَرِكَ** ve **صُغْرِكَ** üzere dur. Ve **الصاغِرُ**: haksızlığa razı olan. Ve **المَصْغُوراءُ**: **الصِغارُ**. Ve **أرضٌ مُصْغِرَةٌ**: bitkisi küçük, uzamamış.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ص ر
صغر ، رصع
استعمل من وجوهها : صغر رصع .
رصغ : قال الليث : الرُّصْغ لغةٌ في الرُّسغ معروفةٌ .
صغر : الحراني عن ابن السكيت : من أمثال العرب : ( المرء بأصغريه ) ، وأصغراه قلبه ولسانه ، ومعناه أن المرء يعلو الأمور ويضبطها بجنانِه ولسانِه .
وقال الليث : يقال صَغِرَ فلان يَصْغَرُ صَغَراً وصَغَاراً فهو صاغر ، إذا رضي بالضيم وأقر به .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( حَتَّى يُعْطُواْ الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ ) ( التوبة : 29 ) ، أي : أَذِلاَّءُ .
وكذلك قوله : ( سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُواْ صَغَارٌ عِندَ اللَّهِ ) ( الأنعام : 124 ) ، أَراد أَنَّهُمْ وإن كانوا أَكابِرَ في الدنيا فسيُصيبُهم صَغَارٌ عند الله ، أي : مَذلّة .
وقال الشافعيُّ في قول الله : ( حَتَّى يُعْطُواْ الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ ( أي : يَجري عليهم حُكم المسلمين .
وقال الليث : يقال من الصِّغر ضدّ الكِبَر صَغُرَ يَصْغُرُ صِغَراً ، وأما الصَّغَارُ فهو مَصدر الصغير في القَدْر ، وقالت الخنساء :
حَنين وَالِهةٍ ضلَّتْ أَليفتَها
لها حَنينَانِ إِصْغَارٌ وإِكْبارُ
فإصغارُها حَنينُها إِذا خَفَضَتْهُ ، وإكْبارُها حَنينها إذا رفَعتْه ، والمعنى لها حَنينٌ ذُو إِصغَار وحنينٌ ذُو إكبار .
ويقال : تصاغرَتْ إلى فلانٍ نفسُه ذُلاًّ ومَهانةً .
ابن السكيت ، عن أبي زيد يقال : هو صِغْرَةُ وَلَدِ أَبيه أي أصغرُهم ، وهو كِبْرَةُ وَلَدِ أبِيه أي أكْبرُهم ، وكذلك فلان صِغْرَةُ القوم وكِبْرَتُهم ، أي أصغرُهم وأكبرهم .
ويقول الصبيُّ من صِبيان العرب إذا نُهِي
عن اللَّعِب : إنِّي من الصِّغْرَة ، أي : من الصغار .
قال : والتَّصغيرُ للاسم والنَّعت يكون تحقيراً ويكون شفقةً ويكون تخصيصاً كقول الحُبَابِ بنِ المنذِر : أَنا جُذَيْلُها المحَكَّكُ وعُذَيْقها الْمُرَجَّبُ ، وقد مرَّ تفسيرُه .

##### Türkçe

غ ص ر
**صغر** , **رصع**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **صغر** **رصع**.
**رصغ**: Leys dedi: **الرُّصْغ** , **الرُّسغ** hakkında bilinen bir lugattır.
**صغر**: Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Arapların emsâlinden: ( **المرء بأصغريه** ), ve onun iki küçüğü kalbi ve dilidir; ve onun manası, kişinin işleri gönlü ve diliyle yüceltmesi ve onları ضبط etmesidir.
Leys dedi: denilir: **صَغِرَ** falan **يَصْغَرُ** **صَغَراً** ve **صَغَاراً**; o hâlde o **صاغر**’dır; eğer zulme razı oldu ve onu ikrar ettiyse.
Allah جلَّ وعزَّ dedi: ( **حَتَّى يُعْطُواْ الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ** ) (Tevbe: 29), yani: zeliller.
Ve bunun gibi onun sözü: ( **سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُواْ صَغَارٌ عِندَ اللَّهِ** ) (En‘âm: 124); murad etti ki onlar, dünyada büyükler olsalar bile, Allah katında onlara **صَغَارٌ** isabet edecektir; yani: aşağılanma.
Şâfiî, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **حَتَّى يُعْطُواْ الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ** ) (yani: Müslümanların hükmü onların üzerinde cereyan eder).
Leys dedi: denilir: küçüklükten, büyüklüğün zıddı olarak: **صَغُرَ** **يَصْغُرُ** **صِغَراً**; ama **الصَّغَارُ** ise, kadr bakımından küçük olanın masdarıdır. Hansa dedi:
حَنين وَالِهةٍ ضلَّتْ أَليفتَها
لها حَنينَانِ إِصْغَارٌ وإِكْبارُ
Onun **إصغار**’ı, onu alçalttığı zaman onun iniltisidir; ve onun **إكْبار**’ı, onu yükselttiği zaman onun iniltisidir; ve mana: onun için **إِصغَار** sahibi bir iniltı ve **إكبار** sahibi bir iniltı vardır.
Ve denilir: falana karşı nefsi, zillet ve aşağılık olarak **تصاغرَتْ**.
İbnü’s-Sikkît, Ebû Zeyd’den: denilir: o, babasının çocuklarının **صِغْرَةُ**’sidir; yani onların en küçüğüdür; ve o, babasının çocuklarının **كِبْرَةُ**’sidir; yani onların en büyüğüdür. Ve bunun gibi: falan, kavmin **صِغْرَةُ**’si ve onların **كِبْرَتُ**’idir; yani onların en küçüğü ve en büyüğü.
Ve Arap çocuklarından çocuk, eğer nehyedilirse
oyundan: “Şüphesiz ben **الصِّغْرَة**’denim”; yani: küçüklerden.
Dedi: ve isme ve sıfata **التَّصغيرُ**, tahkir olur ve şefkat olur ve تخصيص olur; Hubâb b. Münzir’in sözü gibi: أَنا جُذَيْلُها المحَكَّكُ وعُذَيْقها الْمُرَجَّبُ; ve onun tefsiri geçmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء:
* لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) *
(صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب.
(صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع.
وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا.
ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً.
ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق.
ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة.
(صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية.
فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها.
ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]).
(صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها.
ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ.
ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) *
ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ.
(صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ.
ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان.
(صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء.
فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث:  "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين".
(صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه:
فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت.
فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله.
والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد.
وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت.
وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ.
وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة.
--------------ـــ
([1]) هذه التكملة من المجمل.
([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر):
* فما عجول على بوٍّ تطيفُ به *
([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل.
([4]) التكملة من المجمل واللسان.
([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم).
([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل".
([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل.
([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط).
([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *.
([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد".
([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته".
([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض".
([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق".
([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت.
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر).
([16]) الجمهرة (2: 355).
([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**الغين** وما يثلثهما )
(**صغو/ي**) **الصاد** ve**الغين** ve illetli harf, sahih bir asıldır; meyle delâlet eder. Bundan, onların “**صِغْو** falanın seninle” sözüdür; yani onun meyli. Ve **صَغتِ** yıldızlar: batışlara meyletti. Ve **أصغى** ona; işitmesiyle ona doğru meylettiği zaman. Ve **أَصْغَيت** kabı: onu eğdim. Ve ondan, adamın ashabından ve yakınlık sahiplerinden onunla birlikte meyledenlere sözleri: **صاغِيةٌ**. Ve nakledildi: **صَغَوْتُ** ona, **أَصْغَى**; **صَغْواً** ve **صَغىً** (maksur).

(**صغر**) **الصاد** ve**الغين** ve**الراء** sahih bir asıldır; azlığa ve hakirliğe delâlet eder. Bundan **الصِّغَر**: **الكِبَر**’in zıddı. Ve **الصَّغير**: **الكبير**’in hilâfı. Ve **الصاغِر**: zulme razı olan; **صُغْراً** ve **صَغاراً** (olarak). Ve denir: **أصغَرت** deve ve **أكبَرَتْ**. Ve **الإِصْغار**: onun [alçak] iniltisi. Ve **الإِكبار**: yüksek (olan). **الخنساء** dedi:
* لها حنينان **إِصْغارٌ** وإِكبارُ *

(**صغل**) **الصاد** ve**الغين** ve**اللام** bir şey değildir; ancak **الصَّغِل** kötü gıdadır. Aslı onda **السين**’dir: **سَغِلٌ**. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

(**صفق**) **الصاد** ve**الفاء** ve**القاف** sahih bir asıldır; sayfası olan bir şeyin benzeri bir şeye kuvvetle temasına delâlet eder. Bundan: **صَفَقْتُ** şeyi elimle; onu avuç içiyle kuvvetle vurduğun zaman. Ve **الصَّفْقَة**: alışverişte ve biatte elin ele vurulmasıdır; bu, alışveriş yapanlar için yürürlükte olan bir âdettir. Ve “**أصفَق** kavim iş üzerinde” denildiği zaman; onun üzerinde toplandıkları zaman; o da bundandır; ancak onları alışveriş üzerine el çırpanlara benzettiler.
Ve buna hamledilenlerden **الصَّفَق**: o, yeni deriye dökülen sudur; böylece sararmış olarak çıkar.
Ve babdan da: **الشَّراب المصفَّق**; o, bir kaptan bir kaba aktarılmasıdır; sanki kaba temas ettiğinde kabı **صَفَقَ** etmiştir; ve onunla kap **صُفِقَ** edilmiştir. Ve ondan: **صَفَقَ** develeri; onları bir otlaktan bir otlağa aktardığı zaman.
Sonra buna hamledildi de, bir şeye vurulmamış olsa bile her yayvan olana **صَفقٌ** denildi. Böylece boynun iki yanına **صفقانِ** denir; ve her tarafa **صَفْق** ve **صُفْق**. Ve karnın siyahlığına bitişik olan deriye **صُفْق** denir.
Ve babdan şâz olanlardan—ona bir vech çıkarılabilirse—onların sözü: **قَوسٌ صَفوقٌ**; yumuşak, geri dönen olduğu zaman.

(**صفن**) **الصاد** ve**الفاء** ve**النون** iki sahih asıldır: birisi kıyamın bir cinsi, diğeri kaplardan bir kaptır.
Birincisi: **الصُّفون**; atın üç ayak üzerinde durup dördüncüyü kaldırmasıdır; ancak onun tırnağının ucuyla yere dokunur. Ve **الصَّافن**: iki ayağını saf eden (bitiştiren)dir. **البراء** hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in arkasında **صُفُوناً** durduk.” Ve ondan: **تَصَافَنَ** kavim [su]; bu, onu **بالصُّفْن** ile paylaştıkları zamandır. Ve **الصُّفْن**: onunla su çekilen bir deridir. Dedi:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ
Ve denir ki bu ancak **المَقْلَة** üzerinde olur; onlardan birine, onu kaplayacak kadar su verilir.
Ve iki asıldan şâz olanlardan: **الصَّافن**; o, bir damardır.

(**صفو**) **الصاد** ve**الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; her türlü karışımdan arınmışlığa delâlet eder. Bundan **الصَّفاءُ**; o, **الكَدَر**’in zıddıdır. Denir: **صفا يصفو**; arındığı zaman. Denir: senin için bu işin **صَفْوُ**’su ve **صِفْوته**’si vardır. Ve Muhammed, Allah تعالى’nın **صِفوة**’si ve yaratıklarından seçkinidir; ve O’nun **مُصْطفاهُ**’sıdır صلى الله عليه وآله وسلّم. Ve **الصَّفِيُّ**: imamın ganimetten kendisi için seçtiği şeydir; ve **الصَّفِيَّة** diye **الهاء** ile de adlandırılır; çoğulu **الصَّفَايا**. Dedi:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ
Ve **الصَّفِيَّة** ve **الصَّفِيّ**—**الهاء**sız olanı daha meşhurdur—çok sütlü deve ve çok yüklü hurma ağacıdır; çoğulu **الصَّفَايا**. Ancak ona **صفيّ** denildi; çünkü sahibi onu seçip ayırır.
Ve babdan onların sözü: **أَصْفت** tavuk; yumurtası kesildiği zaman; **إِصفاءً**. Bu, sanki o **صَفَتْ** yani yumurtadan arındı gibidir; sonra onu, babındaki diğerlerinden ayırmak için **أَفْعَلتْ** üzerine konuldu; ve şair, şiiri kesildiği zaman bununla benzetildi.
Ve babdan **الصَّفَا**: o, düz taş; o da **الصَّفْوانُ**’dır; tekili **صَفوانةٌ**. Ve bunun için **صفوانَةً** diye adlandırıldı; çünkü çamurdan ve kumdan **تَصْفُو** eder. **الأصمعيُّ** dedi: **الصَّفْوان** ve **الصَّفْواءُ** ve **الصَّفَا**; hepsi birdir. Ve inşad etti:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ *
Ve denir: **يومٌ صفوانُ**; güneşi berrak, soğuğu şiddetli olduğu zaman.

(**صفح**) **الصاد** ve**الفاء** ve**الحاء** sahih, muttarid bir asıldır; عرض ve عِرَض’a delâlet eder. Bundan **صَُفْح** şey: onun eni. Ve denir: **رأس مُصْفَحٌ**: geniş. Ve **الصفيحة**: her geniş kılıçtır. Ve kılıcın iki **صَفْحَتا**’sı: iki yüzüdür. Ve her geniş taş **صفيحةٌ**’dır; çoğulu **صَفائِح**. Ve **الصُّفَّاح**: her geniş taştır. **النّابغة** dedi:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ
Ve babdan: elle **المُصافحةُ**; sanki elini onun elinin **صَفحة**’sine yapıştırdı. Ve **الصَّفْح**: yan. Ve her şeyin iki **صَفحا**’sı: iki yanıdır. Ama onların “**صَفَح** ondan” sözü; bu, onun günahından yüz çevirmesidir; o babdandır; çünkü ondan yüz çevirdiğinde sanki ona **صَفْحتَه** ve **صُفحه**’sini, yani enini ve yanını döndürmüş gibidir; bu bir meseldir.
Ve babdan: **صَفحت** adamı ve **أصفحتُهُ**; senden istedi de sen onu menettiğin zaman. Bu, ondan: ona, ondan yüz çevirerek **صَفْحَتَك**’i göstermendir. Ve denir: **صَفحتُ** develeri havuz üzerine; onları onun üzerinden geçirdiğin zaman; sanki havuza onların **صَفَحَاتِها**’sını—ki o, yanlarıdır—göstermişsin gibi.
Ve babdan şâz olanlardan onların sözü: **صفحت** adamı **صفحاً**; her hangi bir içeceği, her ne zaman olursa olsun, ona içirdiğin zaman.

(**صفد**) **الصاد** ve**الفاء** ve**الدال** iki sahih asıldır: birisi عطا, diğeri bir şeyle bağlamadır.
Birincisi **الصَّفَد**; denir: **أَصفدتُهُ**; ona verdiğin zaman. Dedi:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ
Ama **الصَّفْد**: boyunduruk (kelepçe)dir; ve denir **الصَّفْد** kayıt altına almadır. Ve **الأصفاد**: zincirlerdir. Ve **الصِّفاد**: o da kayıttır. Dedi:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ
Ve hadîste: “Ramazan ayı girdiği zaman şeytanlar **صُفِّدت** edilir.”

(**صفر**) **الصاد** ve**الفاء** ve**الراء** altı vech:
Birinci asıl renklerden bir renktir. İkincisi boş olan şeydir. Üçüncüsü yer cevherlerinden bir cevherdir. Dördüncüsü sestir. Beşincisi zamandır. Altıncısı bitkidir.
Birincisi: renklerde **الصُّفْرة**. Ve **بنو الأصفر**: Rum krallarıdır; babalarına arız olan bir sarılıktan dolayı. Ve **الأصفر**: şu sözde siyah (olan)dır:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ
İkinci asıl: boş olan şey; denir: o **صِفْر**’dür. Ve sövmede derler: onun kabı **صَفِر** değildir; yani davarı helâk oldu. Ve babdan, delilik olan kimseye sözleri: o, **صُفْرَةٍ** ve **صِفْرة** içindedir—zamm ve kesr ile—aklının gittiği günlerde olduğu zaman. Ve kıyas sahihtir; çünkü sanki aklı ile arasında boş (kalmış) gibidir.
Üçüncü asıl: yer cevherlerinden **الصُّفْر**; denir ki o bakırdır. Ve **الصِّفْر** de denir. Bana **عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ**, **عليّ بن عبد العزيز**’den, **أبي عُبيد**’den haber verdi; dedi: **الأصمعي** dedi: bakır tabiat ve asıldır; ve bakır, kapların yapıldığı **الصُّفر**’dür; böylece “**الصُّفْر**” dedi, **الصاد**’ı zamm ile. **أبو عبيدٍ** de onun benzerini söyledi; ancak o **الصِّفْر** dedi, **الصاد**’ı kesr ile.
Dördüncü ise kuşun **الصَّفير**’idir. Ve onların “onda **صافرٌ** yoktur” sözü; bu (bab)dan; yani sanki ses çıkarıyor gibidir.
Zaman ise **صَفَر**: bu ayın adıdır. **ابنُ دريد** dedi: **الصَفَرَانِ**: yılda iki aydır; bunlardan birine İslâm’da **المحرَّم** adı verildi. Ve **الصَّفَريّ**: güzün başında olan bir bitkidir. Ve **الصَّفَريّ** doğumda, **اليقظيّ**’den sonradır.
Bitki ise **الصَّفَار**; o bir bitkidir; denir ki o, **البُهْمَى**’nın kurusudur. Dedi:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا

(**صفع**) **الصاد** ve**الفاء** ve**العين** tek bir kelimedir; bilinen (bir kelime).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصغر والكبر من الأسماء المتضادة التي تقال عند اعتبار بعضا ببعض، فالشيء قد يكون صغيرا في جنب الشيء، وكبيرا في جنب آخر. وقد تقال تارة باعتبار الزمان، فيقال: فلان صغير، وفلان كبير: إذا كان ما له من السنين أقل مما للآخر، وتارة تقال باعتبار الجثة، وتارة باعتبار القدر والمنزلة، وقوله: ﴿وكل صغير وكبير مستطر﴾ [القمر/53]، وقوله: ﴿لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها﴾ [الكهف/49]، وقوله: ﴿ولا أصغر من ذلك ولا أكبر﴾ [يونس/61]، كل ذلك بالقدر والمنزلة من الخير والشر باعتبار بعضها ببعض. يقال: صغر (قال السرقسطي: صغر الجسم والشيء: صغرا: ضد كبر) صغرا في ضد الكبير، وصغر (وقال: صغر الرجل صغارا وصغارة، فهو صاغر صغر: هان قدره وذل.
ويقال أيضا: صغر الصاغر صغارة. انظر: الأفعال 3/395) صغرا وصغار في الذلة، والصاغر: الراضي بالمنزلة الدنية، قال تعالى: ﴿حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون﴾ [التوبة/29].

##### Türkçe

- **الصغر** ve **الكبر**, birbirine göre bazı(ları) dikkate alındığında söylenen zıt isimlerdendir; zira şey, bir şeyin yanında küçük olabilir, başka bir şeyin yanında büyük (olabilir). Bazen zaman dikkate alınarak söylenir; şöyle denir: falan küçük, falan büyük: eğer onun yıllardan olanı, ötekinin olanından daha az ise. Bazen ceset (beden) dikkate alınarak söylenir; bazen de miktar ve mertebe dikkate alınarak. Ve onun sözü: ﴿وكل صغير وكبير مستطر﴾ [القمر/53], ve onun sözü: ﴿لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها﴾ [الكهف/49], ve onun sözü: ﴿ولا أصغر من ذلك ولا أكبر﴾ [يونس/61]; bütün bunlar, hayır ve şerden miktar ve mertebe iledir; bazısının bazısına göre dikkate alınmasıyla. Denir: **صغر** (Sarakustî dedi: **صغر** beden ve şey: **صغرا**: **كبر**’in zıddı) **صغرا**, **الكبير**’in zıddında; ve **صغر** (ve dedi: **صغر** adam **صغارا** ve **صغارة**; o hâlde o **صاغر**; **صغر**: onun değeri aşağılandı ve zelil oldu.
Ve ayrıca denir: **صغر** **الصاغر** **صغارة**. Bak: **الأفعال** 3/395) **صغرا** ve **صغار**, zillette; ve **الصاغر**: aşağı mertebeye razı olan. Yüce Allah dedi: ﴿حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون﴾ [التوبة/29].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص غ ر
هو صاغر بين الصغر والصغار وقد صغر وصغر بالكسر والضم‏.‏
وقم صاغراً وغير صاغر وقم من غير صغرك وهو الرضا بالضيم‏.‏
وتصاغرت إليه نفسه‏:‏ صارت صغيرة الشأن ذلاً تصاغر أشراف البرية حوله لأبيض صافي اللون من نفر زهر وصغره في عيون الناس‏.‏
وأصغر فعله واستصغره وهو صغير القدر وصغير في العلم‏.‏
وأصغرت الخارزة القربة‏:‏ خرزتها صغيرة‏.‏
قال‏:‏ لو كانت الساقي أصغرتها ومن المجاز‏:‏ أصغرت الناقة وأكبرت‏:‏ جاءت بحنينها خفيضاً وعالياً‏.‏
قالت الخنساء‏:‏ حنين والهة ضلت أليفتها لها حنينان إصغار وإكبار

##### Türkçe

ص غ ر
O, **صاغر**dır; **الصغر** ile **الصغار** arasında. Ve **صغر** oldu; kesre ile ve damme ile **صغر** oldu.
Ve “**قم صاغراً**” ve “**غير صاغر**”; ve “**قم من غير صغرك**”; o, zulme razı olmaktır.
Ve “**تصاغرت إليه نفسه**”: zillet olarak şan bakımından küçük oldu. “Yaratılmışların eşrafı onun çevresinde küçüldü; (o) beyaz, saf renkli, parlak bir topluluktan.” Ve onu insanların gözlerinde küçülttü.
Ve “**أصغر**” onun fiilini ve “**استصغره**”; ve o, değer bakımından küçüktür ve ilimde küçüktür.
Ve “**أصغرت الخارزة القربة**”: onu küçük olarak dikti.
Dedi ki: “Eğer (o) sulayan (kadın) olsaydı, onu küçültürdü.” Ve mecazdan: “**أصغرت الناقة وأكبرت**”: iniltisini alçak ve yüksek olarak getirdi.
Hansa dedi ki: “Şaşkın bir iniltidir; ülfet ettiği (şeyi) kaybetti; onun için iki iniltisi vardır: **إصغار** ve **إكبار**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصِّغَرُ: ضد الكبر. ابن سيده: الصِّغَر والصَّغارةُ خِلاف العِظَم، وقيل: الصِّغَر في الجِرْم، والصَّفارة في القَدْر؛ صَغُرَ صَغارةً وصِغَراً وصَغِرَ يَصْغَرُ صَغَراً؛ بفتح الصاد والغين، وصُغْراناً؛ كلاهما عن ابن الأَعرابي: فهو صَغِير وصُغار، بالضم، والجمع صِغَار. قال سيبويه: وافق الذِين يقولون فَعِيلاً الذين يقولون فُعالاً لاعتِقابِهما كثيراً، ولم يقولوا صُغَراء، اسْتَغْنوا عنه بِفِعال، وقد جُمع الصَّغِير في الشعر على صُغَراء؛ أَنشد أَبو عمرو:
وللكُبَراءِ أَكْلٌ حيث شاؤوا،
وللصُّغَراء أَكْلٌ واقْتِثامُ
والمَصْغُوراءُ: اسم للجمع. والأَصاغِرَة: جمع الأَصْغَر. قال ابن سيده: إِنما ذكرت هذا لأَنه مِمَّا تلحقه الهاء في حدِّ الجمع إذ ليس منسوباً ولا أَعجميّاً ولا أَهل أَرض ونحوَ ذلك من الأَسباب التي تدخلها الهاء في حدّ الجمع، لكن الأَصْغَر لما خرج على بناء القَشْعَم وكانوا يقولون القَشاعِمَة أَلحقُوه الهاء، وقد قالوا الأَصاغِر، بغير هاء، إِذ قد يفعلون ذلك في الأَعجمي نحو الجَوارِب والكَرابِج، وإِنما حملهم على تكسيره أَنه لم يتمكَّن في باب الصفة. والصُّغْرَى: تأْنيث الأَصْغَر، والجمع الصُّغَرُ؛ قال سيبويه: يقال نِسْوَة صُغَرُ ولا يقال قوم أَصاغِر إِلا بالأَلف واللام: قال: وسمعنا العرب تقول الأَصاغِر، وإِن شئت قلت الأَصْغَرُون. ابن السكيت: ومن أَمثال العرب: المرْء بِأَصْغَرَيْهِ؛ وأَصْغَراه قلْبُه ولسانه، ومعناه أَن المَرْءَ يعلو الأُمور ويَضْبِطها بِجَنانه ولسانه. وأَصْغَرَه غيره وصَغَّره تَصْغِيراً، وتَصْغِيرُ الصَّغِير صُغَيِّر وصُغَيِّير؛ الأُولى على القياس والأُخرى على غير قياس؛ حكاها سيبويه. واسْتَصْغَره: عَدَّه صَغِيراً. وصَغَّرَه وأَصْغَرَه: جعلَه صَغِيراً. وأَصْغَرْت القِرْبَة: خَرزَتُها صَغِيرة؛ قال بعض الأَغفال: شُلَّتْ يَدا فارِيَةٍ فَرَتْها،
لَوْ خافَتِ النَّزْع لأَصْغَرَتْها
ويروى:
لو خافَتِ السَّاقي لأَصْغَرَتْها
والتصغير للاسم والنعت يكون تحقيراً ويكون شفقة ويكون تخصيصاً، كقول الحُباب بن المنذِر: أَنا جُذَيْلُها المُحَكَّك وعُذَيْقُها المُرَجَّب؛ وهو مفسر في موضعه. والتصغير يجيء بمعانٍ شتًى: منها ما يجيء على التعظيم لها، وهو معنى قوله: فأَصابتها سُنَيَّة حمراء، وكذلك قول الأَنصاري: أَنا جُذَيْلُها المُحَكَّك وعُذَيْقُها المُرَجَّب، ومنه الحديث: أَتتكم الدُّهَيْماءُ؛ يعني الفتنة المظلمة فصغَّرها تهويلاً لها، ومنها أَن يصغُر الشيء في ذاته كقولهم: دُوَيْرَة وجُحَيْرَة، ومنها ما يجيء للتحقير في غير المخاطب، وليس له نقص في ذاته، كقولهم: هلك القوم إِلا أَهلَ بُيَيْتٍ، وذهبت الدراهم إِلا دُرَيْهِماً، ومنها ما يجيء للذم كقولهم: يا فُوَيْسِقُ، ومنها ما يجيء للعَطْف والشفقة نحو: يا بُنَيَّ ويا أُخَيَّ؛ ومنه قول عمر: أَخاف على هذا السبب
(* قوله: «هذا السبب» هكذا في الأَصل من
غير نقط). وهو صُدَيِّقِي أَي أَخصُّ أَصدقائي، ومنها ما يجيء بمعنى التقريب كقولهم: دُوَيْنَ الحائط وقُبَيْلَ الصبح، ومنها ما يجيء للمدح، من ذلك قول عمر لعبدالله: كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلْماً. وفي حديث عمرو بن دينار قال: قلت لِعُرْوَةَ: كَمْ لَبِثَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بمكة؟ قال: عشراً، قلت: فابن عباس يقول بِضْعَ عشرةَ سنةً، قال عروة: فصغَّره أَي استصغر سنَّه عن ضبط ذلك، وفي رواية: فَغَفَّرَهُ أَي قال غفر الله له، وسنذكره في غفر أَيضاً. والإِصغار من الحنين: خلاف الإِكبار؛ قالت الخنساء:
فما عَجُولٌ على بَوٍّ تُطِيفُ بِهِ،
لها حَنينانِ: إِصْغارٌ وإِكْبارُ
فَإِصْغارُها: حَنِينها إِذا خَفَضته، وإِكْبارُها: جَنِينها إِذا رَفَعته، والمعنى لها حَنِينٌ ذو صغار وحَنِينٌ ذُو كبار. وأَرضٌ مُصْغِرَة: نَبْتها صغير لم يَطُل. وفلان صِغْرَة أَبَوَيْهِ وصِغْرَةُ ولَد أَبويه أَي أَصْغَرهُمْ، وهو كِبْرَة وَلَدِ أَبيه أَي أَكبرهم؛ وكذلك فلان صِغْرَةُ القوم وكِبْرَتُهم أَي أَصغرُهم وأَكبرهم. ويقول صبيٌّ من صبيان العرَب إِذ نُهِيَ عن اللَّعِب: أَنا من الصِّغْرَة أَي من الصِّغار. وحكى ابن الأَعرابي: ما صَغَرَني إِلا بسنة أَي ما صَغُرَ عَنِّي إِلا بسنة. والصَّغار، بالفتح: الذل والضَّيْمُ، وكذلك الصُّغْرُ، بالضم، والمصدر الصَّغَرُ، بالتحريك. يقال: قُمْ على صُغْرِك وصَغَرِك. الليث: يقال صَغِرَ فلان يَصْغَرُ صَغَراً وصَغاراً، فهو صاغِر إِذا رَضِيَ بالضَّيْم وأَقَرَّ بِهِ. قال الله تعالى: حتى يُعْطُوا الجزْية عن يَدٍ وهُمْ صاغِرون؛ أَي أَذِلاَّءُ. والمَصْغُوراء: الصَّغار. وقوله عز وجل: سَيُصِيب الذين أَجْرَمُوا صَغار عند الله؛ أَي هُمْ، وإِن كانوا أَكابر في الدنيا، فسيصيبهم صَغار عند الله أَي مَذَلَّة. وقال الشافعي، رحمه الله، في قوله عز وجل: عن يَدٍ وهُمْ صاغِرُون؛ أَي يجري عليهم حُكْمُ المسلمين. والصَّغار: مصدر الصَّغِير في القَدْر. والصَّاغِرُ: الراضي بالذُّلِّ والضيْمِ، والجمع صَغَرة. وقد صَغُرَ
(* قوله: «وقد صغر إلخ» من
باب كرم كما في القاموس ومن باب فرح أَيضاً كما في المصباح كما أَنه منهما بمعنى ضد العظم). صَغَراً وصُغْراً وصَغاراً وصَغارَة وأَصْغَرَه: جعله صاغِراً. وتَصاغَرَتْ إِليه نفسُه: صَغُرت وتَحاقَرَتْ ذُلاًّ ومَهانَة. وفي الحديث: إِذا قلتَ ذلك تَصاغَرَ حتى يكون مثلَ الذُّباب؛ يعني الشيطان، أَي ذَلَّ وَامَّحَقَ؛ قال ابن الأَثير: ويجوز أَن يكون من الصِّغَر والصَّغارِ، وهو الذل والهوان. وفي حديث عليّ يصف أَبا بكر، رضي الله عنهما: بِرَغْمِ المُنافِقين وصَغَر الحاسِدين أَي ذُلِّهِم وهَوانِهم. وفي حديثِ المُحْرِم: يقتل الحيَّة بصَغَرٍ لَها. وصَغُرَتِ الشمسُ: مالَتْ للغروب؛ عن ثعلب. وصَغْران: موضع.

##### Türkçe

**الصِّغَرُ**: büyüklüğün zıddı. İbn Sîde: **الصِّغَر** ve **الصَّغارةُ**, **العِظَم**’ın hilâfıdır; ve denildi ki: **الصِّغَر** cisimde (hacimde), **الصَّفارة** ise kıymette (derecede)dir; **صَغُرَ** **صَغارةً** ve **صِغَراً** ve **صَغِرَ يَصْغَرُ صَغَراً**; **الصاد** ve **الغين**’in fethiyle; ve **صُغْراناً**; ikisi de İbnü’l-A‘râbî’den: artık o **صَغِير** ve **صُغار**dır, zamme ile; ve cem‘i **صِغَار**dır. Sîbeveyh dedi: **فَعِيلاً** diyenler, ikisinin çokça birbirinin yerine geçmesi sebebiyle **فُعالاً** diyenlere muvafakat etti; ve **صُغَراء** demediler; ondan **بِفِعال** ile müstağni oldular; ve **الصَّغِير** şiirde **صُغَراء** üzerine cem‘ olunmuştur; Ebû Amr inşâd etti:
وللكُبَراءِ أَكْلٌ حيث شاؤوا،
وللصُّغَراء أَكْلٌ واقْتِثامُ

Ve **المَصْغُوراءُ**: cem‘ için bir isimdir. Ve **الأَصاغِرَة**: **الأَصْغَر**’in cem‘idir. İbn Sîde dedi: Bunu ancak, cem‘ haddinde kendisine **الهاء**’nın ilhak olunduğu şeylerden olduğu için zikrettim; zira o ne mensuptur, ne a‘cemîdir, ne de ehl-i arz ve bunun benzeri, cem‘ haddinde **الهاء**’nın girdiği sebeplerden bir sebep değildir; lâkin **الأَصْغَر**, **القَشْعَم** binası üzerine çıktığı için ve onlar **القَشاعِمَة** diyorlardı, ona **الهاء**’yı ilhak ettiler; ve **الأَصاغِر** de demişlerdir, **هاء**sız; çünkü bunu a‘cemîde, **الجَوارِب** ve **الكَرابِج** gibi, yaparlar; ve onu kırmaya sevk eden ancak, sıfat babında temekkün etmemiş olmasıdır. Ve **الصُّغْرَى**: **الأَصْغَر**’in müennesi; ve cem‘i **الصُّغَرُ**; Sîbeveyh dedi: **نِسْوَة صُغَرُ** denir ve **قوم أَصاغِر** denmez, ancak **الأَلف** ve **اللام** ile: dedi: ve Arapların **الأَصاغِر** dediğini işittik; ve istersen **الأَصْغَرُون** dedin.

İbnü’s-Sikkît: Arapların emsâlinden: **المرْء بِأَصْغَرَيْهِ**; ve onun iki **أَصْغَر**’ı kalbi ve dilidir; ve manası: kişinin işleri, gönlü ve dili ile yükseltmesi ve zapt etmesidir. Ve başkası onu **أَصْغَرَه** etti ve onu **صَغَّره تَصْغِيراً**; ve **تَصْغِيرُ الصَّغِير**: **صُغَيِّر** ve **صُغَيِّير**’dir; birincisi kıyas üzere, ikincisi kıyas üzere olmayan; Sîbeveyh onu hikâye etti. Ve **اسْتَصْغَره**: onu **صَغِيراً** saydı. Ve **صَغَّرَه** ve **أَصْغَرَه**: onu **صَغِيراً** kıldı. Ve **أَصْغَرْت القِرْبَة**: onu küçük (dikişlerle) diktim; bazı ahmaklardan biri dedi:
شُلَّتْ يَدا فارِيَةٍ فَرَتْها،
لَوْ خافَتِ النَّزْع لأَصْغَرَتْها
Ve şöyle rivayet olunur:
لو خافَتِ السَّاقي لأَصْغَرَتْها

Ve isim ve sıfat için **التصغير** tahkir olur, şefkat olur, tahsis olur; **الحُباب بن المنذِر**’in sözü gibi: **أَنا جُذَيْلُها المُحَكَّك وعُذَيْقُها المُرَجَّب**; ve o, yerinde açıklanmıştır. Ve **التصغير** türlü manalarla gelir: onlardan, onun için tazim üzere gelen vardır; ve o, şu sözün manasıdır: **فأَصابتها سُنَيَّة حمراء**; ve yine Ensârî’nin sözü: **أَنا جُذَيْلُها المُحَكَّك وعُذَيْقُها المُرَجَّب**; ve ondan hadis: **أَتتكم الدُّهَيْماءُ**; yani karanlık fitne; onu, onun için korkutma maksadıyla küçülttü; ve onlardan, şeyin zatında küçük olmasıdır; onların: **دُوَيْرَة** ve **جُحَيْرَة** demeleri gibi; ve onlardan, muhatap olmayan hakkında tahkir için gelen vardır, zatında eksiklik yoktur; onların: **هلك القوم إِلا أَهلَ بُيَيْتٍ** ve **ذهبت الدراهم إِلا دُرَيْهِماً** demeleri gibi; ve onlardan, zemm için gelen vardır; onların: **يا فُوَيْسِقُ** demeleri gibi; ve onlardan, atıf ve şefkat için gelen vardır; **يا بُنَيَّ** ve **يا أُخَيَّ** gibi; ve ondan Ömer’in sözü: **أَخاف على هذا السبب**
(* Onun sözü: “**هذا السبب**” asılda noktasız böyledir).
Ve o, **صُدَيِّقِي**’dir; yani dostlarımın en hususîsi. Ve onlardan, takrib manasında gelen vardır; onların: **دُوَيْنَ الحائط** ve **قُبَيْلَ الصبح** demeleri gibi; ve onlardan, medih için gelen vardır; bundan, Ömer’in Abdullah’a sözü: **كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلْماً**. Ve Amr b. Dînâr hadîsinde dedi: **لِعُرْوَةَ**’ye dedim: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, Mekke’de ne kadar kaldı? dedi: on; dedim: İbn Abbâs **بِضْعَ عشرةَ سنةً** diyor; Urve dedi: onu küçülttü; yani yaşını, bunu ضبط etmekten küçük gördü. Ve bir rivayette: **فَغَفَّرَهُ**; yani “Allah onu bağışlasın” dedi; ve onu **غفر**’da da zikredeceğiz. Ve inlemeden **الإِصغار**: **الإِكبار**’ın hilâfıdır; Hansâ dedi:
فما عَجُولٌ على بَوٍّ تُطِيفُ بِهِ،
لها حَنينانِ: إِصْغارٌ وإِكْبارُ
Artık onun **إِصْغارُها**’sı: onu alçalttığı zaman onun inlemesidir; ve onun **إِكْبارُها**’sı: onu yükselttiği zaman onun inlemesidir; ve mana: onun, küçük olan bir inlemesi ve büyük olan bir inlemesi vardır.

Ve **أَرضٌ مُصْغِرَة**: bitkisi küçük, uzamamıştır. Ve falan, anne-babasının **صِغْرَة**’sidir ve anne-babasının çocuğunun **صِغْرَةُ**’sidir; yani onların en küçüğüdür; ve o, babasının çocuğunun **كِبْرَة**’sidir; yani onların en büyüğüdür; ve yine: falan, kavmin **صِغْرَةُ**’sidir ve onların **كِبْرَتُهم**’idir; yani onların en küçüğü ve en büyüğü. Ve Arap çocuklarından bir çocuk, oyun oynamaktan men olunduğu vakit der ki: **أَنا من الصِّغْرَة**; yani **الصِّغار**’danım. Ve İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: **ما صَغَرَني إِلا بسنة**; yani benden ancak bir sene ile küçük oldu. Ve **الصَّغار** fetha ile: zillet ve zulümdür; ve yine **الصُّغْرُ** zamme ile; ve masdar **الصَّغَرُ**dür, hareke ile. Denir: **قُمْ على صُغْرِك وصَغَرِك**.

Leys: denir: falan **صَغِرَ يَصْغَرُ صَغَراً وصَغاراً**; artık o, zulme razı olup onu ikrar ettiği vakit **صاغِر**dir. Allah Teâlâ dedi: **حتى يُعْطُوا الجزْية عن يَدٍ وهُمْ صاغِرون**; yani zelillerdir. Ve **المَصْغُوراء**: **الصَّغار**dır. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **سَيُصِيب الذين أَجْرَمُوا صَغار عند الله**; yani onlar—dünyada büyükler olsalar da—Allah katında onlara **صَغار** isabet edecektir; yani zillet. Ve Şâfiî, Allah ona rahmet etsin, Aziz ve Celîl olanın sözü hakkında: **عن يَدٍ وهُمْ صاغِرُون**: yani Müslümanların hükmü onların üzerinde cereyan eder, dedi. Ve **الصَّغار**: kıymette küçük olan **الصَّغِير**’in masdarıdır. Ve **الصَّاغِرُ**: zillet ve zulme razı olandır; ve cem‘i **صَغَرة**’dir. Ve gerçekten **صَغُرَ**
(* Onun sözü: “**وقد صغر إلخ**” Kāmûs’ta **كرم** babından, Misbâh’ta da **فرح** babından; ve yine ikisinden, **ضد العظم** manasında).
**صَغَراً** ve **صُغْراً** ve **صَغاراً** ve **صَغارَة**; ve onu **أَصْغَرَه**: onu **صاغِراً** kıldı. Ve **تَصاغَرَتْ إِليه نفسُه**: zillet ve hakirlikten küçüldü ve kendini hakir gördü. Ve hadiste: **إِذا قلتَ ذلك تَصاغَرَ حتى يكون مثلَ الذُّباب**; yani şeytan; yani zelil oldu ve silinip gitti; İbnü’l-Esîr dedi: **الصِّغَر** ve **الصَّغار**’dan olması caizdir; ve o, zillet ve horluktur. Ve Ali hadîsinde, Ebû Bekir’i, Allah ikisinden de razı olsun, vasfederken: **بِرَغْمِ المُنافِقين وصَغَر الحاسِدين**; yani onların zilleti ve horluğu. Ve **المُحْرِم** hadîsinde: yılanı, ona **بصَغَرٍ** ile öldürür. Ve **صَغُرَتِ الشمسُ**: batmaya meyletti; Sa‘leb’den. Ve **صَغْران**: bir yerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص غ ر * * الصِّغَرُ * ضد الكبر وقد * صَغُر * بالضم فهو * صَغِيرٌ * و * صُغَارٌ * بالضم و * أصْغَرَهُ * غيره و * صَغَّرَهُ تَصْغِيرا * و * اسْتَصْغَرَهُ * عده صغيرا وقد جمع الصغير في الشعر على * صُغَراءَ * و * الصُّغْرَى * تأنيث * الأَصْغَرِ * والجمع * الصُّغَرُ * قال سيبويه لا يقال نسوة * صُغَرٌ * ولا قوم * أصَاغِرُ * إلا بالألف واللام قال وسمعنا العرب تقول * الأَصاغِرُ * وإن شئت قلت * الأَصْغَرونَ * و * الصَّغَارُ * بالفتح الذل والضيم وكذا * الصُّغْرُ * كالصغر وقد * صَغِرَ * الرجل من باب طرب فهو * صاغِرٌ * و * الصَّاغِرُ * أيضا الراضي بالضيم

##### Türkçe

* ص غ ر * * **الصِّغَرُ** * büyüklüğün zıddıdır; ve (kişi) zamme ile **صَغُر**; artık o **صَغِيرٌ**’dir; ve zamme ile **صُغَارٌ**(dır). Ve başkası onu **أصْغَرَهُ**; ve onu **صَغَّرَهُ تَصْغِيرا** (yani) küçülttü/küçülterek; ve onu **اسْتَصْغَرَهُ**; onu küçük saydı. Ve **الصغير** şiirde **صُغَراءَ** üzere cem‘ edilmiştir. Ve **الصُّغْرَى**; **الأَصْغَرِ**’in müennesi; cem‘i **الصُّغَرُ**’dur. Sîbeveyh dedi: **صُغَرٌ** kadınlar denilmez; ne de **أصَاغِرُ** kavim (denir); ancak elif ve lâm ile. Dedi: Arapları işittik, **الأَصاغِرُ** derler; ve istersen **الأَصْغَرونَ** dersin. Ve fetha ile **الصَّغَارُ** zillet ve haksızlığa uğratmadır; ve yine **الصُّغْرُ** (de) böyledir; **الصغر** gibi. Ve adam, طرب bâbından **صَغِرَ**; artık o **صاغِرٌ**’dir. Ve **الصَّاغِرُ** ayrıca haksızlığa razı olandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصغر، كعنب: ضد الكبر. وفي المحكم: الغر والصغارة، بالفتح: خلاف العظم. أو الأولى، أي الصغر في الجرم، والثانية، أي الصغارة في القدر. يقال: صغر، ككرم، وفرح صغارة، بالفتح، وصغرا، كعنب، كلاهما مصدر الأول، وصغرا، محركة، وصغرانا، بالضم. الأخيران عن ابن الأعرابي، وهما مصادر الثاني، فهو صغير، كأمير وصغار وصغران، بضمهما، ج صغار، بالكسر، قال سيبويه: وافق الذين يقولون فعيل الذين يقولون فعال، لاعتقابهما كثيرا، ولم يقولوا صغراء استغنوا عنه بفعال، قد جمع الصغير في الشعر على صغراء، أنشد أبو عمرو:
  وللكبراء أكل حيث شاءوا                      وللصغراء أكل واقتثـام

  ومصغوراء اسم للجمع. وأصاغر: جمع أصغر، نحو الجوارب والكرابج، كالأصاغرة بالهاء لأن الأصغر لما خرج على بناء القشعم، وكانوا يقولون القشاعمة ألحقوه الهاء، قاله ابن سيده، قال: وإنما حملهم على تكسيره أنه لم يتمكن في باب الصفة. والصغرى: تأنيث الأصغر، والجمع الصغر. قال سيبويه: لا يقال: نسوة صغر، ولا يقال: قوم أصاغر إلا بالألف واللام، قال: سمعنا العرب تقول: الأصاغر، وإن شئت قلت: الأصغرون. وصغره تصغيرا، وأصغره، أي جعله صغيرا. وتصغيره أي الصغير صغير وصغير، كدريهم ودنينير، الأولى على القياس، والأخرى عبى غير قياس، حكاها سيبويه، قلت: ومن أمثلة التصغير فعيل كفليس. وفي اللسان: والتصغير فعيل كفليس. وفي اللسان: والتصغير للأسم والنعت يجئء لمعان شتى: منه ما يجيء للتعظيم لها، وهو معنى قوله: فأصابتها سنية حمراء، وكذلك قول الأنصاري:  أنا جذيلها المحك، وعذيقها المرجب. ومنها ما يجيء للتحقير في غير المخاطب، وليس له نقص في ذاته، كقولهم: هلك القوم إلا أهل بييت. وذهبت الدارهم إلا دريهما. ومنها ما يجيء للذم، كقولهم: يا فويسق. ومنها ما يجيء للعطف والشفقة، نحو يا بني ويا أخي، ومنه قول عمر: وهو صديقي أي أخص أصدقائي. ومنها ما يجيء بمعنى التقريب، كقولهم: دوين الحائط، وقبيل الصبح. ومنها ما يجيء للمدح، كقول عمر لعبد الله كنيف مليء علما. انتهى. وفي حديث عمرو بن دنار  قلت لعروة: كم لبث رسول الله صلى الله عليه وسلم بمكة? قال: عشرا، قلت: فابن عباس يقول: بضع عشرة سنة، قال عروة: فصغره  أي استصغر سنة عن ضبط ذلك. وأرض مصغرة، كمكرمة: نبتها صغير لم يطل، وقد أصغرت. قولهم: فلان صغرتهم، بالكسر، أي أصغرهم، وكذا فلان صغرة أبويه، وصغرة ولد أبويه. أي أصغرهم، وهو كبرة ولد أبويه، أي أكبرهم.
 ويقول صبي من صبيان العرب إذا نهي عن اللعب: أنا من الصغرة، أي من الصغار. وحكى ابن الأعرابي: ما صغرني إلا بسنة، هو كنصر، أي ما صغر عني إلا بسنة. والصاغر :الراضي بالذل والضيم، ج صغرة، ككتبة. وقد صغر، ككرم، صغارا، كعنب، وصغارا وصغارة، بفتحهما، وصغرانا وصغرا، بضمهما، إذا رضي بالضيم وأقر به. وفاته من المصادر: الصغر، محركة، يقال: قم: على صغرك وصغرك. قال الله تعالى  حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون  ، أي أذلاء، وقوله عز وجل  سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله  أي مذلة، والصغار: مصدر الصغير في القدر. وأصغره: جعله صاغرا، أي ذليلا. وتصاغرت إليه نفسه: صغرت وتحاقرت ذلا ومهانة.
 وفي الأساس: تصاغرت إليه نفسه: صارت صغيرة الشأن ذلا ومهانة. وصغرت الشمس: مالت للغروب، عن ثعلب. قال ابن السكيت: من الأمثال:  المرء بإصغريه  ، الأصغران: القلب واللسان، ومعناه أن المرء يعلو الأمور ويضبطها بجنانه ولسانه. وارتبعوا ليصغروا، أي يولدوا الأصاغر، أورده الصاغاني في التكملة. وصغران، كسحبان: ع، قاله ابن دريد. وصغران بالضم: اسم. وأصغر القربة: خرزها صغيرة، قال بعض الأغفال:
  شلت بدا فارية فـرتـهـا                      لو خافت النزع لأصغرتها

  قال الصاغاني: الرجز لصريع الركبان واسمه جعل. واستصغره، أي استصغر سنه، أي عده صغيرا، كصغره. وفي الحديث:  إذا قلت ذلك تصاغر حتى يكون مثل الذباب  يعني الشيطان، أي تحاقر وذل وامحق. وسموا صغيرا وصغيرة. وحاتم بن أبي صغيرة: محدث. ومما يستدرك عليه: الإصغار من حنين الناقة: خلاف الإكبار، وهو مجاز، قالت الخنساء:
  فما عجول على بو تطيف به                      لها حنينان إصغار وإكبـار فإصغارها:حنينها إذا خفضته، وإكبارها: حنينها إذا رفعته، والمعنى: لها حنين ذو صغار. وحنين ذو كبار. وفي حديث الأضاحي  نهى عن المصغورة  هكذا رواه شمر، وفسره بالمستأصلة الأذن، وأنكره ابن الأثير، وقال الزمخشري: هو من الصغار، ألا ترى إلى قولهم للذليل مجدع ومصلم?

##### Türkçe

**الصغر**، ( **عنب** gibi): **الكبر**’in zıddı. Ve **المحكم**’de: **الغر** ve **الصغارة**; fetih ile: **العظم**’un hilâfı. Yahut birincisi, yani cisimde **الصغر**; ikincisi, yani kıymette **الصغارة**. Denir: **صغر**, ( **كرم** ve **فرح** gibi) **صغارة** (fetih ile), ve **صغرا** ( **عنب** gibi), ikisi de birincinin masdarıdır; ve **صغرا** (harekeli), ve **صغرانا** (damme ile). Son ikisi İbnü’l-A‘râbî’den; ve ikisi ikincinin masdarlarıdır. O hâlde o **صغير**’dir, ( **أمير** gibi) ve **صغار** ve **صغران** (ikisi de damme ile); cem‘i **صغار** (kesre ile). Sîbeveyh dedi: **فعيل** diyenler **فعال** diyenlere muvafakat etti; ikisinin çokça birbirinin yerine gelmesi sebebiyle. Ve **صغراء** demediler; ondan **فعال** ile müstağni oldular. Şiirde **الصغير** **صغراء** üzerine cem‘ edilmiştir. Ebû ‘Amr inşâd etti:
  وللكبراء أكل حيث شاءوا                      وللصغراء أكل واقتثـام

Ve **مصغوراء** cem‘ için bir isimdir. Ve **أصاغر**: **أصغر**’ın cem‘idir; **الجوارب** ve **الكرابج** gibi; **الأصاغرة** (ه ile) gibi; çünkü **الأصغر** **القشعم** binası üzerine çıktığında, ve onlar **القشاعمة** derlerdi, ona **الهاء**’yı ilhak ettiler; bunu İbn Sîde söyledi. Dedi: Onları onu kırmaya sevk eden ancak onun sıfat babında temekkün etmemesidir. Ve **الصغرى**: **الأصغر**’ın müennesi; cem‘i **الصغر**. Sîbeveyh dedi: **نسوة صغر** denmez; ve **قوم أصاغر** denmez, ancak **الألف واللام** ile. Dedi: Arapları **الأصاغر** derken işittik; ve istersen **الأصغرون** dedin. Ve onu **صغره** **تصغيرا** ile, ve onu **أصغره**; yani onu küçük kıldı. Ve **تصغيره** yani **الصغير**’in küçüğü: **صغير** ve **صغير**; **دريهم** ve **دنينير** gibi; birincisi kıyas üzeredir, ikincisi kıyas olmaksızın gelmiştir; onu Sîbeveyh hikâye etti. Dedim: Tasğîr örneklerinden **فعيل**: **فليس** gibi. **اللسان**’da: ve tasğîr **فعيل**’dir, **فليس** gibi. **اللسان**’da: ve tasğîr isim ve sıfat için türlü mânâlara gelir: ondan, onun için tazîm için gelen vardır; ve o, onun sözü mânâsıdır: **فأصابتها سنية حمراء**; ve yine Ensârî’nin sözü:
  أنا جذيلها المحك، وعذيقها المرجب.
Ve ondan, muhatap olmayan hakkında tahkîr için gelen vardır; ve onun zatında bir noksan yoktur; onların sözü gibi: **هلك القوم إلا أهل بييت**. Ve **ذهبت الدارهم إلا دريهما**. Ve ondan, zemm için gelen vardır; onların sözü gibi: **يا فويسق**. Ve ondan, atıf ve şefkat için gelen vardır; **يا بني** ve **يا أخي** gibi; ve ondan Ömer’in sözü: **وهو صديقي** yani dostlarımın en hususîsi. Ve ondan, takrîb mânâsıyla gelen vardır; onların sözü gibi: **دوين الحائط** ve **قبيل الصبح**. Ve ondan, medih için gelen vardır; Ömer’in Abdullah’a sözü gibi: **كنيف مليء علما**. Bitti. Ve ‘Amr b. Dînâr hadîsinde: ‘Urve’ye dedim: Resûlullah صلى الله عليه وسلم Mekke’de ne kadar kaldı? Dedi: on. Dedim: İbn Abbâs diyor ki: on küsur sene. ‘Urve dedi: **فصغره**; yani onu, bunu ضبط etmekten bir sene eksik gördü. Ve **أرض مصغرة** ( **مكرمة** gibi): bitkisi küçük, uzamamış; ve **قد أصغرت**. Onların sözü: filân **صغرتهم** (kesre ile); yani onların en küçüğü. Ve yine filân **صغرة أبويه** ve **صغرة ولد أبويه**; yani onların en küçüğü. Ve o, **كبرة ولد أبويه**’dir; yani onların en büyüğü.

Ve Arap çocuklarından bir çocuk, oyun oynamaktan nehyedildiğinde der ki: **أنا من الصغرة**; yani küçüklerden. İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: **ما صغرني إلا بسنة**; o ( **نصر** gibi)dir; yani benden ancak bir sene eksik kaldı. Ve **الصاغر**: zillet ve haksızlığa razı olan; cem‘i **صغرة** ( **كتبة** gibi). Ve **قد صغر** ( **كرم** gibi) **صغارا** ( **عنب** gibi), ve **صغارا** ve **صغارة** (ikisi de fetih ile), ve **صغرانا** ve **صغرا** (ikisi de damme ile); haksızlığa razı olup onu ikrar ettiğinde. Masdarlardan ondan düşen: **الصغر** (harekeli); denir: kalk: **على صغرك وصغرك**. Allah Teâlâ dedi: **حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون**; yani zeliller. Ve O’nun عز وجل sözü: **سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله**; yani zillet. Ve **الصغار**: kıymette küçük olanın masdarıdır. Ve onu **أصغره**: onu **صاغرا** kıldı; yani zelil. Ve onun nefsi ona karşı **تصاغرت**: zillet ve hakaretle küçüldü ve kendini aşağı gördü.

Ve **الأساس**’ta: onun nefsi ona karşı **تصاغرت**: zillet ve hakaretle şânı küçük oldu. Ve **صغرت الشمس**: gurûba meyletti; Sa‘leb’den. İbnü’s-Sikkît dedi: Mesellerdendir: **المرء بإصغريه**; iki **الأصغران**: kalp ve dil. Mânâsı: kişi işlerde yükselir ve onları gönlü ve diliyle ضبط eder. Ve **ارتبعوا ليصغروا**; yani **الأصاغر** doğursunlar; bunu Sâgânî **التكملة**’de zikretti. Ve **صغران** ( **سحبان** gibi): bir yer adı; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **صغران** (damme ile): bir isim. Ve **أصغر القربة**: onu küçük küçük dikti. Bazı gafiller dedi ki:
  شلت بدا فارية فـرتـهـا                      لو خافت النزع لأصغرتها

Sâgânî dedi: Recez **صريع الركبان**’ındır; adı **جعل**’dir. Ve onu **استصغره**; yani yaşını küçük gördü; yani onu küçük saydı; **صغره** gibi. Ve hadîste: **إذا قلت ذلك تصاغر حتى يكون مثل الذباب**; yani şeytan; yani hakirleşti, zelil oldu ve silindi. Ve **صغيرا** ve **صغيرة** diye isimlendirdiler. Ve Hâtim b. Ebî **صغيرة**: muhaddis. Ve ona istidrâk olunanlardandır: devenin iniltisinden **الإصغار**: **الإكبار**’ın hilâfıdır; ve o mecazdır. Hansâ dedi:
  فما عجول على بو تطيف به                      لها حنينان إصغار وإكبـار

Onun **فإصغارها**’sı: onu alçalttığında onun iniltisidir; ve onun **إكبارها**’sı: onu yükselttiğinde onun iniltisidir. Mânâ: onun bir küçük iniltisi ve bir büyük iniltisi vardır. Ve **الأضاحي** hadîsinde: **نهى عن المصغورة**; Şemmer böyle rivayet etti; ve onu kulağı kökünden kesilmiş olanla tefsir etti. İbnü’l-Esîr onu inkâr etti. Zemahşerî dedi: o **الصغار**’dandır; onların zelile **مجدع** ve **مصلم** demelerine bakmaz mısın?

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَغُرَ
1 صَغُرَ ذ , aor. صَغُرَ ; (S, Msb, K;) and صَغِرَ, aor. صَغَرَ ; (K;) inf. n. صِغَرٌ, (S, Msb, K,) of the former, (S, Msb, TA,) and صَغَارَةٌ, (K,) also of the former, (TA,) and صَغَرٌ and صُغْرَانٌ, (IAar, K,) which are both of the latter; (TA; [but Ibr D thinks that there is no reason for this assertion with respect to صغران;]) [He or] it (S, Msb) was, or became, small, or little; صِغَرٌ being the contr. of كِبَرٌ, (S,) or of عِظَمٌ, as also صَغَارَةٌ [&c.]: (M, K:) or صِغَرٌ is in body, or corporeal substance, (فِى الجِرْمِ,) [and in years, or age; and صَغُرَ, with this inf. n., said of a human being, signifies he was a child, or in the state of childhood, not having attained to puberty;] and صَغَارَةٌ is in estimation or rank or dignity (فِى القَدْرِ). (M, K.) ― -b2- Also صَغُرَ, inf. n. صِغَرٌ and صَغَارٌ and صَغَارَةٌ and صُغْرَانٌ and صُغْرٌ (K) and صَغَرٌ, (TA,) He was content with vileness, baseness, abasement, or ignominy, (K,) and tyranny, or injury: (TA:) or صَغَرٌ is inf. n. of صَغِرَ, aor. صَغَرَ , signifying he was, or became, vile, base, or ignominious; (S, * Msb;) and so صُغْرٌ and صَغَارٌ: (Mgh:) or صَغَارٌ signifies the being small, or little, in estimation or rank or dignity: (TA:) and you say, صَغُرَ فِى عُيُونِ النَّاسِ, with damm, meaning, [he became small, or little, in the eyes of men; i. e.,] he lost his reverence, or reverend dignity. (Msb.) [See also 6.] One says also, هُوَ يَصْغُرُ عَنْ كَذَا He, or it, is smaller than, or too small for, such a thing; syn. يَقِلُّ. (TA in art. قل.) And صَغُرَتْ عَنِ الوَلَدِ [She was too young to bear offspring]. (S in art. جل, &c.) ― -b3- مَا صَغَرَنِى اـِلَّا بِسَنَةٍ, aor. صَغُرَ , means مَا صَغُرَ عَنِّى [i. e. He was not younger than I, save by a year]. (IAar, K.) ― -b4- And صَغُرَتِ الشَّمْسُ The sun inclined to setting. (Th, K.)

صغّرهُ
2 صغّرهُ ذ , (inf. n. تَصْغِيرٌ, TA,) He made him, or it, small, or little; as also ↓ اصفرهُ. (S, K.) You say, القِرْبَةَ ↓ اصغر He sewed the water-skin [so as to make it] small. (S, K.) ― -b2- صغّرهُ فِى عُيُونِ النَّاسِ He, or it, rendered him [small, or little, i. e.,] contemptible, vile, base, or ignominious, [in the eyes of men:] (A:) and [in like manner] he, or it, rendered him vile, base, or ignominious, (TA,) or content with vileness, baseness, abasement, or ignominy. (K.) ― -b3- صَغَّرْتُ شَأْنَهُ (TA in art. غمز) and مِنْ شَأْنِهِ (S and TA in the same art.) [I lessened his rank, or dignity]. ― -b4- صغّر الاِسْمَ, inf. n. تَصْغِيرٌ, He changed the noun into the diminutive form. (Msb.) This is done for several purposes: to denote the smallness of the thing signified, in itself; as in the instance of دُوَبْرَةٌ [“ a small, or little, house ”]: to denote its smallness in the eye of the speaker, when it is not small in itself; as in the saying ذَهَبَتِ الدَّرَاهِمُ اـِلَّا دُرَيْهِمًا [“ the dirhems went, except a small dirhem ”]: to denote nearness; as in the instance of قُبَيْلَ الصُّبْحِ [“ a little before daybreak ”]: to denote affection and benevolence; as in the expression يَا بُنَىَّ [“ O my little (meaning dear) son ”]: to denote the greatness of the thing signified; as in the phrase سُنَيَّةٌ حَمْرَآءُ [“ a very severe year ”]: to denote praise; as when a man is described as كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلْمًا [“ a little pastor's-bag filled with knowledge ”]: to denote blame; as in the expression يَا فُوَيْسِقُ [“ O thou little transgressor ”]. (L, TA.) [The inf. n., تَصْغِيرٌ, is also applied to A diminutive noun itself; as also اِسْمٌ مُصَغَّرٌ.] ― -b5- See also 10.

4 أَصْغَرَ see 2, in two places. -A2- اصغرت الأَرْضُ The land produced small plants or herbage, (K,) not tall. (TA.) ― -b2- اِرْتَبَعُوا لِيُصْغِرُوا [They remained in the spring-pasture] in order that they might rear the younger ones: (O, K: expl. in the former by لِيُوَلِّد الأَصَاغِرَ [correctly لِيُوَلِّدُوا]: in the CK and my MS. copy of the K, by لِيُولِدُوا الأَصَاغِرَ [which is a manifest mistake].) ― -b3- أَصْغَرَتِ النَّاقَةُ وَأَكْبَرَتْ (tropical:) The she-camel uttered her yearning cry to, or for, her young one, in a low tone, and loudly. (A.)

تصاغر
6 تصاغر ذ He became small; he shrank, or became contracted; (O * and TA in art. ضأل;) by reason of abasement, (TA ibid.,) or from fear. (Ham p. 658.) ― -b2- He became vile, base, ignominious, abject, or contemptible; (K, * TA;) came to nought. (TA.) And تصاغرت اـِلَيْهِ نَفْسُهُ He (lit. his soul or his own self) became of little importance, by being vile, base, or ignominious, to himself, or in his own estimation; (A, Msb;) he became vile, base, ignominious, abject, or contemptible, to himself, or in his own estimation. (S, * K, * TA.) ― -b3- And [He affected, or feigned, abjectness; contr. of تَكَابَرَ: or] he exhibited abjectness. (KL.)

استصغرهُ
10 استصغرهُ ذ He counted, accounted, reckoned, or esteemed, him, or it, small, or little: or vile, base, or ignominious: syn. عَدَّهُ صَغِيرًا: (S, K:) or young: as also ↓ صَغَّرَهُ. (TA.)

صُغْرٌ
صُغْرٌ ذ (S, Msb) and ↓ صَغَارٌ, with fet-h, (S, [and so in the Kur vi. 124,]) or ↓ صُغَارٌ, with damm, (Msb, [but perhaps there is an omission in my copy of the Msb after this word,]) and ↓ صَغَرٌ, (S,) Vileness, baseness, abasement, or ignominiousness: (S, Msb:) so the second word signifies in the Kur vi. 124: (TA:) and tyranny, or oppression, or injury. (S.) One says, قُمْ عَلَى صُغْرِكَ, and ↓ صَغَرِكَ, [Rise thou, notwithstanding thy vileness, or ignominiousness]. (S.) [See also 1, of which it is an inf. n.]

صَغَرٌ
صَغَرٌ ذ : see صُغْرٌ, in two places. [And see 1, of which it is an inf. n.]

فُلَانٌ صِغْرَتُهُمْ
فُلَانٌ صِغْرَتُهُمْ ذ Such a one is the least, or youngest, of them: (K, * TA:) and فُلَانٌ صِغْرَةُ أَبَوَيْهِ, and صِغْرَةُ وَلَدِ أَبَوَيْهِ, Such a one is the least, or youngest, of the children of his parents: opposed to كِبْرَة. (TA.) And أَنَا مِنَ الصِّغْرَةِ I am of the little-ones, or of the young: (K:) said by an Arab child when he is forbidden to play. (TA.)

صُغْرَانٌ
صُغْرَانٌ ذ : see صَغِيرٌ.

صَغَارٌ
صَغَارٌ ذ : see صُغْرٌ.

صُغَارٌ
صُغَارٌ ذ : see صَغِيرٌ: ― -b2- and صُغْرٌ.

صَغِيرٌ
صَغِيرٌ ذ Small, or little; (S, K;) [in body, or corporeal substance: and in estimation or rank or dignity; as is implied in the K: and in years, or age; a youngling; a young one of any female; and of a tree and the like: applied to a human being, a child; i. e., one who has not attained to puberty: opposed to كَبِيرٌ:] as also ↓ صُغَارٌ (S, K) and ↓ صُغْرَانٌ (K) and ↓ أَصْغَرُ: (Msb in art. كبر:) fem. with ة: (Msb:) pl. masc. صِغَارٌ and صُغَرَآءُ, (a form used in poetry, S,) and ↓ مَصْغُوَرآءُ, (S, K,) or the last is [correctly speaking] a quasi-pl. n.: (TA:) and pl. fem. صِغَارٌ, but not صَغَائِرُ when used as an epithet: (Msb:) the dim. of صَغِيرٌ is ↓ صُغَيِّرٌ and ↓ صُغَيِّيرٌ, (Sb, K,) the latter anomalous. (TA.) You say, هُوَ صَغِيرٌ فِى القَدْرِ; and فِى العِلْمِ; [He is small, or little, in rank, or dignity; as also صَغِيرُ الشَّأْنِ; and in knowledge.] (A.) And جَآءَ النَّاسُ صَغِيرُهُمْ وَكَبِيرُهُمْ The people came: [the small in rank or dignity, of them, and the great therein, of them: or] those of no rank or dignity, and those of rank or dignity. (Msb.) [See also صَاغِرٌ.]

صَغِيرَةٌ
صَغِيرَةٌ ذ , [a subst. from صَغِيرٌ, made such by the affix ة,] applied to a sin, [signifying A small or little, sin,] has for its pl. صَغِيرَاتٌ and [more commonly] صَغَائِرُ; being, when thus applied, a subst. (Msb.) [See مُحَقَّرَاتٌ.]

صُغَيِّرٌ
صُغَيِّرٌ ذ and صُغَيِّيرٌ dims. of صَغِيرٌ, q. v.

صَاغِرٌ
صَاغِرٌ ذ In a state of vileness, abasement, ignominiousness, abjectness or contempt: (Msb:) or content with vileness, abasement, or ignominy, (K,) and tyranny, or injury. (S, A, TA.) [See also صَغِيرٌ.]

أَصْغَرُ
أَصْغَرُ ذ [Smaller, or less; and smallest, or least; in body, or corporeal substance; and in estimation or rank or dignity; and in years, or age]: (S, Msb, K:) fem. صُغْرَى: (S, Msb:) pl. masc. أَصَاغِرُ (Sb, S, K) and أَصَاغِرَةٌ, (M, K,) though the sing. is not of the nouns which regularly add ة to the pl., and it is added in this case because the sing. resembles in form قَشْعَمٌ, of which قَشَاعِمَةٌ is a pl., (ISd,) and أَصْغَرُونَ: (Sb, S:) and pl. fem. صُغَرٌ (Sb, S, Msb) and صُغْرَيَاتٌ: (Msb:) but Sb says, you do not say نِسْوَةٌ صُغَرٌ, nor قَوْمٌ أَصَاغِرُ, except with the article ال: and he adds, we have heard the Arabs says, الأَصَاغِرُ [perhaps miswritten for الأَصَاغِرَةُ]; and if you please, you may say الأَصْغَرُونَ. (S.) ― -b2- الأَصْغَرَانِ [lit. The two less, or least, things,] means (assumed tropical:) the heart and the tongue. (K.) It is said in a prov., المَرْءُ بِأَصْغَرَيْهِ, meaning, (assumed tropical:) The man obtains power over things, and manages them thoroughly, by means of his heart and his tongue. (ISk, TA. [See Har p. 446.]) ― -b3- See also صَغِيرٌ.

أَرْضٌ مُصْغِرَةٌ
أَرْضٌ مُصْغِرَةٌ ذ Land having small plants or herbage, not grown tall. (ISk, S, K. *)

مُصَغَّرَةٌ
مُصَغَّرَةٌ ذ : see مَصْفُورٌ, in art. صفر.

مَصْغُورَةٌ
مَصْغُورَةٌ ذ : see مَصْفُورٌ, in art. صفر.

مَصْغُورَآءُ
مَصْغُورَآءُ ذ : see صَغِيرٌ.

##### Türkçe

**صَغُرَ**
1 **صَغُرَ** ذ, muzârîsi **صَغُرَ**; (S, Msb, K;) ve **صَغِرَ**, muzârîsi **صَغَرَ**; (K;) mastarı **صِغَرٌ**, (S, Msb, K,) birincinin; (S, Msb, TA,) ve **صَغَارَةٌ**, (K,) yine birincinin; (TA,) ve **صَغَرٌ** ve **صُغْرَانٌ**, (IAar, K,) ki ikisi de ikincinindir; (TA; [fakat Ibr D, **صغران** hakkında bu iddia için bir gerekçe bulunmadığını düşünür;]) [O] veya o (S, Msb) küçük, yahut az idi; veya küçük, yahut az oldu; **صِغَرٌ**, **كِبَرٌ**’ün zıddı olmak üzere, (S,) yahut **عِظَمٌ**’ün zıddı olmak üzere; nitekim **صَغَارَةٌ** [vb.]: (M, K:) yahut **صِغَرٌ** beden bakımındandır, yahut cisimsel cevher bakımındandır, (**فِى الجِرْمِ,**) [ve yıllar, yahut yaş bakımından; ve bu mastarla **صَغُرَ**, bir insan hakkında söylendiğinde, onun çocuk olduğunu, yahut çocukluk hâlinde bulunduğunu, bulûğa erişmemiş olduğunu ifade eder;] ve **صَغَارَةٌ** değer yahut mertebe yahut haysiyet bakımındandır (**فِى القَدْرِ**). (M, K.) ― -b2- Yine **صَغُرَ**, mastarı **صِغَرٌ** ve **صَغَارٌ** ve **صَغَارَةٌ** ve **صُغْرَانٌ** ve **صُغْرٌ** (K) ve **صَغَرٌ**, (TA,) o, alçaklığa, bayağılığa, aşağılanmaya yahut zillete razı oldu, (K,) ve zulme, yahut eziyete: (TA:) yahut **صَغَرٌ**, muzârîsi **صَغَرَ** olan **صَغِرَ**’in mastarıdır; onun alçak, bayağı yahut zelil olduğunu, yahut alçak, bayağı yahut zelil olduğunu ifade eder; (S, * Msb;) ve bunun gibi **صُغْرٌ** ve **صَغَارٌ**: (Mgh:) yahut **صَغَارٌ**, değer yahut mertebe yahut haysiyet bakımından küçük yahut az olmayı ifade eder: (TA:) ve sen dersin ki, **صَغُرَ فِى عُيُونِ النَّاسِ**, damme ile; mânâsı: [o, insanların gözünde küçük yahut az oldu; yani] saygısını, yahut saygın haysiyetini yitirdi. (Msb.) [Bk. ayrıca 6.] Şöyle de denir: **هُوَ يَصْغُرُ عَنْ كَذَا**: O, böyle bir şeyden daha küçüktür; yahut böyle bir şey için fazla küçüktür; eş anlamlısı **يَقِلُّ**. (TA, **قل** maddesinde.) Ve **صَغُرَتْ عَنِ الوَلَدِ** [O, çocuk doğurmaya fazla gençti]. (S, **جل** maddesinde, vb.) ― -b3- **مَا صَغَرَنِى اـِلَّا بِسَنَةٍ**, muzârîsi **صَغُرَ**, **مَا صَغُرَ عَنِّى** demektir [yani: O, bir yıl dışında benden daha genç değildi]. (IAar, K.) ― -b4- Ve **صَغُرَتِ الشَّمْسُ**: Güneş batmaya meyletti. (Th, K.)

**صغّرهُ**
2 **صغّرهُ** ذ, (mastarı **تَصْغِيرٌ**, TA,) onu küçük, yahut az yaptı; bunun gibi ↓ **اصفرهُ**. (S, K.) Sen dersin: **القِرْبَةَ** ↓ **اصغر**: Su tulumunu [onu] küçük [kılacak şekilde] dikti. (S, K.) ― -b2- **صغّرهُ فِى عُيُونِ النَّاسِ**: O, yahut o şey, onu [küçük, yahut az; yani] hakir, alçak, bayağı yahut zelil kıldı, [insanların gözünde:] (A:) ve [aynı şekilde] o, yahut o şey, onu alçak, bayağı yahut zelil kıldı, (TA,) yahut alçaklığa, bayağılığa, aşağılanmaya yahut zillete razı kıldı. (K.) ― -b3- **صَغَّرْتُ شَأْنَهُ** (TA, **غمز** maddesinde) ve **مِنْ شَأْنِهِ** (S ve TA, aynı maddede) [onun mertebesini, yahut haysiyetini azalttım]. ― -b4- **صغّر الاِسْمَ**, mastarı **تَصْغِيرٌ**: İsmi tasğîr kalıbına çevirdi. (Msb.) Bu, birkaç maksat için yapılır: delâlet ettiği şeyin bizzat kendisinde küçüklüğünü göstermek için; **دُوَبْرَةٌ** [“küçük bir ev”] örneğinde olduğu gibi: bizzat kendisinde küçük olmadığı hâlde, konuşanın gözünde küçüklüğünü göstermek için; **ذَهَبَتِ الدَّرَاهِمُ اـِلَّا دُرَيْهِمًا** [“dirhemler gitti, ancak küçük bir dirhem hariç”] sözünde olduğu gibi: yakınlığı göstermek için; **قُبَيْلَ الصُّبْحِ** [“tan yeri ağarmadan az önce”] örneğinde olduğu gibi: sevgi ve iyilikseverliği göstermek için; **يَا بُنَىَّ** [“ey benim küçük (yani sevgili) oğlum”] ifadesinde olduğu gibi: delâlet ettiği şeyin büyüklüğünü göstermek için; **سُنَيَّةٌ حَمْرَآءُ** [“çok şiddetli bir yıl”] terkibinde olduğu gibi: övgüyü göstermek için; bir adamın **كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلْمًا** [“ilimle doldurulmuş küçük bir çoban torbası”] diye vasfedilmesi gibi: yergiyi göstermek için; **يَا فُوَيْسِقُ** [“ey küçük fâsık”] ifadesinde olduğu gibi. (L, TA.) [Mastar olan **تَصْغِيرٌ**, bizzat tasğîr ismine de uygulanır; bunun gibi **اِسْمٌ مُصَغَّرٌ** da.] ― -b5- Bk. ayrıca 10.

4 **أَصْغَرَ**: 2’ye bak, iki yerde. -A2- **اصغرت الأَرْضُ**: Arazi, boyu uzun olmayan küçük bitkiler yahut otlar çıkardı, (K,) (TA.) ― -b2- **اِرْتَبَعُوا لِيُصْغِرُوا**: [Bahar otlağında kaldılar] ki küçükleri büyütsünler: (O, K: birincide **لِيُوَلِّد الأَصَاغِرَ** ile açıklanmıştır [doğrusu **لِيُوَلِّدُوا**]; CK’de ve K’nın benim yazma nüshamda **لِيُولِدُوا الأَصَاغِرَ** ile [ki bu apaçık bir hatadır].) ― -b3- **أَصْغَرَتِ النَّاقَةُ وَأَكْبَرَتْ** (mecaz:) Dişi deve, yavrusuna yahut yavrusu için, alçak sesle ve yüksek sesle inleme sesi çıkardı. (A.)

**تصاغر**
6 **تصاغر** ذ: Küçük oldu; büzüldü, yahut daraldı; (O * ve TA, **ضأل** maddesinde;) aşağılanma sebebiyle, (TA, aynı yerde,) yahut korkudan. (Ham s. 658.) ― -b2- Alçak, bayağı, zelil, hakir yahut değersiz oldu; (K, * TA;) hiçliğe vardı. (TA.) Ve **تصاغرت اـِلَيْهِ نَفْسُهُ**: O (lafzen: onun nefsi yahut kendi özü), kendisine göre, yahut kendi nazarında, alçak, bayağı yahut zelil olmak suretiyle, az önemli oldu; (A, Msb;) kendisine göre, yahut kendi nazarında, alçak, bayağı, zelil, hakir yahut değersiz oldu. (S, * K, * TA.) ― -b3- Ve [o, zilleti gösterdi, yahut zillet tasladı; **تَكَابَرَ**’ın zıddı: yahut] zillet sergiledi. (KL.)

**استصغرهُ**
10 **استصغرهُ** ذ: Onu küçük, yahut az saydı; yahut alçak, bayağı yahut zelil saydı: eş anlamlısı **عَدَّهُ صَغِيرًا**: (S, K:) yahut genç: bunun gibi ↓ **صَغَّرَهُ**. (TA.)

**صُغْرٌ**
**صُغْرٌ** ذ (S, Msb) ve ↓ **صَغَارٌ**, fetha ile, (S, [ve Kur’ân vi. 124’te de böyledir,]) yahut ↓ **صُغَارٌ**, damme ile, (Msb, [fakat belki Msb nüshamda bu kelimeden sonra bir düşme vardır,]) ve ↓ **صَغَرٌ**, (S,) Alçaklık, bayağılık, aşağılık yahut zillet: (S, Msb:) Kur’ân vi. 124’te ikinci kelime de bu mânâyı ifade eder: (TA:) ve zulüm, yahut baskı, yahut eziyet. (S.) Şöyle denir: **قُمْ عَلَى صُغْرِكَ**, ve ↓ **صَغَرِكَ**, [alçaklığına yahut zilletine rağmen kalk]. (S.) [Bk. ayrıca 1; bunun mastarıdır.]

**صَغَرٌ**
**صَغَرٌ** ذ: **صُغْرٌ**’e bak, iki yerde. [Ve bk. 1; bunun mastarıdır.]

**فُلَانٌ صِغْرَتُهُمْ**
**فُلَانٌ صِغْرَتُهُمْ** ذ: Böyle biri, onların en küçüğü, yahut en gencidir: (K, * TA:) ve **فُلَانٌ صِغْرَةُ أَبَوَيْهِ**, ve **صِغْرَةُ وَلَدِ أَبَوَيْهِ**: Böyle biri, anne-babasının çocuklarının en küçüğü, yahut en gencidir: **كِبْرَة**’nin karşıtıdır. (TA.) Ve **أَنَا مِنَ الصِّغْرَةِ**: Ben küçüklerdendim, yahut gençlerdendim: (K:) bir Arap çocuğunun, oyun oynaması yasaklandığında söylediği sözdür. (TA.)

**صُغْرَانٌ**
**صُغْرَانٌ** ذ: **صَغِيرٌ**’e bak.

**صَغَارٌ**
**صَغَارٌ** ذ: **صُغْرٌ**’e bak.

**صُغَارٌ**
**صُغَارٌ** ذ: **صَغِيرٌ**’e bak: ― -b2- ve **صُغْرٌ**.

**صَغِيرٌ**
**صَغِيرٌ** ذ: Küçük, yahut az; (S, K;) [beden, yahut cisimsel cevher bakımından; ve değer yahut mertebe yahut haysiyet bakımından; K’da ima edildiği üzere; ve yıllar, yahut yaş bakımından; bir yavrucuk; herhangi bir dişinin yavrusu; ve ağaç ve benzeri için: bir insan hakkında, çocuk; yani bulûğa erişmemiş olan: **كَبِيرٌ**’in karşıtı:] bunun gibi ↓ **صُغَارٌ** (S, K) ve ↓ **صُغْرَانٌ** (K) ve ↓ **أَصْغَرُ**: (Msb, **كبر** maddesinde:) müennesi ة ile: (Msb:) müzekker çoğulu **صِغَارٌ** ve **صُغَرَآءُ**, (şiirde kullanılan bir kalıp, S,) ve ↓ **مَصْغُوَرآءُ**, (S, K,) yahut sonuncusu [doğru konuşmak gerekirse] şibh-çoğul isimdir: (TA:) müennes çoğulu **صِغَارٌ**’dır; fakat sıfat olarak kullanıldığında **صَغَائِرُ** değildir: (Msb:) **صَغِيرٌ**’ün tasğîri ↓ **صُغَيِّرٌ** ve ↓ **صُغَيِّيرٌ**’dür, (Sb, K,) ikincisi şâzdır. (TA.) Sen dersin: **هُوَ صَغِيرٌ فِى القَدْرِ**; ve **فِى العِلْمِ**; [o, mertebe yahut haysiyet bakımından küçüktür; nitekim **صَغِيرُ الشَّأْنِ** de; ve ilim bakımından.] (A.) Ve **جَآءَ النَّاسُ صَغِيرُهُمْ وَكَبِيرُهُمْ**: İnsanlar geldi: [onların mertebe yahut haysiyet bakımından küçük olanları ve bu bakımdan büyük olanları: yahut] mertebe yahut haysiyeti olmayanlar ve mertebe yahut haysiyeti olanlar. (Msb.) [Bk. ayrıca **صَاغِرٌ**.]

**صَغِيرَةٌ**
**صَغِيرَةٌ** ذ, [**صَغِيرٌ**’den, ة eklenmesiyle böyle yapılmış bir isim,] günah hakkında kullanıldığında, [küçük yahut az bir günah mânâsında,] çoğulu **صَغِيرَاتٌ** ve [daha yaygın olarak] **صَغَائِرُ**’dür; böyle kullanıldığında bir isimdir. (Msb.) [Bk. **مُحَقَّرَاتٌ**.]

**صُغَيِّرٌ**
**صُغَيِّرٌ** ذ ve **صُغَيِّيرٌ**: **صَغِيرٌ**’ün tasğîrleridir; ona bak.

**صَاغِرٌ**
**صَاغِرٌ** ذ: Alçaklık, aşağılık, zillet, hakirlik yahut değersizlik hâlinde: (Msb:) yahut alçaklığa, aşağılığa yahut zillete razı, (K,) ve zulüm, yahut eziyet. (S, A, TA.) [Bk. ayrıca **صَغِيرٌ**.]

**أَصْغَرُ**
**أَصْغَرُ** ذ: [Daha küçük, yahut daha az; ve en küçük, yahut en az; beden, yahut cisimsel cevher bakımından; ve değer yahut mertebe yahut haysiyet bakımından; ve yıllar, yahut yaş bakımından]: (S, Msb, K:) müennesi **صُغْرَى**: (S, Msb:) müzekker çoğulu **أَصَاغِرُ** (Sb, S, K) ve **أَصَاغِرَةٌ**, (M, K,) hâlbuki tekil, çoğula düzenli olarak ة ekleyen isimlerden değildir; bu durumda eklenmiştir; çünkü tekil, şekil bakımından, çoğulu **قَشَاعِمَةٌ** olan **قَشْعَمٌ**’a benzer; (ISd,) ve **أَصْغَرُونَ**: (Sb, S:) müennes çoğulu **صُغَرٌ** (Sb, S, Msb) ve **صُغْرَيَاتٌ**: (Msb:) fakat Sb der ki: **نِسْوَةٌ صُغَرٌ** demezsin; ne de **قَوْمٌ أَصَاغِرُ**; ancak başında ال ile: ve ekler: Arapların **الأَصَاغِرُ** dediğini işittik [belki **الأَصَاغِرَةُ** yerine yanlış yazılmıştır]; ve istersen **الأَصْغَرُونَ** diyebilirsin. (S.) ― -b2- **الأَصْغَرَانِ** [lafzen: iki daha küçük, yahut en küçük şey] (mecaz kabul edilerek) kalp ve dil demektir. (K.) Bir darbımeselde şöyle denir: **المَرْءُ بِأَصْغَرَيْهِ**, mânâsı: (mecaz kabul edilerek) kişi, kalbi ve dili vasıtasıyla şeyler üzerinde kudret elde eder ve onları tam olarak idare eder. (ISk, TA. [Bk. Har s. 446.]) ― -b3- Bk. ayrıca **صَغِيرٌ**.

**أَرْضٌ مُصْغِرَةٌ**
**أَرْضٌ مُصْغِرَةٌ** ذ: Boyu uzamış olmayan küçük bitkileri yahut otları bulunan arazi. (ISk, S, K. *)

**مُصَغَّرَةٌ**
**مُصَغَّرَةٌ** ذ: **صفر** maddesinde **مَصْفُورٌ**’a bak.

**مَصْغُورَةٌ**
**مَصْغُورَةٌ** ذ: **صفر** maddesinde **مَصْفُورٌ**’a bak.

**مَصْغُورَآءُ**
**مَصْغُورَآءُ** ذ: **صَغِيرٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَغَرَ
صَغَرَ U ( n. ac. صَغْر 1 ),
a.  Was younger than, was the junior of.

صَغِرَ
صَغِرَ A ( n. ac. صَغَر 4 ),
a.  Was small, little. _ast;

صَغُرَ
صَغُرَ U ( n. ac. صُغْر 3 ,  صِغَر 7 ,  صَغَاْر 22 ,  صَغَاْرَة 22t ,  صُغْرَاْن 35 ),
a.  Was small, little; was of no account, was despised, mean, ignoble; was poor-spirited, abject.

صَغَّرَ
صَغَّرَ II ,
a.  Made small, lessened, diminished, decreased.

b.  Rendered contemptible.

أَصْغَرَ
أَصْغَرَ IV ,
a.  see II (a) , ( b ).

c.  Lowered, abased; degraded.

تَصَاْغَرَ
تَصَاْغَرَ VI ,
a.  Was, became small, little, unimportant; thought himself of no account.

اِسْتَصْغَرَ
اِسْتَصْغَرَ X ,
a.  Considered small, of no account; slighted; depreciated.

صِغْرَة
صِغْرَة 2t
a.  [ art. ], The young, the little ones.

صُغْر
صُغْر 3 ,
a.  see 4 .

صُغْرَى
صُغْرَى 3ya , ( pl. صُغَر 9 ),
a.  fem. of أَصْغَرُ 14 .

صَغَر
صَغَر 4 ,
a.  Ignominiousness.

صِغَر
صِغَر 7 ,
a.  Smallness.

b.  Tender age; infancy; minority.

صُغُر
صُغُر 10 ,
a.  see 22 .

أَصْغَرُ
أَصْغَرُ 14 , ( pl. أَصَاْغِرُ 37 ,  أَصَاْغِرَة 37t &  reg. ),
a.  Smaller, less; younger, junior.

b.  [ art. ], Smallest, least; youngest.

صَاْغِر
صَاْغِر 21 , ( pl. reg. &  صَغَرَة 4t ),
a.  One content with ignominy, abject.

صَغَاْر
صَغَاْر 22 ,
a.  Abasement, ignominy.

b.  Weakness, feebleness.

صَغَاْرَة
صَغَاْرَة 22t ,
a.  see 7 .

صُغَاْر
صُغَاْر 24 ,
a.  see 22 &  25 .

صَغِيْر
صَغِيْر 25 , ( pl. صِغَاْر 23 ,  صُغَرَآءُ 43 ),
a.  Small, little; mean, of no account, paltry, insignificant.

صُغْرَاْن
صُغْرَاْن 35 ,
a.  see 25 .

صَغَّرَ
N. P. صَغَّرَ II ,
a.  Diminutive ( grammar ).

صَغَّرَ
N. Ac. صَغَّرَ II ,
a.  Diminution.

صُغَيِّر
صُغَيِّر
a.  Very small; diminutive; tiny; infinitesimal.

##### Türkçe

**صَغَرَ**
**صَغَرَ** U (n. ac. **صَغْر** 1),
a. Daha gençti; -in küçüğüydü.

**صَغِرَ**
**صَغِرَ** A (n. ac. **صَغَر** 4),
a. Küçük oldu, ufak oldu.

**صَغُرَ**
**صَغُرَ** U (n. ac. **صُغْر** 3, **صِغَر** 7, **صَغَاْر** 22, **صَغَاْرَة** 22t, **صُغْرَاْن** 35),
a. Küçük oldu, ufak oldu; itibarsız oldu, hor görüldü, bayağı oldu, soysuz oldu; ruhça yoksul oldu, zelil oldu.

**صَغَّرَ**
**صَغَّرَ** II,
a. Küçük yaptı; azalttı; küçülttü; eksiltti.

b. Aşağılık kıldı.

**أَصْغَرَ**
**أَصْغَرَ** IV,
a. II (a), (b)’ye bak.

c. Alçalttı; aşağıladı; değersizleştirdi.

**تَصَاْغَرَ**
**تَصَاْغَرَ** VI,
a. Küçük oldu, küçükleşti; önemsiz oldu; kendini itibarsız saydı.

**اِسْتَصْغَرَ**
**اِسْتَصْغَرَ** X,
a. Küçük, itibarsız saydı; küçümsedi; değerini düşürdü.

**صِغْرَة**
**صِغْرَة** 2t
a. [harf-i tarif ile], Gençler; küçükler.

**صُغْر**
**صُغْر** 3,
a. 4’e bak.

**صُغْرَى**
**صُغْرَى** 3ya, (pl. **صُغَر** 9),
a. **أَصْغَرُ** 14’ün müennesi.

**صَغَر**
**صَغَر** 4,
a. Rezillik.

**صِغَر**
**صِغَر** 7,
a. Küçüklük.

b. Körpe yaş; bebeklik; küçüklük (reşit olmama).

**صُغُر**
**صُغُر** 10,
a. 22’ye bak.

**أَصْغَرُ**
**أَصْغَرُ** 14, (pl. **أَصَاْغِرُ** 37, **أَصَاْغِرَة** 37t ve القياسي),
a. Daha küçük, daha az; daha genç, küçük.

b. [harf-i tarif ile], En küçük, en az; en genç.

**صَاْغِر**
**صَاْغِر** 21, (pl. القياسي ve **صَغَرَة** 4t),
a. Rezilliğe razı olan; zelil.

**صَغَاْر**
**صَغَاْر** 22,
a. Alçalış; rezillik.

b. Zayıflık; güçsüzlük.

**صَغَاْرَة**
**صَغَاْرَة** 22t,
a. 7’ye bak.

**صُغَاْر**
**صُغَاْر** 24,
a. 22 ve 25’e bak.

**صَغِيْر**
**صَغِيْر** 25, (pl. **صِغَاْر** 23, **صُغَرَآءُ** 43),
a. Küçük, ufak; bayağı, itibarsız; değersiz, önemsiz.

**صُغْرَاْن**
**صُغْرَاْن** 35,
a. 25’e bak.

**صَغَّرَ**
N. P. **صَغَّرَ** II,
a. Küçültme (nahiv).

**صَغَّرَ**
N. Ac. **صَغَّرَ** II,
a. Küçültme.

**صُغَيِّر**
**صُغَيِّر**
a. Pek küçük; küçültme; minicik; sonsuz küçük.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صغر
صَغُرَ - يَصْغُرُ (صَغِرَ - يَصْغَرُ) - صَغَار - صَاغِر - صَاغِرِيْن - صَغيْر- صَغيْراً - صَغيْرة - أصْغَر

صَغُرَ - يَصْغُرُ (صَغِرَ - يَصْغَرُ) + الكائن: يصير صغيراً: تنقص مقادير أطواله وأبعاده وقدرته، المكانية (الحجم)، أو الزمانية (العمر)، أو القوة وما شابه
صَغَار: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " صَغُرَ - يَصْغُرُ "
صَاغِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " صَغُرَ - يَصْغُرُ ": الذي صار صغيراً: يشعر بنفسه ذاتياً أنه صغير
صَاغِرِيْن: جمع " صَاغِر"
صَغِيْر: (ضد كبير): على وزن " فعيل" اسم فاعل مبالغة من " " صَغُرَ - يَصْغُرُ ": الذي صارناقص وقليل الأبعاد بشدة، نسبة للآخرين: المكانية (الحجم) أو الزمانية ( العمر) وما شابه
صَغِيْراً: حال من " صَغِيْر " : وهو صَغِيْر
صَغِيْرة (ضد كبيرة): مؤنث " صَغيْر ": وهو كذلك فاعل مرة: الفعلة الصغيرة المرادة والمخصوصة
أَصْغَر (ضد أكبر): على وزن " أفعل" صيغة مفاضلة من صغير: أبعاده أقل من الصغير
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدلالة على القلة والنقص في المقدار والعدد والأبعاد بشكل ذاتي ( وليس الإنقاص)"، وهي:
قَمِلَ - يَقْمَلُ، نَقَصَ - يَنْقُصُ (اللازم)، قََلَّ - يَقِلُّ، صَغُرَ - يَصْغُرُ (صَغِرَ - يَصْغَرُ)، نَمِلَ - يَنْمَلُ (نَمَلَ - يَنْمُلُ)، دَانَ - يَدُوْن
صغار
	﴿وإذا جاءتهم آية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتي رسل الله الله أعلم حيث يجعل رسالته سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله وعذاب شديد بما كانوا يمكرون (124)﴾ الأنعام
صاغر - صاغرين
 ﴿فغلبوا هنالك وانقلبوا صاغرين(119)﴾ الأعراف
 	﴿ارجع إليهم فلنأتينهم بجنود لا قبل لهم بها ولنخرجنهم منها أذلة وهم صاغرون (37)﴾ النمل ﴿قاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ولا يحرمون ما حرم الله ورسوله ولا يدينون دين الحق من الذين أوتوا الكتاب حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون (29)﴾ التوبة
 	﴿قالت فذلكن الذي لمتنني فيه ولقد راودته عن نفسه فاستعصم ولئن لم يفعل ما آمره ليسجنن وليكون من الصاغرين(32)﴾ يوسف ﴿قال فاهبط منها فما يكون لك أن تتكبر فيها فاخرج إنك من الصاغرين(13)﴾ الأعراف
صغير - كبير
صغيرة = كبيرة
 ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة ﴿ولا ينفقون نفقة صغيرة ولا كبيرة ولا يقطعون واديا إلا كتب لهم ليجزيهم الله أحسن ما كانوا يعملون(121)﴾ التوبة
 	﴿ووضع الكتاب فترى المجرمين مشفقين مما فيه ويقولون ياويلتنا مال هذا الكتاب لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها ووجدوا ما عملوا حاضرا ولا يظلم ربك أحدا(49)﴾ الكهف ﴿وكل صغير وكبير مستطر(53)﴾ القمر
صغيرا
 ﴿واخفض لهما جناح الذل من الرحمة وقل رب ارحمهما كما ربياني صغيرا(24)﴾ الإسراء
أصغر -  أكبر
 ﴿وما تكون في شأن وما تتلوا منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين(61)﴾ يونس ﴿وقال الذين كفروا لا تأتينا الساعة قل بلى وربي لتأتينكم عالم الغيب لا يعزب عنه مثقال ذرة في السماوات ولا في الأرض ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين (3)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [صغر] ص غ ر: الصِّغَرُ ضد الكبر وقد صَغُر بالضم فهو صَغِيرٌ و صُغَارٌ بالضم و أصْغَرَهُ غيره و صَغَّرَهُ تَصْغِيرا و اسْتَصْغَرَهُ عده صغيرا وقد جمع الصغير في الشعر على صُغَراءَ و الصُّغْرَى تأنيث الأَصْغَرِ والجمع الصُّغَرُ قال سيبويه لا يقال نسوة صُغَرٌ ولا قوم أصَاغِرُ إلا بالألف واللام قال وسمعنا العرب تقول الأَصاغِرُ وإن شئت قلت الأَصْغَرونَ و الصَّغَارُ بالفتح الذل والضيم وكذا الصُّغْرُ كالصغر وقد صَغِرَ الرجل من باب طرب فهو صاغِرٌ و الصَّاغِرُ أيضا الراضي بالضيم
الراغب
صغر
- الصغر والكبر من الأسماء المتضادة التي تقال عند اعتبار بعضا ببعض، فالشيء قد يكون صغيرا في جنب الشيء، وكبيرا في جنب آخر. وقد تقال تارة باعتبار الزمان، فيقال: فلان صغير، وفلان كبير: إذا كان ما له من السنين أقل مما للآخر، وتارة تقال باعتبار الجثة، وتارة باعتبار القدر والمنزلة، وقوله: }وكل صغير وكبير مستطر﴿[القمر/53]، وقوله:﴾لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها﴿[الكهف/49]، وقوله:﴾ولا أصغر من ذلك ولا أكبر{ [يونس/61]، كل ذلك بالقدر والمنزلة من الخير والشر باعتبار بعضها ببعض. يقال: صغر (قال السرقسطي: صغر الجسم والشيء: صغرا: ضد كبر) صغرا في ضد الكبير، وصغر (وقال: صغر الرجل صغارا وصغارة، فهو صاغر صغر: هان قدره وذل.
ويقال أيضا: صغر الصاغر صغارة. انظر: الأفعال 3/395) صغرا وصغار في الذلة، والصاغر: الراضي بالمنزلة الدنية، قال تعالى: }حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون{ [التوبة/29].
ملخص اللسان:
1.    الصِّغَرُ: ضد الكبر
2.    الصِّغَر والصَّغارةُ خِلاف العِظَم،وقيل: الصِّغَر في الجِرْم، والصَّفارة في القَدْر؛ صَغُرَ صَغارةً  وصِغَراً وصَغِرَ يَصْغَرُ صَغَراً؛ فهو صَغِير وصُغار،
3.    واسْتَصْغَره: عَدَّه صَغِيراً.
4.    وأَصْغَرْت القِرْبَة: خَرزَتُها صَغِيرة؛
5.    وأَرضٌ مُصْغِرَة: نَبْتها صغير لم يَطُل.
6.    والصَّغار، بالفتح: الذل والضَّيْمُ، يقال صَغِرَ فلان يَصْغَرُ صَغَراً وصَغاراً، فهو صاغِر إِذا  رَضِيَ بالضَّيْم وأَقَرَّ بِهِ. والصَّغار: مصدر الصَّغِير في القَدْر.والصَّاغِرُ: الراضي  بالذُّلِّ والضيْمِ،
7.    وتَصاغَرَتْ إِليه نفسُه: صَغُرت وتَحاقَرَتْ ذُلاًّ ومَهانَة.
8.    وصَغُرَتِ الشمسُ: مالَتْ  للغروب؛
لسان العرب
● - صغر: الصِّغَرُ: ضد الكبر. ابن سيده: الصِّغَر والصَّغارةُ خِلاف  العِظَم، وقيل: الصِّغَر في الجِرْم، والصَّفارة في القَدْر؛ صَغُرَ صَغارةً  وصِغَراً وصَغِرَ يَصْغَرُ صَغَراً؛ بفتح الصاد والغين، وصُغْراناً؛ كلاهما  عن ابن الأَعرابي: فهو صَغِير وصُغار، بالضم، والجمع صِغَار. قال  سيبويه: وافق الذِين يقولون فَعِيلاً الذين يقولون فُعالاً لاعتِقابِهما  كثيراً، ولم يقولوا صُغَراء، اسْتَغْنوا عنه بِفِعال، وقد جُمع الصَّغِير في  الشعر على صُغَراء؛ أَنشد أَبو عمرو:  وللكُبَراءِ أَكْلٌ حيث شاؤوا،  وللصُّغَراء أَكْلٌ واقْتِثامُ  والمَصْغُوراءُ: اسم للجمع. والأَصاغِرَة: جمع الأَصْغَر. قال ابن سيده:  إِنما ذكرت هذا لأَنه مِمَّا تلحقه الهاء في حدِّ الجمع إذ ليس منسوباً  ولا أَعجميّاً ولا أَهل أَرض ونحوَ ذلك من الأَسباب التي تدخلها الهاء في  حدّ الجمع، لكن الأَصْغَر لما خرج على بناء القَشْعَم وكانوا يقولون  القَشاعِمَة أَلحقُوه الهاء، وقد قالوا الأَصاغِر، بغير هاء، إِذ قد يفعلون  ذلك في الأَعجمي نحو الجَوارِب والكَرابِج، وإِنما حملهم على تكسيره أَنه  لم يتمكَّن في باب الصفة. والصُّغْرَى: تأْنيث الأَصْغَر، والجمع  الصُّغَرُ؛ قال سيبويه: يقال نِسْوَة صُغَرُ ولا يقال قوم أَصاغِر إِلا بالأَلف  واللام: قال: وسمعنا العرب تقول الأَصاغِر، وإِن شئت قلت الأَصْغَرُون.  ابن السكيت: ومن أَمثال العرب: المرْء بِأَصْغَرَيْهِ؛ وأَصْغَراه قلْبُه  ولسانه، ومعناه أَن المَرْءَ يعلو الأُمور ويَضْبِطها بِجَنانه ولسانه.  وأَصْغَرَه غيره وصَغَّره تَصْغِيراً، وتَصْغِيرُ الصَّغِير صُغَيِّر  وصُغَيِّير؛ الأُولى على القياس والأُخرى على غير قياس؛ حكاها سيبويه.  واسْتَصْغَره: عَدَّه صَغِيراً. وصَغَّرَه وأَصْغَرَه: جعلَه صَغِيراً.  وأَصْغَرْت القِرْبَة: خَرزَتُها صَغِيرة؛ قال بعض الأَغفال:  شُلَّتْ يَدا فارِيَةٍ فَرَتْها،  لَوْ خافَتِ النَّزْع لأَصْغَرَتْها  ويروى:  لو خافَتِ السَّاقي لأَصْغَرَتْها  والتصغير للاسم والنعت يكون تحقيراً ويكون شفقة ويكون تخصيصاً، كقول  الحُباب بن المنذِر: أَنا جُذَيْلُها المُحَكَّك وعُذَيْقُها المُرَجَّب؛  وهو مفسر في موضعه. والتصغير يجيء بمعانٍ شتًى: منها ما يجيء على التعظيم  لها، وهو معنى قوله: فأَصابتها سُنَيَّة حمراء، وكذلك قول الأَنصاري: أَنا  جُذَيْلُها المُحَكَّك وعُذَيْقُها المُرَجَّب، ومنه الحديث: أَتتكم  الدُّهَيْماءُ؛ يعني الفتنة المظلمة فصغَّرها تهويلاً لها، ومنها أَن يصغُر  الشيء في ذاته كقولهم: دُوَيْرَة وجُحَيْرَة، ومنها ما يجيء للتحقير في  غير المخاطب، وليس له نقص في ذاته، كقولهم: هلك القوم إِلا أَهلَ  بُيَيْتٍ، وذهبت الدراهم إِلا دُرَيْهِماً، ومنها ما يجيء للذم كقولهم: يا  فُوَيْسِقُ، ومنها ما يجيء للعَطْف والشفقة نحو: يا بُنَيَّ ويا أُخَيَّ؛ ومنه  قول عمر: أَخاف على هذا السبب  (* قوله: «هذا السبب» هكذا في الأَصل من  غير نقط). وهو صُدَيِّقِي أَي أَخصُّ أَصدقائي، ومنها ما يجيء بمعنى  التقريب كقولهم: دُوَيْنَ الحائط وقُبَيْلَ الصبح، ومنها ما يجيء للمدح، من ذلك  قول عمر لعبدالله: كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلْماً. وفي حديث عمرو بن دينار  قال: قلت لِعُرْوَةَ: كَمْ لَبِثَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بمكة؟  قال: عشراً، قلت: فابن عباس يقول بِضْعَ عشرةَ سنةً، قال عروة: فصغَّره أَي  استصغر سنَّه عن ضبط ذلك، وفي رواية: فَغَفَّرَهُ أَي قال غفر الله له،  وسنذكره في غفر أَيضاً. والإِصغار من الحنين: خلاف الإِكبار؛ قالت  الخنساء:  فما عَجُولٌ على بَوٍّ تُطِيفُ بِهِ،  لها حَنينانِ: إِصْغارٌ وإِكْبارُ  فَإِصْغارُها: حَنِينها إِذا خَفَضته، وإِكْبارُها: جَنِينها إِذا  رَفَعته، والمعنى لها حَنِينٌ ذو صغار وحَنِينٌ ذُو كبار.  وأَرضٌ مُصْغِرَة: نَبْتها صغير لم يَطُل. وفلان صِغْرَة أَبَوَيْهِ  وصِغْرَةُ ولَد أَبويه أَي أَصْغَرهُمْ، وهو كِبْرَة وَلَدِ أَبيه أَي  أَكبرهم؛ وكذلك فلان صِغْرَةُ القوم وكِبْرَتُهم أَي أَصغرُهم وأَكبرهم. ويقول  صبيٌّ من صبيان العرَب إِذ نُهِيَ عن اللَّعِب: أَنا من الصِّغْرَة أَي  من الصِّغار. وحكى ابن الأَعرابي: ما صَغَرَني إِلا بسنة أَي ما صَغُرَ  عَنِّي إِلا بسنة. والصَّغار، بالفتح: الذل والضَّيْمُ، وكذلك الصُّغْرُ،  بالضم، والمصدر الصَّغَرُ، بالتحريك. يقال: قُمْ على صُغْرِك وصَغَرِك.  الليث: يقال صَغِرَ فلان يَصْغَرُ صَغَراً وصَغاراً، فهو صاغِر إِذا  رَضِيَ بالضَّيْم وأَقَرَّ بِهِ. قال الله تعالى: حتى يُعْطُوا الجزْية عن  يَدٍ وهُمْ صاغِرون؛ أَي أَذِلاَّءُ. والمَصْغُوراء: الصَّغار. وقوله عز  وجل: سَيُصِيب الذين أَجْرَمُوا صَغار عند الله؛ أَي هُمْ، وإِن كانوا  أَكابر في الدنيا، فسيصيبهم صَغار عند الله أَي مَذَلَّة. وقال الشافعي، رحمه  الله، في قوله عز وجل: عن يَدٍ وهُمْ صاغِرُون؛ أَي يجري عليهم حُكْمُ  المسلمين. والصَّغار: مصدر الصَّغِير في القَدْر. والصَّاغِرُ: الراضي  بالذُّلِّ والضيْمِ، والجمع صَغَرة. وقد صَغُرَ  (* قوله: «وقد صغر إلخ» من  باب كرم كما في القاموس ومن باب فرح أَيضاً كما في المصباح كما أَنه منهما  بمعنى ضد العظم). صَغَراً وصُغْراً وصَغاراً وصَغارَة وأَصْغَرَه: جعله  صاغِراً. وتَصاغَرَتْ إِليه نفسُه: صَغُرت وتَحاقَرَتْ ذُلاًّ ومَهانَة.  وفي الحديث: إِذا قلتَ ذلك تَصاغَرَ حتى يكون مثلَ الذُّباب؛ يعني  الشيطان، أَي ذَلَّ وَامَّحَقَ؛ قال ابن الأَثير: ويجوز أَن يكون من الصِّغَر  والصَّغارِ، وهو الذل والهوان. وفي حديث عليّ يصف أَبا بكر، رضي الله  عنهما: بِرَغْمِ المُنافِقين وصَغَر الحاسِدين أَي ذُلِّهِم وهَوانِهم. وفي  حديثِ المُحْرِم: يقتل الحيَّة بصَغَرٍ لَها. وصَغُرَتِ الشمسُ: مالَتْ  للغروب؛ عن ثعلب. وصَغْران: موضع.
مقاييس اللغة:
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء:
* لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) *
القاموس المحيط:
الصِّغَرُ، كعنبٍ، والصَّغارَةُ، بالفتح خلافُ العِظَمِ، أو الأُولى في الجِرْمِ، والثانيةُ في القَدْرِ، صَغُرَ، ككَرُمَ وفَرِحَ، صَغارَةَ وصِغَراً، كعنبٍ، وصَغَراً، محركةً، وصُغْراناً، بالضم، فهو صغيرٌ وصُغارٌ وصُغْرانٌ بضمهما ج صِغارٌ وصُغَراءُ ومَصْغُوراءُ، وأصاغِرُ جمعُ أصْغَرَ، كالأصاغِرَةِ. وصَغَّرَهُ وأصْغَرَه جَعَلَه صغيراً. وتصغيرُهُ صُغَيِّرٌ وصُغَيِّيْرٌ. وأرضٌ مُصْغِرَةٌ نَبْتُها صغيرٌ، وقد أصْغَرَتْ. وصِغْرَتُهُمْ، بالكسر أصْغَرُهم. وأنا من الصِّغْرَةِ من الصِّغارِ. وما صَغَرَنِي إِلا بسَنَةٍ، كنَصَرَ، أي ما صَغُرَ عَنِّي. والصاغرُ الراضي بالذُّلِّ ج صَغَرَةٌ، ككَتَبَةٍ، وقد صَغُرَ، ككَرُمَ، صِغَراً، كعنبٍ، وصَغاراً وصَغارَةً، بفتحهما، وصُغْراناً وصُغْراً، بضمهما. وأصْغَرَه جَعَلَه صاغِراً.
وتَصاغَرَتْ إليه نفسُه: صَغُرَتْ. وصَغُرتِ الشمسُ: مالَتْ للغُروبِ. والأَصْغَرانِ: القلبُ واللسانُ. وارْتَبَعوا لِيُصْغِرُوا، أي: يُولِدُوا الأصاغِرَ.وكسَحْبانَ: ع، وبالضم: اسمٌ. وأصْغَرَ القِرْبَةَ: خَرَزَهَا صَغيرَةً. واسْتَصْغَرَهُ: عَدَّهُ صَغيراً. وتَصاغَرَ: تَحاقَرَ. وسَمَّوْا: صَغيراً وصَغيرَةَ.
تاج العروس:
صغر
الصِّغَرُ كعِنبَ : ضِدُّ الكِبَر . وفي المحكم : الِّغَرُ والصَّغَارَةُ بالفتْح : خِلافُ العظَمِ . أَو الأُولَى أي الصِّغَر في الجِرْمِ والثانِيَة أَي الصَّغَارَةُ في القَدْرِ . يقال : صَغُرَ ككَرُمَ وفَرِحَ صَغَارَةً بالفتح وصِغَراً كعِنب كلاهما مصدر الأول وصَغَراً مُحَرَّكةً وصُغْرَاناً بالضَّمِّ . الأخِيرانِ عن ابنِ الأعرابيّ وهما مَصَادِرُ الثاني فهو صَغِيرٌ كأمير وصُغَارٌ وصُغْرانٌ بضمِّهما ج صِغَارٌ بالكسر قال سيبويه : وافق الذين يَقُولون فَعِيل الذين يقولون فُعَال لاعْتِقابِهما كثيراً ولم يقولوا صُغَرَاءَ استغْنوْا عنه بفِعَال قد جُمع الصّغِيرُ في الشِّعر على صُغَرَاءَ أَنشد أَبو عمرو :
ولِلْكُبَراءِ أَكْلٌ حيثُ شاءُوا ... وللصُّغرَاءِ أَكْلٌ واقْتِثامُ
ومَصْغُوراءُ اسمٌ للجَمْع . وأَصَاغِرُ : جمْعُ أَصْغر نحو الجَوارِبِ والكرابِجِ كالأصاغِرِةِ بالهاءِ لأنّ الأَصْغَرَ لما خَرَجَ على بناءِ القَشْعَمِ وكانوا يقولون القَشاعِمةَ ألحَقُوه الهاءَ قاله ابنُ سِيدَه قال : وإِنما حَمَلهُم على تَكْسِيره أَنه لم يَتَمَكنّ في بابِ الصِّفَةِ . والصُّغْرَى : تأْنِيثُ الأَصْغَرِ والجمع الصُّغَرُ . قال سيبويه : لا يقال : نسْوَةٌ صُغَرُ ولا يُقال : قومٌ أَصاغِرُ إِلا بالأَلف واللام قال : سمعنا العربَ تقول : الأَصَاغِر وإِن شِئْتَ قلت : الأَصْغَرُونَ . وصَغَّرَه تَصْغِيراً وأَصْغَرَه أي جَعَله صَغِيراً . وتَصْغِيرُه أي الصَّغِير صُغَيِّرٌ وصُغَيِّرٌ كدُرَيْهِمٍ ودُنَيْنِير الأُولى على القِياس والأُخرى عبى غير قياس حكاها سِيبويهِ قلْت : ومن أَمثلة التَّصْغِير فُعَيْل كفُلَيْس . وفي اللسان : والتَّصْغِير فُعيل كفُلَيس . وفي اللسان : والتَّصْغِير للأسمِ والنَّعْتِ يجئءُ لمعَانٍ شَتَّى : منه ما يَجِيءُ للتَّعْظِيم لها وهو معَنى قولِهِ : فأَصابَتها سُنَيَّةٌ حَمْرَاءُ وكذلك قول الأنصاريّ : " أنا جُذَيْلُها المُحكُ وعُذَيْقُها المُرَجّبُ . ومنها ما يَجيءُ للتَّحْقِير في غيرِ المُخاطب وليس له نَقْص في ذاتِه كقولهم : هَلَكَ القومُ إِلاّ أَهْلَ بُيَيْت . وذَهَبَت الدَارهمُ إلا دُرَيْهِماً . ومنها ما يَجيءُ للذَّمّ كقولهم : يا فُوَيْسِقُ . ومنها ما يَجيءُ للعَطْفِ والشَّفَقَةِ نحو يا بُنَيَّ ويا أخَيَّ ومنه قول عُمر : وهو صُدَيِّقِي أي أَخصُّ أصدقائي . ومنها ما يَجيء بمعنى التَّقريب كقولهم : دُوَيْنَ الحَائطِ وقُبيل الصُّبْحِ . ومنها ما يجِيءُ للمَدح كقول عُمَرَ لعْبدِ الله كُنَيْفٌ مُلِيءَ عِلْماً . انتهى . وفي حديث عَمْرو بن دِنار " قُلْتُ لعُرْوَةَ : كمِ لَبِثَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم بَمَكَّةَ ؟ قال : عَشْراً قلْت : فابنُ عّباسٍ يقول : بِضْعَ عَشْرَةَ سَنةً قال عروة : فصَغَّرَه " أي اسْتَصْغَرَ سِنةُ عن ضَبْطِ ذلك . وأَرْضٌ مُصْغِرَة كمُكْرِمَة : نَبْتُها صَغِيرٌ لم يَطُلْ وقد أَصْغَرَتْ . قولهم : فُلانٌ صِغْرَتُهُمْ بالكسرِ أَي أَصْغَرُهُمْ وكذا فُلانٌ صِغْرَةُ أَبَوَيْه وصِغْرَةُ وَلَدِ أَبَوَيَه . أي أصغَرُهم وهو كِبْرَةُ وَلَدِ أبَويْه أي أكْبَرُهمُ
ويقول صَبيُّ من صِبْيَانِ العَرَب إذا نُهِيَ عن اللّعب : أنا منَ الصِّغْرَةِ أي من الصِّغارِ . وحكَى ابنُ الأعرابيّ : ما صَغَرَني إلا بسَنَةٍ هو كنَصَرَ أي ما صَغُرَ عنّي إلا بسَنَةٍ . والصّاغِرُ : الرّاضِي بالذُّلِّ والضَّيْم ج صَغَرَةٌ ككَتَبَةٍ . وقد صَغُرَ ككَرُمَ صِغَاراً كعِنبٍ وصَغَاراً وصَغَارَةً بفتحهما وصُغْرَاناً وصُغْراً بضمِّهما إذا رَضيَ بالضَّيْمِ وأقَرَّ به . وفاته من المصادر : الصَّغَرُ محرَّكَةً يقال : قُمْ : على صُغْرِكَ وصَغَرِك . قال الله تعالى " حتَّى يُعْطُوا الجِزْيَةَ عن يَدٍ وهُمْ صاغِرُونَ " أي أذَلاّءُ وقوله عزّ وجَلّ " سَيُصيبُ الذينَ أجْرَمُوا صَغَارٌ عندَ اللهِ " أي مَذَلَّةٌ والصَّغارُ : مصدرُ الصَّغيرِ في القَدْرِ . وأصْغَرَه : جَعَلَه صَاغِراً أي ذَليلاً . وتَصَاغَرَت إليهِ نَفْسُه : صَغَرَتْ وتَحاقَرَتْ ذُلاًّ ومَهَانَةً
وفي الأساس : تَصاغَرَتْ إليه نَفْسُه : صَارَت صَغيِرةَ الشَّأنِ ذُلاٍّ ومَهَانةً . وصَغُرَت الشَّمْسُ : مالتْ للغُرُوبِ عن ثعلب . قال ابنُ السِّكِّيتِ : من الأمثالِ : " المرءُ بإصْغَرَيْه " الأصْغَرانِ : القَلْبُ واللِّسانُ ومعناه أنّ المَرْءَ يَعْلُو الأُمورَ ويضْبُطُها بجَنَانِه ولسانِه . وارْتَبَعُوا لِيُصْغُروا أي يُوَلِّدُوا الأصاغرَ أورده الصّاغانيّ في التكملة . وصَغْرَانُ كسَحْبَانَ : ع قاله ابن دُرَيْد . وصُغْرانُ بالضَّمِّ : اسمٌ . وأصْغَرَ القِرْبَةَ : خَرَزَها صَغيرةً قال بعضُ الأغْفالِ :
شُلَّتْ بَدا فَارِيَةٍ فَرَتْها ... لو خَافِت النَّزْعَ لأصْغَرَتْها
قال الصَّاغانيّ : الرجزُ لصَريعِ الرُّكْبان واسمُه جُعَلٌ . واسْتصْغَرَه أي اسْتصْغَرَ سِنَّه أي عَدَّه صَغيراً كصَغَّرَه . وفي الحديثِ : " إذا قُلْتَ ذلك تَصَاغَرَ حتّى يكونَ مثل الذُّباب " يعني الشيطانَ أي تحاقَرَ وذَلَّ وامَّحَقَ . وسَمَّوْا صَغيراً وصَغِيرةَ . وحاتِمُ بن أبي صَغِيرةَ : محدِّث . ومما يستدرك عليه : الإصْغَارُ من حَنِينِ النّاقةِ : خلافُ الإكْبارِ وهو مجاز قالت الخَنْسَاءُ :
فما عَجُولٌ علَى بَوِّ تُطيفُ بِهِ ... لَها حَنينَانِ إصْغَارٌ وإكْبَارُ فإصْغَارُها : حنينُها إذا خَفَضَتْه وإكبارُها : حَنينُها إذا رفَعَتْه والمعْنَى : لها حَنينٌ ذو صغَار . وحَنِينٌ ذو كبَار . وفي حدِيث الأضاحِي " نَهَى عن المَصْغُورةِ " هكذا رواه شَمِرٌ وفسَّره بالمُسْتأصَلَةِ الأُذُنِ وأنْكَره ابنُ الأثير وقال الزَّمَخْشَرِيّ : هو من الصَّغَار ألا تَرَى إلى قولِهم للذَّليل مُجَدَّعٌ ومُصَلَّمٌ ؟

_Türkçe çeviri henüz yok_
