# صغو (ص-غ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%BA%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Sıgv” kepçe demektir

- Harfler: ص - غ - و
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: صغو/ي · صغي

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [صَغَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَلَتْ | Eğrildi | 1 | 1 | [66:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/ayet/66:4.md) |
| [وَلِتَصْغَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%89.md) | وَلِتَفْعَلَ | Ve eğrilmesi için | 1 | 1 | [6:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/ayet/6:113.md) |

## Mücavir kökler — 14 mücavir (24 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ağacın koparılmış kabuğudur
2. [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
3. [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
4. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
5. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Arka demektir
6. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
7. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Eveye yuva demektir
8. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
9. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
10. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
11. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Veli arka demektir
12. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Baid uzak demektir
13. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
14. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صغو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md), [جنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md), [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) |
| Zıt Kök | [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı, başı, kulağı veya uzvu bir tarafa doğru eğmek, meyil ettirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kalbin, dikkatin ve işitmenin bilinçli ve geri döndürülebilir biçimde bir yöne kayması, dinlemek üzere yönelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İradî yönelişin ve algı meylinin adalet veya hakikat ekseninden saparak bir tarafa eğilim göstermesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt pasif bir işitme veya duygusal sempati olarak daraltıp, ardındaki iradî eğilimi, dikkat kesilmeyi ve eksen kaymasını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صغ | Bir bütünün eksilmesi, alçalması, asıl boyut veya dengesinden bir tarafa çekilerek küçülmesi; [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) kökünde görüldüğü gibi boyut ve hacimce ufalma, zayıflama | و | İllet harfi olan و, boyutsal ufalmayı dinamik ve yönlü bir harekete dönüştürmüş; anlamı bir nesnenin, kabın veya duyunun bir tarafa doğru bükülüp meylederek dengesinden sapması şeklinde özelleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dikkatin veya bir nesnenin bir hedefe odaklanarak o yöne doğru kıvrılması ve çekilmesi |
| غ | Çit veya perdeleme; ses farkı ve imge türetmesiyle derinleşme, gizlenme veya örtünme | Eksenin düzlüğünü kaybederek bir tarafa batması, derinleşmesi ve asıl hizada kaybolması |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Belirli bir odağa veya nesneye eklemlenme, meylin bir varlığa doğru yönelip bağlanması |
| صغو | Odaklanıp çekilerek bir tarafa bağlanma hareketi | Varlığın veya algı organının kendi dik ve dengeli konumunu bırakıp, hedefe doğru kavis alarak eğilmesi ve ona kulak kesilmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir sıvıyı boşaltmak veya bir hayvanın su içmesini sağlamak için kabı bir tarafa eğmek (أصغى الإناء); başı veya kulağı bir sesi duymak üzere bir yöne çevirip eğmek; dudakta veya çenede doğuştan ya da sonradan oluşan tek taraflı eğiklik. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde kök, mızrakların ve kılıçların çarpışması anında ortaya çıkan eğriliklerin ve zorlu anlarda safların dengesini yitirip bir yöne meyletmesinin tasvirinde yer alır: قراع تكلح الروقاء منه ويعتدل الصغا منه سوياً ibaresinde geçen الصغا kelimesi, savaştaki şiddetli vuruşma neticesinde tarafların veya yayların eğrilip bükülmesini, ardından dengelenmesini ifade etmek için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Yıldızların batı ufkuna doğru eğilmesi ve batmaya yüz tutması durumunda صغت النجوم denilmiştir. Bir kimsenin bir söze kulak kabartması ve dikkat kesilmesi أصغى إلى حديثه ibaresiyle, bir lidere veya akrabaya tarafgirlik gösterip onların tarafına eğilim gösteren topluluk ise صاغية fâil kalıbıyla anılmıştır. |

Kaynak: Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça صغو kökü, merkezi Sami dillerinde görülen ve kabın eğilmesi, eğik durma, bir tarafa bükülme ve dikkat kesilme semantiğini taşıyan köklerle örtüşür. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan sesçil karşılıkları zayıf kalmakla birlikte, benzer semantik alanı taşıyan ve eğilme, kulak verme fiillerini karşılayan צָעָה / צָגָה biçimleriyle dolaylı paralellikler kurulmuştur. Arapçada kök, son harfi olan vâv/yâ ile birlikte yönlü bir eğilmeyi (tilt, incline) temsil edecek biçimde özelleşmiş ve soyut düzlemde kalbin ve işitmenin bir söze veya arzuya doğru yönelmesi anlamını merkezine almıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صغ kök ailesi | Asıl diklikten ve hacimden kaybetme, eksilme veya bir yöne kavislenme anlamından, kabı ve başı bir yöne eğme fiiline evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami paralelleri | Eğilme, kavis yapma, bir tarafa kulak kabartma eylemleriyle fonetik ve semantik kesişim gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim kökleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صغو | Anlamlı | Eğilmek, meyletmek | Kabı, kulağı, kalbi bir tarafa eğmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA.md) | Anlamlı | Şekil vermek, dökmek | Madenleri eritip kalıba dökerek biçimlendirmek | Eğim ve akış ile ortak biçimlenme ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| غصو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [غوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5.md) | Anlamlı | Dalmak | Suyun veya bir derinliğin içine bütünüyle girmek | Derine inme ve eğilim ile dolaylı bağ; Kur'an'da geçer |
| وصغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [وغص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%BA%D8%B5.md) | Anlamlı | Hareket etmek, sarsılmak | Kıpırdamak, hafif sarsıntı veya yerinden oynama | Dengeyi yitirme bağlamında zayıf ilişki; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صغو | Merkez | İradî meyil ve yöneliş | Bir tarafa bilinçli ve algısal olarak kulak/kalp eğme | Denge noktasından ayrılıp bir söze veya duyguya odaklanarak kavis alma |
| [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md) | Komşu | Genel eğilim ve sapma | Her türlü yönden sapmayı ve eğriliği kapsayan genel terimdir | صغو kökünde özellikle kulak kabartma ve kalbî alaka ön plandadır |
| [جنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md) | Komşu | Haksız meyil ve tarafgirlik | Hükümde veya vasiyette bilerek haktan tarafgirliğe kayma | [جنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md) daha ziyade adaletsizlik ve zulüm bağlamındaki sapmayı vurgular |
| [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) | Komşu | Doğru yoldan kayma | Hakikat çizgisinden kalıcı ve tehlikeli biçimde sapma | [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) doğruluktan ayrılıp bozulmayı, صغو ise bir odağa kulak kesilip meyledişi ifade eder |
| [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) | Zıt | Denge ve eşitlik | Her iki tarafa eşit mesafede durma, istikamet | Hiçbir tarafa eğilmeksizin tam ortada ve dik kalma hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صغو | Kabı, kulağı veya kalbi eğmek | Dikkati ve hissi bir tarafa akıtmak | Kesin |
| Latince | Inclinare, attendere | Bir tarafa eğilmek, dikkat kesilmek | Hem fiziksel eğilmeyi hem de zihinsel yönelmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To incline, to lean toward, to hearken | Meyletmek, kulak vermek | Kalbî ve işitsel odaklanmayı iyi yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Zuneigen, hinhorchen | Eğilim göstermek, kulak kabartmak | Bir yöne doğru dikkati bükme nüansını verir | Güçlü |
| Fransızca | S'incliner, prêter l'oreille | Meyletmek, kulak vermek | Hem kalbin hem kulağın eğilmesini kapsar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَغَتْ (Mazi fiil) | Kalplerin haktan ve mutedil dengeden bir tarafa kayması, meyletmesi | Aile mahremiyeti ve peygamberi üzen bir meselede eşlerin iradî meyli bağlamı (Tahrîm [66:4](https://lisan.digital/tr/ayet/66:4.md)) |
| وَلِتَصْغَىٰ (Muzari fiil) | Ahirete inanmayanların aldatıcı ve süslü sözlere kulak kabartması, gönül indirmesi | Şeytanların ve bâtıl ehlinin tezviratına zihnen ve kalben kapılma bağlamı (En'âm [6:113](https://lisan.digital/tr/ayet/6:113.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade, kalbin ameli ve meyil | Kalbin küfre veya bidate kaymasında kişinin iradî yönelişinin ve algı kapılarını açmasının sorumluluğu | Kalbin bâtıla kulak verip sempati beslemesi yönünde anlam daralması |
| Fıkıh | Hâkimin tarafsızlığı | Hâkimin taraflardan birine fazlaca kulak vermesi veya meyletmesinin (isgâ) hükmü | Dinleme sırasında adalet dengesini bozacak derecede bir tarafa temayül göstermek |
| Tefsir | Tahrîm ve En'âm tefsirleri | Ayetlerde geçen kalplerin meyli ve bâtıl sözlere kulak kesilmenin niteliği | Peygamberî dengeyi sarsan duygusal temayül veya vesveseye teslim oluş |
| Hadis | Hadis dinleme ve ahlak | Söz söyleyen kimseye beden ve zihinle tam yönelip kulak kabartma (isgâ) tavrı | Bir muhataba saygı ve ilgiyle bütünüyle yönelerek dinleme edebi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet ekseni | İradî temayül | Kalbi vahye veya vesveseye açmak | İmanın sıhhati kalbin hakka tam yönelmesine, nifak ise bâtıla kulak kabartmasına bağlıdır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve dikkat | Algıda seçicilik | Bilgi kaynağına dikkat kesilmek | Zihnin belirli bir iddiaya meylederek önyargı veya objektif dinleme geliştirmesi sürecidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamuoyu ve propaganda | Propaganda etkisi | Toplumsal algının yönlendirilmesi | Kitlelerin aldatıcı söylemlere gönül indirip taraf tutması ve adaletten uzaklaşmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketici davranışı | Tercih kayması | Talebin bir mala odaklanması | Reklam veya telkinlerle tüketicinin iradesinin belirli bir yöne eğilip kaba göre şekil almasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açısal sapma (Angular tilt / Bias) | Bir denge veya referans ekseninin, uygulanan harici bir moment veya kuvvet etkisiyle sıfır noktasından belirli bir açı derecesinde bir yöne yatması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Doğrulama yanlılığı (Confirmation bias) | Bireyin veya topluluğun, kendi arzusuna veya ön kabullerine uyan söylemlere öncelikli olarak kulak kesilip o yönde bilişsel eğilim göstermesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir dinleme (hearing) veya kontrolsüz, masum bir his zannedip mekanik bir algı düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece fiziksel işitmeyi değil; kalbin, iradenin ve algı kanallarının bilinçli biçimde hakikatten bir yana bükülüp telkine teslim olmasını içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın bâtıl söylemlere kulak vermesini nötr veya zararsız bir eylem saymak; kalbin meylinin sorumluluk doğuran iradî bir başlangıç olduğunu fark edememek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da insanın saptırılma sürecinin dışarıdan gelen bir zorlamayla değil, algı organlarını ve kalbi bâtıla doğru eğip ona kulak kesilmesiyle başladığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şeytanî ve ideolojik propagandaların insan bilincini nasıl ele geçirdiğini anlatan ayetlerde ve inananların iç disiplin ve kalp istikametini konu edinen bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günah ve sapmanın aniden ortaya çıkan eylemler olduğu zannını düzeltir; her büyük kırılmanın önce kalbin ve kulağın hafifçe bir yana eğilmesiyle (meyil) başladığını öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir sıvının akması için kabı eğmek, bir sesi işitmek üzere başı ve kulağı o yöne kavisli biçimde çevirmek.
- Soyut anlam: Zihnin, dikkatin ve kalbin nötr ve adil denge çizgisinden ayrılarak belirli bir tesire veya arzuya doğru iradî olarak meyil göstermesi.
- Sistematik karşılık: Bir referans sisteminin harici bir telkin veya çekim etkisiyle dengeden saparak açısal bir yönelişe girmesi.
- LaTeX modeli: $$\theta = \int_{0}^{t} F(\tau) \, d\tau \neq 0 \implies \vec{V} \cdot \vec{N} < 1$$
- LaTeX açıklaması: Modelde sıfır sapma durumu tam dikliği ve dengeli doğruluğu temsil eder. Zamana ($t$) bağlı olarak uygulanan dış tesir veya iradî yönelme fonksiyonu ($F$), sistemde sıfırdan farklı bir açısal sapma ($\theta$) meydana getirir. Bunun sonucunda niyet ve dikkat vektörü ($\vec{V}$) ile hakikat ve adalet normali ($\vec{N}$) arasındaki skaler çarpım birden küçük hale gelir; yani sistem tam istikametten çıkıp bir tarafa eğilmiş olur.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%BA%D9%88/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/ayet/6:113.md) — وَلِتَصْغَى

وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَلِيَرْضَوْهُ وَلِيَقْتَرِفُوا مَا هُمْ مُقْتَرِفُونَ

Meal (IK): Bir de ahirete inanmayanların kalbleri ona meyletsin, ondan hoşlansınlar ve işlesinler diye.

### [Tahrim 66:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/ayet/66:4.md) — صَغَتْ

إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ

Meal (IK): Eğer her ikiniz de Allah’a tevbe ederseniz; gerçekten kaymış olan kalbleriniz düzelmiş olur. Şayet ona karşı birbirinize destek olmaya kalkışırsanız; hiç şüphesiz Allah, onun mevlasıdır. Cebrail de, mü’minlerin salih olanı da, bunun ardından bütün melekler de ona yardımcıdırlar.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Sıgv” kepçe demektir. Kepçe ile eğerek dökme işi yapıldığından bir yere akmak ona doğru yönelmek, kaba göre şekil almak manalarına gelir .

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: صغي

باب الغين والصاد
غ وص، ص ي غ، ص غ ي، ص و غ مستعملات غوص: الغَوْصُ: الدخول تحت الماء.
والغَوْصُ: موضع يخرج منه اللؤلؤ، ويقال: هو المَغاصُ، والغَاصَةُ مستخرجوه.
والهاجم على الشيء غائصٌ.
صيغ: الصِّياغَةُ: حرفة الصّائِغ، وصَاغَ يَصُوغُ صَوْغاً، والشيء مَصُوغٌ.
والصِّيغةُ: سِهامٌ من صَنعةِ رجلٍ.
صوغ: وهذا صَوْغُ هذا أي على قدره.
صغو:
والصَّغَا: ميل في الحنك وفي إحدى الشفتين، ورجل أَصْغَى وامرأة صَغْواءُ.
وقد صَغِيَ يَصْغَى صَغاً.
وصَغَا يَصْغُو فؤاده إلى كذا أي مال.
وصَغْوُكَ إليه أي ميلك.
وأَصْغَيْتُ إليه: استمعت.
والإصغاءُ: الإمالة، وصَغَتِ النُّجومُ: مالت للغروبِ، قال:
قِراعٌ تَكْلَحُ الرُّوقاءُ منه		ويعْتَدِلُ الصِّغَا منه سَوِيّا

##### Türkçe

غين ve صاد babı
**غ وص**، **ص ي غ**، **ص غ ي**، **ص و غ** kullanımdadır. **غوص**: **الغَوْصُ**: suyun altına girmek.
Ve **الغَوْصُ**: incinin çıktığı yer; ve denilir ki: o **المَغاصُ**tur; **الغَاصَةُ** ise onu çıkaranlardır.
Ve bir şeye saldıran **غائصٌ**tur.
**صيغ**: **الصِّياغَةُ**: **الصّائِغ**ın zanaatı; ve **صَاغَ يَصُوغُ صَوْغاً**; ve şey **مَصُوغٌ**dur.
Ve **الصِّيغةُ**: bir adamın yapımından oklar.
**صوغ**: Ve bu, bunun **صَوْغُ**udur; yani onun ölçüsünce.
**صغو**:
Ve **الصَّغَا**: damakta ve dudaklardan birinde bir eğrilik; ve **أَصْغَى** bir adam ve **صَغْواءُ** bir kadın.
Ve gerçekten **صَغِيَ يَصْغَى صَغاً**.
Ve **صَغَا يَصْغُو** onun kalbi şuna; yani meyletti.
Ve ona **صَغْوُكَ**; yani senin meylin.
Ve **أَصْغَيْتُ** ona: dinledim.
Ve **الإصغاءُ**: eğme; ve **صَغَتِ النُّجومُ**: batışa meyletti; dedi ki:
قِراعٌ تَكْلَحُ الرُّوقاءُ منه		ويعْتَدِلُ الصِّغَا منه سَوِيّا

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: صغي

باب الغين والصاد
غوص ، صوغ ، صغا ، صغي .
غوص : قال الليث : الغَوْصُ : الدخول تحت الماء ، والغَوْصُ : موضع يخرج منه اللُّؤلؤُ ، والغاصَةُ : مُستخرجُوه ، والهاجم على الشيء : غائصٌ .
قلت : ويقال للذي يغوصُ على الأصداف في البحر فيستخرجها : غائصٌ وغَوَّاصٌ ، وقد غاصَ يغوصُ غوصاً ، وذلك المكان يقال له : المَغَاصُ ، والغَوْصُ : فِعْلُ الغائصِ ، ولم أسمع الغوصَ بمعنى المَغاصِ غير ما قاله الليث .
صوغ : ابن شميل : صاغ الأدمُ في الطعام يصوغُ أي : رسبَ ، وصاغَ الماء في
الأرض : أي : رسبَ فيها ، وصَيَّغَ فلانٌ طعامنا : أي أنقعهُ في الأُدم حتى تريَّغَ وقد روَّغه بالسَّمن وريَّغهُ وصيَّغه بمعنى واحد .
وقال الليث : الصَّوْغُ : مصدر صاغَ يصوغُ والصِّياغةُ : الحرفةُ ، والشيء مَصوغٌ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الصِّيغَةُ : السِّهام من عمل رجلٍ واحدٍ .
وقال العجاج :
بِصِيغةٍ قد راشَها وركَّبا
قال : وقال أبو عمرو : هذا صَوْغُ هذا : إذا كان على قدره ، وهذا سَوْغُ هذا : إذا وُلِدَ على أثره .
وقال ابن بُزرج : هو سَوْغُ أخيه : ولد في أثره ، وصَوْغُهُ من فوقه ، وصَوْغُهُ من تحته ، كلٌّ يقال .
وقال آخر : هو صَوْغُ أخيه : طريده وُلِدِ في إثره مثل سَوْغِهِ .
وقال غيره : هذا شيءٌ حسن الصِّيغَةِ : أي : حسن العمل ، وفلان حسن الصِّيغَةِ : أي حسن الخِلْقَةِ ، والقَدِّ ، وصاغَ الله الخلْق يَصُوغُهم ، وصاغَ فلانٌ زُوراً وكذباً : إذا اختلَقهُ .
وفي الحديث : ( هذه كَذبة صاغَها الصَّوَّاغُون ) أي : اختلَقها الكذَّابون .
صغا : الليث : الصَّغا : مَيْلٌ في الْحَنَكِ أو إحدى الشَّفتين ، ورجلٌ أصْغَى ، وامرأة صَغْواءُ ، وقد صَغِيَ يَصْغَى ، وأنشد :
قِرَاعٌ تَكْلَحُ الرَّوقاءُ منه
ويعتدلُ الصَّغا منه سَوِيَّا
أبو عبيد عن الكسائي : صَغَوْتُ وصَغَيْتُ .
وقال شمر : صَغوتُ وصَغَيتُ وصَغِيتُ وأكثره صَغِيت .
وقال ابن السكيت : صَغَيْتُ إلى الشيء أصغى صُغِيّاً إذا مِلْتَ ، وصغوتُ أصغو صُغُوّاً .
قال : وقال الله : ( وَلِتَصْغَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ ) ( الأنعام : 113 ) ، أي : ولِتَمِيلَ ، وأصْغَيْتُ الإناء : إذا أمَلْتُهُ ، وأنشد :
فإنَّ ابنَ أُخْتِ القومِ مُصَغًى إناؤُهُ
إذا لم يُمارس خالَهُ بأَبٍ جَلْدِ
ويقال : فلانٌ يُكْرِمُ فلاناً في صاغِيَتِهِ ، وهم الذين يميلُون إليه ويَغْشَوْنَهُ .
قال : والصَّغا : كتابتهُ بالألِفِ ، وأصغى رأْسَهُ ، ورأيت الشَّمس صَغْواء ، يريد حين مالت ، وأنشد :
صَغْواءُ قد مالت ولما تفعلِ
وقال الأعشى يصف ناقةً :
ترى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِهَا
تُراقِبُ كَفِّي والقطيع المُحرَّما
وقال الليث : صَغا إلى كذا يصغا : إذا مال ، وأصغيتُ إليه سَمْعي ، والإصغاءُ : الاستماع ، وصَغَتِ النُّجوم : إذا مالت للغروب .
وقال الأصمعي : صَغَا يَصْغُو صَغْواً وصغاً .
وسمع أبو نصر : صَغِيَ يَصْغَى : إذا مال ، وأصْغَى إليه رأسهُ وسمعهُ : أماله إليه ، ويقال للناقة : قد أصْغَتْ تُصْغِي ، وذلك إذا أمالت رأسها إلى الرَّجل كأنها تستمع شيئاً حين يَشُدُّ عليها الرحْلَ .
قال ذو الرُّمة يصف ناقته :
تُصْغِي إذا شدَّها بالكَوْرِ جانِحةً
حتى إذا ما استوى في غَرْزِها تَثِبُ
ويقال : صِغْوُ فلانٍ مع فلانٍ ، أي : ميله معه .
وأما أبو زيد فيقول : صَغْوُه وصَغاهُ وصِغْوُهُ معه ، ويقال : أصْغَى فلانٌ إناءَ فلان : إذا أماله ونقصه من حظِّه ، وكذلك أصْغَى حظَّه : إذا نقصه ، وصِغْوُ المِغْرَفَةِ : جوفُها ، وصِغْوُ البئر : ناحيتها ، وصِغْوُ الدَّلو ما تثنَّى من جوانبها .
قال ذو الرُّمة :
فجاءت بِمُدَ نصفهُ الدِّمْنُ آجن
كَماءِ السَّلَى في صِغْوِها يترقرقُ
وقال ابن الأعرابي :
يُعطين من فضل الإله الأسْبَغِ
آذِيَّ دُفّاعٍ كَسَيْلِ الأصْيَغِ
قال : الأصيغُ : الماء العام الكثير .
وقال غيره : الأصْيَغُ : واد ، ويقال : نهرٌ .

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الصاد**
**غوص** , **صوغ** , **صغا** , **صغي** .

**غوص** : **الليث** dedi: **الغَوْصُ**: suyun altına girmek; **الغَوْصُ**: içinden inci çıkarılan yer; **الغاصَةُ**: onu çıkaranlar; bir şeye saldıran: **غائصٌ**.

Ben dedim: Denizde midye kabuklarına dalıp onları çıkarana: **غائصٌ** ve **غَوَّاصٌ** denir; ve gerçekten **غاصَ** **يغوصُ** **غوصاً** (daldı, dalar, dalış); o yere **المَغَاصُ** denir; **الغَوْصُ**: dalanın fiilidir; **الغوصَ**u **المَغاصِ** manasında, **الليث**’in söylediği dışında işitmedim.

**صوغ** : **ابن شميل**: **صاغ** **الأدمُ** yemekte **يصوغُ** yani: çöktü; ve **صاغَ** su yerde: yani: onda çöktü; ve falan bizim yemeğimizi **صَيَّغَ**: yani onu **الأُدم** içinde ıslattı, ta ki **تريَّغَ** oluncaya kadar; ve onu içyağıyla **روَّغه** ve onu **ريَّغهُ** ve onu **صيَّغه**; manası birdir.

**الليث** dedi: **الصَّوْغُ**: **صاغَ** **يصوغُ**’un mastarıdır; **الصِّياغةُ**: zanaattır; ve şey **مَصوغٌ**dur.

**أبو عبيد**’den, **أبي عمرو**’dan: **الصِّيغَةُ**: tek bir adamın işinden olan oklar.

**العجاج** dedi:
بِصِيغةٍ قد راشَها وركَّبا

Dedi: ve **أبو عمرو** dedi: “Bu, bunun **صَوْغُ**udur”: eğer onun ölçüsünce ise; ve “bu, bunun **سَوْغُ**udur”: eğer onun ardından doğmuş ise.

**ابن بُزرج** dedi: O, kardeşinin **سَوْغُ**udur: onun ardından doğdu; ve onun **صَوْغُهُ** üstündendir, ve onun **صَوْغُهُ** altındandır; hepsi söylenir.

Bir başkası dedi: O, kardeşinin **صَوْغُ**udur: onun ardılıdır; onun izinde doğdu; tıpkı onun **سَوْغِهِ** gibi.

Bir başkası dedi: Bu, güzel **الصِّيغَةِ** olan bir şeydir: yani güzel işçilik; ve falan güzel **الصِّيغَةِ**dir: yani güzel yaratılışlı ve boy-poslu; ve Allah yaratılmışı **صاغَ** onları **يَصُوغُ**; ve falan **زُوراً** ve yalan **صاغَ**: onu uydurduğu zaman.

Hadiste: ( هذه كَذبة صاغَها الصَّوَّاغُون ) yani: onu yalancılar uydurdu.

**صغا** : **الليث**: **الصَّغا**: damakta veya iki dudaktan birinde bir eğriliktir; ve **أصْغَى** bir adam; ve **صَغْواءُ** bir kadın; ve gerçekten **صَغِيَ** **يَصْغَى**; ve okudu:
قِرَاعٌ تَكْلَحُ الرَّوقاءُ منه
ويعتدلُ الصَّغا منه سَوِيَّا

**أبو عبيد**’den, **الكسائي**’den: **صَغَوْتُ** ve **صَغَيْتُ**.

**شمر** dedi: **صَغوتُ** ve **صَغَيتُ** ve **صَغِيتُ**; ve onun çoğu **صَغِيت**tir.

**ابن السكيت** dedi: Bir şeye **صَغَيْتُ**; **أصغى** **صُغِيّاً**: eğdiğin zaman; ve **صغوتُ** **أصغو** **صُغُوّاً**.

Dedi: ve Allah dedi: ( وَلِتَصْغَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ ) ( الأنعام : 113 ) yani: ve eğilsin diye; ve kabı **أصْغَيْتُ**: onu eğdiğim zaman; ve okudu:
فإنَّ ابنَ أُخْتِ القومِ مُصَغًى إناؤُهُ
إذا لم يُمارس خالَهُ بأَبٍ جَلْدِ

Ve denir: falan, falanı onun **صاغِيَتِهِ** içinde ikram eder; onlar, ona meyleden ve ona gelen kimselerdir.

Dedi: ve **الصَّغا**: onun **الألِفِ** ile yazılmasıdır; ve başını **أصغى**; ve güneşi **صَغْواء** gördüm; yani eğildiği vakit; ve okudu:
صَغْواءُ قد مالت ولما تفعلِ

Ve **الأعشى** bir deveyi vasfederek dedi:
ترى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِهَا
تُراقِبُ كَفِّي والقطيع المُحرَّما

**الليث** dedi: **صَغا** şuna **يصغا**: eğdiği zaman; ve ona işitmemi **أصغيتُ**; ve **الإصغاءُ**: dinlemedir; ve yıldızlar **صَغَتِ**: batmaya meylettiği zaman.

**الأصمعي** dedi: **صَغَا** **يَصْغُو** **صَغْواً** ve **صغاً**.

**أبو نصر** işitti: **صَغِيَ** **يَصْغَى**: eğdiği zaman; ve ona başını ve işitmesini **أصْغَى**: onu ona eğdi; ve deve için denir: gerçekten **أصْغَتْ** **تُصْغِي**; bu, başını adama eğdiği zamandır; sanki, üzerine semeri bağlarken bir şey dinliyormuş gibi.

**ذو الرُّمة** devesini vasfederek dedi:
تُصْغِي إذا شدَّها بالكَوْرِ جانِحةً
حتى إذا ما استوى في غَرْزِها تَثِبُ

Ve denir: falanın falanla **صِغْوُ**u; yani: onunla beraber meyli.

Ama **أبو زيد** şöyle der: onun **صَغْوُه**u ve onun **صَغاهُ**u ve onunla beraber **صِغْوُهُ**; ve denir: falan, falanın kabını **أصْغَى**: onu eğdiği ve onun payından eksilttiği zaman; ve aynı şekilde onun payını **أصْغَى**: onu eksilttiği zaman; ve kepçenin **صِغْوُ**su: iç boşluğudur; ve kuyunun **صِغْوُ**su: yanıdır; ve kovanın **صِغْوُ**su: yanlarından bükülen şeydir.

**ذو الرُّمة** dedi:
فجاءت بِمُدَ نصفهُ الدِّمْنُ آجن
كَماءِ السَّلَى في صِغْوِها يترقرقُ

**ابن الأعرابي** dedi:
يُعطين من فضل الإله الأسْبَغِ
آذِيَّ دُفّاعٍ كَسَيْلِ الأصْيَغِ

Dedi: **الأصيغُ**: çok, bol genel sudur.

Bir başkası dedi: **الأصْيَغُ**: bir vadidir; ve denir: bir nehirdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: صغو/ي

(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء:
* لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) *
(صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب.
(صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع.
وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا.
ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً.
ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق.
ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة.
(صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية.
فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها.
ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]).
(صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها.
ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ.
ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) *
ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ.
(صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ.
ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان.
(صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء.
فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث:  "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين".
(صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه:
فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت.
فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله.
والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد.
وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت.
وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ.
وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة.
--------------ـــ
([1]) هذه التكملة من المجمل.
([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر):
* فما عجول على بوٍّ تطيفُ به *
([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل.
([4]) التكملة من المجمل واللسان.
([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم).
([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل".
([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل.
([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط).
([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *.
([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد".
([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته".
([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض".
([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق".
([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت.
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر).
([16]) الجمهرة (2: 355).
([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الغين** ve ikisini üçleyen şeyler)
(**صغو/ي**) **الصاد** ve **الغين** ve illetli harf, sağlam bir asıldır; meyletmeye delâlet eder. Bundan: onların “**صِغْو** falanın seninle (beraber) olması” sözü; yani onun meyli. Ve “**صَغتِ** النجوم”: batışlara meyletti. Ve “**أصغى** إليه”, işitmesiyle ona doğru meylettiği zaman. Ve “**أَصْغَيت** الإِناءَ”: onu eğdim. Ve ondan: adamın ashabından ve yakınlık sahiplerinden onunla beraber meyledenlere “**صاغِيةٌ**” demeleri. Ve nakledildi: “**صَغَوْتُ** إليه **أَصْغَى** **صَغْواً** ve **صَغىً**”; maksûr.

(**صغر**) **الصاد** ve **الغين** ve **الراء** sağlam bir asıldır; azlığa ve hakirliğe delâlet eder. Bundan: **الصِّغَر**: **الكِبَر**’in zıddı. Ve **الصَّغير**: **الكبير**’in hilâfı. Ve **الصاغِر**: zulme razı olan; **صُغْراً** ve **صَغاراً** (olarak). Ve denir: “**أصغَرت** النَّاقةُ ve **أكبَرَتْ**.” Ve **الإِصْغار**: onun [alçak. Ve **الإِكبار**([1]):] yüksek (olanı). Hansa dedi:
* onun iki iniltisi vardır: **إِصْغارٌ** ve **إِكبارُ**([2]) *

(**صغل**) **الصاد** ve **الغين** ve **اللام** bir şey değildir; ancak **الصَّغِل** kötü gıdadır. Aslı onda **السين**’dedir: **سَغِلٌ**. Allah doğruyu daha iyi bilir.

(**صفق**) **الصاد** ve **الفاء** ve **القاف** sağlam bir asıldır; bir **صَفْحة** sahibi şeyin, benzeri bir şeye kuvvetle temas etmesine delâlet eder. Bundan: “**صَفَقْتُ** şeyi elimle”, onu elinin içiyle kuvvetle vurduğun zaman. Ve **الصَّفْقَة**: alışverişte ve biatte elin ele vurulmasıdır; bu, alım-satım yapanlar için yürürlükte olan bir âdettir. Ve “kavim iş üzerinde **أصفَق** etti” denildiği zaman: onun üzerinde toplandılar; bu da ondandır; ancak onları, satış üzerinde birbirine el çarpanlara benzettiler.
Ve bundan üzerine taşınan şeylerdendir: **الصَّفَقُ**; o, yeni derinin üzerine dökülen sudur; böylece sararmış olarak çıkar.
Ve babdandır ayrıca: **الشَّراب المصفَّق**; o, bir kaptan bir kaba aktarılmasıdır; sanki kaba temas ettiğinde kabı **صَفَقَ** etmiştir; ve onunla kap **صُفِقَ** edilmiştir. Ve ondan: “develeri **صَفَقَ** etti”, onları bir otlaktan bir otlağa naklettiği zaman.
Sonra bunun üzerine taşındı da, bir şeye vurulmamış olsa bile her yayvana **صَفقٌ** denildi. Böylece boynun iki yanına **صفقانِ** denir; ve her tarafa **صَفْق** ve **صُفْق**([3]). Ve karnın siyahlığına bitişik olan deriye **صُفْق** denir.
Ve babdan şâz olan, fakat ona bir vech çıkarılabilen şeylerdendir: onların “**قَوسٌ صَفوقٌ**” sözü; yumuşak, geri dönen olduğu zaman.

(**صفن**) **الصاد** ve **الفاء** ve **النون** iki sağlam asıldır: birisi ayakta durmanın bir cinsi, diğeri kaplardan bir kaptır.
Birincisi: **الصُّفون**; atın üç ayak üzerinde durup dördüncüyü kaldırmasıdır; ancak onun tırnağının ucuyla yere dokunur. Ve **الصَّافن**: iki ayağını saf saf koyan (kimsedir). Ve Berâ hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in arkasında **صُفُوناً** durduk.” Ve ondan: kavmin [su([4])] **تَصَافَنَ** etmesi; bu, onu **الصُّفْن** ile paylaştıkları zamandır. Ve **الصُّفْن**: onunla su çekilen bir deridir. Dedi ki:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])
Ve denir ki bu ancak **المَقْلَة** üzerinde olur; onlardan birine, onu kaplayacak kadar su verilir.
Ve iki asıldan şâz olanlardandır: **الصَّافن**; o, bir damardır([6]).

(**صفو**) **الصاد** ve **الفاء** ve illetli harf, tek bir asıldır; her türlü karışımdan arınmışlığa delâlet eder. Bundan: **الصَّفاءُ**; o, **الكَدَر**’in zıddıdır. “**صفا** **يصفو**” denir; arındığı zaman. “Bu işin **صَفْوُ**’su ve **صِفْوته**’si senindir” denir. Ve Muhammed, Allah تعالى’nın **صِفوة**’si ve yaratıklarından seçkinidir; ve O’nun **مُصْطفاهُ**’sıdır; صلى الله عليه * وآلهِ وسلّم. Ve **الصَّفِيُّ**: imamın ganimetten([7]) kendisi için seçtiği şeydir; ve **الصَّفِيَّة** diye de adlandırılabilir; çoğulu **الصَّفَايا**. Dedi ki:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])
Ve **الصَّفِيَّة** ve **الصَّفِيّ**—ki **الهاء** olmaksızın olanı daha meşhurdur—çok sütlü deve ve çok yüklü hurma ağacıdır; çoğulu **الصَّفَايا**. Ancak ona **صفيّ** denilmiştir; çünkü sahibi onu seçip ayırır.
Ve babdandır onların “tavuk **أَصْفت** etti” sözü; yumurtası kesildiği zaman; **إِصفاءً** (olarak). Bu, sanki “**صَفَتْ**” yani yumurtadan arındı gibidir; sonra, babındaki diğerlerinden onu ayırmak için bu, **أَفْعَلتْ** üzerine konuldu; ve şair, şiiri kesildiği zaman bununla benzetti.
Ve babdandır **الصَّفَا**; o, düz taştır; o da **الصَّفْوانُ**’dır; bir tanesi **صَفوانةٌ**; ve bunun için **صفوانَةً** diye adlandırıldı; çünkü çamurdan ve kumdan arınır. Asmaî dedi: **الصَّفْوان** ve **الصَّفْواءُ** ve **الصَّفَا**; hepsi birdir. Ve inşad etti:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) *
Ve “gün **صفوانُ**” denir; güneşi berrak, soğuğu şiddetli olduğu zaman.

(**صفح**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الحاء** düzgün, sağlam bir asıldır; en ve genişliğe delâlet eder. Bundan: şeyin **صَُفْح**’ı: onun eni. Ve “baş **مُصْفَحٌ**” denir: geniş. Ve **الصفيحة**: her geniş kılıçtır. Ve kılıcın iki **صَفْحَتا**’sı: iki yüzüdür. Ve her geniş taş **صفيحةٌ**’dır; çoğulu **صَفائِح**. Ve **الصُّفَّاح**: her geniş taştır. Nâbiga dedi:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])
Ve babdandır: elle **المُصافحةُ**; sanki elini ötekinin elinin **صَفحة**’sine yapıştırdı. Ve **الصَّفْح**: yan. Ve her şeyin iki **صَفحا**’sı: iki yanıdır. “Ondan **صَفَح** etti” sözüne gelince: bu, onun günahından yüz çevirmesidir; o babdandır; çünkü ondan yüz çevirdiğinde sanki ona **صَفْحتَه**’sini ve **صُفحه**’sini, yani enini ve yanını döndürmüş gibidir; bu bir meseldir.
Ve babdandır: “adamı **صَفحتُ** ve **أصفحتُهُ**”; senden istedi de sen onu men ettiğin zaman([11]). Bu, ondan yüz çevirerek ona **صَفْحَتَك**’i göstermendir. Ve “develeri havuz üzerinde **صَفحتُ**” denir; onları onun üzerinden geçirdiğin zaman; sanki havuza onların **صَفَحَاتِ**’ını—ki yanlarıdır—göstermişsin gibi.
Ve babdan şâz olanlardandır onların “adamı **صفحتُ** **صفحاً**” sözü; her hangi bir içeceği, her ne zaman olursa olsun, ona içirdiğin zaman.

(**صفد**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الدال** iki sağlam asıldır: birisi bağış, diğeri bir şeyle bağlamadır.
Birincisi **الصَّفَد**’dir; “onu **أَصفدتُهُ**” denir; ona verdiğin zaman. Dedi ki:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])
Ama **الصَّفْد**: bukağıdır; ve **الصَّفْد** bağlama (takyîd) denir([13]). Ve **الأصفاد**: zincirlerdir. Ve **الصِّفاد**: yine kayıttır. Dedi ki:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14])
Ve hadiste: “Ramazan ayı girdiğinde şeytanlar **صُفِّدت** edilir.”

(**صفر**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الراء** altı vech:
Birinci asıl renklerden bir renktir. İkincisi boş olan şeydir. Üçüncüsü yerin cevherlerinden bir cevherdir. Dördüncüsü sestir. Beşincisi zamandır. Altıncısı bitkidir.
Birincisi: renklerde **الصُّفْرة**. Ve **بنو الأصفر**: Rum krallarıdır; babalarına arız olan bir sarılıktan dolayı. Ve **الأصفر**: şu sözde siyah (olan)dır:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])
İkinci asıl: boş olan şey; “o **صِفْر**’dır” denir. Ve sövmede derler ki: “onun kabı **صَفِر** oldu”; yani davarı helâk oldu. Ve babdandır: delilik olan kimseye “o, **صُفْرَةٍ** ve **صِفْرة** içindedir” demeleri—zamme ve kesre ile—aklının zail olduğu günlerde olduğu zaman. Ve kıyas doğrudur; çünkü sanki aklı ile arasında boşalmış gibidir.
Üçüncü asıl: yerin cevherlerinden **الصُّفْر**; onun bakır olduğu söylenir. Ve **الصِّفْر** de denebilir. Bana Ali b. İbrahim el-Kattân haber verdi; Ali b. Abdülaziz’den; Ebû Ubeyd’den: dedi ki: Asmaî dedi: bakır tabiat ve asıldır; ve bakır, ondan kapların yapıldığı **الصُّفر**’dur; böylece “**الصُّفْر**” dedi; **الصاد**’ı zamme ile. Ebû Ubeyd de onun benzerini söyledi; ancak o, **الصاد**’ı kesre ile “**الصِّفْر**” dedi.
Dördüncüye gelince: kuşun **الصَّفير**’idir. Ve onların “orada **صافرٌ** yoktur” sözü; yani sanki ses çıkarıyor.
Zamana gelince: **صَفَر** bu ayın adıdır. İbn Düreyd([16]) dedi: **الصَفَرَانِ**: yılda iki aydır; bunlardan birine İslâm’da **المحرَّم** adı verildi. Ve **الصَّفَريّ**: güzün başında olan bir bitkidir. Ve **الصَّفَريّ** doğumda, **اليقظيّ**’den sonradır.
Bitkiye gelince: **الصَّفَار**; o bir bitkidir; **البُهْمَى**’nın kurusu olduğu söylenir. Dedi ki:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])

(**صفع**) **الصاد** ve **الفاء** ve **العين** tek bir kelimedir; bilinen (bir kelime).

--------------ـــ
([1]) Bu tamamlama **المجمل**’dendir.
([2]) İlk mısra, divanda 42 ve **اللسان** (**صغر**)’da olduğu gibidir:
* فما عجول على بوٍّ تطيفُ به *
([3]) **وصفق** da, harekeleme ile, **المجمل**’de olduğu gibi.
([4]) Tamamlama **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([5]) Beyit, **اللسان** (**صفن**، **جرضم**)’da Ferazdak’ındır.
([6]) **اللسان**’da: “omurganın iç tarafında boyuna bir damar; kalbin bağı ona bitişiktir; ve **الأكحل** diye adlandırılır.”
([7]) Asılda: “**من الغنم**”; **المجمل**’de olanı sabit kıldım.
([8]) Beyit, Abdullah b. Aneme ed-Dabbî’nindir; daha önce (**ربع**)’da geçti; Ebû Temmâm’ın **الحماسة**’sinde sekiz beyitten (1: 420) rivayet ettiklerindendir. **اللسان**’da (**ربع**، **صفا**، **نشط**، **فضل**) onu inşad etti; ve (**نشط**)’ta gelecektir.
([9]) İmru’ul-Kays’ın muallakasındandır. İlk mısraı: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *.
([10]) Nâbiga divanı 7; rivayet: “**وتوقد**”.
([11]) İbnü’l-Esîr ikisi arasında fark koydu da dedi ki: “**صفحته** denir, ona verdiğin zaman; ve **أصفحته** denir, onu mahrum ettiğin zaman.”
([12]) Nâbiga’nındır; divanında 27 ve **اللسان** (**صفد**)’da; ikisinde de rivayet: “**فلم أعرض**”.
([13]) İbare **المجمل**’de böyle ضبط edildi. **اللسان**’da **الصفد**’in **فاء**’sı fetha iledir. Görünen: takyîd, **فاء**’nın sükûnu iledir; ve bukağı, onun fethası iledir. Bunu **اللسان**’ın ibaresi destekler: “ve bağışın adı **الصفد**—yani harekeleme ile—ve aynı şekilde bağın (وثاق) (adı).”
([14]) Beyit, Avf b. Atıyye et-Teymî’nindir; Zürare’nin oğlu Lakît’i, kardeşi Ma‘bed’in esarette ölümüyle ayıplar. **اللسان** (**بدد**). (**بدد**)’deki rivayeti: “**ألا كررت على ابن أمك معبد**”. (**صفد**)’deki rivayeti, burada olduğu gibidir; beyitin ikinci yarısında tahrif ile.
([15]) Beyit, A‘şâ’nındır; divanında 219 ve **اللسان** (**صفر**).
([16]) **الجمهرة** (2: 355).
([17]) Beyit, Ebû Duvâd el-İyâdî’nindir; **الجمهرة** haşiyelerinde olduğu gibi. (**عري**)’de nispetli olarak gelecektir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص غ و
صغوت إلى فلان وصغا فؤادي إليه‏.‏
وصغوي معه‏:‏ وصغت النجوم‏:‏ مالت للغروب وهن صواغٍ‏.‏
وأصغى الإناء للهرة‏:‏ أماله‏.‏
وأصغت الخيل جحافلها للشرب‏.‏
وأصغى إلى حديثه‏:‏ مال بسمعه إليه‏.‏
ورجل أصغى وقد صغي صغًى وهو ميل في الحنك وإحدى الشفتين وامرأة صغواء وأقام صغاه‏:‏ ميله‏.‏
قال‏:‏ قراع تكلح الروقاء منه ويعتدل الصغا منه سوياً وهؤلاء صاغية فلان‏:‏ قومه الذين يميلون إليه‏.‏
وأكرموا فلاناً في صاغيته‏.‏
وصغت إلينا صاغية ومن المجاز‏:‏ فلان يصغي إناء فلان إذا نقصه ووقع فيه‏.‏
وأصغى حقه‏:‏ نقصه‏.‏
قال‏:‏ فإن ابن أخت القوم مصغًى إناؤه إذا لم يمارس خاله بأبٍ جلد وقال الكميت‏:‏ فإن تصغ تكفأه العداة إناءنا وتسمع لنا أقوال أعدائنا تخل ‏"‏ والصبي أعلم بمصغى خدّه ‏"‏ أي هو أعلم بمن يذهب إليه وبمن ينفعه‏.‏
وتقول‏:‏ من عرض له فل صفاه وأقام صغاه‏.‏
وتقول‏:‏ الصغا في الأديان أقبح من الشغا في الأسنان‏.‏

##### Türkçe

ص غ و
**صغوت** falancaya ve kalbim ona **صغا**: ona meyletti.
Ve onunla birlikte benim **صغوي**: ve yıldızlar **صغت**: batmaya meyletti; onlar **صواغٍ** iken.
Ve kap, kedi için **أصغى**: onu eğdi.
Ve atlar, içmek için birliklerini **أصغت**.
Ve onun sözüne **أصغى**: işitmesiyle ona meyletti.
Ve **أصغى** bir adam; ve o, **صغي صغًى** olmuştur; bu, damakta ve iki dudaktan birinde bir meyildir. Ve **صغواء** bir kadın. Ve onun **صغاه**ını ikame etti: onun meylini.
Dedi ki: “**قراع** (bir darbe) ondan **الروقاء**yı çirkinleştirir; ve ondan **الصغا** düzgün olarak doğrulur.” Ve bunlar, falanın **صاغية**si: ona meyleden kavmidir.
Ve falanı, onun **صاغيته**sinde ikram ettiler.
Ve bize bir **صاغية** **صغت**. Ve mecazdandır: falan, falanın kabını **يصغي**; onu eksilttiği ve ona düştüğü zaman.
Ve onun hakkını **أصغى**: onu eksiltti.
Dedi ki: “Şüphesiz kavmin kız kardeşinin oğlu, kabı **مصغًى**dır; eğer dayısıyla, sert bir baba ile, alışverişte bulunmazsa.” Ve el-Kumeyt dedi ki: “Eğer **تصغ** edersen, düşmanlar kabımızı devirir ve bize düşmanlarımızın sözlerini dinletirsin; bırak.” “Ve çocuk, yanağının **مصغى**sını daha bilendir”: yani o, kime gideceğini ve kimin ona fayda vereceğini daha bilendir.
Ve dersin ki: Kim ona arız olursa, onun **صفاه**ını giderdi ve onun **صغاه**ını ikame etti.
Ve dersin ki: Dinlerdeki **الصغا**, dişlerdeki **الشغا**dan daha çirkindir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

#### Madde başı: صغي

* ص غ ي * * صَغَا * مال وبابه عدا وسما ورمى وصدي و * صُغِيّاً * أيضا قلت ومنه قوله تعالى ﴿فقد صغت قلوبكما﴾ وقوله تعالى ﴿ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة﴾ و * أصْغَى * إليه مال بسمعه نحوه وأصغى الإناء أماله

##### Türkçe

* ص غ ي * **صَغَا**: meyletti; ve babı **عدا** ve **سما** ve **رمى** ve **صدي**’dir; ve **صُغِيّاً** da (vardır). Dedim ki: ve ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿فقد **صغت** قلوبكما﴾; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة﴾. Ve **أصْغَى**: ona, işitmesiyle onun tarafına meyletti. Ve **أصغى الإناء**: onu eğdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: صغو

: ( و ( *!صَغا ) إلى الشَّيءِ ( *!يَصْغُو ) ، كدَعَا يَدْعُو ، ( *!وَيَصْغَى ) ، كسَعَى يَسْعَى ؛ هكذا هو في النسخِ ومثْلُه في نسخِ المُحْكم ؛ وفي الصِّحاح : يَصْغِي بالكسْرِ وهو الصَّحِيحُ ؛ ( *!صَغْواً ) ؛ مَصْدرٌ للبَابَيْن ؛ ( وَصغِيَ يَصْغَى ) ، كرَضِيَ يَرْضَى ، ( *!صَغاً ) ، بالقَصْر ، ( *!وصُغِيّاً ) ، كعُتِيَ : ( مالَ ) ؛ ومنه صَغَتْ إليه أُذُنُه : إذا مالَتْ .

( أَو ) *!صَغَا الرَّجُلُ : ( مالَ حَنَكُه أَو أَحَدُ شِقَّيْهِ ) ؛ كذا في النسخِ والصَّوابُ إحْدَى شَفَتَيْه ، كما هو نَصُّ المُحْكم والأَساسِ ؛ *!يَصْغُو *!صَغْواً ، *!ويَصْغى *!صَغاً ، والاسْمُ *!الصَّغا ، ( وهو *!أَصْغَى ) وهي *!صَغْواءُ .
( و ) *!صَغَتِ ( الشَّمْسُ : مالَتْ للغُروبِ ؛ و ) يقالُ لها حينَئذٍ : ( هي *!صَغْواءُ ) ، وقد يتقَارَبُ ما بينَ الواوِ والياءِ في أَكْثَر هذا البابِ .
( *!وصَغْوُةُ وصِغْوُةُ ) ؛ كذا في النُّسخِ مُعْرباً بالرَّفْع فيهما ، فيظنُّ الغَيُّ أنَّهما مَعْطوفانِ على *!صَغْواء ، وهو غَلَطٌ ، والصَّوابُ *!وصَغْوُهُ *!وصِغْوُهُ بهاءِ الضِّمِيرِ ؛ ( *!وصَغاهُ معك : أَي مَيْلُهُ ) معك ، فهو تَفْسيرٌ للأَلْفاظِ الثلاثَةِ ؛ وهكذا نقلَهُ الجوهريُّ عن أبي زيْدٍ .
( *!وصاغِيَتُكَ : الذين يَمِيلونَ إليكَ ) ويَأْتُونَكَ ( في حوائِجِهِم ) . يقالُ : أَكْرمُوا فلاناً في *!صاغِيَتِه . *!وصَغَتْ إلينا *!صاغِيَةٌ مِن بَني فلانٍ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وأُراهُم إنَّما أَنَّثوا على مَعْنى الجماعَةِ .
وقيلَ : *!الصاغِيَةُ كلُّ مَنْ أَلَمَّ بالرَّجُلِ مِن أَهْلِه .
( *!وأَصْغَى ) فلانٌ : ( اسْتَمَعَ . و ) *!أَصْغَى ( إليه : مالَ بسَمْعِه ) نحوَه ؛ كما في الصِّحاح .
وفي المُحْكم : أَصْغَى إليه سَمْعَه : أَمالَهُ .
( و ) أَصْغَى ( الإِناءَ ) للهرَّةِ : ( أَمالَهُ ) وفي المُحْكم : حَرَفَه على جَنْبِه ليَجْتَمِعَ ما فيه .
( و ) مِن المجازِ : أَصْغَى ( الشَّيءَ ) : إذا ( نَقَصَهُ ) ؛ كانَ الأَوْلى أَنْ يقولَ : أَصْغَى حَقَّه نَقَصَهُ ؛ كما في الأساس .
أَو أَنْ يقولَ بَعْد أَمَالَهُ ونَقَصَه ؛ كما في الصِّحاح ونَصّه : يقالُ ؛ فلانٌ *!مُصْغىً إناؤُه إذا نُقِصَ حَقُّه ؛ وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه للنَّمرِ بنِ تولبٍ :
وإنَّ ابنَ أُخْتِ القَوْمِ مُصْغىً إناوه
إذا لم يزاحِمْ خالَه بأَبٍ جَلْدِ

وقيلَ : *!أَصْغَى إناؤُهُ : إذا وقَعَ فيه ؛ نقلَهُ الزمَخْشريُّ .
( و ) *!أَصْغَتِ ( النَّاقَةُ ) *!إصْغاءً : إذا ( أَمالَتْ رأْسَها إلى الرَّجُلِ ) ؛ وفي بعضِ نسخِ الصِّحاح : إلى الرَّحْلِ ؛ ( كالمُسْتَمِع شيئاً ) ، وذلكَ حينَ يشدُّ عليها الرَّحْلَ ؛ نقلَهُ الجوهريُّ ؛ وأَنْشَدَ لذي الرُّمَّة :
*!تُصْغِي إذا شَدَّها بالكُورِ جانِحةً
حتى إذا ما اسْتَوى في غَرْزِها تَثِبُ ( *!والصِّغْوُ ، بالكسْر ، منَ المِغْرَفةِ : جَوْفُها ؛ ومنَ البِئْرِ : ناحِيَتُها ؛ ومنَ الدَّلْوِ : ما تَثَنَّى من جوانِبِه ) ؛ كلُّ ذلكَ في المُحْكم ؛ وجَمْعُ الكُلِّ *!أَصْغاءٌ ، كقِدْحٍ وأَقْداحٍ .
( *!والأصاغِي : د ) ؛ قالَ ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة :
لَهُنَّ بما بَيْنَ *!الأصاغِي ومَنْصَحٍ
تَعَاوٍ كما عَجَّ الحَجِيجُ المُلَبِّدُ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!صَغَا الرَّجُلُ : مالَ على أَحَدِ شِقَّيْه ، أَو انْحَنَى في قوْسِه .
*!والصَّواغِي : هنَّ النّجومُ التي مالَتْ للغُروبِ .
وأَقَامَ *!صَغاهُ : مَيلَهُ .
*!وأَصْغَى إناء فلانٍ : أَي هَلَكَ ؛ نقلَهُ الرَّاغبُ .
وفي المَثَلِ : الصَّبِيُّ أَعْلَم *!بمُصْغى خدِّه ، أَي هو أَعْلَم إلى مَنْ يلْجَأُ إليه أَو حيثُ يَنْفعُه .
*!والصَّغْواءُ : القطاةُ التي مالَ حَنَكُها وأَحَدُ مِنْقارَيْها ؛ قال الشاعرُ :
لم يَبْقَ إلاَّ كلُّ *!صَغْواءَ صَغْوَةٍ
لصَحْراء تِيهٍ بينَ أَرْضَيْنِ مَجْهَل ِوقوْلُه *!صَغْوَة على المُبالَغَةِ ، كلَيْلٍ لائِلٍ ، وإن اخْتَلَفَ البِنَاآنِ .

##### Türkçe

: (**صَغا** ) şeye ( **يَصْغُو** ) — **دَعَا يَدْعُو** gibi — ve ( **وَيَصْغَى** ) — **سَعَى يَسْعَى** gibi; nüshalarda böyledir ve **المُحْكم** nüshalarında da bunun benzeri vardır; **الصِّحاح**’ta: kesre ile **يَصْغِي** (vardır) ve o doğrudur; ( **صَغْواً** ); iki bâb için masdar; ( **وَصغِيَ يَصْغَى** ) — **رَضِيَ يَرْضَى** gibi — ( **صَغاً** ), kısaltma ile, ( **وصُغِيّاً** ), **عُتِيَ** gibi: (meyletti); ondan: “**صَغَتْ** ona kulağı”: meylettiği zaman.

( Veya ) **صَغَا** adam: (çenesi yahut iki yanından biri meyletti); nüshalarda böyle; doğrusu “iki dudağından biri”dir; **المُحْكم** ve **الأَساس**’ın nassı böyledir; **يَصْغُو** **صَغْواً**, ve **يَصْغى** **صَغاً**, isim **الصَّغا**’dır; (o **أَصْغَى**’dır) ve o **صَغْواءُ**’dur.

( Ve ) **صَغَتِ** (güneş: guruba meyletti; ve) o vakit ona denir: (o **صَغْواءُ**’dur); bu bâbın çoğunda **الواو** ile **الياء** arasındaki (fark) yakınlaşabilir.

( **وصَغْوُةُ وصِغْوُةُ** ); nüshalarda böyle, ikisinde de ref‘ ile i‘rablı; böylece yanılan kimse onların **صَغْواء**’a atfedilmiş olduğunu zanneder; bu yanlıştır; doğrusu **وصَغْوُهُ وصِغْوُهُ** zamir **الهاء**’sı iledir; ( **وصَغاهُ معك** : yani onun meyli) seninle; o, üç lafzın tefsiridir; cevherî bunu Ebû Zeyd’den böyle nakletmiştir.

( **وصاغِيَتُكَ** : sana meyledenler) ve (ihtiyaçlarında) sana gelenler. Denir: falanı **صاغِيَتِه** içinde ikram ettiler. **وصَغَتْ** bize Benî falandan bir **صاغِيَةٌ**.

İbn Sîde dedi: Onları ancak cemaat mânası üzerine müennes yaptıklarını sanıyorum.

Ve denildi: **الصاغِيَةُ** adamın ehlinden ona uğrayan her kimsedir.

( **وأَصْغَى** ) falan: (dinledi. Ve) **أَصْغَى** (ona: işitmesiyle meyletti) ona doğru; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

**المُحْكم**’de: **أَصْغَى** ona işitmesini: onu meylettirdi.

( Ve ) **أَصْغَى** (kabı) kedi için: (onu meylettirdi); **المُحْكم**’de: içindekinin toplanması için onu yanına eğdi.

( Ve ) mecazdan: **أَصْغَى** (şeyi): (onu eksilttiği) zaman; daha evlâ olan, “**أَصْغَى** hakkını: onu eksiltti” demesidir; **الأَساس**’ta olduğu gibi.

Yahut “eğdi ve eksiltti”den sonra söylemesidir; **الصِّحاح**’ta ve nassı: denir; falan **مُصْغىً** kabı: hakkı eksiltildiği zaman; İbn Sîde en-Nemir b. Tevleb için inşad etti:
وإنَّ ابنَ أُخْتِ القَوْمِ مُصْغىً إناوه
إذا لم يزاحِمْ خالَه بأَبٍ جَلْدِ

Ve denildi: **أَصْغَى** kabı: içine düştüğü zaman; Zemahşerî onu nakletti.

( Ve ) **أَصْغَتِ** (dişi deve) **إصْغاءً**: (başını adama doğru meylettirdiği) zaman; **الصِّحاح**’ın bazı nüshalarında: semere doğru; (bir şeyi dinleyen gibi), bu, ona semeri bağladığı zamandır; cevherî onu nakletti; Zü’r-Rumme için inşad etti:
**تُصْغِي إذا شَدَّها بالكُورِ جانِحةً
حتى إذا ما اسْتَوى في غَرْزِها تَثِبُ**
( **والصِّغْوُ** , kesre ile, kepçeden: onun içi; kuyudan: onun yanı; kovadan: yanlarından bükülen şey); bunların hepsi **المُحْكم**’dedir; hepsinin çoğulu **أَصْغاءٌ**’dır, **قِدْحٍ** ve **أَقْداحٍ** gibi.

( **والأصاغِي : د** ); Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
لَهُنَّ بما بَيْنَ **الأصاغِي** ومَنْصَحٍ
تَعَاوٍ كما عَجَّ الحَجِيجُ المُلَبِّدُ
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**صَغَا** adam: iki yanından birine meyletti, yahut yayında eğildi.

**والصَّواغِي**: guruba meyleden yıldızlardır.

**وأَقَامَ صَغاهُ**: onun meylini.

**وأَصْغَى** falanın kabı: yani helâk oldu; Râgıb onu nakletti.

Meselde: çocuk **بمُصْغى** yanağını daha iyi bilir; yani o, kime sığınacağını yahut kendisine nerede fayda vereceğini daha iyi bilir.

**والصَّغْواءُ**: çenesi ve iki gagasından biri meyletmiş olan **القطاة**; şair dedi:
لم يَبْقَ إلاَّ كلُّ **صَغْواءَ صَغْوَةٍ**
لصَحْراء تِيهٍ بينَ أَرْضَيْنِ مَجْهَل ِ
Ve onun “**صَغْوَة**” sözü mübalağa üzerinedir; **كلَيْلٍ لائِلٍ** gibi; her ne kadar iki bina farklı olsa da.

#### Madde başı: صغي

: ( ى ( *!صَغِيَ ، كرَضِيَ ) :
كَتَبَه بالأَحْمر مع أنَّ الجوهريَّ ذَكَرَه فقالَ :

وكَذلكَ *!صَغِيَ بالكَسْر ، يَصْغَى .
وقالَ ابنُ سِيدَه : قد سُمِعَ .
وفي المِصْباح : *!صَغا يَصْغُو لُغَةُ القُرْآن ، يُشِيرُ إلى قوْلِه تعالى : ﴿فقد *!صَغَتْ قُلُوبُكما﴾ .
( *!صَغْياً ) ؛ هكذا في النَّسخِ والصَّوابُ *!صَغاً ، كما هو نَصُّ الصِّحاحِ والمُحْكم ؛ ( *!وصُغِيّاً ) ، كعُتِيَ . ويقالُ : هو مَصْدَرُ صَغَى يَصْغَى ، كسَعَى يَسْعَى ، وأصْلُه صغوى ؛ ولذا اقْتَصَرَ الجوهريُّ وغيرُهُ على صَغَا : ( مالَ ، واسْتَمَعَ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!صَغَى على القوْمِ *!صَغاً : إذا كانَ هَواهُ مع غيرِهِم .

##### Türkçe

: ( ى ( **صَغِيَ** ، **كرَضِيَ** ) :
Onu kırmızıyla yazdı; hâlbuki Cevherî onu zikretti de şöyle dedi:

Ve yine **صَغِيَ** kesre ile, **يَصْغَى**.
İbn Sîde dedi ki: İşitilmiştir.
**المِصْباح**’ta: **صَغا يَصْغُو** Kur’ân’ın lugatıdır; Yüce Allah’ın şu sözüne işaret eder: ﴿فقد **صَغَتْ** قُلُوبُكما﴾.
( **صَغْياً** ); nüshalarda böyledir; doğrusu **صَغاً**’dır; tıpkı **الصِّحاح** ve **المُحْكم**’in nassı olduğu gibi; ( **وصُغِيّاً** ), **عُتِيَ** gibi. Ve denilir ki: o, **صَغَى يَصْغَى**’nın masdarıdır; **سَعَى يَسْعَى** gibi; aslı **صغوى**’dır; bu yüzden Cevherî ve başkası **صَغَا** ile yetindi: ( meyletti, dinledi ).
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**صَغَى** kavim üzerine **صَغاً**: hevesi onların dışındakilerle olduğu zaman.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صغو and صغى

صَغَا
1 صَغَا ذ , aor. يَصْغُو; (S, Msb, K;) and [صَغَى, aor.] يَصْغِى, (S, TA, and so in some copies of the K,) or يَصْغَى; (Msb, and so in some copies of the K, and in the M, but it is said in the TA that it is correctly يَصْغِى, with kesr, as in the S;) inf. n. صُغُوٌّ; (S, Msb, K;) and صَغِىَ, aor. يَصْغَى, inf. n. صَغًا and صُغِىٌّ; (S, Msb, K;) He, or it inclined, (S, Msb, K, TA,) اـِلَى الشَّىْءِ [to the thing], (TA,) or اـِلَى كَذَا [to such a thing]: (Msb:) or they signify [sometimes, for the meaning expl. above is unquestionably correct, and is that which is predominant,] he (a man, TA) had an inclining of his حَنَك [here app. meaning the mouth or the part below the mouth]; (K, TA;) or of one of his lips; thus correctly, as in the M and A; شِدْقَيْهِ in [some of] the copies of the K [and شِقَّيْهِ in others] being a mistake for شَفَتَيْهِ. (TA.) You say, صَغَتْ اـِلَيْهِ أُذُنُهُ His ear inclined to him, or it. (TA.) And hence, in the Kur [lxvi. 4], فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا [For the hearts of you two have inclined to that which is not right]. (Msb.) And صَغَتِ النُّجُومُ, (S, Msb,) and الشَّمْسُ, (K,) The stars, and the sun, inclined to setting. (S, Msb, K.) And صَغَا الرَّجُلُ The man inclined, or leaned, on one side: or bent, or bowed, himself upon his bow. (TA.) And صَغِىَ, عَلَى القَوْمِ inf. n. صَغًا, [as though meaning He inclined to set himself against the people or party,] is said of one when his love, or affection, is with such as are not of the said people, or party. (TA.) ― -b2- And صَغِىَ, aor. يَصْغَى, (K, TA,) inf. n. صَغًا agreeably with the S and M, accord. to the copies of the K, erroneously, صَغْىٌ, (TA,) and صُغِىٌّ, (K, TA,) He inclined and gave ear, or hearkened, or listened. (K. [See also the next paragraph.])

اصغى الاـِنَآءَ
4 اصغى الاـِنَآءَ ذ He inclined the vessel: (S, Msb, K:) or he turned the vessel upon its side, in order that what was in it might collect together. (M, TA.) ― -b2- [Hence,] أُصْغِىَ اـِنَآءُ فُلَانٍ (assumed tropical:) Such a one perished, or died. (Er-Rلghib, TA.) And أَصْغَى اـِنَآءَهُ (assumed tropical:) [I. q. اصغى حَقَّهُ expl. in what follows: (see also مُصْغًى:) or] he detracted from his reputation; spoke evil of him; or slandered him. (Z, TA.) اصغى حَقَّهُ, (A, TA,) or الشَّىْءَ, (K,) means (tropical:) He diminished to him, impaired to him, or defrauded him of a portion of, (Z, K, TA,) his right or due, (Z, TA,) or the thing. (K.) ― -b3- You say also, أَصْغَيْتُ رَأْسِى, and سَمْعِى, I inclined my head, and my ear. (Msb.) And اصغى اـِلَيْهِ, (S, K,) or اصغى اـِلَيْهِ سَمْعَهُ, (M, TA,) He inclined his ear to him. (S, M, K.) And اصغى, alone, He gave ear, hearkened, or listened. (K. [See also 1, last explanation.]) And أَصْغَتِ النَّاقَةُ The she-camel inclined her head towards the رَحْل [or saddle], (S, K, TA,) in some copies of the S اـِلَى الرَّجُلِ [towards the man], (TA,) as though she were listening to a thing: (S, K:) this she does when the saddle is bound upon her. (S.)

صَغًا
صَغًا ذ an inf. n. of صَغِىَ [q. v.]: and also [used as] a simple subst. [meaning Inclination]. (TA.) One says, أَقَامَ صَغَاهُ [He rectified] his inclination. (TA.) And مَعَكَ ↓ صَغْوُهُ and ↓ صِغْوُهُ, and صَغَاهُ, i. e. His inclination [is with thee, meaning, is agreeable with thine]. (AZ, S, K.) In [some of] the copies of the K صَغْوُهُ and صِغْوُهُ are written صَغْوَةٌ and صِغْوَةٌ, which would lead the inadvertent to imagine these two words to be syn. with the word there next preceding, namely, صَغْوَآءُ as an epithet applied to the sun. (TA.)

صَغْوٌ
صَغْوٌ ذ : see the next preceding paragraph. [هٰذَا ابْنُ صَغْوِكَ, or ↓ صِغْوِكَ, is a phrase similar to هذا ابن اـِنْسِكَ, meaning This is thy chosen, or special, friend or companion: but perhaps postclassical.]

صِغْوٌ
صِغْوٌ ذ : see صَغًا and صَغْوٌ. -A2- Also The interior of a ladle: ― -b2- and the side of a well: ― -b3- and the part that is folded, or turned over, of the sides of a دَلْو [or leathern bucket]: K, TA:) so in the M: and its pl. in these senses is أَصْغَآءٌ. (TA.)

صَغْوَةٌ
صَغْوَةٌ ذ : see صَغْوَآءُ, voce أَصْغَى.

صَاغٍ
[ صَاغٍ ذ part. n. of صَغَا: fem. صَاغِيَةٌ: and pl. صَوَاغٍ.] ― -b2- صَاغِيَتُكَ means Those who incline to thee, (K, TA,) and come to thee, (TA,) in their cases of need: (K, TA:) or whoever, of thy family, come to thee as guests: (TA:) or those who incline to thee, of thy companions and relations: (Har p. 207:) ISd thinks it to be made fem. because meaning a جَمَاعَة. (TA.) أَكْرِمُوا فُلَانًا فِى صَاغِيَتِهِ means [Honour ye such a one in respect of] those who incline to him, and who come to him seeking to obtain what he has. (S.) ― -b3- And الصَّوَاغِى means The stars that have inclined to setting. (TA.)

أَصْغَى
أَصْغَى ذ , applied to a man, (TA,) Having an inclining of the حَنَك; (K, TA;) or of one of the lips: (K, * TA: [see 1:]) fem. صَغْوَآءُ. (TA.) ― -b2- And the fem., applied to a قَطَاة [or bird of the species termed قَطًا], Having an inclining of its beak, and of one of its mandibles: and one says ↓ صَغْوَآءُ صَغْوَةٌ to give intensiveness to the meaning; like as one says لَيْلٌ لَائِلٌ. (TA.) ― -b3- Also, i. e. the fem., applied to the sun, Inclining to setting. (K.)

مَصْغًى
مَصْغًى ذ [A place of inclining, or to which to incline]. It is said in a prov., الصَّبِىُّ أَعْلَمُ بِمَصْغَى خَدِّهِ [The child best knows the place of inclining of his cheek]: i. e. he best knows to whom he should betake himself, or whither it will profit him [to go]. (TA. [See also Freytag's Arab. Prov., i. 715.])

مُصْغًى
مُصْغًى ذ Inclined. (Ham p. 260.) ― -b2- One says, فُلَانٌ مُصْغًى اـِنَاؤُهُ, meaning (assumed tropical:) Such a one is abridged, or defrauded, of a portion of his right, or due: (S, and Ham pp. 259-60:) because when the vessel is inclined, what it will hold becomes deficient. (Ham.)

##### Türkçe

**صغو** ve **صغى**

**صَغَا**
1 **صَغَا** ذ, muzâri‘i **يَصْغُو**; (S, Msb, K;) ve [**صَغَى**, muzâri‘i] **يَصْغِى**, (S, TA, ve K’nin bazı nüshalarında böyle,) yahut **يَصْغَى**; (Msb, ve K’nin bazı nüshalarında böyle, ve M’de; fakat TA’da bunun doğru olarak S’deki gibi kesre ile **يَصْغِى** olduğu söylenir;) mastarı **صُغُوٌّ**; (S, Msb, K;) ve **صَغِىَ**, muzâri‘i **يَصْغَى**, mastarı **صَغًا** ve **صُغِىٌّ**; (S, Msb, K;) O, yahut o (şey) meyletti, (S, Msb, K, TA,) **اـِلَى الشَّىْءِ** [şeye], (TA,) yahut **اـِلَى كَذَا** [şu şeye]: (Msb:) yahut bunlar [bazen, zira yukarıda açıklanan mânâ şüphesiz doğrudur ve baskın olan da odur,] onun (bir adamın, TA) **حَنَك**’ının [burada görünüşe göre ağız yahut ağzın altındaki kısım mânâsında] meyli oldu; (K, TA;) yahut dudaklarından birinin; böylece doğru olarak, M ve A’da olduğu üzere; K’nin [bazı] nüshalarındaki **شِدْقَيْهِ** [ve diğerlerinde **شِقَّيْهِ**] **شَفَتَيْهِ** yerine bir hatadır. (TA.) Dersin ki, **صَغَتْ اـِلَيْهِ أُذُنُهُ** Kulağı ona, yahut ona (şeye) meyletti. (TA.) Ve bundan dolayı, Kur’ân’da [lxvi. 4], **فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا** [İkinizin kalpleri doğru olmayan şeye meyletti]. (Msb.) Ve **صَغَتِ النُّجُومُ**, (S, Msb,) ve **الشَّمْسُ**, (K,) Yıldızlar ve güneş batmaya meyletti. (S, Msb, K.) Ve **صَغَا الرَّجُلُ** Adam bir yana meyletti, yahut yaslandı: yahut yayının üzerine eğildi, yahut kendini büküp eğdi. (TA.) Ve **صَغِىَ**, **عَلَى القَوْمِ** mastarı **صَغًا**, [sanki “kavme karşı durmak üzere meyletti” mânâsında,] sevgisi yahut muhabbeti söz konusu kavimden olmayan kimselerle olan kimse hakkında söylenir. (TA.) ― -b2- Ve **صَغِىَ**, muzâri‘i **يَصْغَى**, (K, TA,) mastarı **صَغًا** S ve M’ye uygun olarak, K’nin nüshalarına göre hatalı olarak **صَغْىٌ**, (TA,) ve **صُغِىٌّ**, (K, TA,) O meyletti ve kulak verdi; yahut dinledi, yahut işitti. (K. [Ayrıca bir sonraki paragrafa bak.])

**اصغى الاـِنَآءَ**
4 **اصغى الاـِنَآءَ** ذ O kabı eğdi: (S, Msb, K:) yahut kabı yanına çevirdi; içindekinin bir araya toplanması için. (M, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أُصْغِىَ اـِنَآءُ فُلَانٍ** (mecaz kabul edilerek:) Falanca helâk oldu, yahut öldü. (Er-Rلghib, TA.) Ve **أَصْغَى اـِنَآءَهُ** (mecaz kabul edilerek:) [aşağıda açıklanan **اصغى حَقَّهُ** ile aynı mânâda: (ayrıca **مُصْغًى**’ya da bak:) yahut] onun itibarından eksiltti; onun hakkında kötü konuştu; yahut ona iftira etti. (Z, TA.) **اصغى حَقَّهُ**, (A, TA,) yahut **الشَّىْءَ**, (K,) (mecaz:) Ona karşı azalttı, ona karşı eksiltti, yahut onun bir kısmını ondan esirgedi, (Z, K, TA,) onun hakkını yahut alacağını, (Z, TA,) yahut şeyi. (K.) ― -b3- Yine dersin ki, **أَصْغَيْتُ رَأْسِى**, ve **سَمْعِى**, Başımı ve kulağımı eğdim. (Msb.) Ve **اصغى اـِلَيْهِ**, (S, K,) yahut **اصغى اـِلَيْهِ سَمْعَهُ**, (M, TA,) Kulağını ona eğdi. (S, M, K.) Ve **اصغى**, tek başına, Kulak verdi; dinledi; işitti. (K. [Ayrıca 1’in son açıklamasına bak.]) Ve **أَصْغَتِ النَّاقَةُ** Dişi deve başını **رَحْل**’e [yahut semere] doğru eğdi, (S, K, TA,) S’nin bazı nüshalarında **اـِلَى الرَّجُلِ** [adama doğru], (TA,) sanki bir şeyi dinliyormuş gibi: (S, K:) bunu, semer onun üzerine bağlandığında yapar. (S.)

**صَغًا**
**صَغًا** ذ **صَغِىَ**’nın [bk. o] bir mastarıdır: ve ayrıca [kullanım olarak] yalın bir isimdir [“meyil” mânâsında]. (TA.) Denir ki, **أَقَامَ صَغَاهُ** Onun meylini doğrulttu. (TA.) Ve **مَعَكَ** ↓ **صَغْوُهُ** ve ↓ **صِغْوُهُ**, ve **صَغَاهُ**, yani Onun meyli [seninledir; yani seninkine uygundur]. (AZ, S, K.) K’nin [bazı] nüshalarında **صَغْوُهُ** ve **صِغْوُهُ**, **صَغْوَةٌ** ve **صِغْوَةٌ** diye yazılmıştır; bu da dikkatsizi, bu iki kelimeyi orada hemen önce gelen kelimeyle, yani güneşe sıfat olarak kullanılan **صَغْوَآءُ** ile eş anlamlı sanmaya sevk eder. (TA.)

**صَغْوٌ**
**صَغْوٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak. [**هٰذَا ابْنُ صَغْوِكَ**, yahut ↓ **صِغْوِكَ**, **هذا ابن اـِنْسِكَ**’e benzer bir ibaredir; mânâsı: Bu, senin seçilmiş yahut özel dostun veya arkadaşındır: fakat belki de müteahhir.]

**صِغْوٌ**
**صِغْوٌ** ذ : **صَغًا** ve **صَغْوٌ**’a bak. -A2- Ayrıca bir kepçenin iç kısmı: ― -b2- ve bir kuyunun yanı: ― -b3- ve bir **دَلْو**’un [yahut deri kovanın] yanlarının katlanmış yahut çevrilmiş olan kısmı: (K, TA:) M’de böyle: ve bu mânâlarda çoğulu **أَصْغَآءٌ**’dur. (TA.)

**صَغْوَةٌ**
**صَغْوَةٌ** ذ : **أَصْغَى** maddesinde **صَغْوَآءُ**’a bak.

**صَاغٍ**
[**صَاغٍ** ذ **صَغَا**’nın ism-i fâili: müennesi **صَاغِيَةٌ**: ve çoğulu **صَوَاغٍ**.] ― -b2- **صَاغِيَتُكَ** Senin ihtiyaç hâllerinde sana meyleden, (K, TA,) ve sana gelen kimseler demektir: (TA,) (K, TA:) yahut ailenden misafir olarak sana gelen kimse: (TA:) yahut arkadaşların ve akrabalarından sana meyledenler: (Har s. 207:) ISd bunun, bir **جَمَاعَة** mânâsında olduğu için müennes yapıldığını düşünür. (TA.) **أَكْرِمُوا فُلَانًا فِى صَاغِيَتِهِ** Falancayı, ona meyleden ve onda olanı elde etmeyi isteyerek ona gelen kimseler bakımından [ona hürmet edin] demektir. (S.) ― -b3- Ve **الصَّوَاغِى** Batmaya meyletmiş yıldızlar demektir. (TA.)

**أَصْغَى**
**أَصْغَى** ذ, bir adama nispetle, (TA,) **حَنَك**’ının meyli olan; (K, TA;) yahut dudaklardan birinin: (K, * TA: [bk. 1:]) müennesi **صَغْوَآءُ**. (TA.) ― -b2- Ve müennes, bir **قَطَاة**’ya [yahut **قَطًا** denilen türden kuşa] nispetle, gagasının ve iki çenesinden birinin meyli olan: ve mânâyı pekiştirmek için ↓ **صَغْوَآءُ صَغْوَةٌ** denir; tıpkı **لَيْلٌ لَائِلٌ** denildiği gibi. (TA.) ― -b3- Ayrıca, yani müennes, güneşe nispetle, Batmaya meyleden. (K.)

**مَصْغًى**
**مَصْغًى** ذ [meyletme yeri, yahut kendisine meyledilecek yer]. Bir darb-ı meselde şöyle denir: **الصَّبِىُّ أَعْلَمُ بِمَصْغَى خَدِّهِ** [Çocuk yanağının meyletme yerini daha iyi bilir]: yani kime sığınması gerektiğini, yahut nereye gitmenin ona fayda vereceğini daha iyi bilir. (TA. [Ayrıca Freytag’ın Arab. Prov., i. 715’ine bak.])

**مُصْغًى**
**مُصْغًى** ذ Meyledilmiş. (Ham s. 260.) ― -b2- Denir ki, **فُلَانٌ مُصْغًى اـِنَاؤُهُ**, mânâsı (mecaz kabul edilerek:) Falanca, hakkının yahut alacağının bir kısmından kısaltılmış, yahut mahrum bırakılmıştır: (S, ve Ham s. 259-60:) çünkü kap eğilince, alacağı miktar eksik olur. (Ham.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: صغو

صَغَا
صَغَا A ,  U ( n. ac. صَغْو [ 1 ] )
a.  [ Ila ], Inclined, leant, bent towards.

b.  Was low, near setting ( sun ).

##### Türkçe

صَغَا
صَغَا A , U (isim-aksiyon: **صَغْو** [1])
a. [ **إلى** ile ], yöneldi, meyletti, doğru eğildi.

b. Alçaldı, batmaya yakın oldu (güneş).

#### Madde başı: صغي

صغِيَ
صغِيَ A ( n. ac. صَغًى [ 4 ] ,  صُغِيّ [ 27 ] ),
a.  see supra (a) .

أَصْغَيَ
أَصْغَيَ IV
a.  [ Ila ], Leant towards; listened, hearkened, gave ear to; was attentive to.

b.  Tipped over.

c.  Diminished, impaired, detracted from.

صَغْو
صَغْو [ 1 ],
a.  Inclination.

صِغْو
صِغْو [ 2 ],
a.  see 1 .

b.  Interior, inside; side.

صَغًى
صَغًى [ 4 ],
a.  see 1 .

اِصْغآء
اِصْغآء [ N. Ac.
a.  IV], Attention; heed, notice.

##### Türkçe

**صغِيَ**
**صغِيَ** A (isim mastar: **صَغًى** [4], **صُغِيّ** [27]),
a. yukarıya bak (a).

**أَصْغَيَ**
**أَصْغَيَ** IV
a. [ **إلى** ], -e doğru eğildi; dinledi, kulak verdi; dikkatli oldu.

b. Devirdi.

c. Azalttı, zayıflattı, -den eksiltti.

**صَغْو**
**صَغْو** [1],
a. Eğilim.

**صِغْو**
**صِغْو** [2],
a. 1’e bak.

b. İç, iç taraf; yan.

**صَغًى**
**صَغًى** [4],
a. 1’e bak.

**اِصْغآء**
**اِصْغآء** [N. Ac.
a. IV], Dikkat; itina, fark etme.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: صغي

صغي
صَغَى - يَصْغَى
صَغَى - يَصْغَى + الكائن+ إلى شيء: يميل بوجهه وسمعه إليه: يميل بوجهه أو بنفسه إلى كائن أو أمر أو صوت ليتلقاه بأحسن حال ليفهمه
﴿إن تتوبا إلى الله فقد صغت قلوبكما﴾: مالت وتوجهت قلوبكما (إلى الاتجاه الصحيح: التوبة)
﴿يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا  ... وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ﴾: تتوجه أفئدتهم نحو زخرف القول فتسمع له وتأخذ به
أَصْغى - يُصْغِي: على وزن " أفعل " من " صَغَى - يَصْغَى ": جعله " يَصْغَى ": جعل نفسه " تصغى" نحو كائن أو أمر أو مكان لصوت: أصغى نفسه بنفسه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انحراف الحركة الذاتية لكائن من مستوي إلى آخر وخاصة للأسفل والجانب"، وهي:
جَنَحَ - يَجْنَحُ، عرِجَ - يَعرَجُ، صَعِرَ - يَصْعَرُ، صَغَى - يَصْغَى، مَادَ - يَمِيْدُ، مَالَ - يَمِيْلُ
صغى - يصغى - تصغى
 ﴿إن تتوبا إلى الله فقد صغت قلوبكما وإن تظاهرا عليه فإن الله هو مولاه وجبريل وصالح المؤمنين والملائكة بعد ذلك ظهير (4)﴾ التحريم ﴿وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ(112)وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَلِيَرْضَوْهُ وَلِيَقْتَرِفُوا مَا هُمْ مُقْتَرِفُونَ (113)﴾ الأنعام
جاء في التفسير: صغت قلوبكما: مالت عن حقه عليه السلام
مختار الصحاح
● [صغا] ص غ ا: صَغَا مال وبابه عدا وسما ورمى وصدي و صُغِيّاً أيضا قلت ومنه قوله تعالى ﴿فقد صغت قلوبكما﴾ وقوله تعالى ﴿ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة﴾ و أصْغَى إليه مال بسمعه نحوه وأصغى الإناء أماله
الراغب
صغا
- الصغو: الميل. يقال: صغت النجوم، والشمس صغوا (يقال: صغوا وصغوا. اللسان (صغا) ) : مالت للغروب، وصغيت الإناء، وأصغيته، وأصغيت إلى فلان: ملت بسمعي نحوه، قال تعالى: }ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة{ [الأنعام/113]، وحكي: صغوت إليه أصغو، وأصغى، صغوا وصغيا، وقيل: صغيت أصغى، وأصغيت أصغي (في اللسان: وأصغيت إلى فلان: إذا ملت بسمعك نحوه). وصاغية الرجل: الذين يميلون إليه، وفلان مصغى إناؤه (يقال: فلان مصغى إناؤه: إذا نقص حقه. انظر: المجمل 2/534)، أي: منقوص حظه، وقد يكنى به عن الهلاك، وعينه صغواء إلى كذا، والصغي: ميل في الحنك والعين.
ملخص اللسان
صَغا إليه يَصْغى ويَصْغُو صَغْواً وصُغُوّاً وصَغاً: مال،وصغا إليه سمْعي يَصْغُو صُغُوّاً  وصَغِيَ يَصْغى صغاً: مال
وصاغِيةُ الرجل: الذين  يميلونَ إليه ويأْتونه ويَطْلُبون ما عنده ويَغْشَوْنَه؛
وصغا الرجلُ إذا مال على أَحدِ شِقَّيْه أَو انْحَنى في قوسه،
وصغَا  على القوم صَغاً إذا كان هواه مع غيرهم.
وأَصْغى إليه رأْسَه وسَمْعه: أَماله.
وأَصْغاهُ: نقَصَه. يقال: فلان مُصْغىً إناؤُه إذا نُقِصَ حَقُّه.
والصَّغا: مَيَلٌ في الحَنَك في إحدى الشَّفَتين،
وصَغَتِ الشمسُ والنجومُ تَصْغُو صُغُوّاً: مالَتْ للغُروبِ،
وصِغْوُ المِغْرَفَةِ: جَوْفُها.
وصِغْوُ البئرِ: ناحِيَتُها.
وصِغْوُ  الدَّلْوِ: ما تَثَنىً من جَوانِبِه؛
لسان العرب
● - صغا: صَغا إليه يَصْغى ويَصْغُو صَغْواً وصُغُوّاً وصَغاً: مال، وكذلك  صَغِيَ، بالكسر، يَصْغى صَغىً وصُغِيّاً. ابن سيده في معتلّ الياء: صَغى  صَغْياً مالَ. قال شمر: صَغَوْتُ وصَغَيْتُ وصَغِيتُ وأَكثرهُ صَغَيْت.  وقال ابن السكيت: صَغَيْت إلى الشيء أَصْغى صُغِيّاً إذا مِلت، وصَغَوْت  أَصْغُو صُغُوّاً. قال الله تعالى: ولِتَصْغى إليه أَفْئِدة؛ أَي  ولِتَمِيل. وصَغْوه معك وصِغْوه وصَغاهُ أَي مَيْلُه معَك. وصاغِيةُ الرجل: الذين  يميلونَ إليه ويأْتونه ويَطْلُبون ما عنده ويَغْشَوْنَه؛ ومنه قولهم:  أَكرِموا فلاناً في صاغَيتِه؛ قال ابن سيده: وأُراهُم إنما أَنَّثُوا على  معنى الجماعة، وقال اللحياني: الصاغِيَة كلُّ من أَلَّم بالرجلِ من  أَهلهِ. وفي حديث ابن عَوْف: كاتَبْتُ أُمَيَّة بنَ خَلَف أَن يَحْفَظَني في  صاغِيَتي بمكة وأَحْفَظه في صاغِيَته بالمدينة؛ هم خاصَّة الإنسان  والمائلون إليه. وفي حديث عليّ، كرم الله وجهه: كان إذا خلا مع صاغيته وزافِرتهِ  انْبَسط، والصَّغا كتابته بالأَلف.  وصغا الرجلُ إذا مال على أَحدِ شِقَّيْه أَو انْحَنى في قوسه، وصغَا  على القوم صَغاً إذا كان هواه مع غيرهم. وصغا إليه سمْعي يَصْغُو صُغُوّاً  وصَغِيَ يَصْغى صغاً: مال. وأَصْغى إليه رأْسَه وسَمْعه: أَماله.  وأَصْغَيْتُ إلى فلانٍ إذا مِلْت بسَمْعك نحوهَ؛ وأَنشد ابن بري شاهداً على  الإصْغاء بالسمْع لشاعر:  تَرى السَّفِيه به عن كلّ مَكرُمَةٍ  زَيْعٌ، وفي إلى التشبيه إصغاءُ  (* قوله «وفي إلى التشبيه» هكذا في الأصول، ولعلها: وفيه إلى التسفيه).  وقال بعضُهم: صغَوْت إليه برأْسي أَصْغى صَغْواً وصَغاً وأَصْغَيْتُ.  وأَصْغَتِ الناقةُ تُصْغي إذا أَمالتْ رأْسَها إلى الرجلِ كأَنها تَسْتَمع  شيئاً حين يَشُدُّ عليها الرحْل؛ قال ذو الرمة يصف ناقته:  تُصْغِي إذا شَدَّها بالكُورِ جانِحَةً،  حتى إذا ما استَوى في غَرْزِها تَثِبُّ  وأَصغى الإناءَ: أَماله وحَرَفَه على جَنْبه ليَجَتمِع ما فيه،  وأَصْغاهُ: نقَصَه. يقال: فلان مُصْغىً إناؤُه إذا نُقِصَ حَقُّه. ويقال: أَصْغى  فُلان إناءَ فُلانٍ إذا أَماله ونقَصَه من حظِّه، وكذلك أَصْغى حظَّه  إذا نقَصَه؛ قال النَّمِرُ بن تَوْلبٍ:  وإنَّ ابن أُخْتِ القومِ مُصْغىً إناؤُه،  إذا لم يزاحِمْ خالَه بأَبٍ جَلْدِ  وفي حديث الهرَّة: كان يُصغي لها الإناءَ أي يُميلُه ليَسْهُل عليها  الشربُ؛ ومنه الحديث: ينفخُ في الصُّور فلا يسمَعُه أَحدٌ إلا أَصْغى  لِيتاً أي أَمال صَفْحَة عُنقهِ إليه. وقالوا: الصَّبيُّ أَعلمُ بمُصْغى  خذِّه أي هو أعلم إلى من يلجأُ أوحيثُ يَنْفعُه.  والصَّغا: مَيَلٌ في الحَنَك في إحدى الشَّفَتين، صَغا يَصْغُو صُغُوّاً  وصَغِيَ يَصْغى صَغاً، فهو أَصْغى، والأُنْثى صَغْواءُ؛ قال الشاعر:  قِراعٌ تَكْلَحُ الرَّوْقاءُ منه،  ويعْتَدِلُ الصَّفا منه سَوِيَّا  وقوله أنشده ثعلب:  لم يَبْقَ إلا كلُّ صَغْواءَ صَغْوَةٍ  بصَحْراء تِيهٍ، بين أَرْضَيْنِ مَجْهَلِ  لم يفسره؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه يعني القَطاةَ. والصَّغْواءُ: التي  مالَ حَنَكُها وأَحدُ مِنْقارَيْها، فأَمّا صَغْوةٌ فعلى المبالغة، كما  تقول لَيْلٌ لائِلٌ، وإن اختَلَف البِناءَانِ، وقد يجوز أَن يريد  صَغِيَّةً فخَفَّفَ فردَّ الواوَ لعدم الكسرة، على أَن هذا البابَ الحكمُ فيه  أَن تَبْقَى الياءُ على حالِها لأَن الكسرة في الحرفِ الذي قَبْلَها  منوية. وصَغَتِ الشمسُ والنجومُ تَصْغُو صُغُوّاً: مالَتْ للغُروبِ، ويقال  للشمسِ حينئذ صَغْواءُ، وقد يتَقاربُ ما بين الواو والياء في أَكثرِ هذا  الباب، قال: ورأَيتُ الشمسَ صَغْواءَ؛ يريدُ حين مالَتْ؛ وأَنشد:  صَغْواءَ قد مالَتْ ولَمَّا تَفْعَلِ  وقال الأَعْشَى:  تَرَى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِها،  تُراقِبُ كَفِّي والقَطِيعَ المُحَرَّمَا  قال الفراء: ويقالُ للقَمَرِ إذا دَنا للغُروبِ صَغَا، وأَصْغَى إذا  دَنَا.  وصِغْوُ المِغْرَفَةِ: جَوْفُها. وصِغْوُ البئرِ: ناحِيَتُها. وصِغْوُ  الدَّلْوِ: ما تَثَنىً من جَوانِبِه؛ قال ذو الرمَّة:  فجاءت بمُدٍّ نِصفُه الدِّمْنُ آجِنٌ،  كِماء السَّلَى في صِغْوِها يَتَرَقْرَقُ  ابن الأَعرابي: صِغْوُ المِقْدَحَةِ جَوْفُها. ويقال: هو في صِغْوِ  كفّهِ أَي في جَوْفِها.  والأَصاغي: بلد؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّة:  لَهُنَّ بما يَبْنَ الأَصاغِي ومَنْصَحٍ  تَعَاوٍ، كما عَجَّ الحَجِيجُ المُلَبِّدُ  (* قوله «الملبد» تقدم لنا في مادة نصح: الحجيج المبلد؛ والصواب ما  هنا).
مقاييس اللغة:
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
القاموس المحيط:
و صَغا يَصْغُو ويَصْغَى صَغْواً، وصَغِيَ يَصْغَى صَغَاً وصُغِيًّا مالَ، أو مالَ حَنَكُه، أو أحَدُ شِقَّيْهِ، وهو أصْغَى، و الشَّمْسُ مالَتْ للغُروبِ، وهي صَغْواءُ. وصَغْوَهُ وصِغْوُهُ وصَغاهُ مَعَكَ، أي مَيْلُه. وصاغِيَتُكَ الذينَ يَميلونَ إليكَ في حَوَائِجِهِم. وأصْغَى اسْتَمَعَ، و إليه مالَ بِسَمْعِه، و الإِناءَ أمالَهُ، و الشيءَ نَقَصَهُ، و الناقَةُ أمالَتْ رأسَها إلى الرَّجُلِ كالمُسْتَمِع شيئاً. والصِّغْوُ، بالكسر، منَ المِغْرَفَةِ جَوْفُها، و منَ البِئْرِ ناحِيَتُها، و من الدَّلْوِ ما تَثَنَّى من جَوانِبِه. والْأَصاغِي د.
- ي صَغِيَ، كَرَضِيَ، صَغْياً وصُغِيًّا مالَ، واسْتَمَع.
تاج العروس:
و ( صغا ) الى الشئ ( يصغو ) كدعا يدعو ( ويصغى ) كسعى يسعى هكذا هو في النسخ ومثله في نسخ المحكم وفى الصحاح يصغى بالكسر وهو الصحيح ( صغوا ) مصدر للبابين ( وصغى يصغى ) كرضى يرضى ( صغا ) بالقصر ( وصغيا ) كعتى ( مال ) ومنه صغت إليه أذنه إذا مالت ( أو ) صغا الرجل ( مال حنكه أو أحد شقيه ) كذا في النسخ والصواب احدى شفتيه كما هو نص المحكم والاساس يصغو صغوا ويصغى صغا والاسم والصغا ( وهو أصغى ) وهى صغواء ( و ) سغت ( الشمس مالت للغروب و ) يقال لها حينئذ ( هي صغواء ) وقد يتقارب ما بين الواو والياء في أكثر هذا الباب ( وصغوة وصغوة ) كذا في النسخ معربا بالرفع فيهما فيظن الغبى انهما معطوفان على صغواء وهو غلط والصواب وصغوه وصغوه بهاء الضمير ( وصغاه معك أي ميله ) معك فهو تفسير للالفاظ الثلاثة وهكذا نقله الجوهرى عن ابى زيد ( وصاغيتك الذين يميلون اليك ) ويأتونك ( في حوائجهم ) يقال أكرموا فلانا في صاغيته وصغت الينا صاغية من بنى فلان قال ابن سيده وأراهم انما أنثوا على معنى الجماعة وقيل الصاغية كل من ألم بالرجل من أهله ( وأصغى ) فلان ( استمع و ) أصغى ( إليه مال بسمعه ) نحوه كما في الصحاح وفى المحكم أصغى إليه سمعه أماله ( و ) أصغى
( الاناء ) للهرة ( أماله ) وفى المحكم حرفه على جنبه ليجتمع ما فيه ( و ) من المجاز أصغى ( الشئ ) إذا ( نقصه ) كان الاولى أن يقول أصغى حقه نقصه كما في الاساس أوان يقول بعد أماله ونقصه كما في الصحاح ونصه يقال فلان مصغى اناؤه إذا نقص حقه وأنشد ابن سيده للنمر بن تولب وان ابن أخت القوم مصغى اناؤه * إذا لم يزاحم خاله باب جلد وقيل أصغى اناءه إذا وقع فيه نقله الزمخشري ( و ) أصغت ( الناقة ) اصغاء إذا ( أمالت رأسها الى الرجل ) وفى بعض نسخ الصحاح الى الرحل ( كالمستمع شيأ ) وذلك حين يشد عليها الرحل نقله الجوهرى وأنشد لذى الرمة تصغي إذا شدها بالكور جانحة * حتى إذا ما استوى في غرزها تثب ( والصغو بالكسر من المغرفة جوفها ومن البئر ناحيتها ومن الدلوما تثنى من جوانبه ) كل ذلك في المحكم وجمع الكل أصغاء كقدح وأقداح ( والاصاغى د ) قال ساعدة بن جؤية لهن بما بين الاصاغى ومنصح * تعاوكما عج الحجيج الملبد * ومما يستدرك عليه صغا الرجل مال على أحد شقيه أو انحنى في قوسه والصواغى هن النجوم التى مالت للغروب وأقام صغاه ميله وأصغى اناء فلان أي هلك نقله الراغب وفى المثل الصبى أعلم بمصغى خده أي هو أعلم الى من يلجأ إليه أو حيث ينفعه والصغواء القطاة التى مال حنكها وأحد منقاريها قال الشاعر لم يبق الا كل صغواء صغوة * لصحراء تيه بين أرضين مجهل وقوله صغوة على المبالغة كليل لائل وان اختلف البناآن
ى ( صغى كرضى ) كتبه بالاحمر مع ان الجوهرى ذكره فقال وكذلك صغى بالكسر يصغى وقال ابن سيده قد سمع وفى المصباح صغا يصغو لغة القرآن يشير الى قوله تعالى فقد صغت قلوبكما ( صغيا ) هكذا في النسخ والصواب صغا كما هو نص الصحاح والمحكم ( وصغيا ) كعتى ويقال هو مصدر صغى يصغى
كسعى يسعى وأصله صغوى ولذا اقتصر الجوهرى وغيره على صغا ( مال واستمع ) * ومما يستدرك عليه صغى على القوم صغا إذا كان هواه مع غيرهم

##### Türkçe

صغي
**صَغَى - يَصْغَى**
**صَغَى - يَصْغَى** + varlık + bir şeye: yüzü ve işitmesiyle ona meyleder: yüzüyle yahut nefsiyle bir varlığa yahut bir işe yahut bir sese, onu en iyi hâl üzere almak için, onu anlamak için meyleder.
﴿**إن تتوبا إلى الله فقد صغت قلوبكما**﴾: kalpleriniz meyletti ve yöneldi (doğru yöne: tevbe).
﴿**يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا  ... وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ**﴾: onların gönülleri sözün süsüne doğru yönelir; böylece onu işitir ve onunla alır.

**أَصْغى - يُصْغِي**: “**أفعل**” vezninde, “**صَغَى - يَصْغَى**”dan: onu “**يَصْغَى**” kıldı: kendisini, bir varlığa yahut bir işe yahut bir yere, bir ses için “**تصغى**” kıldı: kendisini bizzat kendisiyle dinlemeye meylettirdi.

Ve lafız, “bir varlığın öz hareketinin bir düzeyden başka bir düzeye, özellikle aşağıya ve yana sapması” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَنَحَ - يَجْنَحُ**، **عرِجَ - يَعرَجُ**، **صَعِرَ - يَصْعَرُ**، **صَغَى - يَصْغَى**، **مَادَ - يَمِيْدُ**، **مَالَ - يَمِيْلُ**

**صغى - يصغى - تصغى**
﴿**إن تتوبا إلى الله فقد صغت قلوبكما وإن تظاهرا عليه فإن الله هو مولاه وجبريل وصالح المؤمنين والملائكة بعد ذلك ظهير (4) **﴾ التحريم ﴿**وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ(112)وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَلِيَرْضَوْهُ وَلِيَقْتَرِفُوا مَا هُمْ مُقْتَرِفُونَ (113) **﴾ الأنعام

Tefsirde geldi: **صغت قلوبكما**: onun (aleyhi’s-selâm) hakkından meyletti.

مختار الصحاح
● [**صغا**] ص غ ا: **صَغَا** meyletti; ve babı **عدا** ve **سما** ve **رمى** ve **صدي**; ve **صُغِيّاً** da. Dedim: ve ondandır onun sözü, yüce Allah’ın: ﴿**فقد صغت قلوبكما**﴾ ve yüce Allah’ın sözü: ﴿**ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة**﴾. Ve **أصْغَى** ona: işitmesiyle ona doğru meyletti. Ve **أصغى الإناء**: onu eğdi.

الراغب
**صغا**
- **الصغو**: meyil. Denir: **صغت النجوم** ve güneş **صغوا** (denir: **صغوا** ve **صغوا**. **اللسان (صغا)**): batmaya meyletti. Ve **صغيت الإناء** ve **أصغيته**; ve **أصغيت إلى فلان**: işitmemle ona doğru meylettim. Yüce Allah dedi: }**ولتصغى إليه أفئدة الذين لا يؤمنون بالآخرة**{ [الأنعام/113]. Ve nakledildi: **صغوت إليه أصغو** ve **أصغى**، **صغوا** ve **صغيا**. Ve denildi: **صغيت أصغى** ve **أصغيت أصغي** (lisanda: ve **أصغيت إلى فلان**: işitmenle ona doğru meylettiğin zaman). Ve **صاغية الرجل**: ona meyledenler. Ve falan, **مصغى إناؤه** (denir: falan **مصغى إناؤه**: hakkı eksiltildiği zaman. Bak: **المجمل 2/534**), yani: nasibi eksiltilmiş. Ve onunla helâk hakkında kinaye yapılabilir. Ve gözü **صغواء** şuna doğru; ve **الصغي**: damakta ve gözde bir meyil.

ملخص اللسان
**صَغا إليه** **يَصْغى** ve **يَصْغُو** **صَغْواً** ve **صُغُوّاً** ve **صَغاً**: meyletti; ve **وصغا إليه سمْعي** **يَصْغُو** **صُغُوّاً**; ve **صَغِيَ** **يَصْغى** **صغاً**: meyletti.
Ve **وصاغِيةُ الرجل**: ona meyleden, ona gelen, yanındakini isteyen ve onu ziyaret edenlerdir;
Ve **وصغا الرجلُ**: iki yanından birine meylettiği yahut yayında eğildiği zaman;
Ve **وصغَا  على القوم** **صَغاً**: hevesi başkalarıyla beraber olduğu zaman.
Ve **وأَصْغى إليه** başını ve işitmesini: onu eğdi.
Ve **وأَصْغاهُ**: onu eksiltti. Denir: falan **مُصْغىً إناؤُه**; hakkı eksiltildiği zaman.
Ve **والصَّغا**: iki dudaktan birinde damakta bir meyildir.
Ve **وصَغَتِ الشمسُ والنجومُ** **تَصْغُو** **صُغُوّاً**: batmaya meyletti.
Ve **وصِغْوُ المِغْرَفَةِ**: onun iç boşluğu.
Ve **وصِغْوُ البئرِ**: onun yanı.
Ve **وصِغْوُ  الدَّلْوِ**: yanlarından bükülen şey;

لسان العرب
● - **صغا**: **صَغا إليه** **يَصْغى** ve **يَصْغُو** **صَغْواً** ve **صُغُوّاً** ve **صَغاً**: meyletti; ve yine **صَغِيَ** (kesre ile) **يَصْغى** **صَغىً** ve **صُغِيّاً**. İbn Sîde, yâ’sı illetli olanlarda: **صَغى** **صَغْياً** meyletti. Şemmer dedi: **صَغَوْتُ** ve **صَغَيْتُ** ve **صَغِيتُ**; ve onun çoğu **صَغَيْت**tir. Ve İbnü’s-Sikkît dedi: **صَغَيْت إلى الشيء** **أَصْغى** **صُغِيّاً**: meylettiğim zaman; ve **صَغَوْت** **أَصْغُو** **صُغُوّاً**. Yüce Allah dedi: **ولِتَصْغى إليه أَفْئِدة**; yani: meyletsin diye. Ve **صَغْوه** seninle ve **صِغْوه** ve **صَغاهُ**: yani onun seninle meyli. Ve **صاغِيةُ الرجل**: ona meyleden, ona gelen, yanındakini isteyen ve onu ziyaret edenlerdir; ve ondandır onların sözü: “**أَكرِموا فلاناً في صاغَيتِه**”. İbn Sîde dedi: ve ben onları ancak cemaat manası üzerine müennes kıldıklarını görüyorum. Ve el-Lihyânî dedi: **الصاغِيَة**: adamın ehlinden ona uğrayan herkes. İbn Avf hadîsinde: **كاتَبْتُ أُمَيَّة بنَ خَلَف أَن يَحْفَظَني في صاغِيَتي بمكة وأَحْفَظه في صاغِيَته بالمدينة**; onlar insanın hasları ve ona meyledenlerdir. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: **كان إذا خلا مع صاغيته وزافِرتهِ انْبَسط**; ve **الصَّغا** onun yazımı elif iledir. Ve **وصغا الرجلُ**: iki yanından birine meylettiği yahut yayında eğildiği zaman; ve **وصغَا  على القوم** **صَغاً**: hevesi başkalarıyla beraber olduğu zaman. Ve **وصغا إليه سمْعي** **يَصْغُو** **صُغُوّاً**; ve **وصَغِيَ** **يَصْغى** **صغاً**: meyletti. Ve **وأَصْغى إليه** başını ve işitmesini: onu eğdi. Ve **وأَصْغَيْتُ إلى فلانٍ**: işitmenle ona doğru meylettiğin zaman; ve İbn Berrî, işitmeyle **الإصْغاء**a şairden bir şahit olarak inşad etti:
تَرى السَّفِيه به عن كلّ مَكرُمَةٍ
زَيْعٌ، وفي إلى التشبيه إصغاءُ
(* Onun sözü “وفي إلى التشبيه” asıllarda böyle; belki: “وفيه إلى التسفيه”).
Ve bazısı dedi: **صغَوْت إليه برأْسي** **أَصْغى** **صَغْواً** ve **صَغاً** ve **أَصْغَيْتُ**. Ve **وأَصْغَتِ الناقةُ** **تُصْغي**: başını adama, sanki bir şey dinliyormuş gibi, ona doğru eğdiği zaman; o, üzerine semer bağlandığı vakittir. Zü’r-Rumme, devesini vasfederek dedi:
تُصْغِي إذا شَدَّها بالكُورِ جانِحَةً،
حتى إذا ما استَوى في غَرْزِها تَثِبُّ
Ve **وأَصغى الإناءَ**: onu eğdi ve yanına çevirdi ki içindekiler toplansın. Ve **وأَصْغاهُ**: onu eksiltti. Denir: falan **مُصْغىً إناؤُه**; hakkı eksiltildiği zaman. Ve denir: falan, falanın kabını **أَصْغى** etti: onu eğdi ve nasibinden eksiltti; ve yine, nasibini **أَصْغى** etti: onu eksiltti; en-Nemir b. Tevleb dedi:
وإنَّ ابن أُخْتِ القومِ مُصْغىً إناؤُه،
إذا لم يزاحِمْ خالَه بأَبٍ جَلْدِ
Ve kedi hadîsinde: **كان يُصغي لها الإناءَ**; yani onu eğiyordu ki içmesi ona kolay olsun. Ve ondandır hadîs: sûra üflenir; onu hiç kimse işitmez, ancak **أَصْغى لِيتاً**; yani boynunun yanını ona doğru eğdi. Ve dediler: **الصَّبيُّ أَعلمُ بمُصْغى خذِّه**; yani kime sığınacağını yahut nerede ona fayda olacağını daha iyi bilir. Ve **والصَّغا**: iki dudaktan birinde damakta bir meyildir; **صَغا** **يَصْغُو** **صُغُوّاً** ve **صَغِيَ** **يَصْغى** **صَغاً**; o hâlde o **أَصْغى**dır; dişisi **صَغْواءُ**dur. Şair dedi:
قِراعٌ تَكْلَحُ الرَّوْقاءُ منه،
ويعْتَدِلُ الصَّفا منه سَوِيَّا
Ve onun sözü, Sa‘leb inşad etti:
لم يَبْقَ إلا كلُّ صَغْواءَ صَغْوَةٍ
بصَحْراء تِيهٍ، بين أَرْضَيْنِ مَجْهَلِ
Onu tefsir etmedi. İbn Sîde dedi: ve benim yanımda o, **القَطاة**yı kasteder. Ve **الصَّغْواءُ**: damağı ve iki gagasından biri meyletmiş olan. **صَغْوةٌ**ya gelince, mübalağa üzerinedir; nitekim “**لَيْلٌ لائِلٌ**” dersin; iki bina farklı olsa da. Ve caizdir ki **صَغِيَّةً**yı kastetsin; hafifletti; kesre bulunmadığı için vavı geri döndürdü; şu şartla ki bu babda hüküm, yâ’nın hâli üzere kalmasıdır; çünkü ondan önceki harfteki kesre niyet edilmiştir. Ve **وصَغَتِ الشمسُ والنجومُ** **تَصْغُو** **صُغُوّاً**: batmaya meyletti. Ve o vakit güneşe **صَغْواءُ** denir. Ve bu babın çoğunda vav ile yâ arasındaki şey yakınlaşır. Dedi: ve güneşi **صَغْواءَ** gördüm; yani meylettiği vakit. Ve inşad etti:
صَغْواءَ قد مالَتْ ولَمَّا تَفْعَلِ
Ve el-A‘şâ dedi:
تَرَى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِها،
تُراقِبُ كَفِّي والقَطِيعَ المُحَرَّمَا
el-Ferrâ dedi: ay batmaya yaklaştığı zaman ona **صَغَا** denir; yaklaştığı zaman **أَصْغَى**.
Ve **وصِغْوُ المِغْرَفَةِ**: onun iç boşluğu. Ve **وصِغْوُ البئرِ**: onun yanı. Ve **وصِغْوُ الدَّلْوِ**: yanlarından bükülen şey; Zü’r-Rumme dedi:
فجاءت بمُدٍّ نِصفُه الدِّمْنُ آجِنٌ،
كِماء السَّلَى في صِغْوِها يَتَرَقْرَقُ
İbnü’l-A‘râbî: **صِغْوُ المِقْدَحَةِ** onun iç boşluğudur. Ve denir: o, avucunun **صِغْوِ**undadır; yani onun iç boşluğundadır.
Ve **الأَصاغي**: bir beldedir; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
لَهُنَّ بما يَبْنَ الأَصاغِي ومَنْصَحٍ
تَعَاوٍ، كما عَجَّ الحَجِيجُ المُلَبِّدُ
(* Onun sözü “الملبد”: bize “نصح” maddesinde “الحجيج المبلد” geçti; doğrusu buradaki gibidir).

مقاييس اللغة:
(**صغو/ي**) **الصاد** ve **الغين** ve illetli harf, sahih bir asıldır; meyle delâlet eder. Ondandır onların sözü: **صِغْو فلانٍ معك**; yani onun seninle meyli. Ve **صَغتِ النجوم**: batmaya meyletti. Ve **أصغى إليه**: işitmesiyle ona doğru meylettiği zaman. Ve **أَصْغَيت الإِناءَ**: onu eğdim. Ve ondandır onların sözü, adamla beraber meyleden, ashabından ve yakınlarından olanlar için: **صاغِيةٌ**. Ve nakledildi: **صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً**; maksûr.

القاموس المحيط:
Ve **صَغا** **يَصْغُو** ve **يَصْغَى** **صَغْواً**; ve **صَغِيَ** **يَصْغَى** **صَغَاً** ve **صُغِيًّا**: meyletti; yahut damağı meyletti; yahut iki yanından biri; ve o **أصْغَى**dır. Ve güneş: batmaya meyletti; ve o **صَغْواءُ**dur. Ve **صَغْوَهُ** ve **صِغْوُهُ** ve **صَغاهُ** seninle; yani onun meyli. Ve **صاغِيَتُكَ**: ihtiyaçlarında sana meyledenler. Ve **أصْغَى**: dinledi; ve ona: işitmesiyle ona meyletti; ve kabı: onu eğdi; ve şeyi: onu eksiltti; ve deve: başını adama, bir şey dinleyen gibi, eğdi. Ve **الصِّغْوُ** (kesre ile): kepçeden onun iç boşluğu; ve kuyudan onun yanı; ve kovadan yanlarından bükülen şey. Ve **الْأَصاغِي**: د.
- **ى صَغِيَ**، **كَرَضِيَ**، **صَغْياً** ve **صُغِيًّا**: meyletti; ve dinledi.

تاج العروس:
Ve (**صغا**) şeye doğru (**يصغو**) “**دعا يدعو**” gibi; ve (**ويصغى**) “**سعى يسعى**” gibi; nüshalarda böyledir ve **المحكم** nüshalarında da böyledir; **الصحاح**ta **يصغى** kesre iledir ve o doğrudur. (**صغوا**) iki bab için masdardır. Ve (**وصغى يصغى**) “**رضى يرضى**” gibi; (**صغا**) kasr ile; ve (**وصغيا**) “**عتى**” gibi: (meyletti). Ve ondandır: **صغت إليه أذنه**; meylettiği zaman. Yahut **صغا الرجل**: (damağı yahut iki yanından biri meyletti); nüshalarda böyledir; doğrusu, **المحكم** ve **الاساس**ın nassı üzere “iki dudaktan biri”dir. **يصغو صغوا** ve **يصغى صغا**; ve isim **الصغا**dır. (Ve o **أصغى**dır); ve o (dişisi) **صغواء**dur. Ve (güneş) **سغت**: batmaya meyletti; ve o vakit ona (denir ki): (o) **صغواء**dur. Ve bu babın çoğunda vav ile yâ arasındaki şey yakınlaşır. Ve (**وصغوة وصغوة**): nüshalarda böyledir; ikisi de merfû olarak; böylece ahmak, onların **صغواء**ya atfedilmiş olduğunu zanneder; bu yanlıştır. Doğrusu: **وصغوه وصغوه** (zamir hâ’sı ile). Ve **وصغاه معك**: yani onun meyli seninle; o, üç lafzın tefsiridir; el-Cevherî bunu Ebû Zeyd’den böyle nakletti. Ve **وصاغيتك**: sana meyledenlerdir; ve sana gelirler (ihtiyaçlarında). Denir: “**أكرموا فلانا في صاغيته**”. Ve “bize, falan oğullarından bir **صاغية** meyletti” denir. İbn Sîde dedi: ve ben onları ancak cemaat manası üzerine müennes kıldıklarını görüyorum. Ve denildi: **الصاغية**: adamın ehlinden ona uğrayan herkes. Ve (**وأصغى**) falan: (dinledi); ve **أصغى** (ona): işitmesiyle ona meyletti; **الصحاح**ta böyledir. **المحكم**te: **أصغى إليه سمعه**: onu eğdi. Ve (o) **أصغى** (kabı) kedi için: (onu eğdi). **المحكم**te: içindekiler toplansın diye onu yanına çevirdi. Ve mecazdan: **أصغى** (şeyi): (onu eksilttiği zaman). Evla olan, “**أصغى حقه نقصه**” demesiydi; **الاساس**ta böyledir; yahut “eğdi ve eksiltti” demesiydi; **الصحاح**ta böyledir. Onun nassı: denir: falan **مصغى اناؤه**; hakkı eksiltildiği zaman. Ve İbn Sîde, en-Nemir b. Tevleb’den inşad etti: **وان ابن أخت القوم مصغى اناؤه * إذا لم يزاحم خاله باب جلد**. Ve denildi: **أصغى اناءه**: içine düştüğü zaman; Zemahşerî onu nakletti. Ve (**وأصغت**) (deve) **اصغاء**: (başını adama eğdiği zaman), (bir şey dinleyen gibi). Bu, semer bağlandığı vakittir; el-Cevherî onu nakletti; ve Zü’r-Rumme’den inşad etti: **تصغي إذا شدها بالكور جانحة * حتى إذا ما استوى في غرزها تثب**. Ve (**والصغو** kesre ile): kepçeden onun iç boşluğu; ve kuyudan onun yanı; ve kovadan yanlarından bükülen şey; bunların hepsi **المحكم**tedir. Hepsinin cem‘i **أصغاء**dır; “**قدح**” ve “**أقداح**” gibi. Ve (**والاصاغى**): د. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi: **لهن بما بين الاصاغى ومنصح * تعاوكما عج الحجيج الملبد**. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **صغا الرجل**: iki yanından birine meyletti yahut yayında eğildi. Ve **الصواغى**: batmaya meyleden yıldızlardır. Ve **وأقام صغاه**: onun meyli. Ve **وأصغى اناء فلان**: yani helâk oldu; Râgıb onu nakletti. Ve meselde: **الصبى أعلم بمصغى خده**; yani kime sığınacağını yahut nerede ona fayda olacağını daha iyi bilir. Ve **الصغواء**: damağı ve iki gagasından biri meyletmiş olan **القطاة**dır. Şair dedi: **لم يبق الا كل صغواء صغوة * لصحراء تيه بين أرضين مجهل**. Ve onun sözü **صغوة**: mübalağa üzerinedir; “**ليل لائل**” gibi; iki bina farklı olsa da.
ى (**صغى كرضى**): onu kırmızıyla yazdı; hâlbuki el-Cevherî onu zikretti; dedi ki: ve yine **صغى** kesre ile **يصغى**. Ve İbn Sîde dedi: işitildi. Ve **المصباح**ta: **صغا يصغو** Kur’ân lügatidir; yüce Allah’ın sözüne işaret eder: **فقد صغت قلوبكما**. (**صغيا**) nüshalarda böyledir; doğrusu **صغا**dır; **الصحاح** ve **المحكم**ın nassı böyledir. Ve (**وصغيا**) “**عتى**” gibi; ve denir: o, **صغى يصغى** masdarıdır; “**سعى يسعى**” gibi; aslı **صغوى**dir; bu yüzden el-Cevherî ve başkaları **صغا** ile yetindi. (Meyletti ve dinledi). * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **صغى على القوم صغا**: hevesi başkalarıyla beraber olduğu zaman.
