# صفح (ص-ف-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Görüş

- Harfler: ص - ف - ح
- Kur'an'da: 8 geçiş · 7 ayet · 8 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الصَّفْحَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%92%D8%AD%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Görüşmek | 1 | 1 | [15:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/15:85.md) |
| [صَفْحًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%AD%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Görüşmek | 1 | 1 | [43:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/43:5.md) |
| [فَاصْفَحِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%90.md) | فَافْعَلِ | Görüş | 1 | 1 | [15:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/15:85.md) |
| [فَاصْفَحْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%92.md) | فَافْعَلْ | Görüş | 1 | 1 | [43:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/43:89.md) |
| [وَاصْفَحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve görüşün | 1 | 1 | [2:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/2:109.md) |
| [وَاصْفَحْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%92.md) | وَافْعَلْ | Ve görüş | 1 | 1 | [5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/5:13.md) |
| [وَتَصْفَحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَتَفْعَلُوا | Ve görüşürsünüz | 1 | 1 | [64:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/64:14.md) |
| [وَلْيَصْفَحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَلْيَفْعَلُوا | Ve görüşsünler | 1 | 1 | [24:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/24:22.md) |

## Mücavir kökler — 61 mücavir (79 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 33 · Affetti
2. [حسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hasat biçilen ekin demektir
3. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
4. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
5. [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · قسور Arslan demektir
6. [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Huzve atışlardaki hedef demektir
7. [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
8. [جمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Erkek deve demektir
9. [خون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir
10. [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
11. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
12. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dal demektir
13. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
14. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Aşırı gidenler
15. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
16. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Koyar
17. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
18. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
19. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Anlaşma
20. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sunv’a” tas demektir
21. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
22. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
23. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dışlama
24. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çadırın kurulduğu yer demektir
25. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
26. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
27. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örnek verdi
28. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
29. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sikkin” bıçak demektir
30. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kelime
31. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
32. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Az
33. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
34. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
35. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
36. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
37. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
38. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hilal yeni ay demektir
39. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kıdr kazandır
40. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir
41. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
42. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
43. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
44. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kesr(sin ile) kırık demektir
45. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
46. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
47. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
48. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
49. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
50. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
51. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
52. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
53. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
54. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
55. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
56. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
57. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Şey
58. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir
59. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
60. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D8%AD/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صفح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md), [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md), تجاوز |
| Zıt Kök | عاقب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, taşın, kılıcın veya bedenin geniş yüzeyi, yassı tarafı, böğrü ve eni |
| Çekirdek Özet 2 | Suç veya hataya karşı cezalandırma keskinliğini göstermeyip geniş yüzü dönerek kınamasız vazgeçme, yeni bir sayfa açma |
| Çekirdek Özet 3 | Adli ve ahlaki ilişkilerde hatayı sürekli yüze vurma sertliğini kaldırarak barışçıl ve onarıcı toplumsal alan açma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir af veya görmezden gelme sayıp kınamayı terk etme ve yüz çevirip temiz sayfa açma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صف | Düz, yayvan, sıralı ve enlemesine genişleyen yüzey veya dizilim; [صفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81.md) (sıraya dizmek), [صفصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B5%D9%81.md) (düz arazi), [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) (duru ve berrak yüzey), [صفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AF.md) (bağlamak, enlemesine tutmak) köklerinde olduğu gibi yayılma ve açıklık bildirir. | ح | Çit ve sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle çekirdekteki yayvan yüzey bir nesnenin iki yanından birine, kılıcın veya çehrenin yassı çeperine ve bir taraftan diğerine çevrilebilen sınırlı bir yüze tahsis edilmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki sapı; bir hedefe yönelme, odaklanma, sıkı durma ve doğrultu belirleme | Odaklanılan ve muhatap alınan belirli bir yönü ve düzlemi temsil eder. |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dışa vurum ve bir yüzeyin başlangıç çeperi | Açıklığı, bir nesnenin dışa bakan kenarını ve temas yüzeyini simgeler. |
| ح | Çit, duvar; kuşatma, çevirme, bir alanı diğerinden sınırla ayırma | Bir yüzü diğer yüzden ayıran çeperi, yön değiştirmeyi ve perdelemeyi kurar. |
| صفح | Odaklanılan bir yönün çeperine doğru dönerek diğer yüzü çevirme hareketi | Muhataba keskin kenarı veya kınamayı değil, geniş ve düzlem oluşturan yan yüzü dönme, var olan durumu çevirip yeni bir yüzey açma hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kılıcın keskin ağzı olmayan enli ve yassı yüzü, yassı ve geniş taş, insanın böğrü, yanağı veya el ayası gibi geniş yüzeyler; bir kimseye yönelirken veya ondan uzaklaşırken yüzünün/bedeninin yan tarafını dönmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî atların tırnaklarının yassı taşlara çarpıp kıvılcım çıkarmasını şu mısra ile tasvir eder: ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ (A'şâ ve Lebîd de kılıçların geniş yüzlerini nitelemek için aynı kökten türeyen kelimeleri kullanmıştır). |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde kılıcın keskin tarafıyla değil enli yüzüyle vurmak için ضَرَبه بمُصْفَح السَّيف tabiri, istincâ fıkhına dair erken rivayetlerde ise iki kaba et veya çıkış yerinin iki yanı için حَجَرَين للصَّفْحَتين ifadesi yer alır. |

Kaynak: Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde صفح kökü, yassılık, enlemesine genişleme, levha ve yüzey bildiren ortak bir morfo-semantik tabana dayanır. İbranicede yer alan ve döşemek, kaplamak, levha haline getirmek manalarına gelen צָפַח (tsâphach) veya צַפַּחַת (tsappachath - yassı kap/testi) biçimleri ile Süryanicedeki benzer yüzey genişletme türevleri, kökün ilksel Sami katmanında iki boyutlu yayılma ve tabaka oluşturma fikriyle ilişkili olduğunu gösterir. Arapçada bu somut tabaka ve yüzey anlamı, nesnelerin iki cephesinden birine (sayfa, yanak, kılıcın eni) evrilmiş; ardından bir kimseye yüzün veya gövdenin yanını dönmek suretiyle kınamayı bırakma, cezalandırmadan vazgeçme ve muhatabı kınama keskinliğinden koruma anlamında ahlaki bir kavrama dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Geniş yüzeyden (عرض الشيء) yüz çevirmeye (الإعراض الجميل) geçiş | Kılıcın kesmeyen yassı yüzü ve yüzün yan tarafı somut köktür; muhataba kılıcın ağzını değil yüzünü dönmek veya suçunu kınamayarak başka bir sayfaya geçmek anlam genişlemesidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צ-פ-ח ve Süryanice soydaş tabakalar | İnce levha, yassı taş, yayvan kap ve yüzey kaplama kavramlarıyla fonetik ve semantik paralellik tamdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yayvanlık ve düz zemin formları | Belirgin ses denklikleriyle doğrulanmış doğrudan bir dış ödünçleme tespit edilmemiştir. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صفح | Anlamlı | Geniş yüzey, yüz çevirip bağışlama | Kılıcın, taşın, bedenin yassı tarafı; muhatabın hatasını kınamadan geçme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) | Anlamlı | Yazı yazılan tabaka, sayfa, sahife | İki yüzü bulunan düz ve yazılabilir yapraklar mecmuası | Sayfa ve geniş yüzey bağıyla doğrudan hedef kökle akrabadır; Kur'an'da geçer |
| [فصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AD.md) | Anlamlı | Açık, berrak, arı ve net olmak | Sütün köpüğünün gitmesi, dilin pürüzsüzleşip berraklaşması | Bir şeyin yüzeyinin açılıp berraklaşması yönüyle ortak çekirdeğe bağlanır; Kur'an'da geçer |
| [فحص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B5.md) | Anlamlı | Araştırmak, deşmek, yer açmak | Kuşun toprağı eşeleyip yuva yeri açması, derinlemesine inceleme | Düzlemde çukur veya iz açma hareketi; Kur'an'da geçmez |
| [حصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%81.md) | Anlamlı | Sıkı ve sağlam dokumak, deride kabarcık çıkması | Dokumanın sıkı olması, aklın sağlam ve metin olması | Yüzeyin gerginleşmesi ve yoğunlaşması; Kur'an'da geçmez |
| [حفص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B5.md) | Anlamlı | Toplamak, küçük şey, aslan yavrusu | Bir şeyi çekip toplama veya küçük nesne/canlı | Anlamsal bağ zayıftır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صفح | Merkez | Geniş yüz dönme, kınamasız geçiş | Suçun üzerine gitmeyip yeni bir sayfa açarak ve başa kakmayarak vazgeçme | Muhataba sert kenarı değil yumuşak ve geniş yüzü göstermek |
| [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) | Komşu | İzi silme, fazlalığı bırakma | Cezayı tamamen düşürmek ve borcu silmek | [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) hakkı düşürür, صفح ise psikolojik kınamayı ve azarlamayı da kaldırır |
| [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Örtme, zırhla koruma | Suçun üstünü örtüp sahibini mahcubiyetten ve azaptan koruma | Kusurun açığa çıkmasını engelleme ve himaye etme vurgusu taşır |
| تجاوز | Komşu | Sınırı aşma, üzerinden geçme | Kusurun üstünden atlayıp onu hesaba katmadan geçip gitme | Eylemin üzerine basmadan yanından geçip gitme hareketidir |
| عاقب | Zıt | Suçun peşinden gidip ceza verme | Eylemin arkasını takip ederek denk bir karşılık ve yaptırım uygulama | Kusuru görmezden gelmeyip tam mukabilini yükleme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صفح | Geniş yüz gösterme, kınamasız af | Muhatabın suçuna karşı sertliği bırakıp yeni bir sayfa açma nüansını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | Condono, ignosco | Görmezden gelmek, bağışlamak | Condono borcu ve suçu tamamen bırakmayı, ignosco ise bilmezden gelip kınamamayı karşılar; sayfa/yüzey metaforunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Forbear, pardon, turn over a new leaf | Hoşgörüyle geçmek, yeni sayfa açmak | Forbear sabırla cezayı ertelemeyi, pardon affı verir; deyimsel olarak yeni sayfa açma fikri kökün somut anlamına yaklaşır. | Güçlü |
| Almanca | Nachsehen, verzeihen | Hoşgörmek, kusura bakmamak | Nachsehen bir hatayı görmezden gelip peşine düşmemeyi çok iyi açıklar; kılıcın yassı yüzü metaforu dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Absoudre, faire grâce | Bağışlamak, lütufta bulunmak | Cezayı ve kınamayı düşürme yönünü karşılar; sayfa çevirme ve yüzey dönme somutluğunu taşımaz. | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فاصفح الصفح الجميل (el-Hicr [15:85](https://lisan.digital/tr/ayet/15:85.md)) | Kınamasız, asil ve sitem içermeyen güzel bağışlama | Peygamber’e inkârcıların taşkınlıklarına karşı vakarını koruyup intikam duygusuna kapılmaksızın yeni bir ahlaki zemin kurması emredilir. |
| فاعفوا واصفحوا (el-Bakara [2:109](https://lisan.digital/tr/ayet/2:109.md)) | Hukuki hakkı bırakmanın ötesinde kalbi kırgınlığı ve kınamayı terk etmek | Müminlere ehlikitaptan gelecek psikolojik baskı ve hasede karşı sabredip toplumsal çatışmayı derinleştirmeme talimatı verilir. |
| فاصفح عنهم وقل سلام (ez-Zuhruf [43:89](https://lisan.digital/tr/ayet/43:89.md)) | Muhatabın cehaletinden ve sataşmasından yüz çevirip esenlikle ayrılma | Davete karşı direnen inatçı muhataplarla polemiğe girmeyip tebliğin asaletini koruyarak tecridi seçme bağlamıdır. |
| أفنضرب عنكم الذكر صفحا (ez-Zuhruf [43:5](https://lisan.digital/tr/ayet/43:5.md)) | Bir şeyi büsbütün bir yana bırakmak, yüz çevirip terk etmek | İnsanların haddi aşması sebebiyle vahyin veya uyarının onlardan tamamen geri çekilmeyeceğini ifade eden istifham-ı inkârî bağlamı. |
| وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا (et-Teğâbun [64:14](https://lisan.digital/tr/ayet/64:14.md)) | Aile içi kusurları görmezden gelip başa kakmamak | Eşler ve çocuklar arasındaki zaaflara ve engellemelere karşı cezalandırmayı, kınamayı ve kusur araştırmayı bırakma çağrısı. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve mağfiret doktrini | Allah’ın kulun günahını sadece cezalandırmaktan vazgeçmeyip onu rüsvay etmemesi ve kınamaması | صفح kavramı, ilahi lütfun adalet sınırını aşarak kul lehine tam bir ihsana dönüşmesi olarak yorumlanır. |
| Fıkıh | Ceza hukuku, sulh ve haklardan feragat | Kul hakkı doğuran fiillerde hak sahibinin kısas veya diyetten bedelsiz ve kınamasız vazgeçmesinin meşruiyeti | Salt adli affın ([عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md)) ötesinde taraflar arasındaki husumeti kökten bitiren manevi ibra ve sulh tavrı. |
| Tefsir | Ahlaki üslup ve nesih tartışmaları | Mekki ayetlerdeki صفح emirlerinin kıtal ayetleriyle mensuh olup olmadığı meselesi | Müfessirlerin ekseriyeti bunun dönemsel bir taktik değil, tebliğcinin her daim kuşanması gereken ahlaki bir seciye olduğunu belirtir. |
| Hadis | Muâşeret adabı ve el sıkışma (müsâfaha) | Müminlerin karşılaştıklarında ellerinin ayalarını birleştirmeleri ve kardeşlik bağını tazelemeleri | İki elin düz yüzeylerinin temasının (el-müsâfaha) kalplerdeki kini ve günahları dökmesi hakikati. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ve kul-kul ahlakı | Safh-ı cemîl (güzel yüz çevirme/bağışlama) | İntikam ve kin döngüsünü kırarak arınmayı sağlama | Dindarın muhatabına karşı üstünlük taslamadan ve kınamadan af üretmesi ibadetin kemalidir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve eleştiri ahlakı | Sayfa açma, polemiği terk etme | Verimsiz cedeli kesip hakikat arayışına alan açma | Bilimsel tartışmalarda şahsi kusurlara takılmayıp araştırmanın yeni zeminine geçişi sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu barışı ve toplumsal uzlaşı | Genel af, uzlaşma ve siyasi tecridi yumuşatma | İç çatışma sonrası toplumsal dokuyu onarma | Ceza tehdidini kaldırırken tarafları sürekli mahkûm hissettiren dili tasfiye etme mekanizmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç tasfiyesi ve ticari ilişkiler | Temerrüt kınamasını kaldırma, borçluyu rahatlatma | Piyasada iflas psikolojisini kırıp yeni girişim zemini kurma | Borcunu ödeyemeyen muhatabın itibarını zedelemeden ona yeni bir iktisadi sayfa açma tavrıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durum uzayında eksen değişimi veya yeni koordinat düzlemine geçiş (coordinate transformation) | Sistemde biriken tekillik veya hata durumunda mevcut yüzeyi kapatıp parametreleri yeni bir düzlemde yeniden başlatma davranışı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Onarıcı adalet ve etiketlemeyi kaldırma (restorative justice / delabeling) | Suçluyu suç eylemiyle tanımlayıp dışlamak yerine, fiilin yıkıcı etkisini kınamasız bir diyalogla aşarak topluma yeniden entegre etme süreci | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca pasif bir hoşgörü veya güçsüzlükten doğan zoraki bir vazgeçiş gibi anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hatalı muhataba karşı adaletin keskin kılıcını değil, ahlakın geniş ve yapıcı yüzeyini göstererek kınamayı kökten kesmek ve yepyeni bir ilişki sayfası açmak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kökün [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) ile aynı sayılarak lafız israfı yapıldığı zannına kapılmak veya suçluların tahribatına karşı ilkesiz bir duyarsızlık geliştirildiği yanılgısına düşmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ahlakının sadece cezayı düşüren hukuki bir af ile yetinmediğini, muhatabın haysiyetini koruyan ve ona kınamasız yeni bir başlangıç sunan psikolojik ve toplumsal bir zemin inşa ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tebliğ metodolojisini belirleyen Mekki hitaplarda (el-Hicr [15:85](https://lisan.digital/tr/ayet/15:85.md), ez-Zuhruf [43:89](https://lisan.digital/tr/ayet/43:89.md)), ehlikitapla ilişkilerin düzenlendiği Medeni ayetlerde (el-Bakara [2:109](https://lisan.digital/tr/ayet/2:109.md), el-Mâide [5:13](https://lisan.digital/tr/ayet/5:13.md)) ve aile ahlakını tanzim eden bağlamlarda (et-Teğâbun [64:14](https://lisan.digital/tr/ayet/64:14.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanın af tavrını muhatabı sürekli borçlu ve suçlu hissettiren bir lütufkârlık kibrinden arındırır; kınamanın sürdüğü bir affın hakiki صفح olmadığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir cismin, taşın veya kılıcın keskin olmayan yassı ve geniş kenarı; insanın yüzünün veya gövdesinin yan tarafı.
- Soyut anlam: Cezalandırma keskinliğini ve azarlama sertliğini geride bırakarak muhataba geniş ve pürüzsüz bir ahlaki yüz dönme, yeni bir sayfa açma.
- Sistematik karşılık: Çatışma ve hata durumunda sistemi kilitlenmekten kurtaran, kınama parametresini sıfırlayarak ilişkiyi yeni bir düzlemde başlatan onarıcı protokol.
- LaTeX modeli: $$S(x, y) = U(x, y) \setminus \{R, T\}$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $S$, صفح eylemini; $U$, iki taraf ($x$ ve $y$) arasındaki ilişki uzayını temsil eder. Bu ilişki uzayından suçun hukuki karşılığı veya intikam eğilimi ($R$) ile birlikte, muhatabı sürekli yaralayan kınama, azarlama ve başa kakma faktörü ($T$) çıkarılarak pürüzsüz, geniş ve yeni bir etkileşim yüzeyi elde edilir.

## Geçtiği ayetler (7 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/2:109.md) — وَاصْفَحُوا

وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Kitab ehlinin çoğu, hak kendilerine apaçık belli olduktan sonra içlerindeki çekememezlikten ötürü, sizi imandan sonra küfre döndürmek isterler. Allah’ın açıklayıcı emri gelene kadar onları affedin, geçin. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.

### [Maide 5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/5:13.md) — وَاصْفَحْ

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَى خَائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Ahidlerini bozmalarından ötürü onlara la’net ettik, kalblerini de katılaştırdık. Onlar, kelimeleri yerlerinden değiştiriyorlar. Kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. İçlerinden pek azı müstesna daima hainliklerini görürsün. Sen; onları affet ve geç. Muhakkak Allah; ihsan edenleri sever.

### [Hicr 15:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/15:85.md) — فَاصْفَحِ · الصَّفْحَ

وَمَا خَلَقْنَا السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ

Meal (IK): Gökleri, yeri ve aralarındakini ancak hak ile yarattık. Kıyamet günü, muhakkak gelecektir. O halde sen yumuşak ve iyi davran.

### [Nur 24:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/24:22.md) — وَلْيَصْفَحُوا

وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden faziletli ve varlıklı olanlar; yakınlarına, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermekte kusur etmesinler, affetsinler, aldırış etmesinler. Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Ve Allah; Gafur’ dur, Rahim’dir.

### [Zuhruf 43:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/43:5.md) — صَفْحًا

أَفَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحًا أَنْ كُنْتُمْ قَوْمًا مُسْرِفِينَ

Meal (IK): Haddi aşan bir kavimsiniz diye, sizi o Kur’an’la uyarmaktan vaz mı geçelim?

### [Zuhruf 43:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/43:89.md) — فَاصْفَحْ

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلَامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Şimdilik sen, onlardan yüz çevir ve; selam, de. Yakında bileceklerdir.

### [Tegabün 64:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/ayet/64:14.md) — وَتَصْفَحُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلَادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman etmiş olanlar; eşlerinizin ve çocuklarınızın içinde size düşmanlık edenler vardır. Onlardan sakının. Ama affeder, kusurlarını başlarına kakmaz ve örterseniz; şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والصاد والفاء معهما
ص ح ف، ح ص ف، ف ص ح، ص ف ح، ف ح ص، ح ف ص، كلهن
صحف:
الصُّحُفُ: جمع الصَحيفة، يُخَفَّف ويُثّقَّل، مثل سفينة وسُفْنُ، نادِرتان، وقياسُه صَحائف وسَفائن. وصَحيفة الوَجْه: بَشَرة جِلده، قالك
إذا بَدا من وَجْهِكَ الصَحيفُ
وسُمِّيَ المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنَّه أُصْحِفَ، أي جُعِلَ جامعاً للصُحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن. والصَّحْفةُ شبه القَصْعة المُسْلَنْطِحة العَريضة وجمعه صِحاف. والصَّحَفِيُّ: المُصَحِّف، وهو الذي يَروي الخَطَأ عن قِراءة الصُّحُف بأشباه الحُروف.
حصف:
الحَصَفُ: بَئْرٌ صِغارٌ يَقيحُ ولا يعظُم، ورُبَّما خَرَجَ في مَراقِّ البَطْن أيامَ الحَرِّ. حَصِفَ جَلْدُه حَصَفاً. والحَصافَةُ: ثخانة العَقل. رجلٌ حَصيفٌ حَصِفٌ، قال
حَديثُكَ في الشِتاءِ حَديثُ صَيْفٍ		وشَتْويُّ الحديثِ إذا تَصـيفُ
فتَخلِطُ فيه من هـذا بـهـذا		فما أدري أَأَحمَقُ أم حَصيفُ
ويقال: أحصَفَ نَسجَه: أحكمه. وأحصَفَ الفَرَسُ:عَدا عَدْواً شديداً، ويقال: استَحْصَف القوم واستحصدوا إذا اجتمعوا. قال الأعشى:
تَأوي طوائفُها إلى مَحْصُـوفةٍ		مَكرُوهةٍ يَخشىَ الكُماةُ نِزالُها
فصح:
الفُصِحْ: فِطْر النَصارَى، قال الأعشى:
بهم تَقرَّبَ يومَ الفِصْح ضاحيةً
وتَفصيحُ اللَّبَن: ذَهابُ اللِّبأ عنه وكَثرةُ مَحْضة وذَهابُ رَغْوته، فَصَّحَ اللَّبَنَ تَفصيحاً. ورجلٌ فصيحٌ فَصُحَ فَصاحة، وأفصَحَ الرجلُ القَوْلَ. فلما كَثُرَ وعُرِفَ أضمَروا القَولَ واكتَفَوا بالفِعل كقَولهم: أحسَنَ وأسْرَعَ وأبْطَأَ. ويقال في الشِّعْر في وصف العُجْم: أفصَح وإن كان بغَير العربّية كقول أبي النجم:
أعجَمَ في آذانِها فصيحا
يَعني صوتَ الحمارِ. والفصيحُ في كلام العامّة: المُعْرِبُ.
صفح:
الصَّفْحُ: الجَنْبُ من كلِّ شيءٍ. وصَفْحا السَيْف: وَجْههاهُ. وصَفْحةُ الرجلِ: عُرْضُ صَدره وسَيْفٌ مُصَفَّحٌ ومُصْفَح وصَدرٌ مُصْفَحٌ: أي عَريض، قال:
وصَدري مُصْفَحٌ للمَوتِ نَـهْـدٌ		إذا ضاقَت عن المَوتِ الصُدُورُ
وقال الأعشى:
أَلَسْنا نحنُ أكرَمَ إن نُسْبنـا		وأضْرَبَ بالمُهَنَّدة الصِّفاحِ
وقال لبيد:
كأنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراه		وأنواحاً عَلَيهِنَّ المَآلي
شَبَّهَ السَحَاب وظُلْمَتَه وبَرقَه بسُيُوفٍ مُصَفَّحة ، والمَآلي جمع المِئلاة وهي خِرْقةٌ سَوداء بيَد النَوّاحة. وكل حَجَرٍ عَريضٍ أو خَشَبةٍ أو لَوحٍ أو حَديدة أو سَيْفٍ له طُولٌ وعَرْضٌ فهو صَفيحة، وجمعُه صَفائحُ. والصُفّاحُ من الحِجارة خاصةً: ما عَرُضَ وطالَ، الواحدة صُفّاحة، قال:
ويُوقِدْون بالصُفّاحِ نارَ الحُباحِبِ
وَصَفْحتُ عنه: أي عَفَوتُ عنه. وصَفَحْتُ وَرَقَ المُصْحَف صَفْحاً. وصَفَحْتُ القَومَ: عَرَضْتُهم واحداً واحداً وتَصَفَّحْتُهم: نَظَرتُ في خِلالهم هل أرَى فُلاناً، أو ما حالُهم. وقوله تعالى: "أفَنَضِرْبُ عَنكُم الذِكْرَ صَفْحاً" هو الاِعراض. والصُفّاح من الإبِلِ: التي عَرُضَت أسنامُها، ويُجمَع صُفّاحات وصَفافيح.
والمُصافَحةُ معروفة.
فحص:
الفَحْصُ: شِدَّة الطَلَب خِلالَ كُلِّ شيءٍ تقول: فحَصْتُ عنه وعن أمره لأَعلَمَ كنْهَ حاله. ومَفْحَصُ القَطا: موضِعٌ تُفرِّخ فيه. والدَجاجَةُ تفحَصُ برَجلَيْها وجَناحَيْها في التُراب: تَتَّخِذُ أُفحُوصةً تَبيضُ أو تربضُ فيها.
وفي الحديث: "فَحَصُوا عن أوساط الرؤوُس" أي عَمِلوها مثلَ أَفاحيص القَطا. والمَطَرُ يَفحَص الحصَىَ: يقلِبُه ويُنَحِّي بعضَه عن بعض.
حفص:
أمُّ حَفْصة: تُكْنَى به الدَجاجةُ. ووَلَدُ الأَسَد يُسَمَّى حفصاً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **الفاء** onlarla birlikte
**ص ح ف**، **ح ص ف**، **ف ص ح**، **ص ف ح**، **ف ح ص**، **ح ف ص**، hepsi

**صحف**:
**الصُّحُفُ**: **الصَحيفة**’nin çoğuludur; hafifletilir ve ağırlaştırılır; **سفينة** ve **سُفْنُ** gibi; ikisi de nâdirdir; bunun kıyası **صَحائف** ve **سَفائن**’dir. **وصَحيفة الوَجْه**: derisinin derisi (yani yüz derisinin dış tabakası), dedi ki:
إذا بَدا من وَجْهِكَ الصَحيفُ
Ve **المُصْحَفُ**’a **مُصْحَفاً** adı verildi; çünkü o **أُصْحِفَ** kılındı; yani iki kapak arasında yazılmış **الصُّحُف**’u toplayıcı kılındı. **الصَّحْفةُ**: geniş, yayvan **القَصْعة** benzeri; çoğulu **صِحاف**. **الصَّحَفِيُّ**: **المُصَحِّف**; o, **الصُّحُف**’u okuma sebebiyle harflerin benzerleriyle hatayı rivayet eden kimsedir.

**حصف**:
**الحَصَفُ**: küçük bir çıbandır; irinlenir ve büyümez; bazen sıcak günlerinde karnın ince derilerinde çıkar. **حَصِفَ جَلْدُه حَصَفاً**. **الحَصافَةُ**: aklın kalınlığı (sağlamlığı). **رجلٌ حَصيفٌ حَصِفٌ**; dedi ki:
حَديثُكَ في الشِتاءِ حَديثُ صَيْفٍ		وشَتْويُّ الحديثِ إذا تَصـيفُ
فتَخلِطُ فيه من هـذا بـهـذا		فما أدري أَأَحمَقُ أم حَصيفُ
Ve denir: **أحصَفَ نَسجَه**: onu sağlam yaptı. Ve **أحصَفَ الفَرَسُ**: şiddetli bir koşuşla koştu. Ve denir: **استَحْصَف القوم** ve **استحصدوا**: toplandıkları zaman. **الأعشى** dedi ki:
تَأوي طوائفُها إلى مَحْصُـوفةٍ		مَكرُوهةٍ يَخشىَ الكُماةُ نِزالُها

**فصح**:
**الفُصِحْ**: Hristiyanların bayramı (Paskalya). **الأعشى** dedi ki:
بهم تَقرَّبَ يومَ الفِصْح ضاحيةً
Ve **تَفصيحُ اللَّبَن**: ondan **اللِّبأ**’nın gitmesi ve **مَحْضة**’nin çokluğu ve köpüğünün gitmesi; **فَصَّحَ اللَّبَنَ تَفصيحاً**. Ve **رجلٌ فصيحٌ**: **فَصُحَ فَصاحة**; ve **أفصَحَ الرجلُ القَوْلَ**. Sonra çoğalıp bilinir olunca **القَول**’ü gizlediler ve fiille yetindiler; onların sözü gibi: **أحسَنَ** ve **أسْرَعَ** ve **أبْطَأَ**. Ve şiirde Acemleri vasfetmede denir: **أفصَح**; Arapça olmayanla olsa bile; **أبي النجم**’in sözü gibi:
أعجَمَ في آذانِها فصيحا
Yani eşeğin sesi. Ve **الفصيحُ** avamın كلامında: **المُعْرِبُ**.

**صفح**:
**الصَّفْحُ**: her şeyin yanı. **وصَفْحا السَيْف**: onun iki yüzü. **وصَفْحةُ الرجلِ**: göğsünün eni. Ve **سَيْفٌ مُصَفَّحٌ** ve **مُصْفَح** ve **صَدرٌ مُصْفَحٌ**: yani geniş. Dedi ki:
وصَدري مُصْفَحٌ للمَوتِ نَـهْـدٌ		إذا ضاقَت عن المَوتِ الصُدُورُ
Ve **الأعشى** dedi ki:
أَلَسْنا نحنُ أكرَمَ إن نُسْبنـا		وأضْرَبَ بالمُهَنَّدة الصِّفاحِ
Ve **لبيد** dedi ki:
كأنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراه		وأنواحاً عَلَيهِنَّ المَآلي
Bulutu, onun karanlığını ve şimşeğini **مُصَفَّحة** kılınmış kılıçlara benzetti; **المَآلي** ise **المِئلاة**’nin çoğuludur; o, ağıtçı kadının elindeki siyah bir bezdir. Ve uzunluğu ve eni olan her geniş taş veya tahta veya levha veya demir veya kılıç: **صَفيحة**’dir; çoğulu **صَفائحُ**. Ve **الصُفّاحُ** taşlardan özellikle: eni genişleyip uzayan şeydir; teki **صُفّاحة**. Dedi ki:
ويُوقِدْون بالصُفّاحِ نارَ الحُباحِبِ
Ve **وَصَفْحتُ عنه**: yani onu affettim. Ve **وصَفَحْتُ وَرَقَ المُصْحَف صَفْحاً**. Ve **وصَفَحْتُ القَومَ**: onları birer birer arz ettim (gözden geçirdim). Ve **تَصَفَّحْتُهم**: aralarında baktım; falancayı görüyor muyum, yahut halleri nedir. Yüce Allah’ın sözü: **"أفَنَضِرْبُ عَنكُم الذِكْرَ صَفْحاً"**: o, yüz çevirmedir. Ve **الصُفّاح** develerden: hörgüçleri enli olanlardır; **صُفّاحات** ve **صَفافيح** diye toplanır.
Ve **المُصافَحةُ** bilinir.

**فحص**:
**الفَحْصُ**: her şeyin arasından şiddetli arayıştır; dersin ki: **فحَصْتُ عنه وعن أمره**: halinin künhünü bileyim diye. **ومَفْحَصُ القَطا**: onun yavruladığı yer. Ve tavuk, ayakları ve kanatlarıyla toprakta **تفحَصُ** eder: yumurtladığı yahut üzerinde yattığı bir **أُفحُوصةً** edinir.
Hadiste: **"فَحَصُوا عن أوساط الرؤوُس"**: yani onları **أَفاحيص القَطا** gibi yaptılar. Ve yağmur çakılı **يَفحَص** eder: onu çevirir ve bir kısmını bir kısmından uzaklaştırır.

**حفص**:
**أمُّ حَفْصة**: tavuk onunla künyelenir. Ve aslanın yavrusu **حفصاً** diye adlandırılır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صَفْحُ الشيءِ: ناحيتُه. وصَفْحُ الإنسان: جَنْبُه. وصَفْحُ الجبل: مُضْطَجَعُه. وصَفْحَةُ كلِّ شيءٍ: جانبُه. ونَظَر إليَّ بِصَفْحِ وجهه وبصُفْح وجهه، أي بِعُرْضِه. قال أبو عبيدة: يقال ضَرَبَهُ بصُفْح السَيف. وصفيحةَ الوجه: بَشَرَةُ جِلْدِه. وصَفائح الباب: أَلْواحه. والصَفيحة: السَيْفُ العَريض، وكذلك الحَجَرُ العريض. ووَجْهُ كلِّ شيء عريضٍ صَفيحةٌ. وصَفَحْتُ عن فلانٍ، إذا أعْرضْتَ عن ذَنْبِه. وقد ضَرَبْتُ عنه صَفْحاً، إذا أعْرَضْتَ عنه وتركتَه. وصَفَحْتُ الإبلَ على الحوْض، إذا أَمْرَرْتَها. وصفَحْتُ فُلاناً وأصفحتُه، إذا سألك فردَدْتَه. وصَفَحْتُهُ وأَصْفَحْتُهُ جميعاً، إذا ضَرَبْتَهُ بالسيف مُصْفَحاً، أي بِعُرْضه. وتَصَفَّحْتُ الشيءَ، إذا نَظَرتَ في صَفَحاتِه. والمصافحة: الأخْذُ باليد. والتَصافُحُ مثله. وتقول: وَجْه هذا السيف مُصْفَحٌ، أي عريض، من أَصْفَحْتُهُ والمصفح أيضاً: المحال وفي الحديث قلب المؤمن مصفح على الحق. والمُصْفَحُ أيضاً: السادس من سهام المَيْسِرِ. والتَصْفيحُ: مثل التصفيق. وفي الحديث: "التَسْبيحُ للرجال والتَصفيح للنساء"، ويُروى أيضاً بالقاف. وتَصفيحُ الشيء: جعلُه عَريضاً. ومنه قولهم رجُلٌ مُصَفَّحُ الرأس، إذا كان عريض الرأسِ. وقول لبيدٍ يصف سَحاباً:
كأنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراهُوأنْواحاً عليهنَّ المآلي
قال ابن الأعرابيُّ: المُصَفَّحاتُ: السُيوفُ، لأنَّها صُفّحت حين طُبِعَتْ، وتَصْفيحها: تعريضها ومَطْلُها. ويروى بكسر الفاء، كأنّه شبَّهَ تَكَشُّفَ الغَيْمِ إذا لمع منه البَرْق فانفرج ثم التقى بعد خُبُوِّهِ بتصفيح النساء إذا صَفَّفْهنَ بأيديهِنَّ. والصُفَّاح بالضم والتشديد: الحَجَر العريض.

##### Türkçe

**صَفْحُ** şeyin: onun tarafı. Ve **صَفْحُ** insanın: yanı. Ve **صَفْحُ** dağın: yatacağı yer. Ve her şeyin **صَفْحَةُ**si: yanı. Ve bana yüzünün **صَفْحِ**iyle ve yüzünün **صُفْح**uyla baktı; yani onun eniyle. Ebû Ubeyde dedi: “Onu kılıcın **صُفْح**uyla vurdu” denir. Ve yüzün **صفيحةَ**si: derisinin derisi (yüz derisi). Ve kapının **صَفائح**i: levhaları. Ve **الصَفيحة**: geniş kılıç; yine (aynı şekilde) geniş taş. Ve geniş olan her şeyin yüzü **صَفيحةٌ**dir. Ve falandan **صَفَحْتُ**; onun günahından yüz çevirdiğin zaman. Ve ondan **صَفْحاً** vurdum; ondan yüz çevirdiğin ve onu bıraktığın zaman. Ve develeri havuzun üzerine **صَفَحْتُ**; onları geçirdiğin zaman. Ve falanı **صَفَحْتُ** ve onu **أصفحتُه**; sana sordu da sen onu geri çevirdiğin zaman. Ve onu **صَفَحْتُهُ** ve onu **أَصْفَحْتُهُ** ikisi birden; onu kılıçla **مُصْفَحاً** vurduğun zaman; yani onun eniyle. Ve şeyi **تَصَفَّحْتُ**; onun **صَفَحات**ında baktığın zaman. Ve **المصافحة**: elle tutma. Ve **التَصافُحُ** onun gibidir. Ve dersin: “Bu kılıcın yüzü **مُصْفَحٌ**”; yani geniş; “onu **أَصْفَحْتُهُ**”den (gelir). Ve **المصفح** da: imkânsız olan. Ve hadiste: “Müminin kalbi hak üzere **مصفح**tır.” Ve **المُصْفَحُ** da: **المَيْسِرِ** oklarının altıncısı. Ve **التَصْفيحُ**: **التصفيق** gibidir. Ve hadiste: “Erkekler için **التَسْبيحُ** ve kadınlar için **التَصفيح**”; ve **القاف** ile de rivayet olunur. Ve şeyin **تَصفيحُ**i: onu geniş kılmaktır. Ve ondan onların sözü: “Başlı bir adam **مُصَفَّحُ الرأس**”; başı geniş olduğu zaman. Ve Lebîd’in bir bulutu vasfettiği sözü:

Sanki onun zirvesinde **مُصَفَّحاتٌ**
ve onların üzerinde **أنْواحاً** ve **المآلي**

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المُصَفَّحاتُ**: kılıçlardır; çünkü onlar basıldıkları zaman **صُفّحت** oldular; ve onların **تَصْفيحُ**i: onları genişletmek ve onları uzatmaktır. Ve fânın kesriyle rivayet olunur; sanki şimşek ondan parladığı zaman bulutun açılıp ayrılmasını, sonra sönmesinden sonra birleşmesini, kadınların **تصفيح**ine benzetti; onları elleriyle saf saf dizdiğin zaman. Ve **الصُفَّاح** (zamme ve şeddeli): geniş taş.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ص ف
حصف ، حفص ، صفح ، صحف ، فصح ، فحص : ( مستعملة ) .
حصف : يقال : رجل حَصِيفٌ بَيّن الحَصافة ، وقد حَصُفَ حَصافة إذا كان جَيِّد الرأي مُحْكَم العَقِل . وثوْبٌ حَصِيفٌ إذا كان مُحْكَمَ النسج صفيقَهُ . ورَأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ ، وقد استَحْصَفَ رأيُه إذا استحكم ، وكذلك المُسْتَحْصِد . ويقال للفرس وغيره : أَحْصَفَ إحْصَافاً إذا عَدَا فأَسرَعَ وفيه تقارُب ، ومنه قول العَجّاج : ذَارٍ إذا لاَقَى العَزَازَ أَحْصَفَا رواه أبو عُبَيد عن أصحابه . وقال الليثُ : الحَصَفُ : بَثْرٌ صغار يَقِيحُ ولا يَعْظُم وربما خرجَ في مَرَاقّ البَطن أيامَ الحرِّ . يقال : حَصِف جِلْدُه حَصفاً . وقال أبو عُبَيْد : حَصِفَ فلانٌ يَحْصَفُ حَصَفاً ، وبَثِرَ وَجهُه يَبْثَرُ بَثَراً . وقال الليث : الحَصَافَةُ : ثَخَانَة العقل ورجلٌ حَصِيفٌ وحَصِفٌ . وأَحْصَفَ الناسجُ نَسْجَه ، ويقال : اسْتَحْصَفَ القومُ واستَحصَدُوا إذا اجتمعوا ، قال الأعشى : تأْوِي طوائِفُها إلى مَحْصوفَةٍ مَكْروهةٍ يَخشَى الكُمَاةُ نِزالَها قلتُ : أراد بالمحصوفة كتيبةً مجموعة ، وجعلها مَحْصوفة من حُصِفَت فهي مَحصوفة . وفي ( النوادر ) : حَصبْتُه عن كذا وكذا ، وأَحْصَبَتْهُ وحَصفْتُه وأحْصفْتُه ، وحَصَيتُه وأَحصَيتُه إذا أقْصَيتَه . فصح : الليثُ : الفِصحُ : فِطْر النصارى . قال : والمُفْصِحُ من اللَّبَنِ إذا ذهب عنه اللِّبَأُ وكثُر مَحْضُه وقلَّت رَغْوته ، ويقال : فَصَّحَ اللبنُ تَفْصيحاً . أبو عُبَيد عن الأصمعي : أولُ اللَّبَن اللِّبَأُ ثم الذي يليه المُفصِح . يقال : أفصح اللَّبنُ إذا ذهب عنه اللِّبأُ . وقال الليث : رجل فَصِيحٌ ، وقد فَصُحَ فصاحةً ، وقد أفصح الرجلُ القولَ ، فلما كثُر وعُرِف أضمروا القول واكتفوا بالفعل ، كما تقول : أَحْسَن ، وأَسرع ، وأَبْطأ ، وإنما هو أَحْسَنَ الشيءَ وأسرعَ ، العمل . قال : وقد يجيء في الشّعرِ في وصف العُجْم أفصح يرادُ به بيان القول ، وإن كان بغير العربية كقول أبي النجم : أَعْجَم في آذانها فصيحاً يعني صوت الحمار أنه أعْجَمُ وهو في آذان الأَتنِ فصيح بَيِّن . ويقال : أَفْصِحْ لي يا فلان ولا تُجَمْجِم قال : والفَصِيحُ في كلام العامة المُعْرِبُ . وقال غيره : يقال : قد فَصَحَك الصُّبْحُ أي بَانَ لك وغَلَبَك ضَوْؤُه ، ومنهم مَن يقول : فَضَحَك . وقال أبو زيد : ما كان فُلانٌ فَصِيحاً ، ولقد فَصُح فَصاحَةً ، وهو البيِّن في اللسان
والبلاغة ، ويقال أفصح الصبيُّ في منطقه إفْصَاحاً إذا فهمتَ ما يقول في أول ما يتكلم : وأفصح الأغْتَمُ إذا فهمتَ كلامه بعد غُتْمَتِه . وقال ابن شُمَيل : هذا يومٌ فِصْحٌ كما ترى ، والفِصْحُ : الصَّحْوُ من القُرِّ إذا لم يكن فيه قُرّ فهو فِصْح وإن كان فيه غَيمٌ ومَطَرٌ وريحٌ بعد ألاّ يكون فيه قُرّ ، وكذلك الفَصْيَةُ ، وهذا يوم فَصْيَةٍ كما ترى ، وقد أفْصَينَا من هذا القُرِّ أي خرجنا منه وقد أفْصى يَومنا . وأفْصَى القُرُّ إذا ذهب قاله ابن شُمَيْل . صحف : قال الليث : الصُّحُفُ : جماعةُ الصَّحِيفة ، وهذا من ( النوادر ) ، وهو أن تجْمَع فَعِيلَة على فُعُل ، قال : ومثله سفينة وسُفُن ، وكان قياسُهما صحائفُ وسَفائن ، قال : وقول الله جلّ وعزّ : ( ? لاُولَى ? صُحُفِ إِبْرَ ? هِيمَ وَمُوسَى ? ) ( الأعلى : 19 ) يعني الكتب التي أنزلت عليهما ، قال : وصحيفةُ الوَجْه : بَشَرَةُ جِلده . وأنشد : إذا بَدَا من وجهك الصَّحِيفُ قال : وإنما سُمِّي المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنه أُصْحِفَ أي جعل جامعاً للصُّحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن . وقال الفرّاء : يقال : مُصحفٌ ومِصْحَف ، كما يقال : مُطرَفٌ ومِطرَفٌ قال : وقوله : مُصحف من أُصْحِفَ أي جُمِعت فيه الصُّحُف ، قال : وأُطرِف : جُعل في طرَفيْه العَلَمان ، قال : فاستثقلت العربُ الضمة في حروف فكسرت الميم ، وأصلها الضم ، فمن ضَمّ جاء به على أصله ، ومن كسره فلاستثقاله الضمة ، وكذلك قالوا في المُغزَل مِغْزَلاً ، والأصلُ مُغْزَل من أُغْزِل أي أُدِير . وقال أبو زيد : تميم تقول : المِغْزَلُ والمِطْرَفُ والمِصحف ، وقيس تقول : المُطرَف والمُغْزَل والمُصحَف . وقال الليث : الصَّحْفة : شبه قَصْعة مُسْلَنْطِحَة عريضة وجَمْعُها صِحَاف . وأنشد : والمَكَاكِيك والصِّحَاف من الفِ ضةِ والضامِزاتُ تحت الرِّحَالِ وقال الله جلّ وعزّ : ( تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَ ? فٍ مِّن ذَهَبٍ ) ( الزّخرُف : 71 ) . أبو عُبَيد عن الكِسائي : أعظَمُ القِصَاع الجَفْنة ، ثم القَصْعةُ تليها تُشْبع العَشَرَة ، ثم الصَّحْفَة تشبع الخمسة ونحوهم ، ثم المِئكَلَة تُشْبع الرجلين والثلاثة ، ثم الصُّحَيْفة تُشْبِعُ الرجل . قال الليث : والذي يَرْوِي الخطأ على قراءة الصُّحُف هو المُصَحِّف والصَّحَفِيُّ . صفح : قال الليث : الصَّفْحُ : الْجَنب ، وصفْحا كلِّ شيءٍ جانباه ، قال : وصَفْحَتا السَّيْف : وجهاه . وصفْحةُ الرجل : عُرْضُ وجهه ، وسَيفٌ مُصْفَحٌ : عريض ، والصَّدْر المُصفَح كذلك ، وأنشد للأعشَى : أَلسنا نحن أكرَمَ إن نُسِبنا وأَضرَبَ بالمُهَنَّدَةِ الصِّفاح يعني العِراض ، وأنشد : وصدرِي مُصْفَحٌ للموت نَهْدٌ إذا ضاقَتْ عن الموْتِ الصُّدُور
وفي حديث حُذَيفة أنه قال : ( القُلوبُ أربعة : فقلْبٌ أغلفُ ، فذاك قلب الكافر ، وقلبٌ مَنكوسٌ فذاك قلب رجع إلى الكُفر بعد الإيمان ، وقلبٌ أَجْرَدٌ مثل السِّرَاج يَزْهَر فذاك قلب المؤمِن ، وقلب مُصْفح اجتمعَ فيه النِّفاق والإيمانُ ، فَمَثَل الإيمان فيه كمَثلِ بَقْلَةٍ يُمِدُّها الماءُ العَذْب ، ومثَل النفاق فيه كمثل قَرْحَة يُمِدُّها القَيْحُ والدّم ، وهو لأيِّهما غَلَب ) . وقال شمر فيما قرأتُ بخطِّه : القلب المُصْفَح ، زعم خالد أنه المُضْجع الذي فيه غلّ ، الذي ليس بخالص الدِّين . وقال ابن بُزرْج : المُصفَح : المقلوب . يقال : قلبْتُ السيف وأَصْفَحْتُه وصابَيْتُه . فالمُصفَحُ والمُصابَى : الذي يُحَرَّف عن حَدِّه إذا ضُرِب به ويُمَال إذا أرادوا أن يغمدوه . قال : وقال أبو عمرو وغيره : ضَرَبه بالسيف مُصْفَحاً إذا ضَرَبه بعُرْضه . وقال الطِّرِمَّاح : فلمَّا تناهتْ وهي عَجْلَى كأنها على حَرْفِ سيفٍ حَدُّه غير مُصْفَح قال : وقال بعضهم : المُصْفَح : العَرِيض الذي له صفحاتٌ لم تستقم على وَجْه واحد كالمُصْفَح من الرُّؤُوسِ له جوانِب . قلت : والذي عِنْدِي في القلب المُصْفَح أنَّ معناه الذي له صَفْحَان أي وجهان يَلقى أهل الكُفْرِ بوجه ، ويلقى المؤمنين بوجه . وصَفْحُ كلِّ شيء : وجهه وناحيتُه ، وهو معنى الحديث الآخر : ( من شَرِّ الرجال ذو الوجهين الذي يأتي هؤلاء بوجه وهؤلاء بوجه ) وهو المنافق . ويقال : صَفَحَ فلانٌ عنِّي أي أَعْرَضَ بوجههِ وَوَلاَّني وَجه قَفاه . وأنشد أبو الهيثم : يَصْفَحُ للقِنَّة وجهاً جَأْبا صَفْحَ ذِرَاعَيْه لِعَظْمٍ كَلْبَا قال : وصف حبلا عرّضه فاتِلُه حين فتله فصار له وجهان ، فهو مَصْفُوحٌ أي عريضٌ ، وقوله : صَفْح ذراعيه أي كما يبْسُط الكلب ذِراعيْه على عَرْقٍ يُوَتِّدُه على الأرض بذراعيه يَتَعَرَّقه ، ونصب كلباً على التفسير . قال : وصَفْحَتا العُنُق : ناحيتاه ، وصَفْحَتا الوَرَق : وجهاه اللذان يُكْتَبُ فيهما فجعل حُذَيفَة قلب المنافق الذي يأتي الكُفار بوجه وأهل الإيمان بوجه آخر ذا وجهين . وقال رجل من الخوارج : ( لنَضْرِبَنَّكم بالسيوف غير مُصْفَحات ) يقول : نضْرِبُكم بحدّها لا بِعُرْضها . وقال الشاعر : تُحَيْتَ مناطِ القُرْط من غير مُصْفَحٍ أجاد به خَدّ المُقَلَّد ضَارِبُه ويقال : أتاني فلان في حاجة فأصفَحْتُه عنها إصفَاحاً إذا طلبها فمنَعْتُه . والمُصَفَّحَات : السيوف العريضة وهي الصَّفائحُ واحدتُها صفيحة . وقال لبيد يصف السحاب : كأنَّ مُصفَّحَاتٍ في ذُراه وأَنْوَاحاً عَلَيهن المآلي
شَبّه البرق في ظلمة السحاب بسيوف عِرَاضٍ ، وواحد الصَّفائح صفيحة . ويقال للحجارة العريضة صفائح أيضاً ، واحدتها صَفيحَة وصفيح . وقال لبِيد : وصَفَائِحاً صُمّاً روا سِيها يُسَدِّدْن الغُضونا وهي الصُّفَّاح أيضاً الواحدة صُفَّاحة ، ومنه قول النابغة : ويُوقِدْن بالصُّفَّاحِ نار الحُباحِبِ وأما قول الله جلّ وعزّ : ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) المعنى أفَنُعْرِض عن تذكيركم إعراضاً من أجل إسرَافِكم على أنفُسِكم في كفركم ، يقال : صَفَح عن فلان أي أعرض عنه مُوَلِّيا ، ومنه قول كُثَيِّر يصف امرأةً أعرَضَتْ عنه . صفُوحاً فما تَلْقاك إلا بَخيلَةً فَمَنْ مَلّ منها ذلك الوصل مَلَّتِ وأما الصَّفوح من صفات الله جلّ وعزّ فمعناه العَفُوّ . يقال : صَفَحْتُ عن ذَنْبِ فلان أي أعْرَضت عنه فلم أُؤاخِذه به . قلت : فالصَّفُوحُ في نعت المرأة المُعْرِضَةُ صَادَّةً هاجِرة والصَّفُوحُ في صفة الله العَفُوّ عن ذنب عبده معرِضاً عن مجازاته تَكَرُّماً ، فأحدهما ضد الآخر ونصب قوله : صَفْحاً في قوله : ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) على المصدر : لأنّ معنى قوله ) حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) أَنُعْرِض عنكم ونصفح وضَرْبُ الذِّكْر : رَدُّه وكَفُّه ، وقد أضرب عن كذا أي كفَّ عنه وتركه . وقال الليث : صفَحْتُ وَرَق المصحف صَفْحاً وصَفَحْتُ القومَ إذا عَرَضْتَهم واحداً واحداً ، وتَصَفَّحْتُ وُجُوهَ القوم إذا تأملتَ وجوههم تنظر إلى حُلاهم وصورهم وتَتَعَرَّف أمرهم . قال والصُّفَّاح من الإبل التي عَظُمَت أسْنِمتُها ، فكأن سَنام الناقة يأْخُذُ قَرَاها ، وجَمْعُها صُفَّاحات وصَفَافِيح . أبو عُبَيد : من أسماء قِداح المَيْسر المُصْفَحُ والمُعَلَّى . قال أبو عُبَيد ، وقال أبو زيد : إذا سقَى الرجلُ غيرَه أيَّ شراب كان ومتى كان قال : صَفَحْتُ الرجلَ أصْفَحُه صَفْحاً ، قال : وصَفَحْتُ الرجلَ وأصْفَحْتُه كلاهما إذا سأَلَكَ فَمَنَعْته . وفي الحديث : ( التَّسْبِيحُ للرِّجال ، والتَّصْفِيحُ للنساء ) ، ويروى التَّصْفِيق ومعناهما واحد ، يقال : صَفَّح وصَفَّق بيديه ، وروى بيت لبيد في صفة السحاب : كأنَّ مُصَفِّحَاتٍ في ذُرَاه جعل المُصَفِّحَاتِ نساءً يُصَفِّقْنَ بأيديهن في مأتم ، شبّه صوت الرعد بتصفيقهن ، ومن رواه : مُصَفَّحَات ، أراد السيوف العَريضة ، شبَّه بريق البرق بَبرِيقها . وقال ابن الأعرابي : الصَّافح : الناقةُ التي فقدت ولدها فَغَرَزَتْ وذهب لبنها وقد صَفَحت صُفُوحاً . والرجل يصافحُ الرجل إذا وضع صُفْحَ كَفِّه في صُفْح كَفّه وصُفْحا
كَفَّيْهما : وَجْهَاهُما . وصفْحٌ : اسم رجل من كَلْب بن وَبْرَة ، وله حديثٌ عند العرب معروف . وصِفَاحُ نَعْمَانَ : جِبال تُتَاخِمُ هذا الجبل وتُصَادفه . ونَعْمانُ : جَبل بين مَكَّة والطائف . أبو زيد : من الرؤوس : المُصَفَح ، وهو الذي مُسِحَ جنبا رأسه ونتأ جَبينُه فخرج وظهرت قَمَحْدُوَتُه ، والأَرْأَسُ مِثْلُ المُصْفَح ولا يقال رؤاسِي . وقال ابن الأعرابي : في جبهته صَفَحٌ أي عُرْضٌ فاحِشٌ . قال : وناقَةٌ مُصَفَّحَةٌ ومُصَرَّاةٌ ومُصَوَّاة ومُصَرّبَةٌ بمعنى واحد . فحص : قال الليث : الفَحْصُ : شِدَّةُ الطَّلَب خلال كلِّ شيء ، تقول : فَحَصْتُ عن فُلانٍ ، وفَحَصْتُ عن أمْرِه لأعْلَم كُنْهَ حالِه ، والدَّجاجَة تَفْحَص برجليها وجَناحيها في التراب تَتَّخِذ لنفسها أُفْحُوصةً تبيض أو تَجْثُم فيها . وأَفاحيصُ القَطَا : التي تُفَرِّخُ فيها ، ومنه اشْتُقَّ قول أبي بكر : فحَصُوا عن أوساط الرءُوس أي عملُوها مثل أفاحِيص القَطَا . ومنه الحديث المرفوع : ( مَنْ بَنَى لله مَسْجداً ، ولَوْ مثل مَفْحَص قَطَاةٍ بَنَى الله له بيتاً في الجنة ) ، ومَفْحَصُ القطاة حيث تُفَرِّخ فيه من الأرض ، والمطر يفحصُ الحَصَى إذا اشتد وقْعُ غَبْيَتِه فقلب الحَصَى ونحَّى بعضه عن بعض ، وغَبْيَةُ المطر : دَفْعَتُه الشديدة بوابل من المطر . ويقال : بينهما فِحاصٌ أي عداوة ، وقد فاحَصَني فلانٌ فِحَاصاً : كأن كل واحد منهما يَفْحَصُ عن عيب صاحبه وعن سِرِّه . وفلانٌ فَحِيصي ومُفَاحِصِي بمعنى واحد . حفص : قال الليث : الدَّجاجةُ تُكَنى أُمّ حَفْصَة ، وولد الأسد يسمى حَفْصاً . وروى ابن شُمَيْل عن الخليل أنه قال : يسمى ولد الأسد حَفْصا . وقال ابن الأعرابي : هو السبع أيضاً . والزَّبِيلُ يسمى حَفْصاً . وجمعه أحْفاصٌ ، وهي المِحْفَصَةُ أيضاً .

##### Türkçe

ح ص ف
**حصف** ، **حفص** ، **صفح** ، **صحف** ، **فصح** ، **فحص** : (kullanılanlar).

**حصف** : denilir: **رجل حَصِيفٌ**; **الحَصافة**’si (sağlam akıllılığı) apaçık olan (kimse). Ve **حَصُفَ حَصافة** (denilir) eğer iyi görüşlü, aklı sağlamlaştırılmış ise. Ve **ثوْبٌ حَصِيفٌ**: eğer dokuması sağlam, kalını ise. Ve **رَأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ**; ve **استَحْصَفَ رأيُه**: eğer sağlamlaştı ise; ve bunun gibi **المُسْتَحْصِد**. Ve ata ve başkasına denilir: **أَحْصَفَ إحْصَافاً**: eğer koştu da hızlandı ve onda (adımda) yakınlık (kısalık) varsa. Ve ondan, **العَجّاج**’ın sözü:
ذَارٍ إذا لاَقَى العَزَازَ أَحْصَفَا
Bunu Ebû Ubeyd, ashabından rivayet etti.

Ve **الليثُ** dedi: **الحَصَفُ**: küçük kabarcıklar; irinlenir ve büyümez; bazen sıcak günlerinde karnın ince derilerinde çıkar. Denilir: **حَصِف جِلْدُه حَصفاً**. Ve Ebû Ubeyd dedi: **حَصِفَ فلانٌ يَحْصَفُ حَصَفاً**; ve **بَثِرَ وَجهُه يَبْثَرُ بَثَراً**. Ve **الليث** dedi: **الحَصَافَةُ**: aklın kalınlığı; ve **رجلٌ حَصِيفٌ** ve **حَصِفٌ**. Ve dokumacı **أَحْصَفَ** dokumasını (sağlam yaptı). Ve denilir: **اسْتَحْصَفَ القومُ** ve **استَحصَدُوا**: eğer toplandılar ise. **الأعشى** dedi:
تأْوِي طوائِفُها إلى مَحْصوفَةٍ
مَكْروهةٍ يَخشَى الكُمَاةُ نِزالَها
Dedim: **المحصوفة** ile toplu bir bölük (kitle)yi kastetti; ve onu **حُصِفَت**’ten **مَحصوفة** kıldı.

Ve ( **النوادر** )’de: **حَصبْتُه** onu şundan şundan (uzaklaştırdım); ve **أَحْصَبَتْهُ**; ve **حَصفْتُه** ve **أحْصفْتُه**; ve **حَصَيتُه** ve **أَحصَيتُه**: eğer onu uzaklaştırdıysan.

**فصح** : **الليثُ**: **الفِصحُ**: Hristiyanların Paskalyası. Dedi: ve sütten **المُفْصِحُ**: eğer ondan **اللِّبَأُ** (ağız sütü) gitti, saf sütü çoğaldı ve köpüğü azaldı ise. Ve denilir: **فَصَّحَ اللبنُ تَفْصيحاً**. Ebû Ubeyd, **الأصمعي**’den: sütün ilki **اللِّبَأُ**’dur, sonra onu izleyen **المُفصِح**’tır. Denilir: **أفصح اللَّبنُ**: eğer ondan **اللِّبأُ** gitti ise.

Ve **الليث** dedi: **رجل فَصِيحٌ**; ve **فَصُحَ فصاحةً**. Ve **أفصح الرجلُ القولَ**; sonra çoğalınca ve bilininince, sözü gizlediler ve fiille yetindiler; senin “**أَحْسَن**”, “**أَسرع**”, “**أَبْطأ**” demen gibi; hâlbuki o, “**أَحْسَنَ** şeyi” ve “hızlandırdı işi”dir. Dedi: şiirde, Acemleri vasfetmede **أفصح** gelir; onunla sözün açıklığı kastedilir, Arapça olmasa bile; Ebû’n-Necm’in sözü gibi:
أَعْجَم في آذانها فصيحاً
Yani eşeğin sesi: o **أَعْجَمُ**’dır; fakat dişi eşeğin kulaklarında **فصيح** (açık, belirgin)dir. Ve denilir: “**أَفْصِحْ** لي يا فلان ولا **تُجَمْجِم**.” Dedi: halkın كلامında **الفَصِيحُ**: **المُعْرِبُ**’dir.

Ve başkası dedi: denilir: “**قد فَصَحَك الصُّبْحُ**” yani sana açığa çıktı ve onun ışığı sana galip geldi; onlardan kimi “**فَضَحَك**” der. Ve Ebû Zeyd dedi: falan **فَصِيحاً** değildi; hâlbuki **فَصُح فَصاحَةً**; o, dilde ve belâgatte açık olandır. Ve denilir: çocuk konuşmasında **أفصح الصبيُّ** **إفْصَاحاً**: eğer ilk konuştuğunda ne dediğini anladıysan. Ve **أفصح الأغْتَمُ**: eğer tutukluğundan sonra sözünü anladıysan.

Ve İbn Şümeyl dedi: bu, gördüğün gibi **يومٌ فِصْحٌ**’tur; ve **الفِصْحُ**: soğuğun içinden, içinde soğuk bulunmadığı vakit açıklık (açık hava)dır; onda soğuk yoksa o **فِصْح**’tır; onda bulut, yağmur ve rüzgâr olsa bile, yeter ki onda soğuk olmasın. Ve bunun gibi **الفَصْيَةُ**; ve bu, gördüğün gibi **يوم فَصْيَةٍ**’dir. Ve “bu soğuktan **أفْصَينَا**” yani ondan çıktık; ve günümüz **أفْصى** etti. Ve soğuk **أفْصَى**: eğer gitti ise; bunu İbn Şümeyl söyledi.

**صحف** : **الليث** dedi: **الصُّحُفُ**: **الصَّحِيفة**’nin topluluğu; bu ( **النوادر** )’dendir; o da, **فَعِيلَة**’yi **فُعُل** üzerine cem etmendir. Dedi: bunun benzeri: **سفينة** ve **سُفُن**; ikisinin القياس’ı **صحائف** ve **سَفائن** idi. Dedi: Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( ? لاُولَى ? صُحُفِ إِبْرَ ? هِيمَ وَمُوسَى ? ) (الأعلى: 19) yani ikisine indirilen kitaplar. Dedi: **صحيفةُ الوَجْه**: derisinin بشرesi. Ve şu beyti okudu:
إذا بَدَا من وجهك الصَّحِيفُ
Dedi: **المُصْحَفُ** ancak **مُصْحَفاً** diye adlandırıldı; çünkü **أُصْحِفَ** edildi; yani iki kapak arasında yazılı **الصُّحُف**’a جامع kılındı.

Ve **الفرّاء** dedi: denilir: **مُصحفٌ** ve **مِصْحَف**; denildiği gibi: **مُطرَفٌ** ve **مِطرَفٌ**. Dedi: ve onun “**مُصحف**” sözü, **أُصْحِفَ**’ten (gelir); yani içinde **الصُّحُف** toplandı. Dedi: ve **أُطرِف**: iki ucunda iki alamet kılındı. Dedi: Araplar harflerdeki dammayı ağır buldular da mîm’i kestirdiler; aslı dammadır. Kim damme yaptıysa onu aslı üzere getirdi; kim kesre yaptıysa, dammayı ağır bulduğu içindir. Ve bunun gibi, **المُغزَل** hakkında **مِغْزَلاً** dediler; aslı **مُغْزَل**’dir; **أُغْزِل**’den, yani döndürüldü.

Ve Ebû Zeyd dedi: Temîm **المِغْزَلُ** ve **المِطْرَفُ** ve **المِصحف** der; Kays ise **المُطرَف** ve **المُغْزَل** ve **المُصحَف** der.

Ve **الليث** dedi: **الصَّحْفة**: geniş, yayvan, düzleşmiş bir çanak benzeri; cem’i **صِحَاف**’tır. Ve şu beyti okudu:
والمَكَاكِيك والصِّحَاف من الفِ
ضةِ والضامِزاتُ تحت الرِّحَالِ
Ve Allah جلّ وعزّ dedi: ( تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَ ? فٍ مِّن ذَهَبٍ ) (الزّخرف: 71).

Ebû Ubeyd, **الكِسائي**’den: çanakların en büyüğü **الجَفْنة**’dir; sonra onu izleyen **القَصْعةُ** on kişiyi doyurur; sonra **الصَّحْفَة** beş kişiyi ve onların benzerlerini doyurur; sonra **المِئكَلَة** iki ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصُّحَيْفة** bir kişiyi doyurur.

**الليث** dedi: **الصُّحُف** kıraati üzerine hatayı rivayet eden, **المُصَحِّف** ve **الصَّحَفِيُّ**’dir.

**صفح** : **الليث** dedi: **الصَّفْحُ**: yan (cânib). Her şeyin **صفْحا**’sı: onun iki yanı. Dedi: **صَفْحَتا السَّيْف**: onun iki yüzü. Ve **صفْحةُ الرجل**: yüzünün eni. Ve **سَيفٌ مُصْفَحٌ**: geniş. Ve **الصَّدْر المُصفَح** da böyledir. Ve **الأعشَى**’dan şu beyti okudu:
أَلسنا نحن أكرَمَ إن نُسِبنا
وأَضرَبَ بالمُهَنَّدَةِ الصِّفاح
Yani genişler. Ve şu beyti okudu:
وصدرِي مُصْفَحٌ للموت نَهْدٌ
إذا ضاقَتْ عن الموْتِ الصُّدُور

Ve Huzeyfe’nin hadîsinde, dediği rivayet olunur: ( **القُلوبُ أربعة**: bir kalp **أغلفُ**; işte o kâfirin kalbidir. Ve bir kalp **مَنكوسٌ**; işte o, imandan sonra küfre dönmüş kalptir. Ve bir kalp **أَجْرَدٌ**; kandil gibi parlar; işte o müminin kalbidir. Ve bir kalp **مُصْفح**; onda nifak ve iman toplanmıştır. İmanın ondaki misali, tatlı suyun beslediği bir ot gibidir; nifakın ondaki misali, irin ve kanın beslediği bir yara gibidir; hangisi galip gelirse o (üstün)dür.)

Ve Şemmer, hattıyla okuduğum şeyde dedi: **القلب المُصْفَح**; Hâlid’in, onun **المُضْجع** (içinde kin bulunan, dini hâlis olmayan) olduğunu iddia ettiğini söyledi. Ve İbn Büzurc dedi: **المُصفَح**: ters çevrilmiş (mankûs). Denilir: “kılıcı çevirdim ve onu **أَصْفَحْتُه** ve onu **صابَيْتُه**.” O halde **المُصفَحُ** ve **المُصابَى**: onunla vurulduğunda haddinden saptırılan ve kınına sokmak istediklerinde eğilen (şey)dir. Dedi: Ebû Amr ve başkaları dedi: “onu kılıçla **مُصْفَحاً** vurdu” yani onu eninden vurdu. Ve **الطِّرِمَّاح** dedi:
فلمَّا تناهتْ وهي عَجْلَى كأنها
على حَرْفِ سيفٍ حَدُّه غير مُصْفَح
Dedi: ve bazısı dedi: **المُصْفَح**: sayfaları olan geniş; tek bir yüz üzere doğrulmamış; başlardan **المُصْفَح** gibi; onun yanları vardır.

Dedim: bende **القلب المُصْفَح** hakkında olan, onun manasının iki **صَفْحَان**’ı olan (iki yüzlü) olduğudur: küfür ehline bir yüzle rastlar, müminlere bir yüzle rastlar. Ve her şeyin **صَفْحُ**’u: onun yüzü ve tarafıdır. Ve o, diğer hadisin manasıdır: ( erkeklerin şerrinden: iki yüzlü olan; bunlara bir yüzle, bunlara bir yüzle gelen ) ve o münafıktır.

Ve denilir: “falan benden **صَفَحَ** etti” yani yüzüyle yüz çevirdi ve bana ensesinin yüzünü döndürdü. Ebû’l-Heysem şu beyti okudu:
يَصْفَحُ للقِنَّة وجهاً جَأْبا
صَفْحَ ذِرَاعَيْه لِعَظْمٍ كَلْبَا
Dedi: ipi vasfetti; bükücüsü onu büktüğünde onu enleştirdi; böylece onun iki yüzü oldu; o halde o **مَصْفُوحٌ** yani geniştir. Ve onun “**صَفْح ذراعيه**” sözü: yani köpeğin, bir kemiğe (yahut damara) iki kolunu yayması gibi; onu iki koluyla yere kazıklar, onu iki koluyla kemirir. Ve **كلباً**’ı tefsir üzere nasb etti.

Dedi: **صَفْحَتا العُنُق**: onun iki yanı. Ve **صَفْحَتا الوَرَق**: içinde yazılan iki yüzü. Böylece Huzeyfe, kâfirlere bir yüzle, iman ehline başka bir yüzle gelen münafığın kalbini iki yüzlü kıldı.

Ve Hâricîlerden bir adam dedi: ( sizi kılıçlarla, **غير مُصْفَحات** olarak mutlaka vuracağız ) yani: sizi onun keskin tarafıyla vururuz, eninden değil. Ve şair dedi:
تُحَيْتَ مناطِ القُرْط من غير مُصْفَحٍ
أجاد به خَدّ المُقَلَّد ضَارِبُه
Ve denilir: falan bana bir ihtiyaçla geldi de onu ondan **أصفَحْتُه** **إصفَاحاً**: eğer onu istedi de ben onu men ettiysem.

Ve **المُصَفَّحَات**: geniş kılıçlardır; onlar **الصَّفائحُ**’tir; onun bir tanesi **صفيحة**’dir. Ve Lebîd, bulutu vasfederek dedi:
كأنَّ مُصفَّحَاتٍ في ذُراه
وأَنْوَاحاً عَلَيهن المآلي
Bulutun karanlığında şimşeği geniş kılıçlara benzetti; ve **الصَّفائح**’in bir tanesi **صفيحة**’dir.

Ve geniş taşlara da **صفائح** denilir; bir tanesi **صَفيحَة** ve **صفيح**. Ve Lebîd dedi:
وصَفَائِحاً صُمّاً روا سِيها
يُسَدِّدْن الغُضونا
Ve onlar **الصُّفَّاح** da (denilenler)dir; bir tanesi **صُفَّاحة**. Ve ondan, Nâbiga’nın sözü:
ويُوقِدْن بالصُّفَّاحِ نار الحُباحِبِ

Allah جلّ وعزّ’ün sözüne gelince: ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) (الزّخرف: 5); mana: küfrünüzde nefisleriniz üzerine israfınız sebebiyle, sizi hatırlatmaktan bir yüz çevirişle yüz çevirelim mi? Denilir: “falandan **صَفَح** etti” yani ondan yüz çevirdi, arkasını dönerek. Ve ondan, Kuseyyir’in, kendisinden yüz çeviren bir kadını vasfederek sözü:
صفُوحاً فما تَلْقاك إلا بَخيلَةً
فَمَنْ مَلّ منها ذلك الوصل مَلَّتِ

Allah جلّ وعزّ’ün sıfatlarından **الصَّفوح**’a gelince: manası **العَفُوّ**’dur. Denilir: “falanın günahından **صَفَحْتُ**” yani ondan yüz çevirdim de onunla onu muaheze etmedim. Dedim: kadının niteliğinde **الصَّفُوحُ**: yüz çeviren, geri duran, terk eden; Allah’ın sıfatında **الصَّفُوحُ**: kulunun günahından, onu cezalandırmaktan yüz çevirerek, kerem olarak affeden; böylece ikisinden biri diğerinin zıddıdır.

Ve onun “**صَفْحاً**” lafzının nasbı, ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) (الزّخرف: 5) sözünde, masdar üzerinedir; çünkü onun “( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً )” manası: sizden yüz çevirelim ve **نصفح** edelim (yüz çevirelim)dir. Ve **ضَرْبُ الذِّكْر**: onu geri çevirmek ve onu engellemektir. Ve “şundan **أضرب** etti” yani ondan vazgeçti ve onu terk etti.

Ve **الليث** dedi: **صفَحْتُ وَرَق المصحف صَفْحاً**; ve **صَفَحْتُ القومَ**: eğer onları birer birer arz ettiysen. Ve **تَصَفَّحْتُ وُجُوهَ القوم**: eğer onların yüzlerine dikkatle baktıysan; süslerine ve suretlerine bakarsın ve hallerini tanırsın. Dedi: ve develerden **الصُّفَّاح**: hörgüçleri büyüyenlerdir; sanki dişi devenin hörgücü onun sırtını alır. Cem’i **صُفَّاحات** ve **صَفَافِيح**’tir.

Ebû Ubeyd: meysir oklarının adlarından **المُصْفَحُ** ve **المُعَلَّى**. Ebû Ubeyd dedi; ve Ebû Zeyd dedi: adam, başka birine hangi içecek olursa olsun ve ne zaman olursa olsun içirirse, dedi: “adamı **صَفَحْتُ**; onu **أصْفَحُه صَفْحاً**.” Dedi: ve “adamı **صَفَحْتُ** ve onu **أصْفَحْتُه**” ikisi de: eğer senden istedi de sen onu men ettiysen.

Ve hadiste: ( erkeklere **التَّسْبِيحُ**, kadınlara **التَّصْفِيحُ** ). Ve **التَّصْفِيق** de rivayet olunur; ikisinin manası birdir. Denilir: iki eliyle **صَفَّح** ve **صَفَّق**. Ve Lebîd’in bulut vasfındaki beyti rivayet edildi:
كأنَّ مُصَفِّحَاتٍ في ذُرَاه
**المُصَفِّحَات**’ı, matemde elleriyle çırpan kadınlar kıldı; gök gürültüsünün sesini onların çırpmasına benzetti. Kim “**مُصَفَّحَات**” diye rivayet ettiyse, geniş kılıçları kastetti; şimşeğin parıltısını onların parıltısına benzetti.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصَّافح**: yavrusunu kaybeden dişi deve; sonra **فَغَرَزَتْ** (meme ucu çekildi) ve sütü gitti; ve **صَفَحت صُفُوحاً**.

Ve adam, adamla **يصافحُ** eder: eğer avucunun **صُفْحَ**’ını onun avucunun **صُفْحَ**’ına koyarsa. Ve ikisinin avuçlarının **صُفْحا**’sı: ikisinin iki yüzüdür.

Ve **صفْحٌ**: **كَلْب بن وَبْرَة**’den bir adamın adıdır; Araplar yanında bilinen bir hadisi vardır. Ve **صِفَاحُ نَعْمَانَ**: bu dağa bitişen ve ona rastlayan dağlardır. Ve **نَعْمانُ**: Mekke ile Tâif arasında bir dağdır.

Ebû Zeyd: başlardan: **المُصَفَح**; o, başının iki yanı silinmiş, alnı kabarmış, çıkmış ve **قَمَحْدُوَتُه** görünmüş olandır. Ve **الأَرْأَسُ** **المُصْفَح** gibidir; **رؤاسِي** denilmez. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: alnında **صَفَحٌ** vardır; yani aşırı bir en. Dedi: **ناقَةٌ مُصَفَّحَةٌ** ve **مُصَرَّاةٌ** ve **مُصَوَّاة** ve **مُصَرّبَةٌ**: manaca birdir.

**فحص** : **الليث** dedi: **الفَحْصُ**: her şeyin aralarında şiddetli arama. Dersin: “falandan **فَحَصْتُ**”; ve “işinden **فَحَصْتُ** ki halinin künhünü bileyim.” Ve tavuk, ayakları ve kanatlarıyla toprakta **تَفْحَص** eder; kendisi için bir **أُفْحُوصةً** edinir; orada yumurtlar yahut orada çöker. Ve **أَفاحيصُ القَطَا**: onun içinde yavruladığı yerlerdir. Ve ondan, Ebû Bekir’in sözü türetildi: “başların ortalarından **فحَصُوا** ettiler” yani onları, **أفاحِيص القَطَا** gibi yaptılar.

Ve ondan, merfû hadis: ( kim Allah için bir mescid bina ederse, bir **مَفْحَص قَطَاةٍ** gibi olsa bile, Allah ona cennette bir ev bina eder ). Ve **مَفْحَصُ القطاة**: yerden, onun içinde yavruladığı yerdir. Ve yağmur, **غَبْيَتِه**’nin vuruşu şiddetlendiğinde çakılı **يفحصُ** eder; çakılı çevirir ve bir kısmını bir kısmından uzaklaştırır. Ve **غَبْيَةُ المطر**: yağmurdan şiddetli bir itiş; sağanakla (gelen) şiddetli bir defa.

Ve denilir: aralarında **فِحاصٌ** vardır; yani düşmanlık. Ve falan bana **فاحَصَني فِحَاصاً**: sanki ikisinden her biri, arkadaşının ayıbını ve sırrını araştırıp eşeler. Ve falan benim **فَحِيصي**’mdir ve **مُفَاحِصِي**’mdir; manaca birdir.

**حفص** : **الليث** dedi: tavuğa **أُمّ حَفْصَة** diye künye verilir. Ve aslanın yavrusu **حَفْصاً** diye adlandırılır. Ve İbn Şümeyl, Halîl’den rivayet etti: dedi ki: aslanın yavrusu **حَفْصا** diye adlandırılır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: o, yırtıcı hayvanın kendisidir de. Ve **الزَّبِيلُ** (sepet) **حَفْصاً** diye adlandırılır. Cem’i **أحْفاصٌ**’tır; ve o, **المِحْفَصَةُ** da (denilen)dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء:
* لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) *
(صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب.
(صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع.
وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا.
ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً.
ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق.
ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة.
(صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية.
فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها.
ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]).
(صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها.
ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ.
ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) *
ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ.
(صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ.
ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان.
(صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء.
فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث:  "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين".
(صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه:
فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت.
فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله.
والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد.
وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت.
وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ.
وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة.
--------------ـــ
([1]) هذه التكملة من المجمل.
([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر):
* فما عجول على بوٍّ تطيفُ به *
([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل.
([4]) التكملة من المجمل واللسان.
([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم).
([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل".
([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل.
([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط).
([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *.
([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد".
([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته".
([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض".
([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق".
([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت.
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر).
([16]) الجمهرة (2: 355).
([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**الغين** وما يثلثهما )
(**صغو/ي**) **الصاد** ve **الغين** ve illetli harf, sağlam bir asıldır; meyle delâlet eder. Bundan, onların “**صِغْو** falanın seninle” sözleri gelir; yani onun meyli. Ve “**صَغتِ** النجوم”: batışlara meyletti. Ve “**أصغى** إليه”, işitmesiyle ona doğru meylettiği zaman. Ve “**أَصْغَيت** الإِناءَ”: onu eğdim. Ve bundan, adamın ashabından ve yakınlarından onunla birlikte meyledenlere “**صاغِيةٌ**” demeleri. Ve hikâye olundu: “**صَغَوْتُ** إليه **أَصْغَى** **صَغْواً** و**صَغىً**”, maksûr.

(**صغر**) **الصاد** ve **الغين** ve **الراء**, sağlam bir asıldır; azlığa ve hakirliğe delâlet eder. Bundan **الصِّغَر**: **الكِبَر**’in zıddı. Ve **الصَّغير**: **الكبير**’in hilâfı. Ve **الصاغِر**: zulme razı olan; **صُغْراً** ve **صَغاراً** (olarak). Ve denir: “**أصغَرت** النَّاقةُ ve **أكبَرَتْ**.” Ve **الإِصْغار**: onun [alçak] iniltisi. Ve **الإِكبار**: yüksek (olanı). **الخنساء** dedi:
* لها حنينان **إِصْغارٌ** وإِكبارُ *

(**صغل**) **الصاد** ve **الغين** ve **اللام** bir şey değildir; ancak **الصَّغِل** kötü gıdadır. Aslı onda **السين**’dedir: **سَغِلٌ**. Allah doğruyu daha iyi bilir.

(**صفق**) **الصاد** ve **الفاء** ve **القاف**, sağlam bir asıldır; bir **صَفْحة** sahibi şeyin, benzeri bir şeye kuvvetle temasına delâlet eder. Bundan: “**صَفَقْتُ** şeyi elimle”, yani onu avuç içiyle kuvvetle vurduğum zaman. Ve **الصَّفْقَة**: alışverişte ve biatte elin ele vurulmasıdır; bu, alım-satım yapanlar için yürürlükte olan bir âdettir. Ve “**أصفَق** قومُ على الأمر” denildiği zaman: onun üzerinde toplandılar; bu da ondandır; ancak onları alışverişte birbirine el çarpanlara benzettiler.
Ve bundan üzerine حمل olunan şeylerden **الصَّفَقُ** vardır; o, yeni derinin üzerine dökülen sudur; sararmış olarak çıkar.
Ve babdan da: **الشَّراب المصفَّق**; o, bir kaptan bir kaba aktarılmasıdır; sanki kaba temas ettiğinde “**صَفَقَ** الإِناءَ” olmuştur; ve onunla kap “**صُفِقَ**” olmuştur. Ve bundan: “**صَفَقَ** الإِبلَ”, yani onları bir otlaktan bir otlağa naklettiği zaman.
Sonra bunun üzerine حمل olundu da, vurulmasa bile her yayvan olana **صَفقٌ** denildi. Böylece boynun iki yanına **صفقانِ** denir; her tarafa **صَفْق** ve **صُفْق** denir. Ve karnın siyahlığına bitişik olan deriye **صُفْق** denir.
Ve babdan şâz olan, ona bir وجه çıkarılabilse de, onların “**قَوسٌ صَفوقٌ**” sözüdür; yumuşak, geri dönen olduğu zaman.

(**صفن**) **الصاد** ve **الفاء** ve **النون**, iki sağlam asıldır: birisi kıyamdan bir cinstir; diğeri kaplardan bir kaptır.
Birincisi: **الصُّفون**; o, atın üç ayak üzerinde durup dördüncüyü kaldırmasıdır; ancak onun tırnağının ucuyla yere dokunur. Ve **الصَّافن**: iki ayağını bitiştiren kimsedir. **البَرَاء** hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in arkasında **صُفُوناً** durduk.” Ve bundan: “**تَصَافَنَ** القومُ [الماء]”; bu, onu **الصُّفْن** ile paylaştıkları zamandır. Ve **الصُّفْن**: onunla su çekilen bir deridir. Dedi ki:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ
Ve denir ki bu ancak **المَقْلَة** üzerinde olur; onlardan birine, onu kaplayacak kadar su verilir.
Ve iki asıldan şâz olanlardan: **الصَّافن**; o, bir damardır.

(**صفو**) **الصاد** ve **الفاء** ve illetli harf, tek bir asıldır; her türlü karışımdan arınmışlığa delâlet eder. Bundan **الصَّفاءُ**; o, **الكَدَر**’in zıddıdır. “**صفا** **يصفو**” denir; arındığı zaman. “Bu işin **صَفْوُ**’su ve **صِفْوته**’si senindir” denir. Ve Muhammed, Allah تعالى’nın **صِفوة**’si ve خلقından seçkinidir; ve O’nun **مُصْطفاهُ**’sıdır صلى الله عليه وآله وسلّم. Ve **الصَّفِيُّ**: imamın ganimetten kendisi için seçtiği şeydir; bazen **الصَّفِيَّة** diye **الهاء** ile de adlandırılır; çoğulu **الصَّفَايا**. Dedi ki:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ
Ve **الصَّفِيَّة** ve **الصَّفِيّ**—ki **الهاء** olmaksızın olanı daha meşhurdur—çok sütlü deve ve çok yüklü hurma ağacıdır; çoğulu **الصَّفَايا**. Ancak ona **صفيّ** denildi; çünkü sahibi onu seçip ayırır.
Ve babdan onların “**أَصْفت** الدَّجاجةُ” sözleri: yumurtası kesildiği zaman; **إِصفاءً**. Bu, sanki “**صَفَتْ**” yani yumurtadan arındı gibidir; sonra onu, babındaki diğerlerinden ayırmak için **أَفْعَلتْ** üzerine kılındı; ve şair, şiiri kesildiği zaman bununla benzetildi.
Ve babdan **الصَّفَا**: düz taş; o da **الصَّفْوانُ**’dır; tekili **صَفوانةٌ**. Ona bu yüzden **صفوانَةً** denildi; çünkü çamur ve kumdan arınır. **الأصمعيُّ** dedi: **الصَّفْوان** ve **الصَّفْواءُ** ve **الصَّفَا**, hepsi birdir. Ve inşâd etti:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ *
Ve “**يومٌ صفوانُ**” denir; güneşi berrak, soğuğu şiddetli olduğu zaman.

(**صفح**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الحاء**, sağlam, muttarid bir asıldır; عرض ve عِرَض’a delâlet eder. Bundan **صَُفْح** الشيء: onun عرض’ıdır. Ve “**رأس مُصْفَحٌ**” denir: geniş. Ve **الصفيحة**: her geniş kılıçtır. Ve **صَفْحَتا** السَّيف: onun iki yüzüdür. Ve her geniş taş **صفيحةٌ**’dır; çoğulu **صَفائِح**. Ve **الصُّفَّاح**: her geniş taştır. **النّابغة** dedi:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ
Ve babdan: elle **المُصافحةُ**; sanki elini onun elinin **صَفحة**’sine yapıştırdı. Ve **الصَّفْح**: yan. Ve her şeyin iki yanı: **صَفحا**’sıdır. Ama onların “**صَفَح** عنه” sözleri; bu, onun günahından yüz çevirmesidir; o da babdandır. Çünkü ondan yüz çevirdiğinde sanki ona **صَفْحتَه** ve **صُفحه**’ni, yani عرض’ını ve yanını döndürmüş gibidir; bu bir meseldir.
Ve babdan: “**صَفحت** الرَّجلَ ve **أصفحتُهُ**”; senden istedi de onu menettiğin zaman. Bu, ondan yüz çevirerek ona **صَفْحَتَك**’i göstermendir. Ve “**صَفحتُ** الإِبلَ على الحوض” denir; onları onun üzerinden geçirdiğin zaman; sanki havuza onların **صَفَحَاتِها**’sını—ki onların yanlarıdır—göstermiş gibisin.
Ve babdan şâz olan: onların “**صفحت** الرَّجل **صفحاً**” sözleri; her hangi bir içeceği, her ne zaman olursa olsun, ona içirdiğin zaman.

(**صفد**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الدال**, iki sağlam asıldır: birisi عطا, diğeri bir şeyle bağlamadır.
Birincisi **الصَّفَد**’dir; “**أَصفدتُهُ**” denir; ona verdiğin zaman. Dedi ki:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ
Ama **الصَّفْد**: bukağıdır; ve **الصَّفْد**’in kayıt (bağlama) olduğu da söylenir. Ve **الأصفاد**: zincirlerdir. Ve **الصِّفاد**: yine kayıttır. Dedi ki:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ
Ve hadîste: “Ramazan ayı girdiğinde şeytanlar **صُفِّدت**.”

(**صفر**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الراء**, altı veçhtir:
Birinci asıl renklerden bir renktir. İkincisi boş olan şeydir. Üçüncüsü yer cevherlerinden bir cevherdir. Dördüncüsü sestir. Beşincisi zamandır. Altıncısı bitkidir.
Birincisi: renklerde **الصُّفْرة**. Ve **بنو الأصفر**: Rum krallarıdır; babalarına arız olan bir sarılıktan dolayı. Ve **الأصفر**: şu sözde siyah (olan)dır:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ
İkinci asıl: boş olan şey; “o **صِفْر**’dır” denir. Ve sövmede derler ki: “**صَفِر** إِناؤه yoktur”; yani davarı helâk oldu. Ve babdan, delilik olan kimseye onların “o **صُفْرَةٍ** ve **صِفْرة** içindedir” demeleri; zamme ve kesre ile; aklının gittiği günlerde olduğu zaman. Kıyas sahihtir; çünkü sanki aklı ile arasında boş (kalmış) gibidir.
Üçüncü asıl: yer cevherlerinden **الصُّفْر**; onun bakır olduğu söylenir. Ve **الصِّفْر** de denir. Bana Ali b. İbrahim el-Kattân haber verdi; Ali b. Abdülazîz’den; Ebû Ubeyd’den; dedi ki: **الأصمعي** dedi: bakır tabiat ve asıldır; ve bakır, kapların yapıldığı **الصُّفر**’dır; böylece “**الصُّفْر**” dedi, **الصاد**’ı zamme ile. Ebû Ubeyd de onun benzerini söyledi; ancak o, **الصاد**’ı kesre ile “**الصِّفْر**” dedi.
Dördüncü ise kuş için **الصَّفير**’dir. Ve onların “onda **صافرٌ** yoktur” sözleri; yani sanki ses çıkarıyor.
Zaman ise **صَفَر**: bu ayın adıdır. **ابنُ دريد** dedi: “**الصَفَرَانِ**: yılda iki aydır; bunlardan birine İslâm’da **المحرَّم** adı verildi.” Ve **الصَّفَريّ**: güzün başında olan bir bitkidir. Ve **الصَّفَريّ** doğumda, **اليقظيّ**’den sonradır.
Bitki ise **الصَّفَار**; o bir bitkidir; **البُهْمَى**’nın kurusu olduğu söylenir. Dedi ki:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا

(**صفع**) **الصاد** ve **الفاء** ve **العين**, bilinen tek bir kelimedir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- صفح الشيء: عرضه وجانبه، كصفحة الوجه، وصفحة السيف، وصفحة الحجر. والصفح: ترك التثريب، وهو أبلغ من العفو، ولذلك قال: ﴿فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره﴾ [البقرة/109]، وقد يعفو الإنسان ولا يصفح. قال: ﴿فاصفح عنهم وقل سلام﴾ [الزخرف/89]، ﴿فاصفح الصفح الجميل﴾ [الحجر/85]، ﴿أفنضرب عنكم الذكر صفحا﴾ [الزخرف/5]، وصفحت عنه: أوليته مني صفحة جميلة معرضا عن ذنبه، أو لقيت صفحته متجافيا عنه، أو تجاوزت الصفحة التي أثبت فيها ذنبه من الكتاب إلى غيرها، من قولك: تصفحت الكتاب، وقوله: ﴿إن الساعة لآتية فاصفح الصفح الجميل﴾ [الحجر/85]، فأمر له عليه السلام أن يخفف كفر من كفر كما قال: ﴿ولا تحزن عليهم ولا تك في ضيق مما يمكرون﴾ [النحل/127]، والمصافحة: الإفضاء بصفحة اليد.

##### Türkçe

- **صفح** şey: onun eni ve yanı; **صفحة الوجه** gibi, **صفحة السيف** ve **صفحة الحجر** gibi. Ve **الصفح**: azarlamayı terk etmektir; o, affetmekten daha beliğdir; bundan dolayı dedi: ﴿فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره﴾ [البقرة/109]; insan bazen affeder de **يصفح** etmez. Dedi: ﴿فاصفح عنهم وقل سلام﴾ [الزخرف/89]، ﴿فاصفح الصفح الجميل﴾ [الحجر/85]، ﴿أفنضرب عنكم الذكر صفحا﴾ [الزخرف/5]. Ve **صفحت عنه**: onun günahından yüz çevirerek, benden ona güzel bir **صفحة** verdim; yahut ondan uzak durarak onun **صفحته**siyle karşılaştım; yahut kitaptan onun günahının sabit kılındığı **الصفحة**yi, ondan başkasına geçtim; senin sözünden: **تصفحت الكتاب**. Ve onun sözü: ﴿إن الساعة لآتية فاصفح الصفح الجميل﴾ [الحجر/85]; böylece ona—aleyhi’s-selâm—kâfir olanın küfrünü hafifletmesi emredildi; nitekim dediği gibi: ﴿ولا تحزن عليهم ولا تك في ضيق مما يمكرون﴾ [النحل/127]. Ve **المصافحة**: elin **صفحة**siyle temas etmektir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ف ح
نظر إليه بصفح وجهه وبصفح وجهه‏.‏
وضربته على صفحه وعلى صفحته‏:‏ على جنبه‏.‏
وجلا صفحتي السيف‏.‏
وكتب في صفحتي الورقة‏.‏
وتصفح الشيء‏:‏ تأمله ونظر في صفحاته‏.‏
وتصفح القوم‏:‏ نظر في أحوالهم أو نظر في خلالهم هل يرى فلاناً‏.‏
وتصفح الأمر‏.‏
وصفحت عنه‏:‏ أعرضت عن ذنبه‏.‏
وأتيت فلاناً في حاجة فصفحني عنها‏:‏ ردني‏.‏
وضربه بالسيف مصفحاً ومصفحاً‏:‏ بعرضه لا بحده‏.‏
ورأس مصفح‏:‏ عريض‏.‏
وصافحه بيده‏.‏
وصفح بيديه وصفق‏.‏
‏"‏ والتسبيح للرجال والتصفيح للنساء ‏"‏‏.‏
واستلوا الصفائح‏:‏ السيوف العراض‏.‏
وكأنه ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ أفنضرب عنكم الذكر صفحاً ‏"‏ وأبدي له صفحته‏:‏ كاشفه‏.‏

##### Türkçe

ص ف ح
Ona yüzünün **صفح**’ıyla ve yüzünün **صفح**’ıyla baktı.‏
Onu **صفحه**’sine ve **صفحته**’sine vurdum: yani yanına.‏
Kılıcın iki **صفحتي**’sini parlattı.‏
Kâğıdın iki **صفحتي**’sine yazdı.‏
**تصفح** etti (bir şeyi): onu teemmül etti ve onun **صفحاته**’inde baktı.‏
Kavmi **تصفح** etti: onların hâllerine baktı yahut aralarında baktı; falancayı görür mü diye.‏
İşi **تصفح** etti.‏
Ondan **صفحت** ettim: onun günahından yüz çevirdim.‏
Falancaya bir ihtiyaç için geldim de o beni ondan **صفحني** etti: beni geri çevirdi.‏
Onu kılıçla **مصفحاً** ve **مصفحاً** vurdu: keskin tarafıyla değil, eniyle.‏
**رأس مصفح**: geniş.‏
Onunla eliyle **صافحه** etti.‏
İki eliyle **صفح** etti ve **صفق** etti.‏
"Erkekler için tesbih, kadınlar için **التصفيح**."‏
**الصفائح**’i çekip çıkardılar: geniş kılıçlar.‏
Ve sanki—mecazdandır—: "Size zikri **صفحاً** mı vuracağız?" Ve ona **صفحته**’sini gösterdi: onu açığa vurdu.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّفْحُ: الجَنْبُ. وصَفْحُ الإِنسان: جَنْبُه. وصَفْحُ كل شيءٍ: جانبه. وصَفْحاه: جانباه. وفي حديث الاستنجاء: حَجَرَين للصَّفْحَتين وحَجَراً للمَسْرُبةِ أَي جانبي المَخْرَج. وصَفْحُه: ناحيته. وصَفْحُ الجبلِ: مُضْطَجَعُه، والجمع صِفاحٌ.
وصَفْحَةُ الرجل: عُرْضُ وجهه. ونظر إِليه بصَفْحِ وجهه وصُفْحِه أَي بعُرْضِه.
وفي الحديث: غيرَ مُقْنِعٍ رأْسَه ولا صافحٍ بِخَدّه أَي غيرَ مُبْرِزٍ صَفْحةَ خَدِّه ولا مائلٍ في أَحد الشِّقَّيْن؛ وفي شعر عاصم بن ثابت: تَزِلُّ عن صَفْحتِيَ المَعابِلُ
أَي أَحد جانِبَي وجهه.
ولقيه صِفاحاً أَي استقبله بصَفْحِ وجهه، هذه عن اللحياني. وصَفْحُ السيف وصُفْحُه: عُرْضُه، والجمع أَصفاح. وصَفْحَتا السيف: وجهاه.
وضَرَبه بالسيف مُصْفَحاً ومَصْفوحاً، عن ابن الأَعرابي أَي مُعَرَّضاً؛ وضربه بصُفْح السيف، والعامة تقول بصَفْحِ السيف، مفتوحة، أَي بعُرْضه؛ وقال الطِّرِمّاح:
فلما تنَاهتْ، وهي عَجْلى كأَنها
على حَرْفِ سيفٍ، حَدُّه غيرُ مُصْفَحِ
وفي حديث سعد بن عُبادة: لو وجدتُ معها رجلاً لضربته بالسيف غيرَ مُصْفَِحٍ؛ يقال: أصْفَحه بالسيف إِذا ضربه بعُرْضه دونَ حَدِّه، فهو مُصْفِحٌ، والسيف مُصْفَحٌ، يُرْوَيان معاً. وقال رجل من الخوارج: لنضرِبَنَّكم بالسيوف غيرَ مُصْفَحات؛ يقول: نضربكم بحدّها لا بعُرْضها؛ وقال الشاعر: بحيثُ مَناط القُرْطِ من غيرِ مُصْفَحٍ،
أُجاذِبُه حَدَّ المُقَلَّدِ ضارِبُهْ
(* قوله «بحيث مناك القرط إلخ» هكذا هو في الأصل بهذا الضبط.) وصَفَحْتُ فلاناً وأَصْفَحْته جميعاً، إِذا ضربته بالسيف مُصْفَِحاً أَي بعُرْضه. وسيف مُصْفَح ومُصَفَّح: عريض؛ وتقول: وَجْهُ هذا السيف مُصْفَح أَي عريض، مِن أَصْفَحْتُه؛ قال الأَعشى:
أَلَسْنا نحنُ أَكْرَمَ، إِن نُسِبْنا،
وأَضْرَبَ بالمُهَنَّدَةِ الصِّفاحِ؟
يعني العِراض؛ وأَنشد:
وصَدْري مُصْفَحٌ للموتِ نَهْدٌ،
إِذا ضاقتْ، عن الموتِ، الصُّدورُ
وقال بعضهم: المُصْفَحُ العريض الذي له صَفَحاتٌ لم تستقم على وجه واحد كالمُصْفَحِ من الرؤوس، له جوانب. ورجل مُصْفَح الوجه: سَهْلُه حَسَنُه؛ عن اللحياني:
وصَفِيحةُ الوجه: بَشَرَةُ جلده.
والصَّفْحانِ والصَّفْحتانِ: الخَدَّان، وهما اللَّحْيانِ. والصَّفْحانِ من الكَتِف: ما انْحَدَر عن العين
(* قوله «ما انحدر عن العين» هكذا في
الأصل وشرح القاموس، ولعله العنق.) من جانبيهما، والجمع صِفاحٌ. وصَفْحَتا العُنُق: جانباه. وصَفْحَتا الوَرَقِ: وَجْهاه اللذان يُكتبان. والصَّفِيحة: السيف العريض؛ وقال ابن سيده: الصَّفيحة من السيوف العريضُ. وصَفائِحُ الرأْس: قبائِلُه، واحِدتُها صَفيحة. والصفائح: حجارة رِقاقٌ عِراض، والواحد كالواحد.
والصُّفَّاحُ، بالضم والتشديد: العَرِيضُ؛ قال: والصُّفَّاح من الحجارة كالصَّفائح، الواحدة صُفَّاحة؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
وصُفَّاحةٍ مثلِ الفَنِيقِ، مَنَحْتُها
عِيالَ ابنِ حَوْبٍ جَنَّبَتْه أَقارِبُه
شبه الناقة بالصُّفَّاحةِ لصلابتها. وابن حَوْبٍ: رجلٌ مجهود محتاج لأَن الحَوْبَ الجَهْدُ والشِّدَّة.
ووَجْهُ كل شيء عريض: صَفِيحةٌ. وكل عريض من حجارة أَو لوح ونحوهما: صُفَّاحة، والجمع صُفَّاحٌ، وصَفِيحةٌ والجمع صفائح؛ ومنه قول النابغة: ويُوقِدْنَ بالصُّفَّاحِ نارَ الحُباحِبِ
قال الأَزهري: ويقال للحجارة العريضة صَفائح، واحدتها صَفِيحة وصَفِيحٌ؛ قال لبيد:
وصَفائِحاً صُمّاً، رَوا
سيها يُسَدِّدْنَ الغُضُونا
وصَفائح الباب: أَلواحه. والصُّفَّاحُ من الإِبل: التي عظمت أَسْنِمَتُها فكادَ سنامُ الناقة يأْخذ قَراها، جمعها صُفَّاحاتٌ وصَفافيح. وصَفْحَة الرجل: عُرْضُ صدرِه.
والمُصَفَّحُ من الرؤوس الذي ضُغِطَ من قِبَلِ صُدْغَيْه، فطال ما بين جبهته وقفاه؛ وقيل: المُصَفَّح الذي اطمأَنَّ جنبا رأْسه ونَتَأَ جبينه فخرجت وظهرت قَمَحْدُوَتُه؛ قال أَبو زيد: من الرؤوس المُصْفَحُ إِصْفاحاً، وهو الذي مُسِحَ جنبا رأْسه ونَتَأَ جبينه فخرج وظهرت قَمَحْدُوَتُه، والأَرْأَسُ مثلُ المُصْفَحِ، ولا يقال: رُؤَاسِيّ؛ وقال ابن الأَعرابي: في جبهته صَفَحٌ أَي عِرَضٌ فاحش؛ وفي حديث ابن الحَنَفِيَّة: أَنه ذكر رجلاً مُصْفَحَ الرأْس أَي عريضه. وتَصْفِيحُ الشيء: جَعْلُه عريضاً؛ ومنه قولهم: رجل مُصَفَّحُ الرأْس أَي عريضها. والمُصَفَّحاتُ: السيوف العريضة، وهي الصَّفائح، واحدتها صَفِيحةٌ وصَفيحٌ؛ وأَما قول لبيد يصف سحاباً: كأَنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراهُ،
وأَنْواحاً عليهنَّ المَآلي
قال الأَزهري: شبَّه البرق في ظلمة السحاب بسيوفٍ عِراضٍ؛ وقال ابن سيده: المُصَفَّحاتُ السيوف لأَنها صُفِّحَتْ حين طُبِعَتْ، وتَصْفِيحها تعريضها ومَطُّها؛ ويروى بكسر الفاء، كأَنه شبَّه تَكَشُّفَ الغيث إِذا لمَعَ منه البَرْق فانفرج، ثم التقى بعد خُبُوِّه بتصفيح النساء إِذا صَفَّقْنَ بأَيديهن.
والتَّصفيح مثل التصفيق. وصَفَّحَ الرجلُ بيديه: صَفَّق. والتَّصْفيح للنساء: كالتصفيق للرجال؛ وفي حديث الصلاة: التسبيح للرجال والتصفيح للنساء، ويروى أَيضاً بالقاف؛ التصفيح والتصفيق واحد؛ يقال: صَفَّحَ وصَفَّقَ بيديه؛ قال ابن الأَثير: هو من ضَرْب صَفْحةِ الكفِّ على صفحة الكف الأُخرى، يعني إِذا سها الإِمام نبهه المأْموم إِن كان رجلاً قال: سبحان الله وإِن كانت امرأَة ضربت كفها على كفها الأُخرى عِوَضَ الكلام؛ وروى بيت لبيد:
كأَنَّ مُصَفِّحاتٍ في ذُراهُ
جعل المُصَفِّحات نساءً يُصَفِّقْن بأَيديهن في مأْتَمٍ؛ شَبَّه صوتَ الرعد بتصفيقهن، ومَن رواه مُصَفَّحاتٍ، أَراد بها السيوف العريضة؛ شبه بَرِيقَ البَرْقِ ببريقها. والمُصافَحةُ: الأَخذ باليد، والتصافُحُ مثله. والرجل يُصافِحُ الرجلَ إِذا وضع صُفْحَ كفه في صُفْح كفه؛ وصُفْحا كفيهما: وَجْهاهُما؛ ومنه حديث المُصافَحَة عند اللِّقاء، وهي مُفاعَلة من إِلصاق صُفْح الكف بالكف وإِقبال الوجه على الوجه.
وأَنْفٌ مُصَفَّحٌ: معتدل القَصَبة مُسْتَوِيها بالجَبْهة. وصَفَحَ الكلبُ ذراعيه للعظم صَفْحاً يَصْفَحهما: نصبهما؛ قال:
يَصْفَحُ للقِنَّةِ وَجْهاً جَأْبا،
صَفْحَ ذِراعَيْهِ لعَظْمٍ كَلْبا
أَراد: صَفْحَ كَلْبٍ ذراعيه، فَقَلَبَ؛ وقيل: هو أَن يبسطهما ويُصَيِّرَ العظم بينهما ليأْكله؛ وهذا البيت أَورده الأَزهري، قال: وأَنشد أَبو الهيثم وذكره، ثم قال: وصف حَبْلاً عَرَّضه فاتله حتى فتله فصار له وجهان، فهو مَصْفُوح أَي عريض، قال: وقوله صَفْحَ ذراعيه أَي كما يَبْسُط الكلبُ ذراعيه على عَرَقٍ يُوَتِّدُه على الأَرض بذراعيه يَتَعَرَّقه، ونصب كلباً على التفسير؛ وقوله أَنشده ثعلب:
صَفُوحٌ بخَدَّيْها إِذا طالَ جَرْيُها،
كما قَلَّبَ الكَفَّ الأَلَدُّ المُماحِكُ
عنى أَنها تنصبهما وتُقَلِّبهما. وصَفَحَ القَومَ صَفْحاً: عَرَضَهم واحداً واحداً، وكذلك صَفَحَ وَرَقَ المصحف. وتَصَفَّحَ الأَمرَ وصَفَحَه: نظر فيه؛ قال الليث: صَفَحْت وَرَقَ المصحف صَفْحاً. وصَفَحَ القومَ وتَصَفَّحَهم: نظر إِليهم طالباً لإِنسان. وصَفَحَ وُجُوهَهم وتَصَفَّحَها: نظرها مُتَعَرِّفاً لها. وتَصَفَّحْتُ وُجوهَ القوم إِذا تأَمَّلْتَ وجوههم تنظر إِلى حِلاهم وصُوَرهم وتَتَعَرَّفُ أَمرهم؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: صَفَحْنا الحُمُولَ، للسَّلامِ، بنَظْرَةٍ،
فلم يَكُ إِلاَّ وَمْؤُها بالحَواجِبِ
أَي تَصَفَّحْنا وجوه الرِّكاب. وتَصَفَّحْت الشيء إِذا نظرت في صَفَحاته. وصَفَحْتُ الإِبلَ على الحوضِ إِذا أَمررتها عليه؛ وفي التهذيب: ناقة مُصَفَّحة ومُصَرّاة ومُصَوّاة ومُصَرَّبَةٌ، بمعنى واحد. وصَفَحَتِ الشاةُ والناقة تَصْفَحُ صُفُوحاً: وَلَّى لَبَنُها، ابن الأَعرابي: الصافح الناقة التي فَقَدَتْ وَلدَها فَغَرَزَتْ وذهب لبنها؛ وقد صَفَحَتْ صُفُوحاً. وصَفَح الرجلَ يَصْفَحُهُ صَفْحاً وأَصْفَحَه: سأَله فمنعه؛ قال:ومن يُكْثِرِ التَّسْآلَ يا حُرّ، لا يَزَلْ
يُمَقَّتُ في عَينِ الصديقِ، ويُصْفَحُ
ويقال: أَتاني فلان في حاجة فأَصْفَحْتُه عنها إِصْفاحاً إِذا طلبها فمَنَعْتَه. وفي حديث أُم سلمة: أُهْدِيَتْ لي فِدْرَةٌ من لحم، فقلت للخادم: ارفعيها لرسول الله، صلى الله عليه وسلم، فإِذا هي قد صارت فِدْرَةَ حَجَر، فقصصتُ القِصَّةَ على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فقال: لعله وقف على بابكم سائل فأَصْفَحْتموه أَي خَيَّبْتُموه. قال ابن الأَثير: يقال صَفَحْتُه إَذا أَعطيته، وأَصْفَحْتُه إَذا حَرَمْتَه. وصَفَحه عن حاجته يَصْفَحُه صَفْحاً وأَصْفَحَه، كلاهما: رَدَّه. وصَفَحَ عنه يَصْفَح صَفْحاً: أَعرض عن ذنبه.
وهو صَفُوحٌ وصَفَّاحٌ: عَفُوٌّ. والصَّفُوحُ: الكريم، لأَنه يَصْفَح عمن جَنى عليه.
واستْصَْفَحَه ذنبه: استغفره إِياه وطلب أَن يَصْفَحَ له عنه. وأَما الصَّفُوحُ من صفات الله عز وجل، فمعناه العَفُوُّ؛ يقال: صَفَحْتُ عن ذنب فلان وأَعرضت عنه فلم أُؤَاخذْه به؛ وضربت عن فلان صَفْحاً إِذا أَعرضت عنه وتركته؛ فالصَّفُوحُ في صفة الله: العَفُوُّ عن ذنوب العباد مُعْرِضاً عن مجازاتهم بالعقوبة تَكرُّماً. والصَّفُوحُ في نعت المرأَة: المُعْرِضَةُ صادَّةً هاجِرَةً، فأَحدهما ضدُّ الآخر. ونصب قوله صَفْحاً في قوله:أَفَنَضْرِبُ عنكم الذِّكْرَ صَفْحاً؟ على المصدر لأَن معنى قوله أَنُعْرِضُ
(* قوله «لأن معنى قوله أنعرض إلخ» كذا بالأصل.) عنكم
الصَّفْحَ؛ وضَرْبُ الذَّكْرِ رَدُّه كَفُّه؛ وقد أَضْرَبَ عن كذا أَي كف عنه وتركه؛ وفي حديث عائشة تصف أَباها: صَفُوحُ عن الجاهلين أَي الصَّفْح والعفوِ والتَّجاوُزِ عنهم؛ وأَصله من الإِعراض بصَفْحَه وجهه كأَنه أَعرض بوجهه عن ذنبه. والصَّفُوحُ من أَبنية المبالغة. وقال الأَزهري في قوله تعالى: أَفَنَضْرِبُ عنكم الذِّكْرَ صَفْحاً؟ المعنى أَفَنُعْرِضُ عن أَن نُذَكِّرَكم إِعراضاً من أَجل إِسرافكم على أَنفسكم في كفركم؟ يقال صَفَح عني فلانٌ أَي أَعرض عنه مُوَلِّياً؛ ومنه قول كثير يصف امرأَة أَعرضت عنه:صَفُوحاً فما تَلْقاكَ إِلا بَخِيلةً،
فمن مَلَّ منها ذلك الوصلَ مَلَّتِ
وصَفَح الرجلَ يَصْفَحُه صَفْحاً: سقاه أَيَّ شَراب كان ومتى كان. والمُصْفَحُ: المُمالُ عن الحق؛ وفي الحديث: قلبُ المؤمن مُصْفَحٌ على الحق أَي مُمالٌ عليه، كأَنه قد جعل صَفْحَه أَي جانبه عليه؛ وفي حديث حذيفة أَنه قال: القلوب أَربعة: فقلبٌ أَغٌلَفُ فذلك قلب الكافر، وقلب منكوس فذلك قلب رجع إِلى الكفر بعد الإِيمان، وقلب أَجْرُدُ مثل السِّراج يَزْهَرُ فذلك قلب المؤمن، وقلب مُصْفَحٌ اجتمع فيه النفاق والإِيمان، فمَثَلُ الإِيمان فيه كمَثَل بقلة يُمِدُّها الماءُ العذبُ، ومَثَل النفاق كمثل قَرْحة يُمِدُّها القَيْحُ والدمُ، وهو لأَيهما غَلَبَ؛ المُصْفَحُ الذي له وجهان: يلقى أَهلَ الكفر بوجه وأَهل الإِيمان بوجه. وصَفْحُ كل شيء: وجهه وناحيته، وهو معنى الحديث الآخر: من شَرِّ الرجال ذو الوجهين، الذي يأْتي هؤلاء بوجه وهؤلاء بوجه وهو المنافق. وجعل حذيفةُ قلب المنافق الذي يأَتي الكفار بوجه وأَهل الإَيمان بوجه آخر ذا وجهين؛ قال الأَزهري: وقال شمر فيما قرأْت بخطه: القلبُ المُصْفَحُ زعم خالد أَنه المُضْجَعُ الذي فيه غِلٌّ الذي ليس بخالص الدين؛ وقال ابن بُزُرْجٍ: المُصْفَحُ المقلوب؛ يقال: قلبت السيف وأَصْفَحْتُه وصابَيْتُه؛ والمُصْفَحُ: المُصابَى الذي يُحَرَّف على حدّه إِذا ضُرب به ويُمالُ إِذا أَرادوا أَن يَغْمِدُوه. ويقال: صَفَح فلان عني أَي أَعرض بوجه ووَلاَّني وَجْهَ قَفاه؛ وقوله أَنشده ثعلب:
ونادَيْتُ شِبْلاً فاسْتَجابَ، وربما
ضَمِنَّا القِرَى عَشْراً لمن لا نُصافِحُ
ويروى: ضَمِنَّا قِرَى عَشْرٍ لمن لا نُصافِحُ؛ فسره فقال: لمن لا نصافح أَي لمن لا نعرف،وقيل: للأَعداء الذين لا يحتمل أَن نُصافحهم. والمُصْفَحُ من سهام المَيْسر: السادسُ، ويقال له: المُسْبِلُ أَيضاً؛ أَبو عبيد: من أَسماء قداح المَيْسِر المُصْفَحُ والمُعَلَّى. وصَفْحٌ: اسم رجل من كَلْب بن وَبْرَة، وله حديث عند العرب معروف؛ وأَما قول بشر:
رَضِيعَةُ صَفْحٍ بالجِباهِ مُلِمَّةٌ،
لها بَلَقٌ فوقَ الرُّؤوسِ مُشَهَّرُ
(* قوله «بالجباه» كذا بالأصل بهذا الضبط. وفي ياقوت الجباة، بفتح الجيم ونقط الهاء، والخراسانيون يروونه الجباه بكسر الجيم وآخره هاء محضة: وهو ماء بالشام بين حلب وتدمر.)
فهو اسم رجل من كلب جاور قوماً من بني عامر فقتلوه غَدْراً ؛ يقول: غَدْرَتكم بصَفْحٍ الكَلْبيِّ.
وصِفاحُ نَعْمانَ: جبال تُتاخِمُ هذا الجبل وتصادفه؛ ونَعْمانُ: جبل بين مكة والطائف؛ وفي الحديث ذكر الصِّفاحِ، بكسر الصاد وتخفيف الفاء، موضع بين حُنَين وأَنصابِ الحَرَم يَسْرَةَ الداخل إِلى مكة. وملائكةُ الصَّفيح الأَعْلى: هو من أَسماء السماء، وفي حديث عليّ وعمار: الصَّفِيحُ الأَعْلى من مَلَكُوته.

##### Türkçe

**الصَّفْحُ**: yan. Ve insanın **صَفْحُ**’u: onun yanı. Ve her şeyin **صَفْحُ**’u: onun yanı. Ve onun iki **صَفْحاه**’ı: onun iki yanı. Ve istincâ hadîsinde: iki **الصَّفْحَتين** için iki taş ve **المَسْرُبةِ** için bir taş; yani çıkışın iki yanı. Ve onun **صَفْحُ**’u: onun tarafı. Ve dağın **صَفْحُ**’u: onun yatacağı yer; çoğulu **صِفاحٌ**.

Ve erkeğin **صَفْحَةُ**’si: yüzünün eni. Ve ona yüzünün **صَفْحِ**’ıyla ve onun **صُفْحِ**’ıyla baktı; yani onun eniyle.

Ve hadîste: başını örtmeyen ve yanağıyla **صافحٍ** olmayan; yani yanağının **صَفْحةَ**sini ortaya çıkaran olmayan ve iki taraftan birine meyleden olmayan. Ve Âsım b. Sâbit’in şiirinde:
تَزِلُّ عن صَفْحتِيَ المَعابِلُ
yani yüzünün iki yanından biri.

Ve ona **صِفاحاً** rastladı; yani onu yüzünün **صَفْحِ**’ıyla karşıladı; bu, Lihyânî’dendir.

Kılıcın **صَفْحُ**’u ve onun **صُفْحُ**’u: onun eni; çoğulu **أَصفاح**. Kılıcın iki **صَفْحَتا**’sı: onun iki yüzü.

Ve onu kılıçla **مُصْفَحاً** ve **مَصْفوحاً** vurdu; İbnü’l-A‘râbî’den: yani enlemesine. Ve onu kılıcın **صُفْح**’uyla vurdu; avam ise, fethalı olarak, kılıcın **صَفْحِ**’ıyla der; yani onun eniyle. Ve Tırimmâh dedi:
فلما تنَاهتْ، وهي عَجْلى كأَنها
على حَرْفِ سيفٍ، حَدُّه غيرُ مُصْفَحِ
Ve Sa‘d b. Ubâde hadîsinde: “Onunla beraber bir adam bulsaydım, onu kılıçla **غيرَ مُصْفَِحٍ** olarak vururdum.” Denir ki: kılıçla onu **أصْفَحه**; onu keskin tarafı olmaksızın eniyle vurduğu zaman; o hâlde o **مُصْفِحٌ**’tir, kılıç da **مُصْفَحٌ**’tır; ikisi birlikte rivayet olunur. Ve Hâricîlerden bir adam dedi: “Sizi kılıçlarla **غيرَ مُصْفَحات** olarak mutlaka vuracağız”; yani: sizi enleriyle değil keskinleriyle vuracağız. Ve şair dedi:
بحيثُ مَناط القُرْطِ من غيرِ مُصْفَحٍ،
أُجاذِبُه حَدَّ المُقَلَّدِ ضارِبُهْ
(* Onun “بحيث مناك القرط إلخ” sözü: asılda bu ضبط ile böyledir.)

**وصَفَحْتُ** falancayı ve **أَصْفَحْتُه** ikisini de: onu kılıçla **مُصْفَِحاً** yani eniyle vurduğum zaman. Ve **مُصْفَح** ve **مُصَفَّح** bir kılıç: geniş. Ve dersin ki: bu kılıcın **وَجْهُ**’i **مُصْفَح**; yani geniş; **أَصْفَحْتُه**’den. A‘şâ dedi:
أَلَسْنا نحنُ أَكْرَمَ، إِن نُسِبْنا،
وأَضْرَبَ بالمُهَنَّدَةِ الصِّفاحِ؟
yani geniş olanları. Ve şu da okundu:
وصَدْري مُصْفَحٌ للموتِ نَهْدٌ،
إِذا ضاقتْ، عن الموتِ، الصُّدورُ
Ve bazısı dedi: **المُصْفَحُ**; tek bir yüz üzerinde doğrulmamış, yanları olan, başlardan **المُصْفَحِ** gibi, **صَفَحاتٌ**’ı bulunan geniş olandır. Ve **مُصْفَح الوجه** bir adam: onun düz olanı, güzel olanı; Lihyânî’den:
Ve yüzün **صَفِيحةُ**’si: derisinin derisi.

Ve **الصَّفْحانِ** ve **الصَّفْحتانِ**: iki yanak; ikisi de iki çenedir. Ve omuzdan **الصَّفْحانِ**: ikisinin iki yanından gözden aşağı inen şey; çoğulu **صِفاحٌ**.
(* Onun “ما انحدر عن العين” sözü: asılda ve Kâmûs şerhinde böyledir; belki boyundur.)

Ve boynun iki **صَفْحَتا**’sı: onun iki yanı. Ve yaprağın iki **صَفْحَتا**’sı: üzerine yazılan iki yüzü. Ve **الصَّفِيحة**: geniş kılıç; İbn Sîde dedi: kılıçlardan **الصَّفيحة** geniş olandır. Başın **صَفائِحُ**’i: onun kabileleridir; teki **صَفيحة**. Ve **الصفائح**: ince geniş taşlar; tekil, tekil gibidir.

Ve **الصُّفَّاحُ**, damme ve şeddeli: geniş. Dedi ki: taşlardan **الصُّفَّاح** da **الصَّفائح** gibidir; teki **صُفَّاحة**. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okuttu:
وصُفَّاحةٍ مثلِ الفَنِيقِ، مَنَحْتُها
عِيالَ ابنِ حَوْبٍ جَنَّبَتْه أَقارِبُه
Onu, sertliğinden dolayı, deveyi **الصُّفَّاحةِ**’ye benzetti. Ve İbn Hûb: güçlük çekmiş, muhtaç bir adamdır; çünkü **الحَوْبَ** güçlük ve şiddettir.

Ve her şeyin geniş olan yüzü: **صَفِيحةٌ**. Ve taşlardan yahut levhadan ve benzerlerinden her geniş olan: **صُفَّاحة**; çoğulu **صُفَّاحٌ**; ve **صَفِيحةٌ**; çoğulu **صفائح**. Ondandır Nâbiga’nın sözü:
ويُوقِدْنَ بالصُّفَّاحِ نارَ الحُباحِبِ
Ezherî dedi: geniş taşlara **صفائح** denir; tekleri **صَفِيحة** ve **صَفِيحٌ**’dir. Lebîd dedi:
وصَفائِحاً صُمّاً، رَوا
سيها يُسَدِّدْنَ الغُضُونا
Kapının **صَفائح**’i: onun levhaları. Ve develerden **الصُّفَّاحُ**: hörgüçleri büyüyen, dişi devenin hörgücü neredeyse sırtını alacak olan; çoğulu **صُفَّاحاتٌ** ve **صَفافيح**. Ve erkeğin **صَفْحَة**’si: göğsünün eni.

Ve başlardan **المُصَفَّحُ**: iki şakağı tarafından sıkıştırılmış olan; böylece alnı ile ense arkası arasındaki şey uzamıştır. Ve denildi: **المُصَفَّح**; başının iki yanı alçalmış, alnı kabarmış, böylece onun **قَمَحْدُوَتُه**’u çıkıp görünmüş olandır. Ebû Zeyd dedi: başlardan **المُصْفَحُ** **إِصْفاحاً**; o, başının iki yanı sıvanmış, alnı kabarmış, böylece onun **قَمَحْدُوَتُه**’u çıkıp görünmüş olandır. Ve **الأَرْأَسُ** **المُصْفَحِ** gibidir; ve “**رُؤَاسِيّ**” denmez. İbnü’l-A‘râbî dedi: onun alnında **صَفَحٌ** vardır; yani aşırı bir en. Ve İbnü’l-Hanefiyye hadîsinde: onun, bir adamı **مُصْفَحَ الرأْس** diye andığı; yani onun genişi. Ve bir şeyin **تَصْفِيحُ**’i: onu geniş kılmaktır. Ondandır onların sözü: **مُصَفَّحُ الرأْس** bir adam; yani onun genişi. Ve **المُصَفَّحاتُ**: geniş kılıçlar; onlar **الصَّفائح**’tir; teki **صَفِيحةٌ** ve **صَفيحٌ**. Lebîd’in bir bulutu vasfederek söylediği ise:
كأَنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراهُ،
وأَنْواحاً عليهنَّ المَآلي
Ezherî dedi: bulut karanlığında şimşeği geniş kılıçlara benzetti. İbn Sîde dedi: **المُصَفَّحاتُ** kılıçlardır; çünkü dövüldükleri zaman **صُفِّحَتْ**; onların **تَصْفِيح**’i, genişletmeleri ve uzatmalarıdır. Ve fânın kesriyle de rivayet olunur; sanki, yağmurun açılıp, ondan şimşeğin parlayıp yarılması, sonra sönüşünden sonra tekrar birleşmesi hâlini, kadınların elleriyle **تصفيح** etmelerine benzetti; onlar elleriyle **صَفَّقْنَ** ettikleri zaman.

Ve **التَّصفيح** **التصفيق** gibidir. Ve adam iki eliyle **صَفَّحَ**: alkışladı. Ve kadınlar için **التَّصْفيح**: erkekler için **التصفيق** gibidir. Namaz hadîsinde: erkekler için tesbih, kadınlar için **التصفيح**; kâf ile de rivayet olunur. **التصفيح** ile **التصفيق** birdir. Denir ki: iki eliyle **صَفَّحَ** ve **صَفَّقَ**. İbnü’l-Esîr dedi: o, bir avuç içinin **صَفْحةِ**sini diğer avuç içinin **صفحة**sine vurmak cinsindendir; yani imam yanıldığı zaman, cemaat onu uyarır: erkek ise “Sübhânallâh” der; kadın ise konuşma yerine avucunu diğer avucuna vurur. Lebîd’in beyti de rivayet edildi:
كأَنَّ مُصَفِّحاتٍ في ذُراهُ
**المُصَفِّحات**’ı, matemde elleriyle **يُصَفِّقْن** eden kadınlar yaptı; gök gürültüsünün sesini onların **تصفيق**’ine benzetti. Onu **مُصَفَّحاتٍ** diye rivayet eden ise, onunla geniş kılıçları kastetti; şimşeğin parıltısını onların parıltısına benzetti. Ve **المُصافَحةُ**: elle tutmaktır; **التصافُحُ** da onun gibidir. Ve adam, erkeğe **يُصافِحُ**; avucunun **صُفْحَ**ını onun avucunun **صُفْحَ**ına koyduğu zaman. Ve iki avuçlarının iki **صُفْحا**’sı: onların iki yüzüdür. Ondandır karşılaşmada **المُصافَحَة** hadîsi; o, avuç içinin **صُفْح**’unu avuç içine yapıştırmaktan ve yüzün yüze yönelmesinden bir **مُفاعَلة**’dir.

Ve **أَنْفٌ مُصَفَّحٌ**: burun kemiği mutedil, alnıyla aynı düzlemde olan. Ve köpek, kemiğe karşı iki kolunu **صَفَحَ** ile **صَفْحاً** **يَصْفَحهما**: onları dikti. Dedi ki:
يَصْفَحُ للقِنَّةِ وَجْهاً جَأْبا،
صَفْحَ ذِراعَيْهِ لعَظْمٍ كَلْبا
Muradı: bir köpeğin iki kolunu **صَفْحَ**; sonra ters çevirdi. Ve denildi: o, ikisini yayması ve kemiği ikisinin arasına koyup yemesidir. Bu beyti Ezherî zikretti; dedi ki: Ebü’l-Heysem de onu okuttu ve onu andı; sonra dedi: bir ipi vasfetti; onu enlemesine yaptı, sonra onu bükerek büktü; böylece onun iki yüzü oldu; o hâlde o **مَصْفُوح**; yani geniş. Dedi ki: “**صَفْحَ ذراعيه**” sözü: köpeğin, bir siniri iki koluyla yere kazıklar gibi, iki kolunu onun üzerine yayması gibidir; onu kemirir. Ve “**كلباً**”ı tefsir üzere nasbetti. Ve Sa‘leb’in okuttuğu sözü:
صَفُوحٌ بخَدَّيْها إِذا طالَ جَرْيُها،
كما قَلَّبَ الكَفَّ الأَلَدُّ المُماحِكُ
Onunla, ikisini diktiğini ve ikisini çevirdiğini kastetti. Ve kavmi **صَفَحَ** ile **صَفْحاً**: onları birer birer arz etti; Mushafın yaprağını **صَفَحَ** da böyledir. Ve işi **تَصَفَّحَ** ve onu **صَفَحَه**: onda baktı. Leys dedi: Mushafın yaprağını **صَفَحْت** ile **صَفْحاً**. Ve kavmi **صَفَحَ** ve onları **تَصَفَّحَ**: bir insan arayarak onlara baktı. Ve onların yüzlerini **صَفَحَ** ve onu **تَصَفَّحَ**: onları tanımak üzere baktı. Ve kavmin yüzlerini **تَصَفَّحْتُ**: onların yüzlerini teemmül ettiğin zaman; onların süslerine ve suretlerine bakarsın ve onların işini tanırsın. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okuttu:
صَفَحْنا الحُمُولَ، للسَّلامِ، بنَظْرَةٍ،
فلم يَكُ إِلاَّ وَمْؤُها بالحَواجِبِ
yani bineklerin yüzlerini **تَصَفَّحْنا**. Ve bir şeyi **تَصَفَّحْت**: onun **صَفَحاته**’inde baktığın zaman. Ve develeri havuz üzerinde **صَفَحْتُ**: onları onun üzerinden geçirdiğim zaman. Ve **التهذيب**’de: **مُصَفَّحة** ve **مُصَرّاة** ve **مُصَوّاة** ve **مُصَرَّبَةٌ** bir deve; tek mânâdadır. Ve koyun ve deve **صَفَحَتِ**; **تَصْفَحُ** ile **صُفُوحاً**: sütü geri döndü. İbnü’l-A‘râbî: **الصافح**; yavrusunu kaybedip de memesi sertleşen ve sütü giden devedir; ve **صَفَحَتْ** ile **صُفُوحاً**.

Ve adamı **صَفَح**; onu **يَصْفَحُهُ** ile **صَفْحاً**; ve onu **أَصْفَحَه**: ondan istedi de o engelledi. Dedi ki:
ومن يُكْثِرِ التَّسْآلَ يا حُرّ، لا يَزَلْ
يُمَقَّتُ في عَينِ الصديقِ، ويُصْفَحُ
Ve denir ki: falan bana bir ihtiyaç için geldi de onu ondan **أَصْفَحْتُه** ile **إِصْفاحاً**; onu istedi de onu engellediğin zaman. Ümmü Seleme hadîsinde: bana etten bir **فِدْرَةٌ** hediye edildi; hizmetçiye dedim: onu Resûlullah’a kaldır, sallallahu aleyhi ve sellem; bir de baktım ki o, taş **فِدْرَةَ**si olmuş; kıssayı Resûlullah’a anlattım, sallallahu aleyhi ve sellem; dedi ki: “Belki kapınızda bir dilenci durdu da onu **فَأَصْفَحْتموه**”; yani onu ümitsiz bıraktınız. İbnü’l-Esîr dedi: “Onu **صَفَحْتُه**” denir; ona verdiğin zaman. Ve “onu **أَصْفَحْتُه**” denir; onu mahrum ettiğin zaman. Ve onu ihtiyacından **صَفَحه**; onu **يَصْفَحُه** ile **صَفْحاً**; ve onu **أَصْفَحَه**; ikisi de: onu geri çevirdi. Ve ondan **صَفَحَ**; **يَصْفَح** ile **صَفْحاً**: günahından yüz çevirdi.

Ve o **صَفُوحٌ** ve **صَفَّاحٌ**: affedicidir. Ve **الصَّفُوحُ**: cömerttir; çünkü kendisine cinayet işleyenden **يَصْفَح** eder.

Ve onun günahı onu **استْصَْفَحَه**: onu ondan bağışlatmasını istedi ve onun onu ondan bağışlamasını talep etti.

Ve Allah azze ve celle’nin sıfatlarından **الصَّفُوحُ** ise, mânâsı: affedici. Denir ki: falanın günahından **صَفَحْتُ** ve ondan yüz çevirdim de onu onunla muaheze etmedim. Ve falandan **صَفْحاً** ile **ضربت**: ondan yüz çevirdiğin ve onu terk ettiğin zaman. O hâlde Allah’ın sıfatında **الصَّفُوحُ**: kulların günahlarından, onları ceza ile karşılamaktan yüz çevirerek, kerem olarak affedici olandır. Kadının vasfında **الصَّفُوحُ**: yüz çeviren, geri çeviren, terk eden; böylece ikisinden biri ötekinin zıddıdır. Ve “**صَفْحاً**” sözünün nasbı, “**أَفَنَضْرِبُ عنكم الذِّكْرَ صَفْحاً؟**” sözünde, masdar üzeredir; çünkü onun sözünün mânâsı: sizden **الصَّفْحَ** ile yüz çevirir miyiz?
(* Onun “لأن معنى قوله أنعرض إلخ” sözü: asılda böyledir.)
Ve zikri **ضَرْبُ**: onu geri çevirmek, onu engellemektir. Ve “şundan **أَضْرَبَ**” denmiştir; yani ondan vazgeçti ve onu bıraktı. Âişe hadîsinde, babasını vasfeder: **صَفُوحُ** cahillerden; yani onlardan yüz çevirme, af ve tecavüz. Aslı, yüzünün **صَفْح**’ıyla yüz çevirmedendir; sanki günahından yüzüyle yüz çevirmiştir. Ve **الصَّفُوحُ**, mübalağa binalarındandır. Ezherî, “**أَفَنَضْرِبُ عنكم الذِّكْرَ صَفْحاً؟**” âyetinde dedi: mânâ: küfrünüzde nefislerinize karşı israfınız sebebiyle, size hatırlatmayı hatırlatmaktan yüz çevirme ile yüz çevirir miyiz? Denir ki: falan benden **صَفَح**; yani yüz çevirerek, arkasını dönerek. Ondandır Kesîr’in, kendisinden yüz çeviren bir kadını vasfederek sözü:
صَفُوحاً فما تَلْقاكَ إِلا بَخِيلةً،
فمن مَلَّ منها ذلك الوصلَ مَلَّتِ

Ve adamı **صَفَح**; onu **يَصْفَحُه** ile **صَفْحاً**: ona, hangi içecek olursa olsun ve ne zaman olursa olsun, içirdi.

Ve **المُصْفَحُ**: haktan meyledilmiş olan. Ve hadîste: müminin kalbi hak üzerine **مُصْفَحٌ**; yani ona meyillidir; sanki onun **صَفْح**’ını yani yanını onun üzerine kılmıştır. Ve Huzeyfe hadîsinde: “Kalpler dörttür: bir kalp **أَغٌلَفُ**; o kâfirin kalbidir. Ve bir kalp ters çevrilmiş; o, imandan sonra küfre dönen kalptir. Ve bir kalp **أَجْرُدُ**; kandil gibi parlar; o müminin kalbidir. Ve bir kalp **مُصْفَحٌ**; onda nifak ve iman toplanmıştır; imanın ondaki misali, tatlı suyun beslediği bir ot misali gibidir; nifakın misali, irin ve kanın beslediği bir yara misali gibidir; hangisi galip gelirse.” **المُصْفَحُ**: iki yüzü olan; küfür ehline bir yüzle, iman ehline bir yüzle rastlayan. Ve her şeyin **صَفْحُ**’u: onun yüzü ve tarafıdır; bu, diğer hadîsin mânâsıdır: erkeklerin şerrinden, iki yüzlü olan; bunlara bir yüzle, şunlara bir yüzle gelen; o münafıktır. Huzeyfe, kâfirlere bir yüzle, iman ehline başka bir yüzle gelen münafığın kalbini iki yüzlü kıldı. Ezherî dedi: Ve Şemmer, hattıyla okuduğum şeyde dedi ki: **القلبُ المُصْفَحُ**; Hâlid, onun, içinde kin bulunan, saf din olmayan, yan yatmış olan olduğunu zannetmiştir. İbn Büzurc dedi: **المُصْفَحُ** ters çevrilmiş olandır. Denir ki: kılıcı çevirdim ve onu **أَصْفَحْتُه** ve onu **صابَيْتُه**. Ve **المُصْفَحُ**: **المُصابَى**; onunla vurulduğu zaman keskin tarafı üzerinde eğriltilecek ve onu kınına sokmak istedikleri zaman meylettirilecek olan.

Ve denir ki: falan benden **صَفَح**; yani yüzüyle yüz çevirdi ve bana ense yüzünü döndürdü. Sa‘leb’in okuttuğu sözü:
ونادَيْتُ شِبْلاً فاسْتَجابَ، وربما
ضَمِنَّا القِرَى عَشْراً لمن لا نُصافِحُ
Ve “**ضَمِنَّا قِرَى عَشْرٍ لمن لا نُصافِحُ**” diye de rivayet olunur. Onu tefsir etti de dedi ki: “**لمن لا نصافح**”; yani tanımadığımız kimse için. Ve denildi: el sıkışmamızın mümkün olmadığı düşmanlar içindir.

Ve **المُصْفَحُ**, meysir oklarından: altıncısıdır; ona **المُسْبِلُ** de denir. Ebû Ubeyd: meysir oklarının adlarından **المُصْفَحُ** ve **المُعَلَّى** vardır.

Ve **صَفْحٌ**: **كَلْب بن وَبْرَة**’den bir adamın adıdır; onun Araplar yanında bilinen bir hadîsi vardır. Beşer’in sözü ise:
رَضِيعَةُ صَفْحٍ بالجِباهِ مُلِمَّةٌ،
لها بَلَقٌ فوقَ الرُّؤوسِ مُشَهَّرُ
(* Onun “بالجباه” sözü: asılda bu ضبط ile böyledir. Yâkût’ta **الجباة**; cîm fethalı ve **الهاء** noktalı; Horasanlılar onu cîm kesralı ve sonunda saf **هاء** ile **الجباه** diye rivayet ederler: o, Şam’da Halep ile Tedmür arasında bir sudur.)
O, Kelp’ten bir adamın adıdır; Benî Âmir’den bir kavme komşu oldu da onu hileyle öldürdüler; der ki: sizin Kelpî **صَفْحٍ** ile hıyanetiniz.

**وصِفاحُ نَعْمانَ**: bu dağa bitişen ve ona rastlayan dağlardır. Ve **نَعْمانُ**: Mekke ile Tâif arasında bir dağdır. Ve hadîste **الصِّفاحِ** zikri vardır; sâdın kesri ve fânın tahfîfiyle: Huneyn ile Harem’in nişanları arasında, Mekke’ye girenin solunda bir yerdir. Ve **ملائكةُ الصَّفيح الأَعْلى**: o, göğün adlarındandır. Ve Ali ile Ammâr hadîsinde: **الصَّفِيحُ الأَعْلى** onun melekûtundandır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ف ح * * صَفْحُ * الشيء ناحيته وصفح الجبل مثل سفحه و * صَفْحَةُ * كل شيء جانبه و * صَفَائحُ * الباب ألواحه و * صَفَحَ * عنه أعرض عن ذنبه وبابه قطع وضرب عنه * صَفْحاً * أعرض عنه وتركه و * تَصَفَّحَ * الشيء نظر في * صَفَحاتِهِ * و * المُصَافَحَةُ * و * التَّصَافُحُ * الأخذ باليد و * المُصْفَحُ * بوزن المصحف الممال وفي الحديث ﴿قلب المؤمن مصفح على الحق﴾ و * التَّصْفِيحُ * مثل التصفيق وفي الحديث ﴿التسبيح للرجال والتصفيح للنساء﴾ ويروى بالقاف أيضا

##### Türkçe

* ص ف ح * **صَفْحُ** şey(in) yanı(, tarafı)dır; ve dağın **صَفْحُ**’u, onun eteği gibidir. Ve her şeyin **صَفْحَةُ**’si, onun yanı(, tarafı)dır. Ve kapının **صَفَائحُ**’i, onun levhalarıdır. Ve **صَفَحَ** عنه: onun günahından ve kapısından yüz çevirdi; عنه kesmek ve vurmak: عنه **صَفْحاً** kesti ve vurdu; ondan yüz çevirdi ve onu terk etti. Ve **تَصَفَّحَ** şey(i): onun **صَفَحاتِهِ**’inde baktı. Ve **المُصَافَحَةُ** ve **التَّصَافُحُ**: elle tutmaktır. Ve **المُصْفَحُ** (mushaf vezninde): eğik olan(, meyilli olan)dır. Ve hadiste: { Müminin kalbi hak üzere **مصفح**’tır }. Ve **التَّصْفِيحُ**: **التصفيق** gibidir. Ve hadiste: { erkekler için tesbih, kadınlar için **التصفيح** }. Ve **القاف** ile de rivayet olunur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصفح  من كل شيء:  الجانب  وصفحاه: جانباه، كالصفحة. وفي حديث الاستنجاء:  حجرين للصفحين وحجرا للمسربة  ، أي جانبي المخرج. الصفح  من الجبل: مضطجعه  والجمع صفاح. الصفح  منك: جنبك. و  الصفح  من الوجه، والسيف: عرضه  ، بضم العين وسكون الراء،  ويضم  فيهما. ونسب الجوهري الفتح إلى العامة. يقال نظر إليه بصفح وجهه، وصفحه، أي بعرضه. وضربه بصفح السيف، وصفحه. و  ج، صفاح بالكسر، وأصفاح. وصفحتا السيف: وجهاه. أما قول بشر:
  رضيعة صفح بالجباه ملـمة                      لها بلق فوق الرؤوس مشهر فهو اسم  رجل من بني كلب  ابن وبرة، وله حديث عند العرب. ففي الصحاح أنه جاور قوما من بين عامر فقتلوه غدرا. يقول: غدرتكم بزيد بن ضباء الأسدي أخت غدرتكم بصفح الكلبي. صفح  كمنع: أعرض وترك  ، يصفح صفحا. يقال: ضربت عن فلان صفحا، إذا أعرضت عنه وتركته. ومن المجاز:  أفنضرب عنكم الذكر صفحا  منصوب على المصدر، لأن معنى قوله أنعرض عنكم الصفح، وضرب الذكر رده وكفه، وقد أضرب عن كذا، أي كف عنه وتركه. صفح  عنه  يصفح صفحا: أعرض عن ذنبه. وهو صفوح وصفاح:  عفا  . وصفحت عن ذنب فلان، وأعرضت عنه، فلم أؤاخذه به. صفح  الإبل على الحوض  إذا  أمرها عليه  إمرارا. صفح  السائل  عن حاجته يصفحه صفحا:  رده  ومنعه. قال:
  ومن يكثر التسآل يا حر لا يزل                      يمقت في عين الصديق ويصفح  كأصفحه  . يقال: أتاني فلان في حاجة فأصفحته عنها إصفاحا، إذا طلبها فمنعته. وفي حديث أم سلمة:  لعله وقف على بابكم سائل فأصفحتموه  ، أي خيبتموه. قال ابن الأثير: يقال: صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته، إذا حرمته. صفحه  بالسيف  وأصفحه:  ضربه  به  مصفحا  كمكرم،  أي بعرضه  . وقال الطرماح:
  فلما تناهت وهي عجلى كـأنـهـا                      على حرف سيف حده غير مصفح وضربه بالسيف مصفحا ومصفوحا. عن ابن الأعرابي، أي معرضا. وفي حديث سعد بن عبادة:  لو وجدت معها رجلا لضربته بالسيف غير مصفح  . يقال: أصفحه بالسيف، إذا ضربه بعرضه دون حده، فهو مصفح بالسيف،  والسيف  مصفح، يرويان معا. وسيف مصفح ومصفح: عريض. وتقول: وجه هذا السيف مصفح، أي عريض، من أصفحته. وقال رجل من الخوارج:  لنضربنكم بالسيوف غير مصفحات  . يقول: نضربكم بحدها لا بعرضها. صفح  فلانا  يصفحه صفحا:  سقاه أي شراب كان ومتى كان. صفح  الشيء: جعله عريضا  . قال:
  يصفح للفنة وجها جأبا
  صفح ذراعيه لعظم كلبا

  أراد صفح كلب ذراعيه، فقلب. وقيل: هو أن يبسطهما ويصير العظم بينهما ليأكله. وهذا البيت أورده الأزهري، قال: وأنشد أبو الهيثم، وذكره، ثم قال: وصف حبلا عرضه فاتله حين فتله فصار له وجهان، فهو مصفوح، أي عريض. قال: وقوله: صفح ذراعيه، أي كما يبسط الكلب ذراعيه على عرق يوتده على الأرض بذراعيه يتعرقه. ونصب كلبا على التفسير.  كصفحه  تصفيحا. ومنه قولهم: رجل مصفح الرأس، أي عريضها. صفح  القوم  صفحا، كذا  ورق المصحف  ، إذا  عرضها  ، وفي نسخة: عرضهما، وهي الصواب،  واحدا واحدا. و  صفح  في الأمر  إذا  نظر  فيه،  كتصفح  ، يقال: تصفح الأمر وصفحه: نظر فيه. وقال الليث: وصفح القوم وتصفحهم: نظر إليهم طالبا لإنسان. وصفح وجوههم وتصفحها: نظرها متعرفا لها. وتصفحت وجوه القوم، إذا تأملت وجوههم تنظر إلى حلاهم وصورهم وتتعرف أمرهم. وأنشد ابن الأعرابي:
  صفحنا الحمول للسلام بنظرة                      فلم يك إلا ومؤها بالحواجب

  أي تصفحنا وجوه الركاب وتصفحت الشيء، إذا نظرت في صفحاته. وفي الأساس: تصفحه: تأمله ونظر في صفحاته: والقوم: نظر في أحوالهم وفي خلالهم، هل يرى فلانا. وتصفح الأمر. قال الخفاجي في العناية في أثناء القتال: التصفح: التأمل لا مطلق النظر، كما في القاموس قال شيخنا: قلت: إن النظر هو التأمل، كما صرح به في قولهم: فيه نظر، ونحوه، فلا منافاة. قلت: وبما أوردنا من النصوص المتقدم ذكرها يتضح الحق ويظهر الصواب. صفحت  الناقة  تصفح  صفوحا  بالضم:  ذهب لبنها  وولى، وكذلك الشاة،  فهي صافح  . قال ابن الأعرابي: الصافح: الناقة التي فقدت ولدها فغرزت وذهب لبنها.  والمصافحة: الأخذ باليد، كالتصافح  . والرجل يصافح الرجل: إذا وضع صفح كفه في صفح كفه، وصفحا كفيهما: وجهاهما. ومنه حديث:  المصافحة عند اللقاء:  وهي مفاعلة من إلصاق صفح الكف بالكف وإقبال الوجه على الوجه؛ كذا في اللسان والأساس والتهذيب، فلا يلتفت إلى من زعم أن المصافحة غير عربي. ملائكة  الصفيح  الأعلى: هو من أسماء  السماء  . وفي حديث علي وعمار:  الصفيح الأعلى من ملكوته  .  ووجه كل شيء عريض  : صفيح وصفيحة.  والمصفح كمكرم: العريض  من كل شيء،  ويشدد  ، وهو الأكثر. المصفح إصفاحا:  الذي اطمأن جنبا رأسه ونتأ جبينه  فخرجت وظهرت قمحدوته. المصفح من السيوف:  الممال  والمصابي الذي يحرف على حده إذا ضرب به، ويمال إذى أرادوا أن يغمدوه. قال ابن بزرج: المصفح:  المقلوب  . يقال: قلبت السيف وأصفحته وصابيته: بمعنى واحد. المصفح  من الأنوف: المعتدل القصبة  المستويها بالجبهة. المصفح  من الرؤوس: المضغوط من قبل صدغيه حتى طال  ، وفي نسخة: فطال  ما بين جبهته وقفاه  . وقال أبو زيد: من الرؤوس المصفح إصفاحا، وهو الذي مسح جنبا رأسه ونتأ جبينه، فخرج، وظهرت قمحدوته، والأرأس: مثل المصفح، ولا يقال: رؤاسي. المصفح  من القلوب  : الممال عن الحق. وفي الحديث:  قلب المؤمن مصفح على الحق  أي ممال عليه، كأنه قد جعل صفحه، أي جانبه عليه. وقوله:  ما اجتمع  ، مأخوذ من حديث حذيفة أنه قال:  القلوب أربعة: فقلب أغلف، فذلك قلب الكافر وقلب منكوس فذلك قلب رجع إلى الكفر بعد الإيمان؛ وقلب أجرد مثل السراج يزهر، فذلك قلب المؤمن؛ وقلب مصفح اجتمع  فيه الإيمان والنفاق   -ونص الحديث بتقديم النفاق على الإيمان-  فمثل الإيمان فيه كمثل بقلة يمدها الماء العذب، ومثل النفاق فيه كمثل قرحة يمدها القيح والدم، وهو لأيهما غلب  . قال ابن الأثير: المصفح: الذي له وجهان، يلقى أهل الكفر بوجه، وأهل الإيمان بوجه. وصفح كل شيء وجهه وناحيته. وهو معنى الحديث الآخر:  شر الرجال ذو الوجهين: الذي يأتي هؤلاء بوجه وهؤلاء بوجه  . وهو المنافق. وجعل حذيفة قلب المنافق الذي يأتي الكفار بوجه، وأهل الإيمان بوجه آخر، ذا وجهين. قال الأزهري: وقال شمر فيما قرأت بخطه: القلب المصفح، زعم خالد أنه المضجع الذي فيه غل، الذي ليس بخالص الدين. قلت: فإذا تأملت ما تلونا عليك عرفت أن قول شيخنا رحمه الله تعالى -: كيف يجتمعان? وكيف يكون مثل هذا من كلام العرب، والنفاق والإيمان لفظان إسلاميان? فتأمل فإنه غير محرر، انتهى- نشأ من عدم اطلاعه على نصوص

  العلماء في بابه. المصفح:  السادس من سهام الميسر  ، ويقال له: المسبل، أيضا. وقال أبو عبيد: من أسماء قداح الميسر المصفح والمعلى. المصفح من الوجوه: السهل الحسن  ، عن اللحياني.  والصفوح: الكريم  ، لأنه يصفح عمن جنى عليه. أما الصفوح من صفات الله تعالى فمعناه  العفو  عن ذنوب العباد، معرضا عن مجازاتهم بالعقوبة تكرما. الصفوح في نعت  المرأة: المعرضة الصادة الهاجرة  ، فأحدهما ضد الآخر. قال كثير يصف امرأة أعرضت عنه:ماء في بابه. المصفح:  السادس من سهام الميسر  ، ويقال له: المسبل، أيضا. وقال أبو عبيد: من أسماء قداح الميسر المصفح والمعلى. المصفح من الوجوه: السهل الحسن  ، عن اللحياني.  والصفوح: الكريم  ، لأنه يصفح عمن جنى عليه. أما الصفوح من صفات الله تعالى فمعناه  العفو  عن ذنوب العباد، معرضا عن مجازاتهم بالعقوبة تكرما. الصفوح في نعت  المرأة: المعرضة الصادة الهاجرة  ، فأحدهما ضد الآخر. قال كثير يصف امرأة أعرضت عنه:
  صفوحا فما تلقاك إلا بـخـيلة                      فمن مل منها ذلك الوصل ملت  كأنها لا تسمح إلا بصفحتها  .  والصفائح: قبائل الرأس  ، واحدتها صفيحة. الصفائح:  ع. و  الصفائح  من الباب: ألواحه. و  قولهم: استلوا الصفائح، أي  السيوف العريضة  ، واحدتها صفيحة. وقولهم: كأنها صفيحة يمانية. الصفائح:  حجارة عراض رقاق  ، والواحد كالواحد. يقال: وضعت على القبر الصفائح،  كالصفاح، كرمان  ، وهو العريض. والصفاح، أيضا من الحجارة كالصفائح، الواحدة صفاحة، وفي اللسان: وكل عريض من حجارة أو لوح ونحوهما صفاحة والجمع صفاح؛ وصفيحة والجمع صفائح. ومنه قول: النابغة:
  ويوقدن بالصفاح نار الحباحب قال الأزهري: ويقال للحجارة العريضة: صفائح، واحدتها صفيحة وصفيح. قال لبيد:
  وصفائحا صما، روا                      سيها يسددن الغضونا  وهو  -قال شيخنا: هكذا بالتذكير في سائر النسخ، والأولى: وهي-  الإبل التي عظمت أسنمتها  ، فكاد سنام الناقة يأخذ قراها، وهو مجاز، أنشد ابن الأعرابي
  وصفاحة مثل الفنيق منحتها                      عيال ابن حوب جنبته أقاربه شبه الناقة بالصفاحة، لصلابتها. وابن حوب رجل مجهود محتاج.  ج صفاحات وصفافيح  . الصفاح  : ع قرب ذروة  ، في ديار غطفان بأكناف الحجاز لبني مرة.  والمصفحة: كمعظمة المصراة  . وفي التهذيب: ناقة مصفحة ومصراة ومصواة ومصربة: بمعنى واحد. المصفحة:  السيف، ويكسر، ج مصفحات  . وقيل المصفحات: السيوف العريضة. وقال لبيد يصف سحابا:
  كأن مصفحات في ذراه                      وأنواحا عليهن المآلي

  قال الأزهري: شبه البرق في ظلمة السحاب بسيوف عراض. وقال ابن سيده: المصفحات: السيوف، لأنها صفحت حين طبعت، وتصفيحها تعريضها ومطلها. ويروى بكسر الفاء، كأنه شبه تكشف الغيث إذا لمع منه البرق فانفرج ثم التقى بعد خبوه بتصفيح النساء إذا صفقن بأيديهن. قلت: هكذا عبارة الصحاح، وصوابه: الغيم، بدل: الغيث. ويعلم من هذا أن المصفحات -على رواية الكسر- من المجاز، فتأمل.  والتصفيح  مثل  التصفيق  . وفي الحديث:  التسبيح للرجال والتصفيح للنساء  . ويروى أيضا بالقاف. يقال: صفح بيديه وصفق. قال ابن الأثير: هو من ضرب صفحة الكف على صفحة الكف الأخرى، يعني إذا سها الإمام ينبهه المأموم، إن كان رجلا قال: سبحان الله، وإن كانت امرأة ضربت كفها على كفها الأخرى، عوض الكلام. وروى بيت لبيد:
  كأن مصفحات في ذراه جعل المصفحات نساء يصفقن بأيديهن في مأتم، شبه صوت الرعد بتصفيقهن. ومن رواه: مصفحات، أراد بها السيوف العريضة، شبه بريق البرق ببريقها. قال ابن الأعرابي  في جبهته صفح، محركة، أي عرض  ، بسكون الراء،  فاحش  . وفي حديث ابن الحنفية، أنه ذكر رجلا مصفح الرأس، أي عريضه.  ومنه إبراهيم الأصفح مؤذن المدينة  ، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. قال شيخنا: الأصفح مؤذن المدينة، يروي عن أبي هريرة، وعنه ابنه إبراهيم؛ قاله ابن حبان. فالصواب إبراهيم بن الأصفح.  والصفاح: ككتا، ويكره في الخيل: شبيه بالمسحة في عرض الخد يفرد بها اتساعه. و  الصفاح:  جبال تتاخم  ، أي تقابل  نعمان  ، بفتح النون: جبل بين مكة والطائف. وفي الحديث ذكره، وهو موضع بين حنين وأنصاب الحرم يسرة الداخل إلى مكة.  وأصفحه: قلبه  فهو مصفح، وقد تقدم.  والمصافح: من يزني بكل امرأة حرة أو أمة  . ومما يستدرك عليه: لقيه صفاحا، أي استقبله بصفح وجهه، عن اللحياني. وفي الحديث:  غير مقنع رأسه ولا صافح بخده  ، أي غير مبرز صفحة خده ولا مائل في أحد الشقين وصفيحة الوجه: بشرة جلده. والصفحان من الكتف: ما انحدر عن العين من جانبيهما، والجمع صفاح، وصفحة الرجل: عرض صدره. والصفاح. واستصفحه ذنبه: استغفره إياه وطلب أن يصفح له عنه. ومن المجاز: أبدى له صفحته: كاشفه.

##### Türkçe

**الصفح** her şeyden: yan; ve **صفحاه**: onun iki yanı, **الصفحة** gibi. **وفي حديث الاستنجاء**: “iki taş **للصفحين** ve bir taş **للمسربة**”, yani çıkışın iki yanı. **الصفح** dağdan: onun yatacağı yer; çoğulu **صفاح**. **الصفح** senden: senin yanın. Ve **الصفح** yüzden ve kılıçtan: onun eni; **بضم العين وسكون الراء** (yani **العين**’in ötreli, **الراء**’ın sâkin olmasıyla), ve ikisinde de (başka bir rivayette) ötrelenir. Cevherî fethi avama nisbet etti. Denir: **نظر إليه بصفح وجهه، وصفحه**; yani onun eniyle. Ve onu kılıcın eniyle vurdu: **وضربه بصفح السيف، وصفحه**. Ve çoğulu: kesre ile **صفاح** ve **أصفاح**. Kılıcın iki **صفحتا**’sı: onun iki yüzü. Bişr’in sözüne gelince:

  رضيعة صفح بالجباه ملـمة                      لها بلق فوق الرؤوس مشهر

o, **بني كلب ابن وبرة**’den bir adamın adıdır; ve onun Araplar yanında bir hadisi vardır. **ففي الصحاح**: o, **بين عامر**’den bir kavme komşu oldu da onu hileyle öldürdüler. Der ki: “Sizin **زيد بن ضباء الأسدي**’ye hıyanetiniz, sizin **صفح الكلبي**’ye hıyanetinizin kardeşidir.” **صفح** ( **كمنع** ): yüz çevirdi ve terk etti; **يصفح صفحا**. Denir: “Falancadan **صفحا** vurdum”, ondan yüz çevirdiğin ve onu terk ettiğin zaman. Mecazdan: **أفنضرب عنكم الذكر صفحا**; masdar üzerine mansuptur; çünkü sözünün manası: “sizden **الصفح** ile yüz mü çeviririz?”; ve **ضرب الذكر** onu geri çevirmek ve onu men etmektir. Ve “**أضرب عن كذا**”, yani ondan el çekti ve terk etti. **صفح عنه يصفح صفحا**: onun günahından yüz çevirdi. Ve o **صفوح** ve **صفاح**’tır: affetti. “Falancanın günahından **صفحت** ettim” ve ondan yüz çevirdim; böylece onu onunla muaheze etmedim. **صفح الإبل على الحوض**: onu (develeri) onun üzerine geçirttiği zaman, geçirtme ile. **صفح السائل عن حاجته يصفحه صفحا**: onu geri çevirdi ve men etti. Dedi ki:

  ومن يكثر التسآل يا حر لا يزل                      يمقت في عين الصديق ويصفح

**كأصفحه**. Denir: “Falanca bana bir ihtiyaç içinde geldi de onu ondan **أصفحته** ettim **إصفاحا**”; onu istedi de onu men ettiğin zaman. **وفي حديث أم سلمة**: “Belki kapınızda bir dilenci durdu da onu **فأصفحتموه**”; yani onu ümitsiz bıraktınız. İbnü’l-Esîr dedi: denir: “Onu **صفحته**”, ona verdiğin zaman; ve “onu **أصفحته**”, onu mahrum ettiğin zaman. Onu kılıçla **صفحه** etti ve onu **أصفحه** etti: onu onunla **مصفحا** ( **كمكرم** ) vurdu; yani onun eniyle. Tırmâh dedi ki:

  فلما تناهت وهي عجلى كـأنـهـا                      على حرف سيف حده غير مصفح

Ve onu kılıçla **مصفحا** ve **مصفوحا** vurdu. İbnü’l-A‘râbî’den: yani enlemesine. **وفي حديث سعد بن عبادة**: “Onunla beraber bir adam bulsaydım onu kılıçla **غير مصفح** vururdum.” Denir: onu kılıçla **أصفحه** etti; onu onun eniyle, keskinliği olmaksızın vurduğu zaman; o hâlde o kılıçla **مصفح**tır; ve kılıç **مصفح**tır; ikisi birlikte rivayet olunur. Ve **سيف مصفح ومصفح**: geniş. Ve dersin: “Bu kılıcın yüzü **مصفح**tır”; yani geniştir; onu **أصفحته**’den. Hâricîlerden bir adam dedi: “Sizi kılıçlarla **غير مصفحات** mutlaka vuracağız.” Der: sizi onun keskinliğiyle vuracağız, eniyle değil. **صفح فلانا يصفحه صفحا**: ona her hangi bir içkiyi, her ne zaman olursa olsun, içirdi. **صفح الشيء**: onu geniş yaptı. Dedi ki:

  يصفح للفنة وجها جأبا
  صفح ذراعيه لعظم كلبا

**أراد صفح كلب ذراعيه، فقلب**: “Köpeğin iki kolunu genişletmesini” kastetti de ters çevirdi. Ve denildi: o, ikisini yayması ve kemiği ikisinin arasına koymasıdır ki onu yesin. Bu beyti Ezherî zikretti; dedi ki: Ebü’l-Heysem inşad etti ve onu zikretti, sonra dedi ki: “Bir ipi, bükmesi sırasında enini **وصف** etti de onu büktü; böylece onun iki yüzü oldu; o hâlde o **مصفوح**tur; yani geniş.” Dedi ki: ve onun sözü: **صفح ذراعيه**; yani köpeğin iki kolunu bir damar üzerine yayması gibi; onu iki koluyla yere kazıklar, onu kemirir. Ve **كلبا**’yı tefsir üzere nasbetti. **كصفحه تصفيحا**. Ondandır onların sözü: “Baş **مصفح** bir adam”; yani onun eni geniş. **صفح القوم صفحا**; böyle; ve Mushafın yaprağı: onu birer birer arz ettiği zaman; bir nüshada: “ikisini arz etti”, ve o doğrudur. Ve **صفح في الأمر**: onda baktığı zaman; **كتصفح**; denir: “İşi **تصفح** etti ve onu **صفحه** etti”: onda baktı. Leys dedi: “Kavmi **صفح** etmek ve onları **تصفح** etmek: bir insanı arayarak onlara bakmaktır.” Ve onların yüzlerini **صفح** etmek ve onu **تصفح** etmek: onları tanımak için onlara bakmaktır. “Kavmin yüzlerini **تصفحت** ettim”: onların yüzlerini teemmül ettiğin zaman; onların süslerine ve suretlerine bakarsın ve onların hâlini tanırsın. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

  صفحنا الحمول للسلام بنظرة                      فلم يك إلا ومؤها بالحواجب

yani bineklerin yüzlerine baktık; ve **تصفحت الشيء**: onun sayfalarına baktığın zaman. **وفي الأساس**: “Onu **تصفحه** etti”: onu teemmül etti ve onun sayfalarına baktı; ve kavme: onların hâllerine ve huylarına baktı; falancayı görür mü diye. Ve işi **تصفح** etti. Hufâcî, **العناية**’de savaş esnasında dedi: **التصفح** teemmüldür, mutlak bakış değildir; **كما في القاموس**. Şeyhimiz dedi: “Dedim: **النظر** teemmüldür; ‘onda bakış vardır’ ve benzeri sözlerinde açıkça beyan edildiği üzere; o hâlde aykırılık yoktur.” Dedim: ve bizim, daha önce zikri geçen naslardan irad ettiğimizle hak açıklığa kavuşur ve doğru ortaya çıkar. **صفحت الناقة تصفح صفوحا بالضم**: onun sütü gitti ve döndü; koyun da böyledir; o hâlde o **صافح**tır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصافح**: yavrusunu kaybeden, sonra gebe kalan ve sütü giden dişi devedir. Ve **المصافحة**: elle tutmaktır; **كالتصافح**. Ve adam adamla **يصافح** eder: avucunun yanını onun avucunun yanına koyduğu zaman; ve iki avuçlarının **صفحا**’sı: onların iki yüzüdür. Ondandır hadis: “Karşılaşmada **المصافحة**”; o, avucun yanını avuca yapıştırmaktan ve yüzü yüze çevirmekten **مفاعلة**’dir; **كذا في اللسان والأساس والتهذيب**; o hâlde **المصافحة**’nın Arapça olmadığını zanneden kimseye iltifat edilmez. **ملائكة الصفيح الأعلى**: o, **السماء**’nın adlarındandır. Ali ve Ammâr hadîsinde: “**الصفيح الأعلى** onun melekûtundandır.” Her şeyin geniş yüzü: **صفيح** ve **صفيحة**. Ve **المصفح** ( **كمكرم** ): her şeyden geniş olan; ve şeddelenir; ve o daha çoktur. **المصفح إصفاحا**: başının iki yanını yere yatıran ve alnı kabaran; böylece onun **قمحدوته**’su çıktı ve göründü. Kılıçlardan **المصفح**: eğilen; ve vurulduğunda keskinliği üzerine meyleden, ve onu kınına sokmak istediklerinde meyleden. İbn Büzerc dedi: **المصفح**: ters çevrilmiş. Denir: “Kılıcı çevirdim ve onu **أصفحته** ettim ve onu **صابيته** ettim”: tek manadadır. Burunlardan **المصفح**: kemik kısmı mutedil, alnıyla düz olan. Başlardan **المصفح**: iki şakak tarafından sıkıştırılmış olan, ta ki uzadı; bir nüshada: “ve uzadı”; onun alnı ile ensesi arasındaki (mesafe). Ebû Zeyd dedi: başlardan **المصفح إصفاحا**: başının iki yanını silen ve alnı kabaran kimsedir; böylece çıktı ve onun **قمحدوته**’su göründü. Ve **الأرأس**: **المصفح** gibidir; ve “**رؤاسي**” denilmez. Kalplerden **المصفح**: haktan meyleden. Hadiste: “Müminin kalbi hak üzere **مصفح**tır”; yani ona meyillidir; sanki onun **صفح**’ı, yani yanı, onun üzerine kılınmıştır. Ve onun sözü: **ما اجتمع**; Huzeyfe hadîsinden alınmıştır; o dedi ki: “Kalpler dörttür: bir **أغلف** kalp; o kâfirin kalbidir. Ve bir **منكوس** kalp; o, imandan sonra küfre dönen kalptir. Ve bir **أجرد** kalp, kandil gibi parlar; o müminin kalbidir. Ve bir **مصفح** kalp; onda iman ve nifak **اجتمع** etmiştir —hadisin nassı nifakı imandan öncelemekledir—; o hâlde ondaki imanın misali, tatlı suyun beslediği bir ot gibidir; ve ondaki nifakın misali, irin ve kanın beslediği bir yara gibidir; ve o, hangisi galip gelirse onundur.” İbnü’l-Esîr dedi: **المصفح**: iki yüzü olan; küfür ehline bir yüzle, iman ehline bir yüzle karşılaşır. Ve her şeyin **صفح**’ı: onun yüzü ve tarafıdır. Ve o, diğer hadisin manasıdır: “Erkeklerin şerlisi iki yüzlü olandır: bunlara bir yüzle gelir, bunlara bir yüzle.” Ve o münafıktır. Huzeyfe, kâfirlere bir yüzle, iman ehline başka bir yüzle gelen münafığın kalbini iki yüzlü kıldı. Ezherî dedi: ve Şemr, hattıyla okuduğumda dedi ki: “**القلب المصفح**; Hâlid zannetti ki o, içinde kin bulunan, saf din olmayan, yatık olandır.” Dedim: sana okuduğum şeyi teemmül ettiğinde, şeyhimizin —Allah Teâlâ ona rahmet etsin— sözünün: “İkisi nasıl toplanır? Ve bunun gibi bir şey Arapların كلامı’ndan nasıl olur; hâlbuki nifak ve iman iki İslâmî lafızdır? Teemmül et; çünkü o muharrar değildir; bitti”— onun, nasslara muttali olmamasından doğmuştur.

Âlimler onun bâbında. **المصفح**: meysir oklarının altıncısıdır; ona: **المسبل** de denir. Ebû Ubeyd dedi: Meysir oklarının adlarındandır: **المصفح** ve **المعلى**. Yüzlerden **المصفح**: kolay, güzel (olan)dır; Lihyânî’den. Ve **الصفوح**: kerîmdir; çünkü kendisine karşı cinayet işleyeni bağışlar. Amma **الصفوح** Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır; mânâsı: kulların günahlarından **العفو** (etmek), onları cezayla karşılıklandırmaktan yüz çevirerek, kerem olarak. Kadının vasfında **الصفوح**: yüz çeviren, geri çeviren, terk eden (kadın)dır; ikisinden biri ötekinin zıddıdır. Kesîr, kendisinden yüz çeviren bir kadını vasfederek dedi:

Su onun bâbında. **المصفح**: meysir oklarının altıncısıdır; ona: **المسبل** de denir. Ebû Ubeyd dedi: Meysir oklarının adlarındandır: **المصفح** ve **المعلى**. Yüzlerden **المصفح**: kolay, güzel (olan)dır; Lihyânî’den. Ve **الصفوح**: kerîmdir; çünkü kendisine karşı cinayet işleyeni bağışlar. Amma **الصفوح** Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır; mânâsı: kulların günahlarından **العفو** (etmek), onları cezayla karşılıklandırmaktan yüz çevirerek, kerem olarak. Kadının vasfında **الصفوح**: yüz çeviren, geri çeviren, terk eden (kadın)dır; ikisinden biri ötekinin zıddıdır. Kesîr, kendisinden yüz çeviren bir kadını vasfederek dedi:
  **صفوحا فما تلقاك إلا بـخـيلة                      فمن مل منها ذلك الوصل ملت**
  Sırt çeviren (bir kadın)dır; seni ancak kibirle karşılar; ondan o vuslatı kim bıkarsa, (o da) bıktı.
  **كأنها لا تسمح إلا بصفحتها**  Sanki ancak yanağıyla cömertlik eder.

Ve **الصفائح**: başın kabileleridir; bir tanesi **صفيحة**’dir. **الصفائح**: çoğuldur. Ve kapıdan **الصفائح**: onun levhalarıdır. Ve onların sözü: **استلوا الصفائح**; yani **السيوف العريضة** (geniş kılıçlar); bir tanesi **صفيحة**’dir. Ve onların sözü: sanki o Yemenî bir **صفيحة**’dir. **الصفائح**: geniş, ince taşlardır; tekil tekil gibidir. Denir: kabir üzerine **الصفائح** koydum; **كالصفاح** (gibi), **كرمان** (vezninde); o, geniş olandır. Ve **الصفاح** da taşlardandır, **كالصفائح** (gibi); bir tanesi **صفاحة**’dır. Ve Lisân’da: Taştan yahut levhadan ve benzerlerinden her geniş olana **صفاحة** denir; çoğulu **صفاح**; ve **صفيحة**; çoğulu **صفائح**. Ondandır Nâbiga’nın sözü:
  **ويوقدن بالصفاح نار الحباحب**
Ezherî dedi: Geniş taşlara **صفائح** denir; bir tanesi **صفيحة** ve **صفيح**’tir. Lebîd dedi:
  **وصفائحا صما، روا                      سيها يسددن الغضونا**
Ve o —şeyhimiz dedi: diğer nüshalarda böyle müzekker olarak; daha evlâsı: “ve hiye”— hörgüçleri büyüyen develerdir; neredeyse dişi devenin hörgücü onun “قرا”sını alacak; bu mecazdır. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  **وصفاحة مثل الفنيق منحتها                      عيال ابن حوب جنبته أقاربه**
Dişi deveyi, sertliğinden dolayı **الصفاحة**’ya benzetti. Ve İbn Hûb, güçlük içinde muhtaç bir adamdır. Çoğulu: **صفاحات** ve **صفافيح**. **الصفاح**: **ع قرب ذروة**’dur; Hicaz’ın kenarlarında, Gatafân diyarında, Benî Murra’ya aittir. Ve **المصفحة**: **كمعظمة المصراة** (gibidir). Ve Tehzîb’de: **ناقة مصفحة** ve **مصراة** ve **مصواة** ve **مصربة**: bir mânâdadır. **المصفحة**: **السيف**tir; ve kesrelenir; çoğulu **مصفحات**. Ve denildi: **المصفحات**: geniş kılıçlardır. Lebîd, bir bulutu vasfederek dedi:
  **كأن مصفحات في ذراه                      وأنواحا عليهن المآلي**

Ezherî dedi: Bulutun karanlığında şimşeği geniş kılıçlara benzetti. İbn Sîde dedi: **المصفحات**: kılıçlardır; çünkü basıldıklarında “صفحت” oldular; onların **تصفيح**’i, onları genişletmek ve uzatmaktır. Ve fânın kesresiyle rivayet olunur; sanki yağmurun açılması, ondan şimşeğin parlayıp ayrılması, sonra sönmesinden sonra tekrar birleşmesi, kadınların elleriyle çırpmalarıyla **تصفيح**’e benzetilmiştir. Dedim: Sahâh’ın ibaresi böyledir; doğrusu: **الغيم** (bulut), **الغيث** (yağmur) yerine. Bundan bilinir ki **المصفحات** —kesre rivayetine göre— mecazdandır; düşün. Ve **التصفيح**: **التصفيق** gibidir. Hadiste: **التسبيح للرجال والتصفيح للنساء**. Kâf ile de rivayet olunur. Denir: iki eliyle **صفح** etti ve **صفق** etti. İbnü’l-Esîr dedi: O, bir avuç içinin yüzünü öteki avuç içinin yüzüne vurmak cinsindendir; yani imam sehvederse, cemaat onu uyarır: erkek ise “Sübhânallâh” der; kadın ise konuşma yerine, avucunu öteki avucuna vurur. Lebîd’in beytini rivayet etti:
  **كأن مصفحات في ذراه**
**المصفحات**’ı, bir matemde elleriyle çırpan kadınlar yaptı; gök gürültüsünün sesini onların **تصفيح**’ine benzetti. Kim onu **مصفحات** diye rivayet ettiyse, onunla geniş kılıçları kastetti; şimşeğin parıltısını onların parıltısına benzetti. İbnü’l-A‘râbî dedi: Onun alnında **صفح** vardır, harekeli; yani genişliktir; râ’nın sükûnuyla: **فاحش** (aşırı). İbnü’l-Hanefiyye hadîsinde: onun, başı **مصفح** bir adamı zikrettiği (vardır); yani genişi. Ondandır: Medine müezzini **إبراهيم الأصفح**; üzerinde sâkin olana en faziletli salât ve selâm. Şeyhimiz dedi: **الأصفح** Medine müezzinidir; Ebû Hureyre’den rivayet eder; ondan da oğlu İbrâhîm (rivayet eder); bunu İbn Hibbân söyledi. Doğrusu: **إبراهيم بن الأصفح**. Ve **الصفاح**: **ككتا** (vezninde); atlarda mekruhtur: yanağın genişliğinde, onunla genişliği tekilleştirilen, “مسحة”ya benzer (bir şey). Ve **الصفاح**: **نعمان**’a bitişik dağlardır; yani ona karşıdır; nûn’un fethiyle: Mekke ile Tâif arasında bir dağdır. Hadiste onun zikri geçer; o, Huneyn ile Harem’in nişanları arasında, Mekke’ye girenin solunda bir yerdir. Ve **أصفحه**: onun kalbidir; o da **مصفح**tır; geçmişti. Ve **المصافح**: her hür yahut câriye kadınla zina eden kimsedir. Ve onun üzerine istidrâk edilenden: Lihyânî’den, ona **صفاحا** rastladı; yani onu yüzünün yanı ile karşıladı. Hadiste: **غير مقنع رأسه ولا صافح بخده**; yani yanağının sayfasını açığa çıkaran değil ve iki yandan birinde eğilen değil. Ve yüzün **صفيحة**’si: derisinin derisidir. Ve omuzdan **الصفحان**: ikisinin yanlarından “العين”den aşağı inen (kısım)dır; çoğulu **صفاح**. Ve adamın **صفحة**’si: göğsünün genişliğidir. Ve **الصفاح**. Ve onun günahını **استصفحه**: onu ondan bağışlamasını istedi ve onun hakkında kendisine bağışlamasını talep etti. Ve mecazdandır: ona **صفحته**’ni gösterdi: onu açığa vurdu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَفَحَ عَنْهُ
1 صَفَحَ عَنْهُ ذ , (Mgh, Msb, K, *) aor. صَفَحَ , (K,) inf. n. صَفْحٌ, (TA,) properly signifying He turned towards [or from] him, or it, the صَفْحَة [i. e. side] of his face, (Mgh,) means he turned away from, (Mgh, Msb, K, *) and left, (Msb, K,) him, or it, (Mgh, Msb,) i. e. [a man, or] an affair. (Msb.) And ضَرَبْتُ عَنْهُ صَفْحًا I turned away from him and left him; (S, TA;) i. e. a man: (TA:) صَفْحًا being here an inf. n., and therefore in the accus. case, as in the phrase قَعَدْتُ جُلُوسًا; or it is in the accus. case as an adv. n., and the meaning is I turned away from him aside. (Har p. 434. [See also, in art. ضرب, a similar phrase in the Kur xliii. 4, cited here in the TA, and in Har ubi suprà.]) ― -b2- And صَفَحَ عَنْهُ, (S, A, K, TA,) aor. and inf. n. as above, (TA,) means [also] He turned away from his crime, sin, fault, or offence: (S, A, TA:) or he forgave him. (K, TA.) And صَفَحْتُ عَنْ ذَنْبِ فُلَانٍ I turned away from the crime, sin, &c., of such a one, and did not punish him for it: (TA:) or صَفَحْتُ عَنِ الذَّنْبِ, aor. and inf. n. as above, I forgave the crime, sin, &c. (Msb.) ― -b3- And صَفَحَتْ, (K, TA,) aor. as above, (TA,) inf. n. صُفُوحٌ, said of a she-camel, (K, TA,) and of a ewe, or she-goat, (TA,) [She ceased to yield her milk;] her milk went away. (K, TA.) -A2- صَفَحَ as a trans. verb: see 5, in five places. ― -b2- And see 2. ― -b3- Also, aor. صَفَحَ , inf. n. صَفْحٌ, He (a dog) spread forth, or stretched out, his fore legs: a rلjiz says,

صَفْحَ ذِرَاعَيْهِ لِعَظْمٍ كَلْبَا
[As the spreading forth of his fore legs, to, or for, a bone; I mean a dog]; كلبا being put in the accus. case as an explicative: or he here uses an inversion; meaning صَفْحَ كَلْبٍ ذِرَاعَيْهِ. (L.) ― -b4- And صَفَحَهُ, (S,) or صَفَحَهُ بِالسَّيْفِ; (K;) and ↓ اصفحهُ, (S,) or اصفحهُ بالسيف; (TA;) He struck him with the side, or flat, of the sword, (بِعُرْضِهِ, TA, or بِعَرْضِهِ, S, K,) [i. e. with its صَفْح, or صُفْح, or صَفْحَة,] not with its edge. (TA.) ― -b5- And صَفَحَهُ, (S, IAth, K, TA,) aor. صَفَحَ , inf. n. صَفْحٌ; (TA;) and ↓ اصفحهُ, (S, K, TA,) inf. n. اـِصْفَاحٌ; (TA;) He turned him back, or sent him away; namely, a person asking, or begging; (S, K, TA;) he refused his request: (IAth, TA:) and صَفَحَهُ عَنْ حَاجَتِهِ and عَنْهَا ↓ اصفحهُ He refused him the thing that he wanted. (TA.) ― -b6- And صَفَحَهُ also signifies He gave to him. (IAth, TA.) [Thus it has two contr. meanings.] ― -b7- Also He gave him to drink any kind of beverage (K, TA) and at any time. (TA.) ― -b8- And صَفَحَ الاـِبِلَ عَلَى الحَوْضِ He made the camels to pass by the wateringtrough; [app. watering them;] syn. أَمَرَّهَا عَلَيْهِ. (S, K.)

صفّح
2 صفّح ذ , (K,) inf. n. تَصْفِيحٌ, (S,) He made a thing wide, or broad; (S, K;) as also ↓ صَفَحَ; (K;) [and ↓ اصفح;] see مُصْفَحٌ. One says of a sword, صُفِّحَ, inf. n. as above, It was made broad, or wide, and lengthened out, in the forging. (IAar, S, TA.) -A2- تَصْفِيحٌ is also syn. with تَصْفِيقٌ, (S, Msb, K,) meaning The clapping with the hands. (S, IAth, TA.) One says, صَفَّح بِيَدَيْهِ and صَفَّقَ [He clapped with his hands]; (A, TA;) he struck one of his hands upon the other: (Mgh:) or he struck with the outer side of the right hand upon the inner side of the left hand. (O in art. صفق.) [Golius gives صَفَحَ in this sense, erroneously, as from the S; and Freytag, this form as well as صفّح.] And it is said in a trad., التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيحُ لِلنِّسَآءِ, or, as some relate it, التَّصْفِيقُ instead of التصفيح, [The saying سُبْحَانَ اللّٰهِ is for men, and the clapping with the hands is for women;] (S, Mgh, * TA;) i. e., when the Imلm is inadvertent, the person whom he leads should, if a man, rouse him by saying سبحان اللّٰه; and if a woman, should clap with her hands, instead of speaking. (IAth, TA.)

مُصَافَحَةٌ
3 مُصَافَحَةٌ ذ signifies The taking by the hand; (S, A, K;) as also ↓ تَصَافُحٌ; (A;) or the latter has a like meaning: (S, K: *) or the former signifies [the joining hands; i. e.] the putting the hand [of one] in the hand [of another] in meeting and saluting: (Ham p. 802:) or the making the palm of the hand to cleave to [that of] the hand [of another], and turning face to face. (L.) You say, صَافَحَهُ بِيَدِهِ He took him by his hand. (A.) And صَافَحْتُهُ, inf. n. as above [and صِفَاحٌ], I applied my hand to his hand; (Msb;) or I put the palm of my hand upon the palm of his hand. (TA.) ― -b2- And لَقِيَهُ صِفَاحًا He met him turning towards him the صَفْح [or side] of his face: (TA:) or he met him face to face; i. q. صِقَابًا: (TA in art. صقب:) [and] he met him suddenly, or unexpectedly. (Ham p. 802.)

اصفحهُ
4 اصفحهُ ذ : see 1, latter part, in three places: ― -b2- and see also 2. ― -b3- Also He inverted it, or reversed it, (Ibn-Buzurj, K,) namely, a sword; like صَابَاهُ [q. v.]. (Ibn-Buzurj.)

تصفّحهُ
5 تصفّحهُ ذ He examined its صَفَحَات [or sides]; i. e. a thing's: (S:) or he considered it carefully, or attentively, and examined its صَفَحَات. (A, Mgh.) And تَصَفَّحْتُ الكِتَابَ I turned over, or examined, the صَفَحَات, meaning pages, of the book; as also ↓ صَفَحْتُهُ, inf. n. صَفْحٌ: (Msb:) and وَرَقَ المُصْحَفِ ↓ صَفَحْتُ I examined the leaves of the مُصْحَف [i. e. volume, or book, or copy of the Kur-لn,] one by one. (O, K.) And تصفّح القَوْمَ, (Lth, A,) and ↓ صَفَحَهُمْ, (Lth, O, Msb, K,) He looked at the people, seeking for a particular man: (Lth:) or he examined the states, or conditions, of the people, and looked among them, to ascertain whether such a one was to be seen: (A; in explanation of the former:) or he made the people to pass before him, and examined them, one by one: (O, K; in explanation of the latter:) or he beheld [or looked at] the صَفَحَات [or sides] of the faces of the people. (Msb.) And تصفّح وُجُوهَ القَوْمِ He examined carefully, or attentively, the faces of the people, looking at their (the people's) external appearances and forms, and seeking to make himself acquainted with their cases: and he looked at the faces of the people, seeking to know them; as also ↓ صَفَحَهَا. (Lth, TA.) And تصفّح الأَمْرَ, (A, TA,) and تصفّح فِى الأَمْرِ, (K, TA,) and الأَمْرَ ↓ صَفَحَ, (TA,) and صَفَحَ فِى الأَمْرِ, (K, TA,) He looked into the affair, or case. (K, TA.)

تَصَافَحَا
6 تَصَافَحَا ذ They took each the other's hand. (TK.) See also 3. ― -b2- Hence, تَصَافُحُ الأَجْفَانِ (assumed tropical:) The closing together of the eyelids. (Har p. 364.)

استصفحهُ دَنْبَهُ
10 استصفحهُ دَنْبَهُ ذ He asked him, or begged him, to forgive his crime, sin, fault, or offence. (L, TA.)

صَفْحٌ
صَفْحٌ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) of a thing, (S, A, Mgh,) or of anything; (Msb;) and ↓ صَفْحَةٌ, (S, A, Mgh, Msb,) of a thing, (Mgh,) or of anything; (S, A, Msb;) The side; or lateral, or outward, part or portion; syn. of the former نَاحِيَةٌ; (S, A;) or of the same, (K,) or of the latter, (S, A,) or of each, (Mgh, Msb,) جَانِبٌ: (S, A, Mgh, Msb, K:) and both signify also the face, or surface, or front, of a thing: (Mgh:) pl. [of the former صِفَاحٌ, as below, and] of the latter صَفَحَاتٌ. (Msb.) صَفْحَا الشَّىْءِ signifies The two sides of the thing; syn. جَانِبَاهُ. (TA.) And صَفْحُ الاـِنْسَانِ The side of the human being; (S, O, K; *) as also ↓ صَفْحَتُهُ. (O.) And hence, بَعِيرِهِ ↓ صَلَّى اـِلَى صَفْحَةِ [He prayed towards the side of his camel]. (Mgh.) And صَفْحٌ and ↓ صُفْحٌ signify The عُرْض [i. e. side] (S, O, and K accord. to the TA, but in the CK and in my MS. copy of the K عَرْض, [which in this instance I think a mistake,]) of the face: (S, O, K:) and so of a sword; (K, TA; [in the former of which, in art. عرض, the عُرْض of a sword is said to be its صَفْح;]) or the عَرْض [i. e. breadth, or width,] (S, O, Msb, and so accord. to the CK and my MS. copy of the K,) of a sword; (S, O, Msb, K;) i. e. contr. of طُول; (Msb;) [but it may be well rendered its side, or its flat, and so ↓ صَفْحَةٌ, for SM says that] صَفْحَتَا السَّيْفِ signifies the two faces, or surfaces, of the sword: (TA:) one says, نَظَرَ اـِلَيْهِ بِصَفْحِ وَجْهِهِ (S, A) and ↓ بِصُفْحِ وجهه (S) [He looked towards him with the side of his face turned towards him] and ↓ بِصَفْحَتِهِ [which means the same]: (A:) but accord. to AO, one says, السَّيْفِ ↓ ضَرَبَهُ بِصُفْحِ [He struck him with the side, or flat, of the sword], and the vulgar say بِصَفْحِ السيف, with fet-h: (S:) the pl. [of صَفْحٌ] is صِفَاحٌ (K, TA) and [that of ↓ صُفْحٌ is] أَصْفَاحٌ. (TA.) الرَّجُلِ ↓ صَفْحَةٌ signifies The side (عُرْض) of the breast of the man. (L.) And one says, جَنْبِهِ ↓ ضَرَبَهُ عَلَى صَفْحَةِ [He struck him on the surface, or flat part, of his side; and so على صَفْحِ جنبه; but the former is the more common]. (A.) And السَّيْفِ ↓ جَلَا صَفْحَتَى [He polished the two sides, or surfaces, of the sword]. (A.) And الوَرَقَةِ ↓ كَتَبَ فِى صَفْحَتَىِ [He wrote upon the two sides, or faces, of the piece of paper]. (A.) الكِتَابِ ↓ صَفَحَاتُ signifies The pages, or faces of the leaves, of the book. (Msb.) And صَفْحُ الكَفِّ The face [i. e. palm] of the hand. (L.) And صَفْحَا الكَتِفِ The two parts of the scapula that slope down from the عَيْر [or spine thereof]: pl. صِفَاحٌ. (L.) And صَفْحُ الجَبَلِ The part of the mountain where the side thereof rests upon the ground; (S, K;) its سَفْح [q. v.]: (JM:) pl. صِفَاحٌ. (S.)

صُفْحٌ
صُفْحٌ ذ : see the next preceding paragraph, in four places.

صَفَحٌ
صَفَحٌ ذ Excessive width in the forehead. (IAar, K.)

صَفْحَةٌ
صَفْحَةٌ ذ : see صَفْحٌ, in ten places. ― -b2- [Hence,] أَبْدَى لَهُ صَفْحَتَهُ (tropical:) i. q. كَاشَفَهُ [which is used alone as meaning كَاشَفَهُ بِالعَدَاوَةِ He showed open enmity, or hostility, with him]: (A, TA:) or he showed, or revealed, to him his deed [or crime] which he was concealing. (TA in art. بدو, from a trad. [which shows it to be used in an evil sense].)

صِفَاحٌ
صِفَاحٌ ذ , which is disapproved in horses, is [A quality] like what is termed مَسْحَة [app. meaning a flatness, or an evenness,] in the side (عُرْض) of the cheek, by reason of which its width is excessive. (O, K.) -A2- [It is also an inf. n. of 3, q. v.]

صَفُوحٌ
صَفُوحٌ ذ One who has the quality of turning away from the crimes, sins, faults, or offences, of others, and of forgiving; [or rather wont to turn away &c.;] as also ↓ صَفَّاحٌ: (TA:) الصَّفُوحُ, (K, TA,) as an epithet applied to God, (TA,) means the Very Forgiving; or He who forgives much. (K, TA.) ― -b2- And Generous; (K;) because the generous man forgives those who act injuriously towards him. (TA.) ― -b3- And A woman who turns away from one; who forsakes one's society: as though not giving aught but her side. (K.)

صَفِيحٌ
صَفِيحٌ ذ : see صَفِيحَةٌ, in four places. [It is properly a coll. gen. n.: as such signifying Any kind of thing made flat and broad or wide: as, for instance, plate, or expanded metal: n. un. with ة, meaning a piece thereof.] ― -b2- [Hence, as it is supposed to be an expanded solid substance,] الصَّفِيحُ, (K,) or الصَّفِيحُ الأَعْلَى, (TA,) is one of the names of Heaven. (K, TA.)

صَفِيحَةٌ
صَفِيحَةٌ ذ A wide, or broad, stone; (T, S;) as also ↓ صَفِيحٌ (T) and ↓ صُفَّاحٌ: (S:) or [↓ صَفِيحٌ and] ↓ صُفَّاحٌ and صَفَائِحُ [which last is pl. of صَفِيحَةٌ] signify wide, or broad, stones, which are put over graves: (A:) or صَفَائِحُ and ↓ صُفَّاحٌ signify wide, or broad, and thin, stones; (K, TA;) one of which is called صَفِيحَةٌ and ↓ صُفَّاحَةٌ: (TA:) and anything wide, or broad, (Mgh, Msb, TA,) such as a stone, (TA,) and a plank, or board, (Mgh, TA,) and the like, (TA,) is termed صَفِيحَةٌ (Mgh, Msb, TA) and ↓ صُفَّاحَةٌ: (TA:) whence one says, اِشْتَرَى دَارًا فِيهَا صَفَائِحُ مِنْ ذَهَبَ وَفِضَّةٍ [He purchased a house in which were plates of gold and of silver]. (Mgh.) The pl. صَفَائِحُ signifies also [particularly] The planks, boards, or leaves, (أَلْوَاح,) of a door. (S, K.) And Wide, or broad, swords; (A, K;) one such sword being termed صَفِيحَةٌ: (S:) or this latter signifies [simply] a sword; and ↓ صَفِيحٌ, swords. (Ham p. 323.) And The قَبَائِل [or principal bones, namely, the frontal, occipital, and two parietal, bones,] of the head; (K;) a single one of these being termed صَفِيحَةٌ. (TA.) And صَفِيحَةٌ, (S,) or ↓ صَفِيحٌ, (K,) or each of these, (TA,) signifies The face, or surface, of anything wide, or broad. (S, K, TA.) And صَفِيحَةُ الوَجْهِ The exterior skin, cuticle, or scarf-skin, of the face. (S.)

صَفَّاحٌ
صَفَّاحٌ ذ : see صَفُوحٌ.

صُفَّاحٌ
صُفَّاحٌ ذ ; and its n. un., with ة: see صَفِيحَةٌ, in five places. ― -b2- Also (tropical:) Camels whose humps have become large, (K, TA,) so that the hump of the she-camel occupies the whole of her back: n. un. with ة: (TA:) pl. صُفَّاحَاتٌ and صَفَافِيحُ: (K:) likened to wide, or broad, stones or similar things, because of their hardness. (TA.)

صَافِحٌ
صَافِحٌ ذ A she-camel, (K,) and a ewe, or she-goat, (TA,) [ceasing to yield her milk;] whose milk is going away: (K, TA:) or a she-camel that has lost her young one, and whose milk has gone. (IAar, TA.) ― -b2- غَيْرَ مُقْنِعٍ رَأْسَهُ وَلَا صَافِحٍ بِخَدِّهِ, occurring in a trad., means [Not lifting up, or elevating, his head,] nor putting forth his cheek, nor inclining on one side. (L.)

أَصْفَحُ
أَصْفَحُ ذ A man excessively wide in the forehead: from صَفَحٌ. (K.)

مُصْفَحٌ
مُصْفَحٌ ذ Wide, or broad; (S, K;) as also ↓ مُصَفَّحٌ, (K,) which latter is the more common; both applied in this sense to a sword, and to anything; and ↓ مَصْفُوحٌ signifies the same. (TA.) One says, وَجْهُ هٰذَا السَّيْفِ مُصْفَحٌ The face of this sword is wide, or broad; from ↓ أَصْفَحْتُهُ. (S.) And ضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ مُصْفَحًا, (S, A, K,) and ↓ مَصْفُوحًا, (IAar, TA,) and ↓ مُصْفِحًا, (A, [this last relating to the agent,]) He struck him with the breadth, or width, [or flat,] of the sword; (S, A, K;) not with its edge: (A:) and ضربه بالسيف غَيْرَ مُصْفَحٍ He struck him with the sword not with its breadth, but with its edge. (TA.) And رَجُلٌ الرَّأْسِ ↓ مُصَفَّحُ A man wide, or broad, in respect of the head; (S, TA;) and so مُصْفَحُ الرَّأْسِ. (TA.) ― -b2- Also Having the two sides of his head depressed, and the side of the forehead prominent, (K, TA,) and the occiput also prominent and conspicuous: (TA:) or having the fore and hind parts of the head projecting. (AZ, Mgh.) ― -b3- And A head compressed in the parts next the temples, so as to be long between the forehead and the back of the neck. (K.) ― -b4- A nose straight in the bone; (K, TA;) having the bone even with the forehead. (TA.) ― -b5- And A smooth, or soft, or smooth and soft, and beautiful, face. (Lh, K.) ― -b6- Applied to a sword, (TA,) Inclined, or bent: (S, K, TA:) and inverted, or reversed: (Ibn-Buzurj, K, TA:) that is turned upon its edge when one strikes with it: and that is inclined, or bent, when one desires to sheath it. (TA.) ― -b7- It is said in a trad., قَلْبُ المُؤْمِنِ مُصْفَحٌ عَلَى الحَقِّ, meaning (assumed tropical:) The heart of the believer is inclined to the truth; (S, L;) as though its side (صَفْحُهُ i. e. جَانِبُهُ) were placed upon it. (L.) And مُصْفَحٌ applied to a heart signifies also (assumed tropical:) Turned away from the truth: (TA:) [or] so applied, in which are combined faith and hypocrisy: (K, TA:) or, accord. to Khلlid, that falls short of its duty; in which is latent rancour, malevolence, malice, or spite; and which is not sincere in its religion: (Sh, TA:) or it means double-faced; one who meets the unbelievers with one face, and the believers with another face; صَفْحٌ signifying the “ face, ” of anything. (IAth, TA.) -A2- And المُصْفَحُ is a name of The sixth of the arrows used in the game called المَيْسِر; (S, K;) as also المُسْبِلُ. (S.)

مُصْفِحٌ بِالسَّيْفِ
مُصْفِحٌ بِالسَّيْفِ ذ Striking with the side of the sword, not with the edge; (TA;) striking with the face of the sword. (O.) See also مُصْفَحٌ.

مُصَفَّحٌ
مُصَفَّحٌ ذ : see مُصْفَحٌ, in two places. ― -b2- [Hence,] مُصَفَّحَةٌ signifies A sword; as also ↓ مُصَفِّحَةٌ: (K: [but see what follows:]) accord. to IAar, مُصَفَّحَاتٌ [its pl. (K)] signifies swords; because they are made broad, or wide, and lengthened out, in the forging: (S:) or, as some say, it signifies broad, or wide, swords. (TA. [See also صَفِيحَةٌ.]) Lebeed says, describing clouds,
كَأَنَّ مُصَفَّحَاتٍ فِى ذُرَاهَا
وَأَنْوَاحًا عَلَيْهِنَّ المَآلِى
[As though there were swords, or broad swords, upon their summits, and wailing women having upon them the pieces of rag which such women hold in wailing and with which they make signs]: (S, TA:) Az says that he likens the lightning, in the darkness of the clouds, to broad swords: (TA:) and IAar says that مصفّحات here means swords: but as some relate the verse, the word is ↓ مُصَفِّحَات [meaning women clapping their hands]; as though he likened the clouds' discovering themselves when the lightning shone from them, and they opened, and then met together after the lightning's becoming extinct, to the clapping of women's hands: (S: in some copies of which, الغَيْث is put for الغَيْم:) or, accord. to this reading, he likens the sound of the thunder to women's clapping of their hands. (TA.) ― -b3- Also A she-camel (T, L) that is kept from being milked, in order that she may become fat. (T, L, K.)

مُصَفِّحَةٌ
مُصَفِّحَةٌ ذ , and its pl.: see مُصَفَّحٌ.

مَصْفُوحٌ
مَصْفُوحٌ ذ : see مُصْفَحٌ, in two places.

مُصَافِحٌ
مُصَافِحٌ ذ One who commits adultery, or fornication, with any woman, whether she be free or a slave. (K.)

##### Türkçe

**صَفَحَ عَنْهُ**
1 **صَفَحَ عَنْهُ** ذ , (Mgh, Msb, K, *) muzâri‘i **صَفَحَ** , (K,) mastar ismi **صَفْحٌ**, (TA,) aslında “yüzünün **صَفْحَة**’sini [yani yanını] ona, yahut ona (şeye) doğru [yahut ondan] çevirdi” mânâsını ifade eder; (Mgh,) “ondan yüz çevirdi” demektir; (Mgh, Msb, K, *) ve onu (şeyi) bıraktı; (Msb, K,) yani onu, yahut onu (şeyi), (Mgh, Msb,) yani [bir adamı yahut] bir işi. (Msb.) Ve **ضَرَبْتُ عَنْهُ صَفْحًا**: Ondan yüz çevirdim ve onu bıraktım; (S, TA;) yani bir adamı: (TA:) buradaki **صَفْحًا** bir mastar ismidir; bu sebeple, **قَعَدْتُ جُلُوسًا** ibaresinde olduğu gibi mansûbdur; yahut mansûb oluşu zarf ismi olarak olup mânâ “ondan yana doğru yüz çevirdim”dir. (Har s. 434. [Ayrıca, ضرب maddesinde, Kur’ân xliii. 4’teki benzer bir ibareye bak; burada TA’da ve Har’da, yukarıda geçtiği yerde zikredilmiştir.]) ― -b2- Ve **صَفَحَ عَنْهُ**, (S, A, K, TA,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) [ayrıca] “onun suçundan, günahından, kusurundan yahut kabahatinden yüz çevirdi” demektir: (S, A, TA:) yahut onu bağışladı. (K, TA.) Ve **صَفَحْتُ عَنْ ذَنْبِ فُلَانٍ**: Filânın suçundan, günahından vb. yüz çevirdim ve onun yüzünden onu cezalandırmadım: (TA:) yahut **صَفَحْتُ عَنِ الذَّنْبِ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, “suçu, günahı vb. bağışladım.” (Msb.) ― -b3- Ve **صَفَحَتْ**, (K, TA,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TA,) mastar ismi **صُفُوحٌ**, dişi deve hakkında söylenir, (K, TA,) ve koyun dişisi yahut keçi dişisi hakkında, (TA,) [süt vermeyi kesti;] sütü gitti. (K, TA.) -A2- Geçişli fiil olarak **صَفَحَ**: 5’e bak, beş yerde. ― -b2- Ve 2’ye de bak. ― -b3- Ayrıca, muzâri‘i **صَفَحَ** , mastar ismi **صَفْحٌ**, O (köpek) ön ayaklarını yaydı yahut uzattı: bir recez şairi der ki,

**صَفْحَ ذِرَاعَيْهِ لِعَظْمٍ كَلْبَا**
[Bir kemiğe doğru yahut bir kemik için ön ayaklarını yayması gibi; yani bir köpek]; **كلبا** açıklayıcı olarak mansûb kılınmıştır: yahut burada takdim-te’hîr kullanmıştır; mânâ **صَفْحَ كَلْبٍ ذِرَاعَيْهِ**’dir. (L.) ― -b4- Ve **صَفَحَهُ**, (S,) yahut **صَفَحَهُ بِالسَّيْفِ**; (K;) ve ↓ **اصفحهُ**, (S,) yahut **اصفحهُ بالسيف**; (TA;) Ona kılıcın yanı yahut düz yüzü ile vurdu, (بِعُرْضِهِ, TA, yahut بِعَرْضِهِ, S, K,) [yani onun **صَفْح**’ı yahut **صُفْح**’ı yahut **صَفْحَة**’si ile], keskin ağzıyla değil. (TA.) ― -b5- Ve **صَفَحَهُ**, (S, IAth, K, TA,) muzâri‘i **صَفَحَ** , mastar ismi **صَفْحٌ**; (TA;) ve ↓ **اصفحهُ**, (S, K, TA,) mastar ismi **اـِصْفَاحٌ**; (TA;) Onu geri çevirdi yahut gönderdi; yani isteyen yahut dilenen kimseyi; (S, K, TA;) onun isteğini reddetti: (IAth, TA:) ve **صَفَحَهُ عَنْ حَاجَتِهِ** ve **عَنْهَا** ↓ **اصفحهُ**: Ona istediği şeyi vermeyi reddetti. (TA.) ― -b6- Ve **صَفَحَهُ** ayrıca “ona verdi” mânâsına gelir. (IAth, TA.) [Böylece iki zıt mânâsı vardır.] ― -b7- Ayrıca Ona her çeşit içeceği (K, TA) ve her vakitte içirdi. (TA.) ― -b8- Ve **صَفَحَ الاـِبِلَ عَلَى الحَوْضِ**: Develeri yalak üzerinden geçirtti; [görünüşe göre sulayarak;] eş anlamlısı **أَمَرَّهَا عَلَيْهِ**. (S, K.)

**صفّح**
2 **صفّح** ذ , (K,) mastar ismi **تَصْفِيحٌ**, (S,) Bir şeyi geniş yahut enli yaptı; (S, K;) bunun gibi ↓ **صَفَحَ**; (K;) [ve ↓ **اصفح**;] **مُصْفَحٌ**’a bak. Kılıç hakkında şöyle denir: **صُفِّحَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Dövmede enli yahut geniş yapıldı ve uzatıldı. (IAar, S, TA.) -A2- **تَصْفِيحٌ** ayrıca **تَصْفِيقٌ** ile eş anlamlıdır, (S, Msb, K,) mânâsı: Ellerle alkışlama. (S, IAth, TA.) Şöyle denir: **صَفَّح بِيَدَيْهِ** ve **صَفَّقَ** [Ellerini çırptı]; (A, TA;) ellerinden birini ötekine vurdu: (Mgh:) yahut sağ elin dış yüzüyle sol elin iç yüzüne vurdu. (O, صفق maddesinde.) [Golius, S’den olarak, bu mânâda **صَفَحَ**’ı yanlışlıkla verir; Freytag da bu şekli, ayrıca **صفّح**’ı verir.] Ve bir hadiste şöyle denmiştir: **التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيحُ لِلنِّسَآءِ**, yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere **التَّصْفِيقُ** yerine **التصفيح**, [“**سُبْحَانَ اللّٰهِ** demek erkekler içindir; ellerle alkışlamak kadınlar içindir”]; (S, Mgh, * TA;) yani imam yanılırsa, ona uyan kimse erkek ise **سبحان اللّٰه** diyerek onu uyarmalı; kadın ise konuşmak yerine elleriyle alkışlamalıdır. (IAth, TA.)

**مُصَافَحَةٌ**
3 **مُصَافَحَةٌ** ذ “elle tutma” demektir; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **تَصَافُحٌ**; (A;) yahut ikincisi de benzer mânâdadır: (S, K: *) yahut birincisi [elleri birleştirme; yani] karşılaşma ve selâmlaşmada [birinin] elini [ötekinin] eline koyma demektir: (Ham s. 802:) yahut avuç içini [ötekinin] avuç içine yapıştırmak ve yüz yüze dönmektir. (L.) Şöyle dersin: **صَافَحَهُ بِيَدِهِ**: Onu eliyle tuttu. (A.) Ve **صَافَحْتُهُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi [ve **صِفَاحٌ**], Elimi onun eline değdirdim; (Msb;) yahut avuç içimi onun avuç içine koydum. (TA.) ― -b2- Ve **لَقِيَهُ صِفَاحًا**: Ona yüzünün **صَفْح**’ını [yahut yanını] ona dönmüş olarak rastladı: (TA:) yahut ona yüz yüze rastladı; **صِقَابًا** ile aynı: (TA, صقب maddesinde:) [ve] ona ansızın yahut beklenmedik şekilde rastladı. (Ham s. 802.)

**اصفحهُ**
4 **اصفحهُ** ذ : 1’in son kısmına bak, üç yerde: ― -b2- ve 2’ye de bak. ― -b3- Ayrıca Onu ters çevirdi yahut çevirdi, (Ibn-Buzurj, K,) yani bir kılıcı; **صَابَاهُ** gibidir [bkz.]. (Ibn-Buzurj.)

**تصفّحهُ**
5 **تصفّحهُ** ذ Onun **صَفَحَات**’ını [yahut yanlarını] inceledi; yani bir şeyin: (S:) yahut onu dikkatle yahut özenle düşündü ve onun **صَفَحَات**’ını inceledi. (A, Mgh.) Ve **تَصَفَّحْتُ الكِتَابَ**: Kitabın **صَفَحَات**’ını, yani sayfalarını, çevirdim yahut inceledim; bunun gibi ↓ **صَفَحْتُهُ**, mastar ismi **صَفْحٌ**: (Msb:) ve **وَرَقَ المُصْحَفِ** ↓ **صَفَحْتُ**: **مُصْحَف**’ın [yani Kur’ân’ın cildi yahut kitabı yahut nüshası] yapraklarını birer birer inceledim. (O, K.) Ve **تصفّح القَوْمَ**, (Lth, A,) ve ↓ **صَفَحَهُمْ**, (Lth, O, Msb, K,) İnsanlara baktı; belirli bir adamı arayarak: (Lth:) yahut insanların hâllerini inceledi ve aralarında bakındı; filânın görülüp görülmediğini anlamak için: (A; birincinin açıklaması olarak:) yahut insanları önünden geçirtti ve onları birer birer inceledi: (O, K; ikincinin açıklaması olarak:) yahut insanların yüzlerinin **صَفَحَات**’ını [yahut yanlarını] gördü [yahut baktı]. (Msb.) Ve **تصفّح وُجُوهَ القَوْمِ**: İnsanların yüzlerini dikkatle yahut özenle inceledi; onların dış görünüşlerine ve şekillerine bakarak ve durumlarını öğrenmeye çalışarak: ve insanların yüzlerine baktı; onları tanımak isteyerek; bunun gibi ↓ **صَفَحَهَا**. (Lth, TA.) Ve **تصفّح الأَمْرَ**, (A, TA,) ve **تصفّح فِى الأَمْرِ**, (K, TA,) ve **الأَمْرَ** ↓ **صَفَحَ**, (TA,) ve **صَفَحَ فِى الأَمْرِ**, (K, TA,) İşe yahut duruma baktı. (K, TA.)

**تَصَافَحَا**
6 **تَصَافَحَا** ذ Birbirlerinin elini tuttular. (TK.) 3’e de bak. ― -b2- Buradan, **تَصَافُحُ الأَجْفَانِ** (mecaz kabul edilerek:) Göz kapaklarının birbirine kapanması. (Har s. 364.)

**استصفحهُ دَنْبَهُ**
10 **استصفحهُ دَنْبَهُ** ذ Onun suçunu, günahını, kusurunu yahut kabahatini bağışlamasını ondan istedi yahut yalvardı. (L, TA.)

**صَفْحٌ**
**صَفْحٌ** ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) bir şeyin, (S, A, Mgh,) yahut herhangi bir şeyin; (Msb;) ve ↓ **صَفْحَةٌ**, (S, A, Mgh, Msb,) bir şeyin, (Mgh,) yahut herhangi bir şeyin; (S, A, Msb;) Yan; yahut yanî, yahut dış kısım yahut parça; birincinin eş anlamlısı **نَاحِيَةٌ**; (S, A;) yahut bunun, (K,) yahut ikincinin, (S, A,) yahut her ikisinin, (Mgh, Msb,) **جَانِبٌ**: (S, A, Mgh, Msb, K:) ve ikisi ayrıca bir şeyin yüzü yahut satıhı yahut önü mânâsına da gelir: (Mgh:) çoğulu [birincinin **صِفَاحٌ**, aşağıda geleceği üzere, ve] ikincinin **صَفَحَاتٌ**’tır. (Msb.) **صَفْحَا الشَّىْءِ**: Şeyin iki yanı; eş anlamlısı **جَانِبَاهُ**. (TA.) Ve **صَفْحُ الاـِنْسَانِ**: İnsanın yanı; (S, O, K; *) bunun gibi ↓ **صَفْحَتُهُ**. (O.) Ve buradan, **بَعِيرِهِ** ↓ **صَلَّى اـِلَى صَفْحَةِ** [Devesinin yanına doğru namaz kıldı]. (Mgh.) Ve **صَفْحٌ** ve ↓ **صُفْحٌ** yüzün **عُرْض**’u [yani yanı] demektir: (S, O, K:) ve kılıcın da böyledir; (K, TA; [bunların birincisinde, عرض maddesinde, kılıcın **عُرْض**’unun onun **صَفْح**’ı olduğu söylenir:]) yahut kılıcın **عَرْض**’u [yani eni yahut genişliği] demektir; (S, O, Msb, K;) yani **طُول**’un zıddı; (Msb;) [fakat “yanı” yahut “düz yüzü” diye iyi tercüme edilebilir; ve böylece ↓ **صَفْحَةٌ** de; zira SM der ki] **صَفْحَتَا السَّيْفِ** kılıcın iki yüzü yahut satıhları demektir: (TA:) şöyle denir: **نَظَرَ اـِلَيْهِ بِصَفْحِ وَجْهِهِ** (S, A) ve ↓ **بِصُفْحِ وجهه** (S) [yüzünün yanını ona dönmüş olarak ona baktı] ve ↓ **بِصَفْحَتِهِ** [aynı mânâdadır]: (A:) fakat AO’ya göre şöyle denir: **السَّيْفِ** ↓ **ضَرَبَهُ بِصُفْحِ** [ona kılıcın yanı yahut düz yüzü ile vurdu]; avam ise fetḥa ile **بِصَفْحِ السيف** der: (S:) [**صَفْحٌ**’un] çoğulu **صِفَاحٌ**’tır (K, TA) ve [↓ **صُفْحٌ**’un çoğulu] **أَصْفَاحٌ**’tır. (TA.) **الرَّجُلِ** ↓ **صَفْحَةٌ**: Adamın göğsünün yan (عُرْض) kısmı. (L.) Ve şöyle denir: **جَنْبِهِ** ↓ **ضَرَبَهُ عَلَى صَفْحَةِ** [Onu yanının satıh/düz kısmına vurdu; ve **على صَفْحِ جنبه** de böyledir; fakat birincisi daha yaygındır]. (A.) Ve **السَّيْفِ** ↓ **جَلَا صَفْحَتَى** [Kılıcın iki yanını/yüzünü parlattı]. (A.) Ve **الوَرَقَةِ** ↓ **كَتَبَ فِى صَفْحَتَىِ** [Kâğıt parçasının iki yüzüne yazdı]. (A.) **الكِتَابِ** ↓ **صَفَحَاتُ**: Kitabın sayfaları yahut yapraklarının yüzleri. (Msb.) Ve **صَفْحُ الكَفِّ**: Elin yüzü [yani avuç içi]. (L.) Ve **صَفْحَا الكَتِفِ**: Kürek kemiğinin **عَيْر**’inden [yahut omurgasından] aşağı doğru eğilen iki kısmı: çoğulu **صِفَاحٌ**. (L.) Ve **صَفْحُ الجَبَلِ**: Dağın yanının yere dayandığı kısım; (S, K;) onun **سَفْح**’ı [bkz.]: (JM:) çoğulu **صِفَاحٌ**. (S.)

**صُفْحٌ**
**صُفْحٌ** ذ : Bir önceki paragrafta, dört yerde geçtiği üzere, ona bak.

**صَفَحٌ**
**صَفَحٌ** ذ Alında aşırı genişlik. (IAar, K.)

**صَفْحَةٌ**
**صَفْحَةٌ** ذ : **صَفْحٌ**’a bak, on yerde. ― -b2- [Buradan,] **أَبْدَى لَهُ صَفْحَتَهُ** (mecaz:) **كَاشَفَهُ** ile aynı; [ki bu tek başına “**كَاشَفَهُ بِالعَدَاوَةِ**: Ona açık düşmanlık gösterdi” mânâsında kullanılır]: (A, TA:) yahut gizlediği işini [yahut suçunu] ona gösterdi yahut açığa vurdu. (TA, بدو maddesinde, bir hadisten: [bunun kötü bir mânâda kullanıldığını gösterir].)

**صِفَاحٌ**
**صِفَاحٌ** ذ , atlarda hoş görülmeyen bir şey olup, yanağın yan (عُرْض) kısmında, onun genişliğinin aşırı olmasına sebep olan, **مَسْحَة** diye adlandırılan şeye benzer [bir nitelik]tir. (O, K.) -A2- [Ayrıca 3’ün mastar ismidir, bkz.]

**صَفُوحٌ**
**صَفُوحٌ** ذ Başkalarının suçlarından, günahlarından, kusurlarından yahut kabahatlerinden yüz çevirme ve bağışlama niteliğine sahip olan; [daha doğrusu yüz çevirmeye vb. alışkın olan;] bunun gibi ↓ **صَفَّاحٌ**: (TA:) **الصَّفُوحُ**, (K, TA,) Allah’a sıfat olarak, (TA,) “çok bağışlayan” demektir; yahut çokça bağışlayan. (K, TA.) ― -b2- Ve Cömert; (K;) çünkü cömert kimse kendisine kötülük edenleri bağışlar. (TA.) ― -b3- Ve Birinden yüz çeviren kadın; kişinin sohbetini terk eden: sanki yanından başka bir şey vermiyormuş gibi. (K.)

**صَفِيحٌ**
**صَفِيحٌ** ذ : **صَفِيحَةٌ**’ye bak, dört yerde. [Aslında cins isimdir: bu hâliyle düz ve enli yahut geniş yapılmış her çeşit şeyi ifade eder: meselâ levha yahut yayılmış metal: tekili ة ile olup onun bir parçası demektir.] ― -b2- [Buradan, yayılmış katı bir cisim olduğu varsayılarak,] **الصَّفِيحُ**, (K,) yahut **الصَّفِيحُ الأَعْلَى**, (TA,) Göğün adlarından biridir. (K, TA.)

**صَفِيحَةٌ**
**صَفِيحَةٌ** ذ Enli yahut geniş taş; (T, S;) bunun gibi ↓ **صَفِيحٌ** (T) ve ↓ **صُفَّاحٌ**: (S:) yahut [↓ **صَفِيحٌ** ve] ↓ **صُفَّاحٌ** ve **صَفَائِحُ** [sonuncusu **صَفِيحَةٌ**’nin çoğuludur] kabirlerin üzerine konulan enli yahut geniş taşlar demektir: (A:) yahut **صَفَائِحُ** ve ↓ **صُفَّاحٌ** enli yahut geniş ve ince taşlar demektir; (K, TA;) bunlardan birine **صَفِيحَةٌ** ve ↓ **صُفَّاحَةٌ** denir: (TA:) ve enli yahut geniş olan her şey, (Mgh, Msb, TA,) taş gibi, (TA,) ve tahta levha gibi, (Mgh, TA,) ve benzeri, (TA,) **صَفِيحَةٌ** (Mgh, Msb, TA) ve ↓ **صُفَّاحَةٌ** diye adlandırılır: (TA:) buradan şöyle denir: **اِشْتَرَى دَارًا فِيهَا صَفَائِحُ مِنْ ذَهَبَ وَفِضَّةٍ** [İçinde altın ve gümüş levhalar bulunan bir ev satın aldı]. (Mgh.) Çoğul **صَفَائِحُ** ayrıca [özellikle] bir kapının tahtaları, levhaları yahut kanatları, (**أَلْوَاح,**) demektir. (S, K.) Ve Enli yahut geniş kılıçlar; (A, K;) böyle bir kılıca **صَفِيحَةٌ** denir: (S:) yahut bu sonuncusu [sadece] “kılıç” demektir; ve ↓ **صَفِيحٌ**, kılıçlar. (Ham s. 323.) Ve Başın **قَبَائِل**’i [yahut başın ana kemikleri; yani alın, artkafa ve iki yan (parietal) kemik]; (K;) bunlardan birine **صَفِيحَةٌ** denir. (TA.) Ve **صَفِيحَةٌ**, (S,) yahut ↓ **صَفِيحٌ**, (K,) yahut bunların her biri, (TA,) Enli yahut geniş olan herhangi bir şeyin yüzü yahut satıhı demektir. (S, K, TA.) Ve **صَفِيحَةُ الوَجْهِ**: Yüzün dış derisi, epidermisi yahut üst derisi. (S.)

**صَفَّاحٌ**
**صَفَّاحٌ** ذ : **صَفُوحٌ**’a bak.

**صُفَّاحٌ**
**صُفَّاحٌ** ذ ; ve onun tekili ة ile: **صَفِيحَةٌ**’ye bak, beş yerde. ― -b2- Ayrıca (mecaz:) Hörgüçleri büyümüş develer, (K, TA,) öyle ki dişi devenin hörgücü sırtının tamamını kaplar: tekili ة ile: (TA:) çoğulu **صُفَّاحَاتٌ** ve **صَفَافِيحُ**: (K:) sertlikleri sebebiyle enli yahut geniş taşlara yahut benzeri şeylere benzetilmiştir. (TA.)

**صَافِحٌ**
**صَافِحٌ** ذ Süt vermeyi kesen dişi deve, (K,) ve koyun dişisi yahut keçi dişisi, (TA,) [sütü kesilmiş;] sütü giden: (K, TA:) yahut yavrusunu kaybetmiş ve sütü gitmiş dişi deve. (IAar, TA.) ― -b2- **غَيْرَ مُقْنِعٍ رَأْسَهُ وَلَا صَافِحٍ بِخَدِّهِ**, bir hadiste geçen, [başını kaldırmayan yahut yükseltmeyen,] ne yanağını uzatan, ne de bir yana meyleden demektir. (L.)

**أَصْفَحُ**
**أَصْفَحُ** ذ Alnı aşırı geniş olan adam: **صَفَحٌ**’dan. (K.)

**مُصْفَحٌ**
**مُصْفَحٌ** ذ Enli yahut geniş; (S, K;) bunun gibi ↓ **مُصَفَّحٌ**, (K,) ki bu daha yaygındır; ikisi de bu mânâda kılıca ve her şeye uygulanır; ve ↓ **مَصْفُوحٌ** da aynı mânâdadır. (TA.) Şöyle denir: **وَجْهُ هٰذَا السَّيْفِ مُصْفَحٌ**: Bu kılıcın yüzü enlidir yahut geniştir; ↓ **أَصْفَحْتُهُ**’dan. (S.) Ve **ضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ مُصْفَحًا**, (S, A, K,) ve ↓ **مَصْفُوحًا**, (IAar, TA,) ve ↓ **مُصْفِحًا**, (A, [bu sonuncusu faille ilgilidir,]) Ona kılıcın eni yahut genişliği [yahut düz yüzü] ile vurdu; (S, A, K;) keskin ağzıyla değil: (A:) ve **ضربه بالسيف غَيْرَ مُصْفَحٍ**: Ona kılıcın eniyle değil, keskin ağzıyla vurdu. (TA.) Ve **رَجُلٌ الرَّأْسِ** ↓ **مُصَفَّحُ**: Baş bakımından enli yahut geniş adam; (S, TA;) ve **مُصْفَحُ الرَّأْسِ** de böyledir. (TA.) ― -b2- Ayrıca Başının iki yanları (şakaklara yakın kısımlar) basık, alnın yanı çıkık, (K, TA,) ve artkafa da çıkık ve belirgin olan: (TA:) yahut başın ön ve arka kısımları çıkık olan. (AZ, Mgh.) ― -b3- Ve Şakaklara yakın kısımları sıkışık olup alın ile boynun arkası arasında uzun olan baş. (K.) ― -b4- Ve Kemiği düz olan burun; (K, TA;) kemiği alınla aynı hizada olan. (TA.) ― -b5- Ve Düzgün yahut yumuşak, yahut hem düzgün hem yumuşak, ve güzel yüz. (Lh, K.) ― -b6- Kılıca uygulanınca, (TA,) Eğik yahut bükük: (S, K, TA:) ve ters çevrilmiş yahut çevrilmiş: (Ibn-Buzurj, K, TA:) yani onunla vururken keskin ağzı üzerine çevrilen; ve kınına sokmak istenince eğilen yahut bükülen. (TA.) ― -b7- Bir hadiste şöyle denmiştir: **قَلْبُ المُؤْمِنِ مُصْفَحٌ عَلَى الحَقِّ**, mânâsı (mecaz kabul edilerek:) Müminin kalbi hakka meyillidir; (S, L;) sanki onun yanı (**صَفْحُهُ** yani **جَانِبُهُ**) onun üzerine konmuş gibidir. (L.) Ve kalbe uygulanınca **مُصْفَحٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Haktan yüz çevirmiş demektir: (TA:) [yahut] kalbe uygulanınca, iman ile nifakın birleştiği (kalp) demektir: (K, TA:) yahut Hâlid’e göre, görevini eksik yapan; içinde kin, kötü niyet, kötülük yahut garez gizli olan; dininde samimi olmayan: (Sh, TA:) yahut iki yüzlü demektir; kâfirlerle bir yüzle, müminlerle başka bir yüzle karşılaşan; **صَفْحٌ** bir şeyin “yüzü” mânâsına geldiğinden. (IAth, TA.) -A2- Ve **المُصْفَحُ**, **المَيْسِر** denilen oyunda kullanılan okların altıncısının adıdır; (S, K;) bunun gibi **المُسْبِلُ**. (S.)

**مُصْفِحٌ بِالسَّيْفِ**
**مُصْفِحٌ بِالسَّيْفِ** ذ Kılıcın yanı ile vuran, keskin ağzıyla değil; (TA;) kılıcın yüzü ile vuran. (O.) **مُصْفَحٌ**’a da bak.

**مُصَفَّحٌ**
**مُصَفَّحٌ** ذ : **مُصْفَحٌ**’a bak, iki yerde. ― -b2- [Buradan,] **مُصَفَّحَةٌ** “kılıç” demektir; bunun gibi ↓ **مُصَفِّحَةٌ**: (K: [fakat aşağıda gelen şeye bak:]) IAar’a göre, **مُصَفَّحَاتٌ** [onun çoğulu (K)] kılıçlar demektir; çünkü dövmede enli yahut geniş yapılır ve uzatılırlar: (S:) yahut bazılarına göre enli yahut geniş kılıçlar demektir. (TA. [Ayrıca **صَفِيحَةٌ**’ye de bak.]) Lebîd, bulutları tasvir ederek der ki,
**كَأَنَّ مُصَفَّحَاتٍ فِى ذُرَاهَا**
**وَأَنْوَاحًا عَلَيْهِنَّ المَآلِى**
[Sanki tepelerinde kılıçlar yahut enli kılıçlar varmış; ve üzerlerinde, ağıtçı kadınların ağıtta tuttukları ve işaret ettikleri paçavralar bulunan ağıtçı kadınlar varmış gibi]: (S, TA:) Az der ki: karanlık bulutların içindeki şimşeği enli kılıçlara benzetir: (TA:) ve IAar der ki: buradaki **مصفّحات** kılıçlar demektir: fakat bazılarınca beyit böyle rivayet edilir; kelime ↓ **مُصَفِّحَات**’tır [yani ellerini çırpan kadınlar]; sanki bulutların şimşek onlardan parlayınca açılıp görünüp, sonra şimşek sönünce tekrar birleşmesini kadınların ellerini çırpmasına benzetmiştir: (S: bunun bazı nüshalarında **الغَيْث** yerine **الغَيْم** konmuştur:) yahut bu okuyuşa göre, gök gürültüsünün sesini kadınların ellerini çırpmasına benzetir. (TA.) ― -b3- Ayrıca Sütü sağılmaktan alıkonulan dişi deve; (T, L) şişmanlasın diye. (T, L, K.)

**مُصَفِّحَةٌ**
**مُصَفِّحَةٌ** ذ , ve onun çoğulu: **مُصَفَّحٌ**’a bak.

**مَصْفُوحٌ**
**مَصْفُوحٌ** ذ : **مُصْفَحٌ**’a bak, iki yerde.

**مُصَافِحٌ**
**مُصَافِحٌ** ذ Herhangi bir kadınla—hür olsun köle olsun—zina eden kimse. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَفَحَ
صَفَحَ A ( n. ac. صَفْح 1 ),
a.  Spread or stretched out, extended; flattened.

b.  [ acc. &  Bi ], Struck with the flat ( of the sword ).

c.  Reviewed, inspected; scrutinized; perused, glanced through ( book ).

d.  [ Fī ], Considered.

e.  [ 'An ], Turned away from; passed by, overlooked, condoned, forgave ( offence ).

f.  [ acc. &  'An ], Refused, denied.

صَفَّحَ
صَفَّحَ II ,
a.  Flattened; rolled out.

b.  Plated, sheeted.

صَاْفَحَ
صَاْفَحَ III ,
a.  Took by the hand, shook hands with; embraced.

b.  [ coll. ], Was out of danger ( one sick ).

أَصْفَحَ
أَصْفَحَ IV ,
a.  see II (a) .

تَصَفَّحَ
تَصَفَّحَ V ,
a.  Considered attentively, scrutinized.

b.  [ Fī ], Examined, looked into.

تَصَاْفَحَ
تَصَاْفَحَ VI ,
a.  Took each other by the hand, shook hands.

صَفْح
صَفْح 1 , ( pl. صِفَاْح 23 ),
a.  Side; surface, face; flat ( of the sword ).

صَفْحَة
صَفْحَة 1t ,
a.  see 1 .

b.  Page ( of a book ).

صُفْح
صُفْح 3 ,
a.  see 1 .

صَفَح
صَفَح 4 ,
a.  Excessive width of forehead.

صِفَاْح
صِفَاْح 23 ,
a.  Opposite.

صَفِيْح
صَفِيْح 25 ,
a.  see 25t (a) .

b.  The sky, Heaven.

صَفِيْحَة
صَفِيْحَة 25t , ( pl. صَفَاْئِحُ 46 ),
a.  Face, the flat side of anything.

b.  Board, plank; slab of stone; slate; sheet or plate of metal.

c.  Broadsword, sabre.

صَفُوْح
صَفُوْح 26 ,
a.  Generous, forgiving.

صُفَّاْح
صُفَّاْح 29 ,
a.  see 25t (b) .

صَفَّحَ
N. P. صَفَّحَ II ,
a.  Wide, broad.

صَاْفَحَ
N. Ac. صَاْفَحَ III ( صِفْح 2 ),
a.  Hand-shaking.

أَصْفَحَ
N. P. أَصْفَحَ IV ,
a.  Wide, broad.

b.  Smooth; soft.

مُصَفَِّحَة
مُصَفَِّحَة
a.  Sword.

##### Türkçe

**صَفَحَ**
**صَفَحَ** A ( n. ac. **صَفْح** 1 ),
a. Yayıldı yahut gerildi, uzatıldı; yassılaştırıldı.

b. [ acc. & Bi ], (kılıcın) yassı tarafıyla vurdu.

c. Gözden geçirdi, teftiş etti; didikledi; (kitabı) mütalaa etti, göz gezdirdi.

d. [ Fī ], Düşündü.

e. [ 'An ], -den yüz çevirdi; yanından geçti, göz yumdu, hoş gördü, (suçu) bağışladı.

f. [ acc. & 'An ], Reddetti, inkâr etti.

**صَفَّحَ**
**صَفَّحَ** II ,
a. Yassılaştırdı; (hamuru vb.) açtı.

b. Levhaladı, sac kapladı.

**صَاْفَحَ**
**صَاْفَحَ** III ,
a. Elinden tuttu, tokalaştı; kucaklaştı.

b. [ coll. ], (hasta olan kimse) tehlikeden uzak oldu.

**أَصْفَحَ**
**أَصْفَحَ** IV ,
a. II (a)’ya bak.

**تَصَفَّحَ**
**تَصَفَّحَ** V ,
a. Dikkatle düşündü, didikledi.

b. [ Fī ], İnceledi, içine baktı.

**تَصَاْفَحَ**
**تَصَاْفَحَ** VI ,
a. Birbirlerinin elinden tuttular, tokalaştılar.

**صَفْح**
**صَفْح** 1 , ( pl. **صِفَاْح** 23 ),
a. Yan; yüzey, yüz; (kılıcın) yassı (tarafı).

**صَفْحَة**
**صَفْحَة** 1t ,
a. 1’e bak.

b. (Bir kitabın) sayfası.

**صُفْح**
**صُفْح** 3 ,
a. 1’e bak.

**صَفَح**
**صَفَح** 4 ,
a. Alnın aşırı genişliği.

**صِفَاْح**
**صِفَاْح** 23 ,
a. Karşı.

**صَفِيْح**
**صَفِيْح** 25 ,
a. 25t (a)’ya bak.

b. Gök, sema.

**صَفِيْحَة**
**صَفِيْحَة** 25t , ( pl. **صَفَاْئِحُ** 46 ),
a. Yüz, herhangi bir şeyin yassı tarafı.

b. Tahta, kalas; taş levha; arduvaz; metalden sac yahut levha.

c. Geniş kılıç, pala.

**صَفُوْح**
**صَفُوْح** 26 ,
a. Cömert, bağışlayıcı.

**صُفَّاْح**
**صُفَّاْح** 29 ,
a. 25t (b)’ye bak.

**صَفَّحَ**
N. P. **صَفَّحَ** II ,
a. Geniş, enli.

**صَاْفَحَ**
N. Ac. **صَاْفَحَ** III ( **صِفْح** 2 ),
a. Tokalaşma.

**أَصْفَحَ**
N. P. **أَصْفَحَ** IV ,
a. Geniş, enli.

b. Düzgün; yumuşak.

**مُصَفَِّحَة**
**مُصَفَِّحَة**
a. Kılıç.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صفح
صَفَحَ - يَصْفَحُ - صَفْح - صَفْحَاً
صَفَحَ - يَصْفَحُ + كائن + بكائن (أو من أمام كائن آخر): يتحرك نسبة للكائن آخر وهو يواجهه بالجانب ذو السطح الأكبر من جسمه، ليقابل الجانب ذو السطح الأكبر من جسم الكائن الآخر
صَفْحَة الشيء: على وزن" فـَعـْلة": اسم فعل بمعنى مفعول من " صَفَحَ - يَصْفَحُ ": السطح الأكبر الذي يمكن رؤيته منه (صفحة الماء - صفحة الوجه - صفحة الورقة = صفحة الكتاب)
صَفَحَ - يَصْفَحُ + كائن + عن كائن: مر من أمامه ثم ابتعد عنه وهو يحاول أن يجعل " صفحة " الكائن تواجه وتقابل " صفحته ": يغادره وهو لا زال يقابله بصفحته: وهي كناية أنه تركه وهو مقبل عليه باهتمام ومودة وغير معرض: تركه وهو راض عنه
وهو ضد الإعراض: أَعْرَضَ - يًعْرِضً : تحرك بعيداً بحيث يظهر منه عَرْضًهً: كناية عن عدم الاكتراث والاهتمام
صَفْح - الصَفح : على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " صَفَحَ - يَصْفَحُ ": مغادرة الكائن الآخر بحيث تكون صفحة كل منهما مواجهة للأخرى: وهي كناية عن المودة والرغبة بالتلاقي والتعاون والتفاهم
صَفْحَاً: حال من " صَفْح "
﴿أفنضرب عنكم الذكر صفحا أن كنتم قوما مسرفين﴾: ندفع الذكر عنكم صفحاً: نبعد عنكم الذكر ونجعله يبتعد عنكم وهو يبدي صفحته لكم: وهي كناية الود والمسامحة وعدم المحاسبة رغم الإسراف: وهذا غير منطقي
صَافَحَ - يُصَافِحُ: يتبادل فعل " صَفَحَ - يَصْفَحُ " مع آخر: يحرص كل من الكائنين أن يتلاقيا بصفحتيهما مقبلين على بعضهما، ومنها تقابل " صفحة " الأيدي ببعضها (المصافحة بالأيدي)، أو صفحتي الصدر ببعضهما (اللزوم والضم)، أو صفحة الوجهين (العناق)
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التحرك مبتعداً عن كائن مبدياً له أحد جوانب جسمه"، وهي:
صَدَفَ - يَصْدِفُ، نَكَبَ - يَنْكُبُ (نَكِبَ - يَنْكَبُ)، صَفَحَ - يَصْفَحُ، عَنَّ - يَعِنُّ - عَنْ، يَمِنُ - يَيْمَنُ (يَمَنَ - يَيْمَنُ)، شَمَلَ - يَشْمُلُ (شَمَلَ - يَشْمَلُ)

صفح - يصفح - اصفح
عن أهل الكتاب	﴿ود كثير من أهل الكتاب لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا حسدا من عند أنفسهم من بعد ما تبين لهم الحق فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره إن الله على كل شيء قدير (109)﴾ البقرة ﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين(13)﴾ المائدة
عن أهل الكتاب	﴿فاصفح عنهم وقل سلام فسوف يعلمون(89)﴾ الزخرف
عن الأزواج والأولاد والأقرباء	﴿ياأيها الذين آمنوا إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم(14)﴾ التغابن ﴿ولا يأتل أولوا الفضل منكم والسعة أن يؤتوا أولي القربى والمساكين والمهاجرين في سبيل الله وليعفوا وليصفحوا ألا تحبون أن يغفر الله لكم والله غفور رحيم(22)﴾ النور
بشكل عام	﴿وما خلقنا السماوات والأرض وما بينهما إلا بالحق وإن الساعة لآتية فاصفح الصفح الجميل(85)﴾ الحجر
الصفح
 ﴿وما خلقنا السماوات والأرض وما بينهما إلا بالحق وإن الساعة لآتية فاصفح الصفح الجميل(85)﴾ الحجر
صفحا
 ﴿أفنضرب عنكم الذكر صفحا أن كنتم قوما مسرفين(5)﴾ الزخرف
مختار الصحاح
● [صفح] ص ف ح: صَفْحُ الشيء ناحيته وصفح الجبل مثل سفحه و صَفْحَةُ كل شيء جانبه و صَفَائحُ الباب ألواحه و صَفَحَ عنه أعرض عن ذنبه وبابه قطعوضرب عنه صَفْحاً أعرض عنه وتركه و تَصَفَّحَ الشيء نظر في صَفَحاتِهِ و المُصَافَحَةُ و التَّصَافُحُ الأخذ باليد و المُصْفَحُ بوزن المصحف الممال وفي الحديث ﴿قلب المؤمن مصفح على الحق﴾ و التَّصْفِيحُ مثل التصفيق وفي الحديث ﴿التسبيح للرجال والتصفيح للنساء﴾ ويروى بالقاف أيضا
الراغب
صفح
- صفح الشيء: عرضه وجانبه، كصفحة الوجه، وصفحة السيف، وصفحة الحجر. والصفح: ترك التثريب، وهو أبلغ من العفو، ولذلك قال: }فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره﴿[البقرة/109]، وقد يعفو الإنسان ولا يصفح. قال:﴾فاصفح عنهم وقل سلام﴿[الزخرف/89]،﴾فاصفح الصفح الجميل﴿[الحجر/85]،﴾أفنضرب عنكم الذكر صفحا﴿[الزخرف/5]، وصفحت عنه: أوليته مني صفحة جميلة معرضا عن ذنبه، أو لقيت صفحته متجافيا عنه، أو تجاوزت الصفحة التي أثبت فيها ذنبه من الكتاب إلى غيرها، من قولك: تصفحت الكتاب، وقوله:﴾إن الساعة لآتية فاصفح الصفح الجميل﴿[الحجر/85]، فأمر له عليه السلام أن يخفف كفر من كفر كما قال:﴾ولا تحزن عليهم ولا تك في ضيق مما يمكرون{ [النحل/127]، والمصافحة: الإفضاء بصفحة اليد.
ملخص اللسان
1.     الصَّفْحُ: الجَنْبُ. وصَفْحُ الإِنسان: جَنْبُه. وصَفْحُ كل شيءٍ:  جانبه. وصَفْحاه: جانباه
2.    وسيف مُصْفَح ومُصَفَّح: عريض والمُصَفَّحاتُ: السيوف العريضة،  وهي الصَّفائح، واحدتها صَفِيحةٌ وصَفيحٌ؛ ؛ وقال ابن  سيده: المُصَفَّحاتُ السيوف لأَنها صُفِّحَتْ حين طُبِعَتْ، وتَصْفِيحها  تعريضها ومَطُّها؛ أصْفَحه بالسيف إِذا ضربه بعُرْضه دونَ حَدِّه
3.     ووَجْهُ كل شيء عريض: صَفِيحةٌ ، والمُصَفَّحُ من الرؤوس الذي ضُغِطَ من قِبَلِ صُدْغَيْه
4.     والمُصافَحةُ: الأَخذ باليد، والتصافُحُ مثله.  والرجل يُصافِحُ الرجلَ إِذا وضع صُفْحَ كفه في صُفْح كفه؛ وصُفْحا كفيهما:وَجْهاهُما؛ ومنه حديث المُصافَحَة عند اللِّقاء، وهي مُفاعَلة من  إِلصاق صُفْح الكف بالكف وإِقبال الوجه على الوجه.
5.     وصَفَحَ القَومَ صَفْحاً: عَرَضَهم  واحداً واحداً، وكذلك صَفَحَ وَرَقَ المصحف. وتَصَفَّحَ الأَمرَ وصَفَحَه:  نظر فيه؛ قال الليث: صَفَحْت وَرَقَ المصحف صَفْحاً. وتَصَفَّحْت الشيء إِذا نظرت في  صَفَحاته
6.     وصَفَحَ عنه يَصْفَح  صَفْحاً: أَعرض عن ذنبه.وهو صَفُوحٌ وصَفَّاحٌ: عَفُوٌّ. والصَّفُوحُ: الكريم، لأَنه يَصْفَح  عمن جَنى عليه.
7.     صَفُوحُ عن الجاهلين أَي الصَّفْح  والعفوِ والتَّجاوُزِ عنهم؛ وأَصله من الإِعراض بصَفْحَه وجهه كأَنه أَعرض  بوجهه عن ذنبه
لسان العرب
● -   صفح: الصَّفْحُ: الجَنْبُ. وصَفْحُ الإِنسان: جَنْبُه. وصَفْحُ كل شيءٍ:  جانبه. وصَفْحاه: جانباه. وفي حديث الاستنجاء: حَجَرَين للصَّفْحَتين  وحَجَراً للمَسْرُبةِ أَي جانبي المَخْرَج. وصَفْحُه: ناحيته. وصَفْحُ  الجبلِ: مُضْطَجَعُه، والجمع صِفاحٌ.  وصَفْحَةُ الرجل: عُرْضُ وجهه. ونظر إِليه بصَفْحِ وجهه وصُفْحِه أَي  بعُرْضِه.  وفي الحديث: غيرَ مُقْنِعٍ رأْسَه ولا صافحٍ بِخَدّه أَي غيرَ مُبْرِزٍ  صَفْحةَ خَدِّه ولا مائلٍ في أَحد الشِّقَّيْن؛ وفي شعر عاصم بن ثابت:  تَزِلُّ عن صَفْحتِيَ المَعابِلُ  أَي أَحد جانِبَي وجهه.  ولقيه صِفاحاً أَي استقبله بصَفْحِ وجهه، هذه عن اللحياني.  وصَفْحُ السيف وصُفْحُه: عُرْضُه، والجمع أَصفاح. وصَفْحَتا السيف:  وجهاه.  وضَرَبه بالسيف مُصْفَحاً ومَصْفوحاً، عن ابن الأَعرابي أَي مُعَرَّضاً؛  وضربه بصُفْح السيف، والعامة تقول بصَفْحِ السيف، مفتوحة، أَي بعُرْضه؛  وقال الطِّرِمّاح:  فلما تنَاهتْ، وهي عَجْلى كأَنها  على حَرْفِ سيفٍ، حَدُّه غيرُ مُصْفَحِ  وفي حديث سعد بن عُبادة: لو وجدتُ معها رجلاً لضربته بالسيف غيرَ  مُصْفَِحٍ؛ يقال: أصْفَحه بالسيف إِذا ضربه بعُرْضه دونَ حَدِّه، فهو مُصْفِحٌ،  والسيف مُصْفَحٌ، يُرْوَيان معاً. وقال رجل من الخوارج: لنضرِبَنَّكم  بالسيوف غيرَ مُصْفَحات؛ يقول: نضربكم بحدّها لا بعُرْضها؛ وقال الشاعر:  بحيثُ مَناط القُرْطِ من غيرِ مُصْفَحٍ،  أُجاذِبُه حَدَّ المُقَلَّدِ ضارِبُهْ  (* قوله «بحيث مناك القرط إلخ» هكذا هو في الأصل بهذا الضبط.)  وصَفَحْتُ فلاناً وأَصْفَحْته جميعاً، إِذا ضربته بالسيف مُصْفَِحاً أَي  بعُرْضه. وسيف مُصْفَح ومُصَفَّح: عريض؛ وتقول: وَجْهُ هذا السيف  مُصْفَح أَي عريض، مِن أَصْفَحْتُه؛ قال الأَعشى:  أَلَسْنا نحنُ أَكْرَمَ، إِن نُسِبْنا،  وأَضْرَبَ بالمُهَنَّدَةِ الصِّفاحِ؟  يعني العِراض؛ وأَنشد:  وصَدْري مُصْفَحٌ للموتِ نَهْدٌ،  إِذا ضاقتْ، عن الموتِ، الصُّدورُ  وقال بعضهم: المُصْفَحُ العريض الذي له صَفَحاتٌ لم تستقم على وجه واحد  كالمُصْفَحِ من الرؤوس، له جوانب. ورجل مُصْفَح الوجه: سَهْلُه حَسَنُه؛  عن اللحياني:  وصَفِيحةُ الوجه: بَشَرَةُ جلده.  والصَّفْحانِ والصَّفْحتانِ: الخَدَّان، وهما اللَّحْيانِ. والصَّفْحانِ  من الكَتِف: ما انْحَدَر عن العين  (* قوله «ما انحدر عن العين» هكذا في  الأصل وشرح القاموس، ولعله العنق.) من جانبيهما، والجمع صِفاحٌ.  وصَفْحَتا العُنُق: جانباه. وصَفْحَتا الوَرَقِ: وَجْهاه اللذان يُكتبان.  والصَّفِيحة: السيف العريض؛ وقال ابن سيده: الصَّفيحة من السيوف العريضُ.  وصَفائِحُ الرأْس: قبائِلُه، واحِدتُها صَفيحة. والصفائح: حجارة رِقاقٌ عِراض،  والواحد كالواحد.  والصُّفَّاحُ، بالضم والتشديد: العَرِيضُ؛ قال: والصُّفَّاح من الحجارة  كالصَّفائح، الواحدة صُفَّاحة؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  وصُفَّاحةٍ مثلِ الفَنِيقِ، مَنَحْتُها  عِيالَ ابنِ حَوْبٍ جَنَّبَتْه أَقارِبُه  شبه الناقة بالصُّفَّاحةِ لصلابتها. وابن حَوْبٍ: رجلٌ مجهود محتاج لأَن  الحَوْبَ الجَهْدُ والشِّدَّة.  ووَجْهُ كل شيء عريض: صَفِيحةٌ. وكل عريض من حجارة أَو لوح ونحوهما:  صُفَّاحة، والجمع صُفَّاحٌ، وصَفِيحةٌ والجمع صفائح؛ ومنه قول النابغة:  ويُوقِدْنَ بالصُّفَّاحِ نارَ الحُباحِبِ  قال الأَزهري: ويقال للحجارة العريضة صَفائح، واحدتها صَفِيحة وصَفِيحٌ؛  قال لبيد:  وصَفائِحاً صُمّاً، رَوا  سيها يُسَدِّدْنَ الغُضُونا  وصَفائح الباب: أَلواحه. والصُّفَّاحُ من الإِبل: التي عظمت  أَسْنِمَتُها فكادَ سنامُ الناقة يأْخذ قَراها، جمعها صُفَّاحاتٌ وصَفافيح. وصَفْحَة  الرجل: عُرْضُ صدرِه.  والمُصَفَّحُ من الرؤوس الذي ضُغِطَ من قِبَلِ صُدْغَيْه، فطال ما بين  جبهته وقفاه؛ وقيل: المُصَفَّح الذي اطمأَنَّ جنبا رأْسه ونَتَأَ جبينه  فخرجت وظهرت قَمَحْدُوَتُه؛ قال أَبو زيد: من الرؤوس المُصْفَحُ إِصْفاحاً،  وهو الذي مُسِحَ جنبا رأْسه ونَتَأَ جبينه فخرج وظهرت قَمَحْدُوَتُه،  والأَرْأَسُ مثلُ المُصْفَحِ، ولا يقال: رُؤَاسِيّ؛ وقال ابن الأَعرابي: في  جبهته صَفَحٌ أَي عِرَضٌ فاحش؛ وفي حديث ابن الحَنَفِيَّة: أَنه ذكر  رجلاً مُصْفَحَ الرأْس أَي عريضه. وتَصْفِيحُ الشيء: جَعْلُه عريضاً؛ ومنه  قولهم: رجل مُصَفَّحُ الرأْس أَي عريضها. والمُصَفَّحاتُ: السيوف العريضة،  وهي الصَّفائح، واحدتها صَفِيحةٌ وصَفيحٌ؛ وأَما قول لبيد يصف سحاباً:  كأَنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراهُ،  وأَنْواحاً عليهنَّ المَآلي  قال الأَزهري: شبَّه البرق في ظلمة السحاب بسيوفٍ عِراضٍ؛ وقال ابن  سيده: المُصَفَّحاتُ السيوف لأَنها صُفِّحَتْ حين طُبِعَتْ، وتَصْفِيحها  تعريضها ومَطُّها؛ ويروى بكسر الفاء، كأَنه شبَّه تَكَشُّفَ الغيث إِذا لمَعَ  منه البَرْق فانفرج، ثم التقى بعد خُبُوِّه بتصفيح النساء إِذا  صَفَّقْنَ بأَيديهن.  والتَّصفيح مثل التصفيق. وصَفَّحَ الرجلُ بيديه: صَفَّق. والتَّصْفيح  للنساء: كالتصفيق للرجال؛ وفي حديث الصلاة: التسبيح للرجال والتصفيح  للنساء، ويروى أَيضاً بالقاف؛ التصفيح والتصفيق واحد؛ يقال: صَفَّحَ وصَفَّقَ  بيديه؛ قال ابن الأَثير: هو من ضَرْب صَفْحةِ الكفِّ على صفحة الكف  الأُخرى، يعني إِذا سها الإِمام نبهه المأْموم إِن كان رجلاً قال: سبحان الله  وإِن كانت امرأَة ضربت كفها على كفها الأُخرى عِوَضَ الكلام؛ وروى بيت  لبيد:  كأَنَّ مُصَفِّحاتٍ في ذُراهُ  جعل المُصَفِّحات نساءً يُصَفِّقْن بأَيديهن في مأْتَمٍ؛ شَبَّه صوتَ  الرعد بتصفيقهن، ومَن رواه مُصَفَّحاتٍ، أَراد بها السيوف العريضة؛ شبه  بَرِيقَ البَرْقِ ببريقها. والمُصافَحةُ: الأَخذ باليد، والتصافُحُ مثله.  والرجل يُصافِحُ الرجلَ إِذا وضع صُفْحَ كفه في صُفْح كفه؛ وصُفْحا كفيهما:  وَجْهاهُما؛ ومنه حديث المُصافَحَة عند اللِّقاء، وهي مُفاعَلة من  إِلصاق صُفْح الكف بالكف وإِقبال الوجه على الوجه.  وأَنْفٌ مُصَفَّحٌ: معتدل القَصَبة مُسْتَوِيها بالجَبْهة. وصَفَحَ  الكلبُ ذراعيه للعظم صَفْحاً يَصْفَحهما: نصبهما؛ قال:  يَصْفَحُ للقِنَّةِ وَجْهاً جَأْبا،  صَفْحَ ذِراعَيْهِ لعَظْمٍ كَلْبا  أَراد: صَفْحَ كَلْبٍ ذراعيه، فَقَلَبَ؛ وقيل: هو أَن يبسطهما  ويُصَيِّرَ العظم بينهما ليأْكله؛ وهذا البيت أَورده الأَزهري، قال: وأَنشد أَبو  الهيثم وذكره، ثم قال: وصف حَبْلاً عَرَّضه فاتله حتى فتله فصار له وجهان،  فهو مَصْفُوح أَي عريض، قال: وقوله صَفْحَ ذراعيه أَي كما يَبْسُط  الكلبُ ذراعيه على عَرَقٍ يُوَتِّدُه على الأَرض بذراعيه يَتَعَرَّقه، ونصب  كلباً على التفسير؛ وقوله أَنشده ثعلب:  صَفُوحٌ بخَدَّيْها إِذا طالَ جَرْيُها،  كما قَلَّبَ الكَفَّ الأَلَدُّ المُماحِكُ  عنى أَنها تنصبهما وتُقَلِّبهما. وصَفَحَ القَومَ صَفْحاً: عَرَضَهم  واحداً واحداً، وكذلك صَفَحَ وَرَقَ المصحف. وتَصَفَّحَ الأَمرَ وصَفَحَه:  نظر فيه؛ قال الليث: صَفَحْت وَرَقَ المصحف صَفْحاً. وصَفَحَ القومَ  وتَصَفَّحَهم: نظر إِليهم طالباً لإِنسان. وصَفَحَ وُجُوهَهم وتَصَفَّحَها:  نظرها مُتَعَرِّفاً لها. وتَصَفَّحْتُ وُجوهَ القوم إِذا تأَمَّلْتَ وجوههم  تنظر إِلى حِلاهم وصُوَرهم وتَتَعَرَّفُ أَمرهم؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  صَفَحْنا الحُمُولَ، للسَّلامِ، بنَظْرَةٍ،  فلم يَكُ إِلاَّ وَمْؤُها بالحَواجِبِ  أَي تَصَفَّحْنا وجوه الرِّكاب. وتَصَفَّحْت الشيء إِذا نظرت في  صَفَحاته. وصَفَحْتُ الإِبلَ على الحوضِ إِذا أَمررتها عليه؛ وفي التهذيب: ناقة  مُصَفَّحة ومُصَرّاة ومُصَوّاة ومُصَرَّبَةٌ، بمعنى واحد. وصَفَحَتِ  الشاةُ والناقة تَصْفَحُ صُفُوحاً: وَلَّى لَبَنُها، ابن الأَعرابي:  الصافح الناقة التي فَقَدَتْ وَلدَها فَغَرَزَتْ وذهب لبنها؛ وقد صَفَحَتْ  صُفُوحاً. وصَفَح الرجلَ يَصْفَحُهُ صَفْحاً وأَصْفَحَه: سأَله فمنعه؛  قال:ومن يُكْثِرِ التَّسْآلَ يا حُرّ، لا يَزَلْ  يُمَقَّتُ في عَينِ الصديقِ، ويُصْفَحُ  ويقال: أَتاني فلان في حاجة فأَصْفَحْتُه عنها إِصْفاحاً إِذا طلبها  فمَنَعْتَه. وفي حديث أُم سلمة: أُهْدِيَتْ لي فِدْرَةٌ من لحم، فقلت  للخادم: ارفعيها لرسول الله، صلى الله عليه وسلم، فإِذا هي قد صارت فِدْرَةَ  حَجَر، فقصصتُ القِصَّةَ على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فقال: لعله  وقف على بابكم سائل فأَصْفَحْتموه أَي خَيَّبْتُموه. قال ابن الأَثير: يقال  صَفَحْتُه إَذا أَعطيته، وأَصْفَحْتُه إَذا حَرَمْتَه. وصَفَحه عن حاجته  يَصْفَحُه صَفْحاً وأَصْفَحَه، كلاهما: رَدَّه. وصَفَحَ عنه يَصْفَح  صَفْحاً: أَعرض عن ذنبه.  وهو صَفُوحٌ وصَفَّاحٌ: عَفُوٌّ. والصَّفُوحُ: الكريم، لأَنه يَصْفَح  عمن جَنى عليه.  واستْصَْفَحَه ذنبه: استغفره إِياه وطلب أَن يَصْفَحَ له عنه.  وأَما الصَّفُوحُ من صفات الله عز وجل، فمعناه العَفُوُّ؛ يقال:  صَفَحْتُ عن ذنب فلان وأَعرضت عنه فلم أُؤَاخذْه به؛ وضربت عن فلان صَفْحاً إِذا  أَعرضت عنه وتركته؛ فالصَّفُوحُ في صفة الله: العَفُوُّ عن ذنوب العباد  مُعْرِضاً عن مجازاتهم بالعقوبة تَكرُّماً. والصَّفُوحُ في نعت المرأَة:  المُعْرِضَةُ صادَّةً هاجِرَةً، فأَحدهما ضدُّ الآخر. ونصب قوله صَفْحاً  في قوله:أَفَنَضْرِبُ عنكم الذِّكْرَ صَفْحاً؟ على المصدر لأَن معنى قوله  أَنُعْرِضُ  (* قوله «لأن معنى قوله أنعرض إلخ» كذا بالأصل.) عنكم  الصَّفْحَ؛ وضَرْبُ الذَّكْرِ رَدُّه كَفُّه؛ وقد أَضْرَبَ عن كذا أَي كف عنه  وتركه؛ وفي حديث عائشة تصف أَباها: صَفُوحُ عن الجاهلين أَي الصَّفْح  والعفوِ والتَّجاوُزِ عنهم؛ وأَصله من الإِعراض بصَفْحَه وجهه كأَنه أَعرض  بوجهه عن ذنبه. والصَّفُوحُ من أَبنية المبالغة. وقال الأَزهري في قوله  تعالى: أَفَنَضْرِبُ عنكم الذِّكْرَ صَفْحاً؟ المعنى أَفَنُعْرِضُ عن أَن  نُذَكِّرَكم إِعراضاً من أَجل إِسرافكم على أَنفسكم في كفركم؟ يقال صَفَح  عني فلانٌ أَي أَعرض عنه مُوَلِّياً؛ ومنه قول كثير يصف امرأَة أَعرضت  عنه:صَفُوحاً فما تَلْقاكَ إِلا بَخِيلةً،  فمن مَلَّ منها ذلك الوصلَ مَلَّتِ  وصَفَح الرجلَ يَصْفَحُه صَفْحاً: سقاه أَيَّ شَراب كان ومتى كان.  والمُصْفَحُ: المُمالُ عن الحق؛ وفي الحديث: قلبُ المؤمن مُصْفَحٌ على  الحق أَي مُمالٌ عليه، كأَنه قد جعل صَفْحَه أَي جانبه عليه؛ وفي حديث  حذيفة أَنه قال: القلوب أَربعة: فقلبٌ أَغٌلَفُ فذلك قلب الكافر، وقلب منكوس  فذلك قلب رجع إِلى الكفر بعد الإِيمان، وقلب أَجْرُدُ مثل السِّراج  يَزْهَرُ فذلك قلب المؤمن، وقلب مُصْفَحٌ اجتمع فيه النفاق والإِيمان،  فمَثَلُ الإِيمان فيه كمَثَل بقلة يُمِدُّها الماءُ العذبُ، ومَثَل النفاق كمثل  قَرْحة يُمِدُّها القَيْحُ والدمُ، وهو لأَيهما غَلَبَ؛ المُصْفَحُ الذي  له وجهان: يلقى أَهلَ الكفر بوجه وأَهل الإِيمان بوجه. وصَفْحُ كل شيء:  وجهه وناحيته، وهو معنى الحديث الآخر: من شَرِّ الرجال ذو الوجهين، الذي  يأْتي هؤلاء بوجه وهؤلاء بوجه وهو المنافق. وجعل حذيفةُ قلب المنافق الذي  يأَتي الكفار بوجه وأَهل الإَيمان بوجه آخر ذا وجهين؛ قال الأَزهري:  وقال شمر فيما قرأْت بخطه: القلبُ المُصْفَحُ زعم خالد أَنه المُضْجَعُ الذي  فيه غِلٌّ الذي ليس بخالص الدين؛ وقال ابن بُزُرْجٍ: المُصْفَحُ  المقلوب؛ يقال: قلبت السيف وأَصْفَحْتُه وصابَيْتُه؛ والمُصْفَحُ: المُصابَى  الذي يُحَرَّف على حدّه إِذا ضُرب به ويُمالُ إِذا أَرادوا أَن يَغْمِدُوه.  ويقال: صَفَح فلان عني أَي أَعرض بوجه ووَلاَّني وَجْهَ قَفاه؛ وقوله  أَنشده ثعلب:  ونادَيْتُ شِبْلاً فاسْتَجابَ، وربما  ضَمِنَّا القِرَى عَشْراً لمن لا نُصافِحُ  ويروى: ضَمِنَّا قِرَى عَشْرٍ لمن لا نُصافِحُ؛ فسره فقال: لمن لا نصافح  أَي لمن لا نعرف،وقيل: للأَعداء الذين لا يحتمل أَن نُصافحهم.  والمُصْفَحُ من سهام المَيْسر: السادسُ، ويقال له: المُسْبِلُ أَيضاً؛  أَبو عبيد: من أَسماء قداح المَيْسِر المُصْفَحُ والمُعَلَّى.  وصَفْحٌ: اسم رجل من كَلْب بن وَبْرَة، وله حديث عند العرب معروف؛ وأَما  قول بشر:  رَضِيعَةُ صَفْحٍ بالجِباهِ مُلِمَّةٌ،  لها بَلَقٌ فوقَ الرُّؤوسِ مُشَهَّرُ  (* قوله «بالجباه» كذا بالأصل بهذا الضبط. وفي ياقوت الجباة، بفتح الجيم  ونقط الهاء، والخراسانيون يروونه الجباه بكسر الجيم وآخره هاء محضة: وهو  ماء بالشام بين حلب وتدمر.)  فهو اسم رجل من كلب جاور قوماً من بني عامر فقتلوه غَدْراً ؛ يقول:  غَدْرَتكم بصَفْحٍ الكَلْبيِّ.  وصِفاحُ نَعْمانَ: جبال تُتاخِمُ هذا الجبل وتصادفه؛ ونَعْمانُ: جبل بين  مكة والطائف؛ وفي الحديث ذكر الصِّفاحِ، بكسر الصاد وتخفيف الفاء، موضع  بين حُنَين وأَنصابِ الحَرَم يَسْرَةَ الداخل إِلى مكة. وملائكةُ  الصَّفيح الأَعْلى: هو من أَسماء السماء، وفي حديث عليّ وعمار: الصَّفِيحُ  الأَعْلى من مَلَكُوته.
مقاييس اللغة:
(صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])
ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ.
ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان.
القاموس المحيط:
الصَّفْحُ الجانِبُ، ومن الجَبَلِ مُضْطَجَعُهُ، ومنك جَنْبُكَ، ومن الوَجْهِ والسَّيْفِ عرْضُهُ، ويُضمُّ، ج صِفاحٌ، ورَجُلٌ من بني كَلْبٍ، وكمَنَعَ أَعْرَضَ وتَرَكَ، وعنه عَفا، والْإِبِلَ على الحَوْضِ أمَرَّها عليه، والسائِلَ رَدَّه، كأَصْفَحَه، وبالسَّيْفِ ضَرَبَهُ مُصْفَحاً، أي بِعُرْضِه، وفلاناً سَقاه أيَّ شراب كانَ، والشيءَ جَعَلَهُ عريضاً، كصَفَّحَهُ، والقومَ، وورَقَ المُصْحَفِ عَرَضَها واحِداً واحِداً، وفي الْأَمْرِ نَظَرَ، كتَصَفَّحَ، والنَّاقةُ صُفوحاً ذَهَبَ لبَنُها، فهي صافِحٌ. والمُصافَحَةُ الْأَخْذُ باليَدِ، كالتَّصافُحِ. والصَّفيحُ السماءُ، ووجْهُ كُلِّ شيءٍ عَريضٍ. والمُصْفَحُ، كمُكْرَمٍ العَريضُ، ويُشَدَّدُ، والذي اطْمَأَنَّ جَنْبا رأسِهِ، ونَتَأَ جَبينُه، والمُمالُ، والمَقْلوبُ، ومن الْأُنوفِ المُعْتَدِلُ القَصَبَةِ، ومن الرُّؤوسِ المَضْغوطُ من قِبَلِ صُدْغَيْهِ حتى طالَ ما بينَ جَبْهَتِه وقَفاه، ومن القُلوبِ ما اجْتَمَعَ فيه الْإِيمانُ والنِّفاقُ، والسادِسُ من سِهامِ المَيْسِرِ، ومن الوجوهِ السَّهْلُ الحَسَنُ. والصَّفوحُ الكريمُ، والعَفُوُّ، والمرأةُ المُعْرِضَةُ الصَّادَّةُ الهاجِرةُ، كأنَّها لا تَسْمَحُ إلاَّ بِصَفْحَتِها. والصَّفائِحُ قَبائِلُ الرَّأْسِ، وع، ومن البابِ ألواحُه، والسُّيوفُ العَريضَةُ، وحَجارَةٌ عِراضٌ رِقاقٌ، كالصُّفَّاحِ، كرُمَّان، وهو الْإِبِل التي عَظُمَتْ أَسْنِمَتُها، ج صُفَّاحاتٌ وصَفافيحُ، وع قُرْبَ ذَرْوَةَ. والمُصَفَّحَةُ، كمُعَظَّمَةٍ المُصَرَّاةُ، والسَّيْفُ، ويُكسَرُ، ج مُصَفَّحاتٌ.
والتَّصْفيحُ: التَّصْفيقُ. وفي جَبْهَتِهِ صَفَحٌ، محرَّكةً، أي: عُرْضٌ فاحِشٌ. ومنه: إبراهيمُ الْأَصْفَحُ مُؤَذِّنُ المدينةِ. والصِّفاحُ، ككِتابٍ، ويُكْرَه في الخَيْلِ: شَبيهٌ بالمَسْحَةِ في عُرْضِ الخَدِّ، يُفْرِطُ بها اتِّساعُهُ، وجِبالٌ تُتاخِمُ نَعْمانَ. وأصْفَحَهُ: قَلَبَهُ. والمُصافِحُ: مَنْ يَزْنِي بكُلِّ امرأةٍ، حُرَّةٍ أو أمَةٍ.
تاج العروس:
صفح
" الصَّفْح " من كلِّ شَيْءٍ : " الجانبُ " وصَفْحَاه : جانِباه كالصَّفْحَةِ . وفي حديث الاسْتِنْجاءِ : " حَجَرَيْن للصَّفْحَيْن وحَجَراً للمَسْرُبةِ " أَي جَانِبَيِ المَخْرَجِ . الصَّفْحِ " من الجَبَلِ : مُضْطَجَعُه " والجمْعُ صِفَاحٌ . الصَّفْح " منك : جَنْبُك . و " الصَّفْحُ " من الوَجْهِ والسِّيْفِ : عُرْضُه " بضم العين وسكون الرّاءِ " ويُضَمّ " فيهما . ونَسبَ الجَوْهَريّ الفَتْحَ إِلى العَامّة . يقال نَظَرَ إِليه بصُفْحِ وَجْهِه وصَفْحِه أَي بعُرْضِه . وضَرَبه بصُفْح السِّيْف وصَفْحِهِ . و " ج صِفَاحٌ بالكسر وأَصْفاحٌ . وصَفْحَتَا السَّيْفِ : وَجْهَاه . أَمّا قولُ بشْرٍ :
رَضِيعةُ صَفْحٍ بالجِبَاهِ مُلِمَّةٌ ... لها بَلَقٌ فَوْقَ الرُّؤوسِ مُشَهَّرُ فهو اسمُ " رَجُل من بني كَلْب " ابنِ وَبْرَة وله حديثٌ عند العرب . ففي الصّحاح أَنه جَاوَرَ قَوْماً من بين عامِرٍ فقَتَلُوه غَدْراً . يقول : غَدْرَتُكُم بزَيْدِ بن ضَبّاءَ الأَسَديِّ أُخْتُ غَدْرَتِكم بصَفْحٍ الكَلْبيَّ . صَفَحَ " كَمَنَعَ : أَعْرَضَ وتَرَكَ " يَصْفَحُ صَفْحاً . يقال : ضَرَبْتُ عن فُلان صَفْحاً إِذا أَعْرَضْتَ عنه وتَرَكْتَه . ومن المَجاز : " أَفَنَضْرِب عَنْكُم الذِّكْرَ صَفْحاً " منصوب على المَصْدر لأَنّ معنَى قوله أَنُعْرِضُ عنكم الصَّفْحَ وضَرْبُ الذِّكْرِ رَدُّه وكَفُّه وقد أَضْرَبَ عن كذا أَي كَفَّ عنه وتَرَكَه . صَفَحَ " عنه " يَصْفَح صَفْحاً : أَعْرَضَ عن ذَنْبه . وهو صَفُوحٌ وصَفَّاحٌ : " عَفَا " . وصَفَحْتُ عن ذَنْبِ فُلانٍ وأَعْرَضْت عنه فلم أُؤَاخِذْه به . صَفَحَ " الإِبِلَ على الحَوْضِ " إِذا " أَمَرَّها عليه " إِمراراً . صَفَحَ " السَّائلَ " عن حاجتِه يصْفَحه صَفْحاً : " رَدَّه " ومنعَه . قال :
ومَنْ يُكْثِرِ التَّسْآلَ يا حُرَّ لا يَزَلْ ... يُمَقَّتُ في عينِ الصَّدِيقِ ويُصْفَحُ " كأَصْفَحَه " . يقال : أَتاني فُلانٌ في حاجةٍ فأَصْفَحْتُه عنها إِصفاحاً إِذَا طَلَبَها فَمَنَعْته . وفي حديث أُمِّ سَلَمة : " لَعَلَّه وَقَفَ على بابِكم سائِلٌ فأَصْفَحْتُموه " أَي خيَّبْتُموه . قال ابن الأَثير : يقال : صَفَحْتُه إِذَا أَعْطَيْته وأَصْفَحْتُه إِذا حَرَمْته . صَفَحَه " بالسّيفِ " وأَصْفَحه : " ضَرَبَه " به " مُصْفَحاً " كمُكْرَم " أَي بعُرْضِه " . وقال الطِّرِمّاح :
فلمَّا تَناهَتْ وَهْيَ عَجْلَى كأَنّها ... علَى حَرْفِ سَيْفٍ حَدُّه غيْرُ مُصْفَحِ وضَرَبه بالسيْفِ مُصْفَحاً ومَصْفوحاً . عن ابن الأَعْرَابيّ أَي معرَّضاً . وفي حديث سعدِ بن عُبَادةَ : " لو وَجَدْتُ معها رَجلاً لضَرَبْتُه بالسّيفِ غيرَ مُصْفَح " . يقال : أَصْفَحَه بالسّيفِ إِذَا ضَرَبه بعُرْضِه دونَ حَدِّه فهو مُصْفِحٌ بالسَّيفِ " والسّيْفُ " مُصْفَحٌ يُرْوَيانِ معاً . وسيْفٌ مُصْفَحٌ ومُصَفِّحٌ : عَرِيضٌ . وتقول : وَجْهُ هذَا السَّيْفِ مُصْفَحٌ أَي عَريض من أَصْفَحْتُه . وقال رَجلٌ من الخَوَارج : " لَنَضرِبَنَّكم بالسُّيُوف غيرَ مُصْفَحَاتٍ " . يقول : نَضْرِبكم بحَدِّها لا بعُرْضها . صَفَحَ " فُلاناً " يَصْفَحُه صَفْحاً : " سَقَاه أَيَّ شَرابٍ كانَ ومَتَى كان . صَفحَ " الشَّيْءَ : جَعَلَه عَريضاً " . قال :
" يَصْفَحُ للفِنَّةِ وَجْها جَأْبَا
" صَفْحَ ذِرَاعَيْهِ لعَظْمٍ كَلْبَا
أَراد صَفْحَ كَلْبٍ ذِرَاعيه فقَلَب . وقيل : هو أَن يَبْسُطَهما ويُصَيِّرَ العَظْمَ بَيْنَهما لِيَأْكُلَه . وهذا البيتُ أَورده الأَزهريّ قال : وأَنشد أَبو الهيثم وذَكَرَه ثم قال : وصَفَ حبْلاً عَرَّضه فاتِلُه حين فَتَله فصارَ لَه وجْهَانِ فهو مَصْفوحٌ أَي عريضٌ . قال : وقولُه : صَفْحَ ذِراعيْه أَي كما يَبْسُط الكلبُ ذِراعيه على عرْقٍ يُوَتِّده على الأَرْضِ بذِراعيْه يَتَعرَّقُه . ونَصَبَ كَلْباً على التَّفْسِيرِ . " كصَفَّحَه " تَصْفيحاً . ومنه قولهم : رَجُلٌ مُصفِّحُ الرَّأْسِ أَي عَرِيضُها . صَفَحَ " القَوم " صَفْحاً كذا " وَرَقَ المُصْحفِ " إِذا " عَرَضَهَا " وفي نسخَة : عرَضهما وهي الصَّواب " واحِداً واحِداً . و " صَفَحَ " في الأَمرِ " إِذا " نَظر " فيه " كتَصفَّحَ " يقال : تَصَفَّحَ الأَمْرَ وَصفَحَه : نَظَرَ فيه . وقال اللّيث : وصَفح القَوْمَ وتَصَفَّحُهم : نَظَر إِليهم طَالباً لإِنسانٍ . وصَفَحَ وُجُوهَهم وتَصفَّحها : نَظَرَها مُتعرِّفاً لها . وتَصفَّحْتُ وُجوهَ القَوْمِ إِذا تأَمَّلْتَ وُجوهَهم تَنْظُرُ إِلى حِلاَهم وصُوَرِهم وتَتَعرَّفُ أَمْرَهم . وأَنشد ابن الأَعْرَابيّ :
صَفحْنَا الحُمُولَ للسَّلامِ بنظْرَة ... فلمْ يَكُ إِلاّ وَمْؤُها بالحَوَاجِبِ
أَي تَصفَّحْنا وُجوهَ الرِّكاب وتَصَفَّحْت الشَّيْءَ إِذا نَظَرْت في صَفَحَاته . وفي الأَساس : تَصفَّحَه : تأَمَّله ونَظَرَ في صَفَحَاتِه : والقَوْمَ : نَظَرَ في أَحوَالِهم وفي خِلالِهم هل يَرَى فُلاناً . وتَصَفَّحَ الأَمْرَ . قال الخَفَاجيّ في العِناية في أَثْناءِ القِتَال : التَّصْفُّحُ : التَّأَمُّلُ لا مُطْلَقُ النَّظَرِ كما في القاموس قال شيخُنا : قلت : إِن النّظر هو التأَمُّل كما صَرَّح به في قولهم : فيه نَظَرٌ ونَحْوه فلا مَنافاةَ . قلت : وبما أَوْرَدْنَا من النُّصُوصِ المتقدِّمِ ذِكْرُهَا يَتَّضِحُ الحقُّ ويَظْهَر الصَّوَابُ . صَفَحَت " النّاقَةُ " تَصْفَح " صُفُوحاً " بالضّمّ : " ذَهَب لَبنُها " وَوَلَّى وكذلك الشَّاةُ " فهي صافِحٌ " . قال ابن الأَعْرَابيّ : الصَّافِحُ : النّاقَةُ الّتي فَقَدَتْ وَلَدَهَا فغَرَزَتْ وذَهَبَ لَبَنُهَا . " والمُصافحةُ : الأَخْذُ باليَدِ كالتَّصَافُح " . والرَّجُلُ يُصَافِحُ الرَّجلَ : إِذا وَضَعَ صُفْحَ كَفِّه في صُفْحِ كَفِّه وصَفْحَا كَفَّيْهمَا : وَجْهَاهُمَا . ومنه حديث : " المُصَافَحَة عندَ اللِّقَاءِ : " وهي مُفاعَلة من إِلْصاقِ صُفْحِ الكَفِّ بالكفِّ وإِقبال الوَجْهِ على الوجْه ؛ كذا في اللِّسَان والأَساس والتَّهْذِيب فلا يُلْتَفَت إِلى مَنْ زَعَمَ أَن المُصَافَحَة غيرُ عربيّ . ملائكةُ " الصَّفيح " الأَعْلى : هو من أَسماءِ " السّماءِ " . وفي حديث عَلِيٍّ وعمّار : " الصَّفِيحُ الأَعْلَى من مَلَكُوتِه " . " ووَجْه كلِّ شيْءٍ عَريضٍ " : صَفيحٌ وصَفِيحةٌ . " والمُصْفَحُ كمُكْرَم : العَرِيضُ " من كلّ شَيْءٍ " ويُشدَّد " وهو الأَكثر . المُصْفَح إِصفاحاً : " الّذِي اطْمَأَنّ جَنْبَا رَأْسِه ونَتَأَ جَبينُه " فخَرَجَت وظَهَرَتْ قَمَحْدُوَتُه . المُصْفَحُ من السُّيوف : " المُمَالُ " والمُصَابي الّذي يُحرَّفُ على حَدِّه إِذا ضُرِبَ به ويُمالُ إِذى أَرادوا أَن يُغْمِدُوه . قال ابن بُزُرْج : المُصْفَح : " المَقْلوبُ " . يقال : قَلَبْتُ السَّيْفَ وأَصْفَحْتُه وَصَابَيْتُه : بمعنىً واحدٍ . المُصْفَح " من الأُنوف : المُعْتَدِلُ القَصَبَةِ " المُسْتَوِيها بالجَبْهَة . المُصْفَح " من الرُّؤُوسِ : المَضْغُوطُ من قِبَلِ صُدْغَيْه حتّى طالَ " وفي نسخة : فطالَ " ما بينَ جَبْهَتِه وقَفاه " . وقال أَبو زيدٍ : من الرُّؤوس المُصْفَحُ إِصْفاحاً وهو الّذِي مُسِحَ جَنْبَا رَأْسِه ونَتَأَ جَبينُه فخرَجَ وظَهَرَتْ قَمَحْدُوَتُه والأَرْأَس : مِثْلُ المُصْفَح ولا يقال : رُؤَاسِيّ . المُصْفَحُ " من القُلوب " : المُمَالُ عن الحَقِّ . وفي الحديث : " قَلْبُ المُؤْمِنِ مُصْفَحٌ على الحقِّ " أَي مُمالٌ عليه كأَنّه قد جَعَلَ صَفْحَه أَي جانِبَه عليه . وقوله : " ما اجْتَمَعَ " مأْخوذٌ من حديثِ حُذَيفةَ أَنه قال : " القُلُوبُ أَربعةٌ : فقَلْبٌ أَغْلَفُ فذلك قلب الكافر وقلب منكوس فذلِك قَلْبٌ رَجَعَ إِلى الكُفْر بعد الإِيمان ؛ وقَلْبٌ أَجْرَدُ مِثْلُ السرَاجِ يُزْهِر فذلك قَلْبُ المُؤْمِن ؛ وقَلْبٌ مُصْفَحٌ اجْتَمع " فيه الإِيمانُ والنِّفَاقُ " " - ونَصُّ الحديث بتقديم النِّفاقِ على الإِيمانِ - " فَمَثَلُ الإِيمان فيه كمَثَل بَقْلَةٍ يُمِدُّها الماءُ العَذْبُ ومَثَلُ النِّفَاقِ فيه كمَثَلِ قَرْحَةٍ يُمِدّها القيْحُ والدَّمُ وهو لأَيِّهما غَلَبَ " . قال ابن الأَثير : المُصْفَح : الّذي له وَجهانِ يَلْقَى أَهْلَ الكُفْرِ بوَجْهٍ وأَهْلَ الإِيمانِ بوجْهٍ . وصَفْحُ كلِّ شَيْءٍ وَجْهُه وناحِيَتُه . وهو مَعْنَى الحدِيثِ الآخَرِ : " شَرُّ الرِّجَالِ ذو الوَجْهَيْنِ : الذِي يأْتي هؤلاءِ بِوَجْهٍ وهؤُلاءِ بوَجْهٍ " . وهو المنافِق . وجعَلَ حُذَيْفَةُ قَلْبَ المُنَافقِ الّذِي يأْتي الكُفَّارَ بوَجْهِ وأَهْلَ الإِيمانِ بوَجْهٍ آخَرَ ذا وَجْهَيْنِ . قال الأَزْهَرِيّ : وقال شَمرٌ فيما قرَأْتُ بخَطّه : القَلْبُ المُصْفَح زَعَمَ خالِدٌ أَنه المُضْجَعُ الّذِي فيه غِلٌّ الّذي ليس بخالِصِ الدِّينِ . قلْت : فإِذا تأَمّلْت ما تَلَوْنا عليك عَرَفتَ أَن قول شيخنا رحمه الله تعالى - : كيف يَجْتمعانِ ؟ وكيف يَكُون مِثْلُ هذا من كلام العرب والنفاقُ والإِيمانُ لفظانِ إِسلاميّانِ ؟ فتأَمّلْ فإِنه غيرُ مُحَرَّر انتهى - نَشَأَ من عَدَم اطّلاعه على نصوص
العُلمَاءِ في بابِه . المُصْفَحٌ : " السّادِسُ من سِهَامِ المَيْسِرِ " ويقال له : المُسْبِلُ أَيضاً . وقال أَبو عُبيد : من أَسماءِ قِدَاحِ المَيْسِرِ المُصْفَحُ والمُعَلَّى . المُصْفَح من الوُجوه : السَّهْلُ الحَسَنُ " عن اللِّحْيَانيّ . " والصَّفُوحُ : الكَرِيمُ " لأَنّه يَصْفَح عمّن جَنَى عليه . أَمّا الصَّفُوح مِن صفات الله تعالى فمعناه " العفُوُّ " عن ذُنوبِ العِبَاد مُعْرِضاً عن مُجازاتِهم بالعُقُوبةِ تَكَرُّمَاً . الصَّفوحُ في نَعْتِ " المَرْأَة : المُعْرِضَةُ الصّادَّةُ الهاجِرَةُ " فأَحدُهما ضِدُّ الآخَرِ . قال كُثَيِّرٌ يَصِفُ امرأَةً أَعْرَضَتْ عنه : مَاءِ في بابِه . المُصْفَحٌ : " السّادِسُ من سِهَامِ المَيْسِرِ " ويقال له : المُسْبِلُ أَيضاً . وقال أَبو عُبيد : من أَسماءِ قِدَاحِ المَيْسِرِ المُصْفَحُ والمُعَلَّى . المُصْفَح من الوُجوه : السَّهْلُ الحَسَنُ " عن اللِّحْيَانيّ . " والصَّفُوحُ : الكَرِيمُ " لأَنّه يَصْفَح عمّن جَنَى عليه . أَمّا الصَّفُوح مِن صفات الله تعالى فمعناه " العفُوُّ " عن ذُنوبِ العِبَاد مُعْرِضاً عن مُجازاتِهم بالعُقُوبةِ تَكَرُّمَاً . الصَّفوحُ في نَعْتِ " المَرْأَة : المُعْرِضَةُ الصّادَّةُ الهاجِرَةُ " فأَحدُهما ضِدُّ الآخَرِ . قال كُثَيِّرٌ يَصِفُ امرأَةً أَعْرَضَتْ عنه :
صَفُوحاً فمَا تَلْقَاكَ إِلاّ بَخِيلةً ... فمَنْ مَلَّ منها ذلك الوَصْلَ مَلَّت " كأَنَّهَا لا تَسْمَحَ إِلاّ بصَفْحَتِها " . " والصّفَائِحَ : قَبَائِلُ الرَّأْسِ " واحِدُتها صَفِيحَةٌ . الصَّفَائِحُ : " ع . و " الصَّفَائحُ " من البابِ : أَلْواحُه . و " قولهم : اسْتَلُّوا الصَّفائحَ أَي " السُّيوف العَرِيضَة " واحدتُها صَفيحةٌ . وقولُهُم : كأَنَّهَا صَفِيحَةٌ يَمانِيَة . الصَّفائِح : " حِجَارَةٌ عِرَاضٌ رِقَاقٌ " والوَاحِدُ كالوَاحِدِ . يقال : وُضِعتْ على القَبْرِ الصَّفَائِحُ " كالصُّفّاح كرُمّانِ " وهو العَريض . والصُّفّاح أَيضاً من الحجَارةِ كالصَّفَّائحِ الواحدةُ صُفّاحَةٌ وفي اللسان : وكلُّ عريضٍ من حِجارةٍ أَو لَوْحٍ ونَحْوِهما صُفّاحَةٌ والجمع صُفّاح ؛ وصَفِيحةٌ والجمْعُ صَفَائِحُ . ومنه قول : النّابِغة :
" ويُوقِدْنَ بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ قال الأَزهريّ : ويقال للحجَارةِ العَرِيضَةِ : صَفائِحُ واحِدتُها صَفيحةٌ وصَفِيحٌ . قال لَبيد :
وصَفَائِحاً صُمّاً رَوَا ... سِيها يُسَدِّدْنَ الغُضونَا " وهو " - قال شيخُنا : هكذا بالتّذكير في سائِر النُّسخ والأَوْلَى : وهي - " الإِبلُ الّتي عَظُمتْ أَسْنِمَتُهَا " فكاد سَنامُ النَّاقَةِ يأَخُذُ قَرَاها وهو مجازٌ أَنشد ابن الأَعرابيّ
وصُفَّاحَةٍ مِثْلِ الفَنِيقِ مَنَحْتُهَا ... عِيَالَ ابنِ حَوْبٍ جَنَّبَتْه أَقارِبُهْ شَبَّه النّاقةَ بالصُّفّاحة لصَلاَبتها . وابْنُ حَوْبٍ رَجلٌ مَجهودٌ مُحْتَاجٌ . " ج صُفّاحَاتٌ وصَفافِيحُ " . الصُّفّاح " : ع قُرْبَ ذَرْوَةَ " في ديار غَطفانَ بأَكْنَافِ الحِجازِ لبني مُرَّةَ . " والمُصفَّحَة : كمعظَّمَة المُصَرّاة " . وفي التهذيب : ناقَةٌ مُصفَّحةٌ ومُصَرَّاةٌ ومُصَوَّاةٌ ومُصَرَّبَة : بمعنىً واحدٍ . المُصَفَّحَةُ : " السَّيْف ويُكْسَر ج مُصَفَّحَاتٌ " . وقيل المُصَفَّحاتُ : السُّيوفُ العَريضةُ . وقال لَبيد يَصف سَحاباً :
كأَنّ مُصفَّحاتٍ في ذُرَاه ... وأَنْواحاً عليهنّ المآلِي
قال الأَزهريّ : شَبَّهَ البَرْقَ في ظُلْمةِ السَّحَابِ بسيوفٍ عِرَاضٍ . وقال ابن سيده : المُصفَّحَاتُ : السُّيوفُ لأَنها صُفِّحَتْ حين طُبِعَتْ وتَصْفيحُها تَعْرِيضُها ومَطْلُها . ويُروَى بكسر الفاءِ كأَنّه شَبَّهَ تَكَشُّفَ الغَيْثِ إِذا لَمَعَ منه البَرْقُ فانْفَرجَ ثمّ الْتَقَى بعْدَ خُبُوِّه بتصفيحِ النِّساءِ إِذا صَفَّقْن بأَيْدِيهنّ . قلت : هكذا عبارة الصّحاحِ وصَوَابه : الغَيْم بدل : الغَيْث . ويُعلَم من هذا أَن المصفِّحات - على رواية الكسر - من المجاز فتأَمّلْ . " والتَّصْفيحُ " مثلُ " التَّصْفيق " . وفي الحديث : " التَّسْبِيح للرِّجال والتَّصْفِيحُ للنِّساءِ " . ويُرْوَى أَيضاً بالقاف . يقال : صَفَّحَ بيديه وصَفَّقَ . قال ابنُ الأَثير : هو من ضَرْبِ صَفْحَةِ الكَفِّ على صَفْحَةِ الكَفِّ الأُخْرَى يعني إِذَا سَهَا الإِمامُ يُنبِّهُه المأُمومُ إِن كان رَجلاً قال : سُبْحَانَ الله وإِن كانت امرأَةً ضَربَتْ كَفَّهَا على كَفِّهَا الأُخْرَى عِوَضَ الكلامِ . وروى بَيْت لبيد :
" كأَنّ مُصفِّحاتٍ في ذُراهُ جَعَلَ المُصفِّحَاتِ نِساءً يُصفِّقن بأَيْدِيهنّ في مأْتَمٍ شبَّهَ صَوتَ الرَّعدِ بتصفِيقِهنّ . ومَن رواه : مصفَّحاتٍ أَراد بها السُّيوفَ العَرِيضةَ شَبَّهَ بَريقَ البَرْقِ ببَرِيقِها . قال ابن الأَعرابيّ " في جَبْهتِه صَفَحٌ محرّكَةً أَي عُرْضٌ " بسكون الراءِ " فاحِشٌ " . وفي حديث ابن الحَنَفيّة أَنه ذَكَرَ رَجلاً مُصْفَحَ الرَّأْسِ أَي عَرِيضه . " ومنه إِبراهِيمُ الأَصفحُ مُؤذِّنُ المَدينةِ " على ساكنها أَفضلُ الصّلاةِ والسَّلام . قال شيخنا : الأَصفح مُؤَذِّن المدينة يَرْوِي عن أَبي هُرَيْرَةَ وعنه ابنُه إِبراهيمُ ؛ قاله ابن حِبَّانَ . فالصَّواب إِبراهيمُ بنُ الأَصْفَحِ . " والصِّفَاحُ : كِكتَا ويُكْرَه في الخَيْلِ : شَبِيهٌ بالمَسْحَة في عُرْضِ الخَدِّ يُفْرِد بها اتِّساعُه . و " الصِّفَاحُ : " جِبَالٌ تُتاخِمُ " أَي تُقابِل " نَعْمَانَ " بفتح النون : جَبَل بين مَكَّةَ والطَّائفِ . وفي الحديث ذِكْرُه وهو موضعٌ بين حُنَيْنٍ وأَنْصَابِ الحَرَم يَسْرَةَ الدّاخلِ إِلى مكَّةَ . " وأَصْفَحَه : قَلَبَه " فهو مُصْفَحٌ وقد تقدّم . " والمُصَافِحُ : مَن يَزْنِي بكلِّ امرَأَةٍ حُرّةٍ أَو أَمَةٍ " . ومما يستدرك عليه : لَقِيَه صِفَاحاً أَي استقبَلَه بصَفحِ وَجْهِه عن اللِّحْيَانيّ . وفي الحديث : " غيرَ مُقْنِعٍ رَأْسَه ولا صافِحٍ بخَدِّه " أَي غير مُبْرِزٍ صَفْحَةَ خَدِّه ولا مائلٍ في أَحدِ الشِّقَّيْن وصَفيحَةُ الوَجْهِ : بَشَرَةُ جِلْدِه . والصَّفْحَانِ من الكَتِف : ما انْحَدَرَ عن العَيْن من جانِبَيْهِمَا والجمْع صِفاحٌ وصَفْحَةُ الرَّجُل : عُرْضُ صَدْرِه . والصفاح . واسْتَصْفَحه ذَنْبَه : اسْتَغْفَره إِيّاه وطَلَبَ أَن يَصْفَحَ له عنه . ومن المجازِ : أَبْدَى له صَفْحَتَه : كاشَفَه

##### Türkçe

صفح
**صَفَحَ - يَصْفَحُ - صَفْح - صَفْحَاً**
**صَفَحَ - يَصْفَحُ** + bir varlık + bir varlık ile (yahut başka bir varlığın önünden): başka varlığa nispetle hareket eder; o, onu bedeninin daha büyük yüzeyli yanı ile karşılar; böylece, başka varlığın bedeninin daha büyük yüzeyli yanını karşılamak üzere olur.
Bir şeyin **صَفْحَة**’si: “**فـَعـْلة**” vezninde: **صَفَحَ - يَصْفَحُ**’tan, mef‘ûl mânasında ism-i fiil: ondan görülebilen daha büyük yüzey (suyun sayfası - yüzün sayfası - yaprağın sayfası = kitabın sayfası).
**صَفَحَ - يَصْفَحُ** + bir varlık + bir varlıktan: onun önünden geçti, sonra ondan uzaklaştı; “sayfa”sının, varlığın “sayfa”sını karşılayıp ona mukabil olmasını sağlamaya çalışırken: ondan ayrılır, hâlâ sayfasıyla onu karşılıyor durumdadır: bu, onun onu ilgi ve muhabbetle kendisine yönelmiş halde bırakıp yüz çevirmemiş olduğu kinayesidir: onu, ondan razı olarak bıraktı.
Ve bu, yüz çevirmenin zıddıdır: **أَعْرَضَ - يًعْرِضً**: uzaklaşacak şekilde hareket etti; öyle ki ondan **عَرْضًهً** görünür: aldırmama ve ilgisizlik kinayesidir.
**صَفْح - الصَفح**: “**فـَعـْل**” vezninde, **صَفَحَ - يَصْفَحُ**’ın ism-i fiili: iki varlıktan her birinin sayfası ötekine dönük olacak şekilde başka varlığı terk etmek: bu, muhabbetin ve buluşma, işbirliği ve anlaşma arzusunun kinayesidir.
**صَفْحَاً**: **صَفْح**’tan hâl.
﴿أفنضرب عنكم الذكر صفحا أن كنتم قوما مسرفين﴾: zikri sizden **صفحاً** olarak iteriz: zikri sizden uzaklaştırırız ve onu sizden uzaklaşır kılarız; size sayfasını gösterir halde: bu, israf(ınız)a rağmen sevgi, hoşgörü ve hesaba çekmeme kinayesidir: ve bu mantıklı değildir.
**صَافَحَ - يُصَافِحُ**: başkasıyla **صَفَحَ - يَصْفَحُ** fiilini karşılıklı yapar: iki varlıktan her biri, sayfalarıyla birbirlerine yönelmiş halde buluşmalarına özen gösterir; bundan, ellerin “sayfa”larının birbirine karşı gelmesi (ellerle tokalaşma), yahut göğüslerin iki sayfasının birbirine karşı gelmesi (yapışma ve sarma), yahut iki yüzün sayfası (kucaklaşma) vardır.
Ve lafız, “bir varlıktan uzaklaşarak ona bedeninin yanlarından birini gösterme” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**صَدَفَ - يَصْدِفُ**، **نَكَبَ - يَنْكُبُ** (**نَكِبَ - يَنْكَبُ**)، **صَفَحَ - يَصْفَحُ**، **عَنَّ - يَعِنُّ - عَنْ**، **يَمِنُ - يَيْمَنُ** (**يَمَنَ - يَيْمَنُ**)، **شَمَلَ - يَشْمُلُ** (**شَمَلَ - يَشْمَلُ**)

صفح - يصفح - اصفح
Ehl-i kitap hakkında	﴿Ehl-i kitaptan birçoğu, kendilerine hak apaçık belli olduktan sonra, nefislerinden bir haset olarak, imanınızdan sonra sizi kâfirler olarak geri döndürmeyi temenni etti; öyleyse affedin ve **اصفحوا**; Allah emrini getirinceye kadar; şüphesiz Allah her şeye kadirdir (109)﴾ Bakara	﴿ahitlerini bozmaları sebebiyle onları lânetledik ve kalplerini katı kıldık; kelimeyi yerlerinden saptırırlar ve kendilerine hatırlatılanın bir payını unuttular; onlardan pek azı hariç, daima onlardan bir hainliğe muttali olursun; öyleyse onlardan affet ve **اصفح**; şüphesiz Allah ihsan edenleri sever (13)﴾ Mâide
Ehl-i kitap hakkında	﴿öyleyse onlardan **فاصفح** ve “selâm” de; yakında bilecekler (89)﴾ Zuhruf
Eşler, çocuklar ve yakınlar hakkında	﴿Ey iman edenler, şüphesiz eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olan vardır; onlardan sakının; eğer affeder, **تصفحوا** ve bağışlarsanız, şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (14)﴾ Tegâbün	﴿Sizden fazilet ve genişlik sahipleri, yakınlara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermemeye yemin etmesin; affetsinler ve **وليصفحوا**; Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (22)﴾ Nûr
Genel olarak	﴿Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri ancak hak ile yarattık; şüphesiz saat elbette gelecektir; öyleyse güzel **الصفح** ile **فاصفح** (85)﴾ Hicr

**الصفح**
﴿Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri ancak hak ile yarattık; şüphesiz saat elbette gelecektir; öyleyse güzel **الصفح** ile **فاصفح** (85)﴾ Hicr

**صفحا**
﴿Zikri sizden **صفحا** olarak mı iteriz; siz israf eden bir kavim oldunuz diye mi? (5)﴾ Zuhruf

مختار الصحاح
● [صفح] ص ف ح: bir şeyin **صَفْحُ**’u onun yanı; dağın **صفح**’ı, onun eteği gibidir. Ve her şeyin **صَفْحَةُ**’si onun yanıdır. Ve kapının **صَفَائِحُ**’i onun tahtalarıdır. Ve ondan **صَفَحَ**: günahından ve kapısından yüz çevirdi. Ve ondan **صَفْحاً** olarak çevirdi: ondan yüz çevirdi ve onu bıraktı. Ve **تَصَفَّحَ** bir şeyi: onun **صَفَحاتِهِ**’inde baktı. Ve **المُصَافَحَةُ** ve **التَّصَافُحُ**: elle tutmadır. Ve **المُصْفَحُ**, mushaf vezninde: meyilli olandır. Ve hadiste: ﴿Müminin kalbi hak üzere **مصفح**’tır﴾. Ve **التَّصْفِيحُ** tasfîk gibidir. Ve hadiste: ﴿Tesbih erkekler içindir, **التصفيح** kadınlar içindir﴾. Ve kaf ile de rivayet olunur.

الراغب
صفح
- Bir şeyin **صفح**’ı: onun eni ve yanıdır; yüzün sayfası, kılıcın sayfası, taşın sayfası gibi. Ve **الصفح**: azarlamayı terk etmektir; o, affetmeden daha beliğdir; bu yüzden dedi ki: }**فاعفوا واصفحوا** حتى يأتي الله بأمره﴿[Bakara/109]; insan affedebilir de sayfa açmayabilir. Dedi ki:﴾**فاصفح** عنهم وقل سلام﴿[Zuhruf/89],﴾**فاصفح الصفح الجميل**﴿[Hicr/85],﴾**أفنضرب عنكم الذكر صفحا**﴿[Zuhruf/5]. Ve ondan **صفحت عنه**: ona benden güzel bir sayfa verdim; günahından yüz çevirerek; yahut onun sayfasını, ondan uzak durarak karşıladım; yahut kitaptan, günahının yazıldığı sayfayı aşıp başkasına geçtim; “kitabı **تصفحت**” sözünden. Ve onun sözü:﴾إن الساعة لآتية **فاصفح الصفح الجميل**﴿[Hicr/85]; böylece ona (aleyhisselâm) kâfir olanın küfrünü hafifletmesini emretti; dediği gibi:﴾ولا تحزن عليهم ولا تك في ضيق مما يمكرون{ [Nahl/127]. Ve **المصافحة**: elin sayfasıyla temas etmektir.

ملخص اللسان
1. **الصَّفْحُ**: yan. Ve insanın **صَفْحُ**’u: yanıdır. Ve her şeyin **صَفْحُ**’u: yanıdır. Ve onun **صَفْحاه**’ı: iki yanıdır.
2. **مُصْفَح** ve **مُصَفَّح** kılıç: geniştir. Ve **المُصَفَّحاتُ**: geniş kılıçlardır; onlar **الصَّفائح**’tir; tekili **صَفِيحةٌ** ve **صَفيحٌ**’tir. İbn Sîde dedi: **المُصَفَّحاتُ** kılıçlardır; çünkü dövüldükleri vakit **صُفِّحَتْ** oldular; ve onların **تَصْفِيح**’i genişletmeleri ve uzatmalarıdır. Kılıçla ona **أصْفَحه**: onu keskin tarafıyla değil, eniyle vurduğunda.
3. Her şeyin geniş yüzü: **صَفِيحةٌ**. Ve başlardan **المُصَفَّحُ**: şakakları tarafından sıkıştırılmış olandır.
4. **المُصافَحةُ**: elle tutmadır; **التصافُحُ** da onun gibidir. Adam, adamı **يُصافِحُ**: avucunun **صُفْحَ**’ını onun avucunun **صُفْحَ**’ına koyduğunda. Ve iki avuçlarının **صُفْحا**’sı: iki yüzleridir. Bundan, karşılaşmada **المُصافَحَة** hadisi: o, avucun **صُفْح**’ını avuca yapıştırmaktan ve yüzün yüze yönelmesinden bir **مُفاعَلة**’dir.
5. Kavmi **صَفَحَ** **صَفْحاً**: onları birer birer arz etti; aynı şekilde mushafın yapraklarını **صَفَحَ**. Ve işi **تَصَفَّحَ** ve onu **صَفَحَه**: onda baktı. Leys dedi: mushafın yapraklarını **صَفَحْت** **صَفْحاً**. Ve bir şeyi **تَصَفَّحْت**: onun **صَفَحاته**’ne baktığında.
6. Ondan **صَفَحَ** **يَصْفَح** **صَفْحاً**: günahından yüz çevirdi. Ve o **صَفُوحٌ** ve **صَفَّاحٌ**’tır: çok affedicidir. Ve **الصَّفُوحُ**: kerimdir; çünkü kendisine kötülük edeni bağışlar.
7. Cahillerden **صَفُوحُ**: yani onlardan **الصَّفْح** ve af ve geçiş. Aslı, yüzünün **صَفْح**’ı ile yüz çevirmektendir; sanki günahından yüzüyle yüz çevirmiş gibidir.

لسان العرب
● - **صفح**: **الصَّفْحُ**: yan. Ve insanın **صَفْحُ**’u: yanıdır. Ve her şeyin **صَفْحُ**’u: yanıdır. Ve onun **صَفْحاه**’ı: iki yanıdır. Ve istincâ hadîsinde: “iki taş **للصَّفْحَتين** ve bir taş **للمَسْرُبةِ**” yani çıkışın iki yanı. Ve onun **صَفْحُه**’u: tarafıdır. Ve dağın **صَفْحُ**’u: yatış yeridir; çoğulu **صِفاحٌ**. Ve erkeğin **صَفْحَةُ**’si: yüzünün enidir. Ve ona yüzünün **صَفْح**’ı ve **صُفْح**’ı ile baktı: yani eniyle. Ve hadiste: “başını örtmeyen ve yanağıyla **صافحٍ** olmayan” yani yanağının **صَفْحَة**’sini ortaya çıkaran ve iki taraftan birine meyleden değil. Ve Âsım b. Sâbit’in şiirinde:
تَزِلُّ عن صَفْحتِيَ المَعابِلُ
yani yüzünün iki yanından birinden. Ve ona **صِفاحاً** rastladı: yani yüzünün **صَفْح**’ı ile onu karşıladı; bu, Lihyânî’dendir. Ve kılıcın **صَفْحُ**’ı ve **صُفْحُ**’u: enidir; çoğulu **أَصفاح**. Ve kılıcın iki **صَفْحَتا**’sı: iki yüzüdür. Ve onu kılıçla **مُصْفَحاً** ve **مَصْفوحاً** vurdu; İbnü’l-A‘râbî’den: yani enlemesine. Ve Sa‘d b. Ubâde hadîsinde: “Onunla beraber bir adam bulsaydım onu kılıçla **غيرَ مُصْفَِحٍ** vururdum.” Denir: kılıçla ona **أصْفَحه**: onu keskin tarafıyla değil, eniyle vurduğunda; o **مُصْفِحٌ**’tir; kılıç da **مُصْفَحٌ**’tır; ikisi birlikte rivayet olunur. …

مقاييس اللغة:
(**صفح**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الحاء**: sahih, düzenli bir asıldır; en ve genişlik üzerine delâlet eder. Bundan: bir şeyin **صَُفْح**’ı: onun enidir. Ve denir: **رأس مُصْفَحٌ**: geniş. Ve **الصفيحة**: her geniş kılıçtır. Ve kılıcın iki **صَفْحَتا**’sı: iki yüzüdür. Ve her geniş taş **صفيحةٌ**’dir; çoğulu **صَفائِح**. Ve **الصُّفَّاح**: her geniş taştır. Nâbiga dedi:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])
Ve bu bâbdandır: elle **المُصافحةُ**; sanki elini onun elinin **صَفحة**’sine yapıştırmıştır. Ve **الصَّفْح**: yan. Ve her şeyin iki **صَفحا**’sı: iki yanıdır. Ama onların “ondan **صَفَح**” sözleri; bu, onun günahından yüz çevirmesidir; o da bâbdandır; çünkü ondan yüz çevirdiğinde sanki ona **صَفْحتَه**’sini ve **صُفحه**’unu, yani enini ve yanını döndürmüş gibidir; bu bir meseldir.
Ve bu bâbdandır: adamı **صَفحت** ve onu **أصفحتُه**: senden istedi de sen onu men ettiğinde([11]). Bu, ona yüz çevirerek **صَفْحتَك**’ı göstermendir. Ve denir: develeri havuz üzerine **صَفحتُ**: onları onun üzerinden geçirdiğinde; sanki havuza onların **صَفَحاتِها**’sını, yani yanlarını göstermişsindir.
Ve bâbdan şâz olan: “adamı **صفحت** **صفحاً**”: ona her ne içecek olursa olsun ve ne zaman olursa olsun içirdin.

القاموس المحيط:
**الصَّفْحُ**: yan; dağdan onun yatış yeri; senden senin yanın; yüzden ve kılıçtan onun eni; ve zamme ile de gelir. Çoğulu **صِفاحٌ**. Ve Kelb oğullarından bir adam. Ve “men‘a” gibi: yüz çevirdi ve bıraktı. Ve ondan: günahından affetti. Ve develeri havuz üzerine: onları onun üzerinden geçirdi. Ve dilenciyi: onu geri çevirdi; **أَصْفَحَه** gibi. Ve kılıçla: onu **مُصْفَحاً** vurdu; yani eniyle. Ve falanı: her ne içecek olursa olsun içirdi. Ve şeyi: onu geniş kıldı; **صَفَّحَهُ** gibi. Ve kavmi ve mushafın yapraklarını: onları birer birer arz etti. Ve işte: onda baktı; **تَصَفَّحَ** gibi. Ve deve **صُفوحاً**: sütü gitti; o **صافِحٌ**’tir. Ve **المُصافَحَةُ**: elle tutmadır; **التَّصافُحِ** gibi. Ve **الصَّفيحُ**: göktür; ve her geniş şeyin yüzüdür. Ve **المُصْفَحُ**, “mukrem” gibi: geniş; şeddeli de gelir. Ve başının iki yanı yatışmış, alnı çıkmış olan. Ve meyilli olan. Ve ters çevrilmiş olan. Ve burunlardan kamışı düzgün olan. Ve başlardan şakakları tarafından sıkıştırılmış olup alnı ile ense arası uzayan. Ve kalplerden iman ile nifakın toplandığı. Ve meysir oklarından altıncısı. Ve yüzlerden yumuşak güzel olan. Ve **الصَّفوحُ**: kerim; affedici. Ve kadın: yüz çeviren, engelleyen, terk eden; sanki ancak **صَفْحَتِها** ile cömertlik eder. Ve **الصَّفائِحُ**: başın kabileleri; ve kapının tahtaları; ve geniş kılıçlar; ve ince geniş taşlar; **الصُّفَّاحِ** gibi; “rummân” gibi. Ve o, hörgüçleri büyüyen develerdir; çoğulu **صُفَّاحاتٌ** ve **صَفافيحُ**. Ve **المُصَفَّحَةُ**, “muazzama” gibi: **المُصَرَّاةُ**. Ve kılıç; fâ’sı kesrelenir; çoğulu **مُصَفَّحاتٌ**.
Ve **التَّصْفيحُ**: **التَّصْفيقُ**’tir. Ve onun alnında **صَفَحٌ** (harekeli): yani aşırı bir en. Bundan: Medine müezzini İbrâhîm **الْأَصْفَحُ**. Ve **الصِّفاحُ**, “kitâb” gibi; atlarda mekruh görülür: yanağın eninde “masḥa”ya benzer; genişliğiyle aşırı olur. Ve **الصِّفاحُ**: Nu‘mân’a komşu dağlardır. Ve onu **أصْفَحَهُ**: onu ters çevirdi. Ve **المُصافِحُ**: hür yahut cariye her kadınla zina eden kimsedir.

تاج العروس:
صفح
Her şeyden **الصَّفْح**: “yan”dır. Ve onun **صَفْحاه**’ı: iki yanıdır; **الصَّفْحَة** gibi. Ve istincâ hadîsinde: “iki taş **للصَّفْحَيْن** ve bir taş **للمَسْرُبةِ**”: yani çıkışın iki yanı. Dağdan **الصَّفْح**: “yatış yeri”dir; çoğulu **صِفَاحٌ**. Senden **الصَّفْح**: “yanın”dır. Ve yüzden ve kılıçtan **الصَّفْحُ**: “eni”dir (ayn’ın zammı ve râ’nın sükûnu ile); ikisinde de zamme ile gelir. Cevherî, fethi avama nispet etti. Denir: ona yüzünün **صُفْح**’ı ve **صَفْح**’ı ile baktı: yani eniyle. Ve onu kılıcın **صُفْح**’ı ve **صَفْح**’ı ile vurdu. Ve çoğulu: kesre ile **صِفَاحٌ** ve **أَصْفاحٌ**. Ve kılıcın iki **صَفْحَتَا**’sı: iki yüzüdür. …
Ve **صَفَحَ** “men‘a” gibi: yüz çevirdi ve bıraktı; **يَصْفَحُ** **صَفْحاً**. Denir: falandan **صَفْحاً** olarak çevirdim: ondan yüz çevirdin ve onu bıraktın. Mecazdan: “**أَفَنَضْرِب عَنْكُم الذِّكْرَ صَفْحاً**”: masdar üzere mansuptur; çünkü sözünün mânası “sizden **الصَّفْحَ** ile yüz çevirir miyiz?”dir. Ve zikri vurmak: onu geri çevirmek, onu engellemektir. Ve “**أَضْرَبَ** عن” şu: ondan vazgeçti ve bıraktı. Ve ondan **صَفَحَ**: günahından yüz çevirdi. Ve o **صَفُوحٌ** ve **صَفَّاحٌ**: “affetti”. …
Ve **المُصافحةُ**: elle tutmadır; **التَّصَافُح** gibi. Ve adam, adamı **يُصَافِحُ**: avucunun **صُفْح**’ını onun avucunun **صُفْح**’ına koyduğunda. Ve iki avuçlarının **صَفْحا**’sı: iki yüzleridir. Bundan: “karşılaşmada **المُصَافَحَة**” hadîsi: o, avucun **صُفْح**’ını avuca yapıştırmaktan ve yüzün yüze yönelmesinden bir **مُفاعَلة**’dir; lisân, esâs ve tehzîbde böyledir; öyleyse **المُصَافَحَة**’nin Arapça olmadığını iddia edene iltifat edilmez. …
Ve **الصَّفيح**’in yüce melekleri: o, göğün isimlerindendir. Ve Ali ile Ammâr hadîsinde: “**الصَّفِيحُ الأَعْلَى** onun melekûtundandır.” …
Ve istidrâk edilenlerden: ona **صِفَاحاً** rastladı: yani yüzünün **صَفْح**’ı ile onu karşıladı; Lihyânî’den. Ve hadîste: “başını örtmeyen ve yanağıyla **صافِحٍ** olmayan”: yani yanağının **صَفْحَة**’sini ortaya çıkaran ve iki taraftan birine meyleden değil. Ve yüzün **صَفيحَة**’si: derisinin beşeresidir. Ve omuzdan iki **الصَّفْحَان**: iki yanından gözden aşağı inen kısımdır; çoğulu **صِفاحٌ**. Ve erkeğin **صَفْحَة**’si: göğsünün enidir. Ve **اسْتَصْفَحه** günahını: ondan bağışlanma diledi ve onun onu bağışlamasını istedi. Ve mecazdan: ona **صَفْحَتَه**’sini gösterdi: ona açığa vurdu.
