# صفر — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D8%B1/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B1.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: صفر

- الصفرة: لون من الألوان التي بين السواد والبياض، وهي إلى السواد أقرب، ولذلك قد يعبر بها عن السواد. قال الحسن في قوله تعالى: ﴿بقرة صفراء فاقع لونها﴾ [البقرة/69]، أي: سوداء (قال الكرماني: وأنكره جماعة، وقالوا: الصفرة بمعنى السواد يستعمل في الإبل خاصة. غرائب التفسير 1/147)، وقال بعضهم: لا يقال في السواد فاقع، وإنما يقال فيها حالكة. قال تعالى: ﴿ثم يهيج فتراه مصفرا﴾ [الزمر/21]، ﴿كأنه جمالات صفر﴾ (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وأبي جعفر ويعقوب، وابن عامر، وشعبة. وقرأ الباقي: جمالة) [المرسلات/33]، قيل: هي جمع أصفر، وقيل: بل أراد الصفر المخرج من المعادن، ومنه قيل للنحاس: صفر، وليبيس البهمى: صفار، وقد يقال الصفير للصوت حكاية لما يسمع، ومن هذا: صفر الإناء: إذا خلا حتى يسمع منه صفير لخلوه، ثم صار متعارفا في كل حال من الآنية وغيرها. وسمي خلو الجوف والعروق من الغذاء صفرا، ولما كانت العروق الممتدة من الكبد إلى المعدة إذا لم تجد غذاء امتصت أجزاء المعدة اعتقدت جهلة العرب أن ذلك حية في البطن تعض بعض الشراسف حتى نفى النبي صلى الله عليه وسلم، فقال: (لا صفر) (الحديث عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (لا عدوى ولا صفر ولا هامة). أخرجه البخاري في الطب 10/205، ومسلم في السلام برقم (2221)، وانظر: شرح السنة 12/167) أي: ليس في البطن ما يعتقدون أنه فيه من الحية، وعلى هذا قول الشاعر:
*ولا يعض على شرسوفه الصفر *
* (هذا عجز بيت، وشطره:
لا يتأرى لما في القدر يرقبه
وهو للأعشى باهلة من قصيدة يرثي بها أخاه، والبيت في اللسان (صفر) ؛ والكامل 2/291؛ ومجمع البلاغة 2/579؛ وأمالي القالي 2/200؛ وتهذيب إصلاح المنطق 1/431)
والشهر يسمى صفرا لخلو بيوتهم فيه من الزاد، والصفري من النتاج: ما يكون في ذلك الوقت.

### Türkçe

- **الصفرة**: siyahlık ile beyazlık arasında olan renklerden bir renktir; siyahlığa daha yakındır; bu sebeple onunla siyahlık hakkında da ifade edilebilir. Hasan, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: ﴿بقرة صفراء فاقع لونها﴾ [البقرة/69], yani: siyah (Kirmânî dedi ki: “Bir cemaat bunu inkâr etti; ve dediler ki: **الصفرة** ‘siyahlık’ mânasında, özellikle develerde kullanılır.” (Garâibü’t-tefsîr 1/147)), dedi. Bazıları dedi ki: siyahlık hakkında **فاقع** denilmez; ancak onda **حالكة** denilir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ثم يهيج فتراه مصفرا﴾ [الزمر/21], ﴿كأنه جمالات صفر﴾ (bu, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû ‘Amr, Ebû Ca‘fer, Ya‘kûb, İbn ‘Âmir ve Şu‘be’nin kıraatidir. Geri kalanlar **جمالة** okudu) [المرسلات/33]. Denildi ki: o, **أصفر**’ın cem‘idir; ve denildi ki: bilakis madenlerden çıkarılan **الصفر**’ı kastetti; bundan dolayı bakıra **صفر** denildi; ve **البهمى**’nın kurusuna: **صفار**. Ve işitilene bir hikâye olarak sese **الصفير** denilebilir; ve bundan: **صفر الإناء**: boşaldığı zaman, boşluğundan dolayı ondan bir ıslık sesi işitilinceye kadar; sonra kap-kacak ve başkası gibi her hâlde örfleşmiş oldu. Ve karın boşluğunun ve damarların gıdadan boş kalmasına **صفرا** adı verildi; ve karaciğerden mideye uzanan damarlar gıda bulmadıkları zaman midenin parçalarını emdiklerinden, Arapların cahilleri bunun karında bazı **الشراسف**’i ısıran bir yılan olduğuna inandılar; ta ki Peygamber صلى الله عليه وسلم bunu nefyedinceye kadar; şöyle dedi: (**لا صفر**) (hadis Ebû Hureyre’den: dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: (**لا عدوى ولا صفر ولا هامة**). Buhârî bunu Tıbb’da 10/205’te, Müslim Selâm’da (2221) numarayla tahriç etti; bkz. Şerhu’s-sünne 12/167) yani: karında, onların içinde olduğuna inandıkları yılandan bir şey yoktur. Ve bunun üzerine şairin sözü:
*ولا يعض على شرسوفه الصفر *
* (bu bir beytin aczidir; ve şatrı:
لا يتأرى لما في القدر يرقبه
ve o, A‘şâ Bâhile’nindir; kardeşine mersiye söylediği bir kasidedendir; beyt Lisân’da (**صفر**)’dadır; el-Kâmil 2/291; Mecma‘u’l-belâğa 2/579; Emâlî’l-Kâlî 2/200; Tehzîbu ıslâhi’l-mantık 1/431)

Ve ay, evlerinin onda azıktan boş kalması sebebiyle **صفرا** diye adlandırılır; ve doğumdan olan **الصفري**: o vakitte olan şeydir.
