# صفر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: صفر

الصُفْرَةُ: لون الأَصْفَرِ. وقد اصْفَرَّ الشيء، واصفَارَّ، وصَفَّرَهُ غيره. وأهلك النِساء الأصفران: الذهبُ والزعفرانُ، ويقال: الوَرْسُ والزعفرانُ. وفرسٌ أَصْفَرُ، وهو الذي يسمَّى بالفارسية زَرْدَهْ. قال الأصمعي: ولا يسمَّى أَصْفَرَ حتَّى يَصْفَرَّ ذَنَبُهُ وعُرْفُهُ. وربَّما سَمَّتِ العرب الأسودَ أَصْفَرَ. قال الأعشى:
تلك خَيْلي منه وتلك رِكابيهُنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَبيبِ
ويقال: إنَّه لفي صُفْرَةٍ، للذي يعتريه الجنون، إذا كان في أَيامٍ يزول فيها عقلُه، لأنَّهم كانوا يمسحونه بشيءٍ من الزعفران. والصُفْرُ بالضم: الذي تُعمَل منه الأواني. وأبو عبيدة يقوله: بالكسر. والصِفْرُ أيضاً: الخالي. يقال: بيتٌ صِفْرٌ من المتاع، ورجلٌ صِفْرُ اليدين. وفي الحديث: "إنَّ أَصْفَرَ البيوت من الخير البيتُ الصِفْرُ من كتاب الله". وقد صَفِرَ بالكسر. وأَصْفَرَ الرجل فهو مُصْفِرٌ، أي افتقر. والصَفاريتُ: الفُقَراءُ، الواحد صِفْريتٌ. قال ذو الرمة:
ولا خورٍ صَفاريتُ
والتاء زائدة. وصَفَرٌ: الشهرُ بعد المحرم. والجمع أَصْفارٌ. وقال ابن دريد: الصَفَرانِ شهران من السنة، سمِّي أحدهما في الإسلام المحرَّمَ. والصَفَريُّ في النِتاجِ بعد القَيْظيِّ. والصفريَّةُ: نبات يكون في أول الخريف. والصَفَرِيُّ: المطر يأتي في ذلك الوقت. والصَفَرُ فيما تزعم العرب: حَيَّةٌ في البطن تعضُّ الإنسان إذا جاع، واللذعُ الذي يجده عند الجوع من عضِّه. وقولهم: لا يَلْتاطُ هذا بصَفَري، أي لا يلْزَقُ بي ولا تقبلُه نفسي. والصَفَرُ أيضاً: مصدر قولك صَفِرَ الشيء بالكسر، أي خلا. يقال: نعوذ بالله من صَفَرِ الإناء. يعنون به هلاك المواشي. وصَفَرِ الطائر يَصْفِرُ صفيراً، أي مَكا. ومنه قولهم: أَجْبَنُ من صافِرٍ وأَصفَرُ من بلبل. والنَس{ُ يَصْفِرُ. وقولهم: ما بها صافِرٌ، أي أحد. وحكى الفراء عن بعضهم قال: كان في كلامه صُفارٌ بالضم، يريد صَفيراً. والصَفارُ بالفتح: يَبيسُ البُهْمى. والصُفارُ بالضم: اجتماعُ الماء الأَصْفَرِ في البطن، يعالج بقَطْعِ النائط، وهو عرقٌ في الصُلْبِ. قال الراجز:
قَضْبَ الطبيبِ نائِطَ المَصْفورِ
وقولهم في الشتم: فلان مُصَفِّرُ اسْتِهِ، وهو من الصَفيرِ لا من الصُفْرَةِ، أي ضَرَّاطٌ. والصَفْراءُ: القوسُ. والصَفْرَاءُ: نبتٌ.

### Türkçe

**الصُفْرَةُ**: **الأَصْفَرِ**’in rengi. Bir şey **اصْفَرَّ** etti, ve **اصفَارَّ** etti; başkası onu **صَفَّرَهُ** etti. Kadınları helâk eden iki sarı: altın ve safrandır; ve denilir: **الوَرْسُ** ve safran. Ve **أَصْفَرُ** bir at; o, Farsçada **زَرْدَهْ** diye adlandırılandır. **الأصمعي** dedi: Kuyruğu ve yelesi sararıncaya kadar **أَصْفَرَ** diye adlandırılmaz. Ve belki Araplar siyaha **أَصْفَرَ** adını vermişlerdir. **الأعشى** dedi:
تلك خَيْلي منه وتلك رِكابيهُنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَبيبِ

Ve denilir: O, **صُفْرَةٍ** içindedir; kendisine delilik arız olan kimse için, aklının zail olduğu günlerde ise; çünkü onlar onu safrandan bir şey ile mesh ederlerdi. Ve **الصُفْرُ** (ötre ile): ondan kapların yapıldığı şey. Ve **أبو عبيدة** onu şöyle söyler: kesre ile. Ve **الصِفْرُ** da: boş olan. Denilir: Eşyadan **صِفْرٌ** bir ev; ve iki eli **صِفْرُ** bir adam. Hadiste: “Şüphesiz hayırdan evlerin en **أَصْفَرَ**’ı, Allah’ın kitabından **الصِفْرُ** olan evdir.” Ve kesre ile **صَفِرَ** etti. Ve adam **أَصْفَرَ** etti; o hâlde o **مُصْفِرٌ**’dir; yani fakirleşti. Ve **الصَفاريتُ**: fakirler; teki **صِفْريتٌ**. **ذو الرمة** dedi:
ولا خورٍ صَفاريتُ

Ve **التاء** ziyadedir. Ve **صَفَرٌ**: **المحرم**’den sonraki ay. Çoğulu **أَصْفارٌ**. Ve **ابن دريد** dedi: **الصَفَرانِ** yılın iki ayıdır; bunlardan biri İslâm’da **المحرَّمَ** diye adlandırıldı. Ve **الصَفَريُّ** doğumda **القَيْظيِّ**’den sonradır. Ve **الصفريَّةُ**: güzün başında olan bir bitki. Ve **الصَفَرِيُّ**: o vakitte gelen yağmur. Ve Arapların zannettiklerine göre **الصَفَرُ**: karında bir yılandır; acıkınca insanı ısırır; ve açlıkta bulduğu acı, onun ısırmasındandır. Ve onların sözü: Bu, benim **صَفَري**’me **يَلْتاطُ** etmez; yani bana yapışmaz ve nefsim onu kabul etmez. Ve **الصَفَرُ** ayrıca: senin “şey kesre ile **صَفِرَ** etti” sözünün masdarıdır; yani boşaldı. Denilir: Kabın **صَفَرِ**’inden Allah’a sığınırız; bununla davarların helâkini kastederler. Ve kuşun **صَفَرِ**’i: **يَصْفِرُ** **صفيراً**; yani öttü. Ondandır onların sözü: **صافِرٍ**’den daha korkak ve **بلبل**’den daha **أَصفَرُ**. Ve **النَس{ُ** **يَصْفِرُ**. Ve onların sözü: Orada **صافِرٌ** yoktur; yani hiç kimse. **الفراء** bazı kimselerden nakletti; dedi ki: Onun sözünde ötre ile **صُفارٌ** vardı; **صَفيراً** kasteder. Ve fetha ile **الصَفارُ**: **البُهْمى**’nın kurusu. Ve ötre ile **الصُفارُ**: karında sarı suyun toplanması; **النائط**’ın kesilmesiyle tedavi edilir; o, beldeki bir damardır. **الراجز** dedi:
قَضْبَ الطبيبِ نائِطَ المَصْفورِ

Ve sövmede onların sözü: Falan, **مُصَفِّرُ اسْتِهِ**’dir; bu **الصَفيرِ**’dendir, **الصُفْرَةِ**’den değildir; yani osurandır. Ve **الصَفْراءُ**: yay. Ve **الصَفْرَاءُ**: bir bitki.
