# صفف (ص-ف-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Soffa”, odalar arası oturma yeridir

- Harfler: ص - ف - ف
- Kur'an'da: 14 geçiş · 12 ayet · 7 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [صَفًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%81%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعْلًا | Saf durmak | 7 | 6 | [18:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/18:48.md) |
| [صَافَّاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | فَاعِلَاتٍ | Saf duranlar | 2 | 2 | [24:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/24:41.md) |
| [الصَّافُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%81%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلُونَ | Saf duranlar | 1 | 1 | [37:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/37:165.md) |
| [صَوَافَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8E%D9%91.md) | فَوَاعِلَ | Saf duranlar | 1 | 1 | [22:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/22:36.md) |
| [مَصْفُوفَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | مَفْعُولَةٌ | Saf durdurulan | 1 | 1 | [88:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/88:15.md) |
| [مَصْفُوفَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مَفْعُولَةٍ | Saf durdurulan | 1 | 1 | [52:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/52:20.md) |
| [وَالصَّافَّاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%81%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | وَالْفَاعِلَاتِ | Saf duranlara yemin olsun | 1 | 1 | [37:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/37:1.md) |

## Mücavir kökler — 57 mücavir (82 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Yapıştırıcı şey zamk demektir
2. [نمرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ve yastıklar
3. [وجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Düştü
4. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Tayr” kuş demektir
5. [بدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Beden gövdede başa mukabil olarak kullanılır
6. [عرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “U’ryan” çıplak, “mu’terre” yoksul anlamında çıplak demektir
7. [قنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Havaya kaldıranlar
8. [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ve avuçlarlar
9. [وكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
10. [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
11. [زعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
12. [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yapı demektir
13. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koku veren yağdır
14. [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tuzak demektir
15. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yan demektir
16. [مرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
17. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
18. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahr kayalık sahadır
19. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şuurunda olurlar
20. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
21. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yiyecek demektir
22. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üst
23. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
24. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
25. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sağanak yağmur demektir
26. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
27. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ad verilen
28. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayn göz, “evya” göze demektir
29. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
30. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sütle dolu memedir
31. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
32. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kelime
33. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
34. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ön dişler demektir
35. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
36. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
37. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
38. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
39. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kulak demektir
40. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Namaz
41. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ekel pas demektir
42. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
43. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
44. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yumruk demektir
45. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
46. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
47. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
48. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Alet kaldıraç demektir
49. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Biribirini kesen yoldur
50. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayr : At sürüsü demektir
51. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
52. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
53. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
54. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
55. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
56. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Şey
57. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صفف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md), [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md), [نسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%82.md), [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md) |
| Zıt Kök | فررق |
| Çekirdek Özet 1 | Varlıkları veya parçaları aralarında boşluk bırakmaksızın düz bir hat boyunca yan yana dizmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kâinattaki varlıkların, meleklerin ve inananların ilahi emir karşısında nizam ve ahenk içinde saflaşması |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel dağınıklığı kurumsal ve fonksiyonel bir intizama dönüştüren teşkilatlanma esası |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca camide namaz sırasına indirgeyip varlıksal nizam, ortak cihet ve kurumsal dayanışma boyutunu dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صف | Yüzey oluşturma, yayma, yan yana getirme ve düzleme ortak anlamıdır; bu anlam [صفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD.md) kökünde yüzeyin genişlemesi, [صفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AF.md) kökünde yan yana bağlama, [صفصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B5%D9%81.md) kökünde dümdüz zemin, [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) kökünde arılık ve berraklık maddelerinde görülür. | ف | İkinci katmerli ses unsuru, düzleme ve yan yana getirme hareketini tek bir doğrusal hat üzerinde, aralıksız ve birbirine kenetlenen ardışık bir dizi haline getirir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağınık unsurları bir araya getirip belirli bir doğrultuda sabitleme ve tutma gücünü temsil eder. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Açıklığın sınırını, dışa doğru açılan yönü ve yan kenarların hizalanmasını gösterir. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Bir önceki sınırın hemen bitişiğinde aynı açıklığın yinelenmesiyle kesintisiz bir kenar hattı kurulmasını sağlar. |
| صفف | Yan yana kenetlenerek kesintisiz bir sınır ve doğrusal hat meydana getirme | Tek tek unsurların kendi sınırlarını koruyarak aynı istikamete yönelmesi ve boşluksuz bir düzen bütünü oluşturması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuşların kanatlarını çırpmadan dümdüz açıp havada süzülmesi; et dilimlerinin kurutulmak üzere güneşe veya ateşe yan yana dizilmesi (es-safîf); binek veya kurbanlık develerin tek hizada durdurulması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiir şahidinde güneşte veya ateşte yan yana dizilerek pişirilen et tasvirinde kullanılmıştır: صَفيفَ شِواءٍ أَو قَديرٍ مُعَجَّلِ |
| Erken Arapça kullanım | Ordu birliklerinin savaş meydanında aralarında gedik bırakmaksızın bir hat boyunca durması (el-masaff); binalarda revak, gölgelik ve sıra oturma yerleri (es-suffe). |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça صفف kökü, merkezi ve güney Sami dillerinde düzenli bir sıraya dizilme, yan yana durma ve bir çizgi oluşturma anlamını koruyan arkaik bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) kök genellikle /s/ ve /ş/ dönüşümleriyle örtülü biçimler gösterir; İbranicede ש-פ-פ kökü daha çok yere serilme, kıvrılma veya bir hatta yayılma semantiği taşırken, doğrudan sıra ve saf tutma işlevi daha geç dönemlerde Arapça tesiriyle ya da alternatif köklerle (örneğin ס-ד-ר) karşılanmıştır. Arapçada kökün muzaaf yapısı, nesnelerin tekil olmaktan çıkıp homojen bir yüzey çizgisi meydana getirmesini ifade eden en kararlı anlamsal gelişimi temsil eder. Kuşların kanatlarını açıp süzülmesi (sâffât) ve kurbanlık develerin sıra edilmesi (savâff), kökün hayvancılık ve göçebe gözlemine dayalı en eski Sami katmanına tanıklık eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صف çekirdeğinden türeyen düzenleme | Bir şeyi bir başkasının yanına denk getirme, serip düzleme ve aralıksız hat oluşturma eylemi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami varyantları | Doğrusal hizalama, yere yayma ve sıra düzenine koyma semantiğinde fonetik paralellikler. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik üst ailede doğrulanmış doğrudan ses denklikleri sınırlıdır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صفف | Anlamlı | Sıraya dizmek, saf bağlamak | Parçaları düz bir çizgide yan yana dizip birleştirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فصف | Anlamlı | Ayırmak, gevşetmek, ufalayarak ayıklamak | Fasfasa şeklinde katmerli biçimde nesneleri birbirinden ayırma veya yem bitkisi adı | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki birleştirmenin aksine ayırma yönü taşır |
| ففص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel) |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صفف | Merkez | Düzen ve hat oluşturma | Unsurların aynı hizada, tek bir doğrultuda ve yan yana boşluksuz duruşu | Doğrusal, eşzamanlı ve aynı cepheye bakan diziliş |
| [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Yazı ve hat düzeni | Harflerin veya işaretlerin bir hat boyunca ardışık dizilmesi | Daha çok yazılı, kayıtlı ve kalıcı çizgi boyutu |
| [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md) | Komşu | İpe dizme, tertip etme | Parçaların bir kurala göre ardışık veya hiyerarşik bağlanması | İçsel uyum ve kural bağı, mutlak doğrusal saf şartı aramaz |
| [نسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%82.md) | Komşu | Birbirini izleme, uyum | Şeylerin birbiri ardınca belirli bir ahenkle sıralanması | Öncelik-sonralık ilişkisi ve akış nizamı |
| [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md) | Komşu | Kenetleme, bitiştirme | Taşların veya sert nesnelerin harçla birbirine yapıştırılması | Sağlamlık, boşluksuzluk ve fiziki mukavemet |
| فررق | Zıt | Dağıtma, ayırma | Birlikte olan parçaların bağını koparıp dağınık hale getirme | Safların bozulması, cephenin ve birliğin çözülmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صفف | Sıraya dizmek, saf tutmak | Doğrusal, kesintisiz ve aynı yöne bakan intizamlı sıra | Kesin |
| Latince | Ordinare, acies | Sıraya koymak; savaş hattı | Acies askeri savaş cephesini ve safı, ordinare genel düzeni verir | Güçlü |
| İngilizce | Align, rank, row, array | Hizalamak, sıra, saf dizilimi | Lineer düzeni karşılar; kanat germe veya ontolojik boyutu eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Aufreihen, Glied, Schlachtreihe | Sıralamak, saf, savaş hattı | Disiplinli ve aralıksız yan yana dizilmeyi çok iyi yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Aligner, rang, rangée | Hizalamak, sıra, dizi | Mekânsal dizilimi verir; manevi kenetlenme boyutunu taşımaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَفًّا | Mahşerde ve ibadette meleklerin ve insanların nizamı | Hesap gününde ilahi huzurda ve göklerdeki ibadet düzeninde saflar (Kehf [18:48](https://lisan.digital/tr/ayet/18:48.md), Fecr [89:22](https://lisan.digital/tr/ayet/89:22.md), Sâffât [37:1](https://lisan.digital/tr/ayet/37:1.md)) |
| صَفًّا | Cihad meydanında kurşunla kaynatılmış bina gibi dizilme | Hak yolda mücadele eden müminlerin kolektif dayanışma ve disiplin hattı (Saff [61:4](https://lisan.digital/tr/ayet/61:4.md)) |
| صَافَّاتٍ | Kuşların kanatlarını açarak süzülüşü | Tabiat ayetlerinde kuşların uçuş nizamı ve fıtri tesbihi (Nûr [24:41](https://lisan.digital/tr/ayet/24:41.md), Mülk [67:19](https://lisan.digital/tr/ayet/67:19.md)) |
| مَصْفُوفَةٌ | Cennette yan yana dizilmiş koltuklar ve sergiler | Ahiret yurdundaki nimetlerin estetik tertibi ve ebedi huzur meclisleri (Tûr [52:20](https://lisan.digital/tr/ayet/52:20.md), Gāşiye [88:15](https://lisan.digital/tr/ayet/88:15.md)) |
| صَوَافَّ | Kurbanlık develerin kesim için nizama sokulması | İbadet amacıyla kurban edilecek develerin tek hizada durdurulması (Hac [22:36](https://lisan.digital/tr/ayet/22:36.md)) |
| الصَّافُّونَ | Meleklerin ontolojik vazife nizamı | Yüce âlemdeki varlıkların ilahi buyruk karşısında kendi makamlarında saf tutuşu (Sâffât [37:165](https://lisan.digital/tr/ayet/37:165.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Meleklerin mertebeleri ve kaza-kader nizamı | Meleklerin ve kozmik varlıkların ilahi iradeye mutlak itaati ve saflar halinde emri icra edişi | Varlıksal hiyerarşi ve mutlak boyun eğiş |
| Fıkıh | Namazda safların düzeltilmesi ve cihad nizamı | Cemaat namazında safların sık ve düzgün tutulmasının hükmü (vücub/sünnet); savaşta saf düzeni | Şekli disiplinin içsel birliktelikle bağı |
| Tefsir | الصَّافَّاتِ ve [صَفًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%A7.md) lafızlarının delaleti | Yemin edilen varlıkların melekler mi, gaziler mi, yoksa kâinat unsurları mı olduğu | Çok katmanlı semantik tevcihler |
| Hadis | Cemaat ve namaz disiplini rivayetleri | Safların düzeltilmesinin namazın ikamesinden sayılması; kalplerin ayrışmaması için safların birleşmesi | Sosyolojik bütünleşme ve ahenk |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kolektif ibadet ve kulluk şuuru | Saf düzeni ve birlik bilinci | Ferdiyetçiliği kırıp ortak kıblede tevhidi cisimleştirmek | Bütün müminler eşit çizgide, aralıksız yan yana durarak kibri yok eder. | Kesin |
| İlmi | Sınıflandırma ve metodolojik tertip | Matris ve sınıflandırma nizamı | Verileri ve varlıkları belirli kriterlere göre düzene koymak | Bilginin keşfi, karmaşık olguların zihinde saf saf sıralanmasıyla mümkündür. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal teşkilatlanma ve savunma | Kolektif cephe ve kamu disiplini | Dış tehditlere ve krizlere karşı yekvücut duruş sergilemek | Bir toplumun gücü saflarının sıkılığı ve gedik vermemesi ile ölçülür. | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve bölüşüm hatları | Tedarik zinciri ve organize işbölümü | Üretim süreçlerini aksaksız ve koordineli yürütmek | Emek ve sermayenin yan yana ve ahenk içinde entegre olmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal dizi (vektör/matris sırası) ve dalga cephesi | Parçacıkların veya verilerin tek bir doğrultuda, faz farkı olmaksızın aynı hizada eşgüdümlü yayılması ve dizilimi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal eşgüdüm ve kolektif dayanışma | Bireylerin hiyerarşik çatışma yerine yatay eşitlik temelinde ortak bir erek için yan yana durarak güç birliği üretmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece cami zeminindeki halı çizgilerine riayet etmekten ibaret mekanik bir beden hareketine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; kuşların uçuştaki fıtri nizamından meleklerin kozmik nöbetine, cennet ehlinin meclis estetiğinden cihad meydanındaki sarsılmaz toplumsal kenetlenmeye kadar bütün varlık düzeylerini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Namazdaki safı ruhsuz bir formalite sanıp hayatın diğer alanlarında (siyaset, bilim, cemiyet) dağınıklığı, hizipçiliği ve koordinasyonsuzluğu meşru görmek; kolektif gücü yitirmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık nizamının esası olan ahenk, disiplin ve ortak yöneliş kavramlarının somutlaşmış modelidir; tevhidi yalnızca bir inanç değil, pratik bir teşkilatlanma biçimi olarak öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cemaat ve cihad hukukunu kuran ayetlerde, meleklerin kâinattaki görev dağılımını tasvir eden sure başlarında ve mahşer günündeki mutlak adaleti anlatan eskatolojik tablolarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı sadece bireysel iç aydınlanmaya hapseden yaklaşımları tashih eder; hakikatin savunulması ve adaletin ikamesi için yan yana, kurşunla kaynatılmış binalar gibi durmanın zorunluluğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Varlıkların veya nesnelerin bir çizgi doğrultusunda, aralarında gedik bırakmaksızın yan yana dizilerek bir hat meydana getirmesi.
- Soyut anlam: Farklı fertlerin aynı ilahi veya ahlaki gaye etrafında eşitlik, nizam ve sarsılmaz bir koordinasyon içinde bütünleşmesi.
- Sistematik karşılık: Dağınıklık ve entropiye karşı kolektif enerjinin tek bir doğrultuda toplanarak aşılmaz bir direnç ve inşa gücüne dönüştürülmesi.
- LaTeX modeli: $$S = \bigcup_{i=1}^{n} \{x_i \mid d(x_i, x_{i+1}) \to 0\} \implies \vec{F}_{net} = \sum_{i=1}^{n} \vec{f}_i$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $x_i$, safı oluşturan her bir bağımsız birimi (insan, melek, varlık) temsil eder. $d(x_i, x_{i+1}) \to 0$ ifadesi, komşu birimler arasındaki mesafenin sıfıra yaklaşarak saftaki boşlukların ve ayrışmaların kapanmasını ifade eder. Bu kenetlenmenin kurduğu saf bütünü $S$, tekil kuvvetlerin ($\vec{f}_i$) aynı doğrultuda toplanarak bileşke kuvveti ($\vec{F}_{net}$) katbekat büyüttüğünü ve parçalanmaz bir kuvvet hattı doğurduğunu gösterir.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/18:48.md) — صَفًّا

وَعُرِضُوا عَلَى رَبِّكَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِدًا

Meal (IK): Saflar halinde Rabbına sunulduklarında onlara: Andolsun ki; sizi ilk kez yarattığımız gibi Bize geldiniz. Sizi toplamak için bir söz vermediğimizi iddia etmiştiniz değil mi?

### [Taha 20:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/20:64.md) — صَفًّا

فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى

Meal (IK): Onun için tuzaklarınızı bir araya getirin, sonra da sırayla gelin. Bugün üstün gelen felah bulmuştur.

### [Hac 22:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/22:36.md) — صَوَافَّ

وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Biz, kurbanlık develeri de sizin için Allah’ın nişanelerinden kıldık. Onlarda sizin için hayır vardır. Ön ayakları bağlı halde keserken üzerlerine Allah’ın adını anın. Kesilince onlardan yeyin. İsteyene de, istemeyene de verin. Şükredersiniz diye, onları böylece sizin emrinize müsahhar kıldık.

### [Nur 24:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/24:41.md) — صَافَّاتٍ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Görmedin mi ki; göklerde ve yerde bulunanlar, saf saf uçan kuşlar Allah’ ı tesbih etmektedir. Her biri kendi duasını ve tesbihini bilir. Allah; onların yaptıklarını bilendir.

### [Saffat 37:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/37:1.md) — وَالصَّافَّاتِ · صَفًّا

وَالصَّافَّاتِ صَفًّا

Meal (IK): Andolsun; saf bağlayıp duranlara.

### [Saffat 37:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/37:165.md) — الصَّافُّونَ

وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ

Meal (IK): Ve muhakkak ki biz; saf bağlayıp duranlarız.

### [Tur 52:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/52:20.md) — مَصْفُوفَةٍ

مُتَّكِئِينَ عَلَى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ

Meal (IK): Sıra sıra dizilmiş tahtlara yaslanarak. Ve onları iri siyah gözlü hurilerle evlendirdik.

### [Saff 61:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/61:4.md) — صَفًّا

إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; kendi uğrunda kenetlenmiş bir duvar gibi saf halinde savaşanları sever.

### [Mülk 67:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/67:19.md) — صَافَّاتٍ

أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صَافَّاتٍ وَيَقْبِضْنَ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمَنُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ

Meal (IK): Onlar; üzerlerinde kanat çırpan sıra sıra kuşları görmezler mi? Onları Rahman’dan başkası tutmuyor. Muhakkak ki O; her şeyi görendir.

### [Nebe 78:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/78:38.md) — صَفًّا

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا

Meal (IK): O gün; ruh ve melekler, saf halinde duracaklardır. Rahman’ın izin verdiklerinden başkaları konuşamazlar. O da doğruyu söyler.

### [Gaşiye 88:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/88:15.md) — مَصْفُوفَةٌ

وَنَمَارِقُ مَصْفُوفَةٌ

Meal (IK): Sıra sıra dizilmiş yastıklar,

### [Fecr 89:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/ayet/89:22.md) — صَفًّا

وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا

Meal (IK): Melekler sıra sıra dizilip Rabbının buyruğu geldiğinde.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Soffa”, odalar arası oturma yeridir. Oturmak için konulmuş taşlara “safa” denir. Sonra sıra anlamı kazanmıştır. ama bu sıra insan sıralaması anlamındadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والفاء
ص ف، ف ص مستعملان
صف:
الصَفُّ معروف. والطَّيْرُ الصَّوافُّ: التي تَصُفُّ أجنحتَها فلا تُحَرِّكُها.
والبُدْنُ الصَّوافُّ: التي تُصَفَّفُ ثم تُنْحَرُ.
وصَفَفتُ القَوْمَ فاصطَّفُوا.
والمَصَفُّ: المَوقِفُ، والجمع المَصافُّ.
وخَيْلٌ صَوافُّ وصَوافِنُ: قد صَفَّتْ بين أيديها.
والصَّفيفُ: القَديدُ اذا شُرَّ في الشمس، وتقول: صفَفْتُه أَصُفُّه في الشمس صَفّاً، وصَفَّفْتُه تصفيفاً، قال: صَفيفَ شِواءٍ أوة قَديرٍ مُعَجَّلِ والصُفَّةُ من البُنْيانِ والسَّرج ايضاً.
والصَّفصَفُ: الفَلاةُ المستَويةُ المَلْساء.
والصَّفْصَفُ: شَجَرُ الخِلاف، الواحدةُ بالهاء.
والصَّفْصَفَةُ: دُوَيبَّة تُسَمِّيها العجم السّيسك، دخيل.
وقوله تعالى: عذاب يوم الصُّفَّة وذلك أن قوماً عَصَوا رَبَّهُم فأرسل الله عليهم حَرّاً وغمّاً غَشِيَهم من فَوقِهم فهَلَكُوا.
فص:
فَصُّ الأمرِ: أهْلُه، وفَصُّ العين: حَدَقَتُها وأنشد: بمُقْلةٍ تُوقِدُ فَصّاً أزرَقا والفِصْفِصَةُ: الفِسْفِسَةُ، وهو القَتّ الرَّطبُ.
وقال في فَصِّ الأمر:
وربَّ امرِىٍء خِلْتَه مائقاً		ويأتيك بالأمر من فَصِّه
والفَصُّ: فَصُّ الخاتَمِ.
والفَصُّ: السِّنُّ من أسنانِ الثُّومِ.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **الفاء**

**ص ف**، **ف ص** kullanımdadır.

**صف**:
**الصَفُّ** bilinir. Ve **الطَّيْرُ الصَّوافُّ**: kanatlarını **تَصُفُّ** edip onları hareket ettirmeyenlerdir.
Ve **البُدْنُ الصَّوافُّ**: sonra boğazlanmak üzere **تُصَفَّفُ** edilenlerdir.
Ve **صَفَفتُ القَوْمَ** da onlar **فاصطَّفُوا**.
Ve **المَصَفُّ**: durulan yer; çoğulu **المَصافُّ**.
Ve **خَيْلٌ صَوافُّ** ve **صَوافِنُ**: ön ayakları arasında **صَفَّتْ** (dizip) durmuştur.
Ve **الصَّفيفُ**: güneşte serilip kurutulduğu zaman **القَديدُ**; ve dersin ki: onu güneşte bir dizme olarak **صفَفْتُه أَصُفُّه**; ve onu dizip düzenledim: **وصَفَّفْتُه تصفيفاً**; dedi ki:
صَفيفَ شِواءٍ أوة قَديرٍ مُعَجَّلِ
Ve **الصُفَّةُ**: yapıdan (bir kısım) ve eyer de.
Ve **الصَّفصَفُ**: düz, pürüzsüz çöl.
Ve **الصَّفْصَفُ**: **الخِلاف** ağacı; tekili **بالهاء** iledir.
Ve **الصَّفْصَفَةُ**: Acemlerin **السّيسك** diye adlandırdığı küçük bir canlı; yabancı (kelime).
Ve Yüce Allah’ın sözü: **عذاب يوم الصُّفَّة**; bu, bir kavmin Rablerine isyan etmeleri sebebiyledir; Allah onların üzerine bir sıcaklık ve bir keder gönderdi; üstlerinden onları kapladı da helâk oldular.

**فص**:
**فَصُّ الأمرِ**: onun ehli (asıl sahipleri); ve **فَصُّ العين**: onun gözbebeği; ve şu beyiti okudu:
بمُقْلةٍ تُوقِدُ فَصّاً أزرَقا
Ve **الفِصْفِصَةُ**: **الفِسْفِسَةُ**; o da taze **القَتّ**tir.
Ve **فَصِّ الأمر** hakkında dedi:
وربَّ امرِىٍء خِلْتَه مائقاً		ويأتيك بالأمر من فَصِّه
Ve **الفَصُّ**: yüzüğün taşı.
Ve **الفَصُّ**: sarımsağın dişlerden bir dişi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَفُّ: واحدُ الصُفوفِ. وصافُّوهُمْ في القتال. والمَصَفُّ: الموقفُ في الحرب، والجمع المَصافُّ. والصَفُّ: أن تَحلُب الناقةَ في مِحْلبين أو ثلاثة تَصُفُّ بينها. وصُفَّةُ الدارِ والسَرجِ: واحدة الصُفَفِ. ويقال: ناقةٌ صَفوفٌ، للتي تَصُفُّ أقداحاً من لبنها إذا حُلِبتْ، وذلك من كثرة لبَنها؛ كما يقال قَرونٌ وشَفوعٌ. قال الراجز:
حَلْبانَةٍ رَكْبانَةٍ صَفوفِ
تَخْلِطُ بين وَبَرٍ وصوفِ
ويقال: هي التي تَصُفُّ يديها عند الحلب. والصَفيف: ما صُفَّ من اللحم على الجمر لينشوِيَ. ومنه قول امرئ القيس:
فَفَلَّ طهاةُ اللحمِ ما بين مُنْضجٍ		صفيفَ شِواءٍ أو قَديرٍ مُعَجَّلٍ
تقول منه: صَفَفْتُ اللحمَ صَفَّاً. وصَفَفْتُ القومَ فاصْطَفُّوا، إذا أقمتَهم في الحرب صفَّاً. وصَلإَّتِ الإبل قوائمها فهي صافَّةٌ وصَوافُّ، وكذلك صَفَفْتُ السَرجَ، جعلت له صُفَّةً.

##### Türkçe

**الصَفُّ**: **الصُفوفِ**’dan bir tanedir. Ve onları savaşta saf saf dizdi. Ve **المَصَفُّ**: savaşta durulan yerdir; çoğulu **المَصافُّ**’tur. Ve **الصَفُّ**: deveyi iki yahut üç sağım kabında sağmandır; aralarında saf yaparsın. Ve evin ve eyerin **صُفَّةُ**’si: **الصُفَفِ**’den bir tanedir. Ve denilir: **ناقةٌ صَفوفٌ**, sağılınca sütünden kadehler saf saf dizen deve için; bu, sütünün çokluğundandır; nitekim **قَرونٌ** ve **شَفوعٌ** denildiği gibi. Recez söyleyen dedi ki:
**حَلْبانَةٍ رَكْبانَةٍ صَفوفِ**
**تَخْلِطُ بين وَبَرٍ وصوفِ**
Ve denilir: o, sağım sırasında iki elini saf yapan (yan yana getiren) devedir. Ve **الصَفيف**: köz üzerinde pişsin diye etten saf yapılan şeydir. Ondan, İmru’ul-Kays’ın sözü:
**فَفَلَّ طهاةُ اللحمِ ما بين مُنْضجٍ		صفيفَ شِواءٍ أو قَديرٍ مُعَجَّلٍ**
Bundan şöyle dersin: eti saf yaptım, saf yapma. Ve kavmi saf yaptım da saf oldular; onları savaşta bir saf olarak diktiğinde. Ve develer ayaklarını dikti; artık o **صافَّةٌ** ve **صَوافُّ**tur. Ve aynı şekilde, eyeri saf yaptım: ona bir **صُفَّةً** yaptım.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ف ف
صف القوم وصففهم‏.‏
وتصافوا واصطفوا‏.‏
وصافوهم في القتال‏.‏
ورأيته في المصف وفي المصاف وهي مواقف القتال‏.‏
وصف الصبيان الكعاب‏.‏
وطير صواف‏:‏ تصف أجنحتها ولا تحركها‏.‏
والبدن صواف‏:‏ صففت لتنحر‏.‏
وفي داره صفة وصفاف‏.‏
وهو جاري مصافي‏:‏ صفته بحذاء صفتي كقولك‏:‏ مراوقي‏.‏
ولحم صفيف‏:‏ صف في الشمس ليقدّد أو على النار ليشوى‏.‏
وصف قدميه في الصلاة ‏"‏ وإنا لنحن الصافون ‏"‏ وقاع صفصف‏:‏ أملس‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ناقة صفوف‏:‏ تصف بين محلبين أو ثلاثة في الحلب‏.‏
وأصلح صفة سرجك‏.‏
وأصففت السرج‏:‏ جعلت له صفة‏.‏

##### Türkçe

ص ف ف
**صف** kavmi ve **صففهم**: onları saf saf dizdi.
Ve **تصافوا** ve **اصطفوا**: saflaştılar ve saf tuttular.
Ve **صافوهم** savaşta: onlarla saf saf karşılaştılar.
Ve onu **المصف** içinde ve **المصاف** içinde gördüm; ve o, savaşın duraklarıdır.
Ve **صف** oğlan çocuklarını **الكعاب**: onları **الكعاب** hâline saf saf dizdi.
Ve **طير صواف**: kanatlarını saf saf dizer ve onları hareket ettirmez.
Ve **البدن صواف**: boğazlanmak için saf saf dizildi.
Ve onun evinde **صفة** ve **صفاف** vardır.
Ve o, benim **مصافي** komşumdur: onu, **مراوقي** deyişin gibi, benim **صفتي**min hizasına **صفته** ettim.
Ve **لحم صفيف**: kurutulmak için güneşte saf saf dizilir yahut kızartılmak için ateş üzerinde.
Ve namazda ayaklarını **صف** etti: “Ve şüphesiz biz, elbette biz **الصافون**uz.” Ve **قاع صفصف**: dümdüzdür.
Ve mecazdan: **ناقة صفوف**: sağımda iki yahut üç sağım yeri arasında saf saf durur.
Ve eyerinin **صفة**sini düzelt.
Ve **أصففت السرج**: ona bir **صفة** yaptım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّفُّ: السَّطْرُ المُسْتَوي من كل شيء معروفٌ، وجمعه صُفُوفٌ. وصَفَفْتُ القوم فاصْطَفُّوا إذا أَقمتهم في الحرب صَفّاً. وفي حديث صلاة الخَوْفِ: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، كان مُصافَّ العَدُوِّ بعُسْفانَ أَي مُقابِلهم. يقال: صَفَّ الجيشَ يَصُفُّه صَفّاً وصافَّهُ، فهو مُصافٌّ إذا رَتَّبَ صُفُوفَه في مُقابِل صُفُوفِ العدوّ، والمَصافُّ، بالفتح وتشديد الفاء: جمع مَصَفٍّ وهو موضع الحرب الذي يكون فيه الصُّفُوفُ. وصَفَّ القوم يَصُفُّونَ صَفّاً واصْطَفُّوا وتَصافُّوا: صاروا صَفّاً. وتَصافُّوا عليه: اجتمعوا صَفّاً. اللحياني: تَصافُّوا على الماء وتَضافُّوا عليه بمعنى واحد إذا اجتمعوا عليه، ومثله تَضَوَّكَ في خُرْئِهِ، وتَصَوَّكَ إذا تَلَطَّخَ به، وصلاصِلُ الماء وضَلاضِلُه. وقوله عز وجل: والصافَّاتِ صَفّاً؛ قيل: الصافَّاتُ الملائكةُ مُصْطَفُّونَ في السماء يسبحون اللّه تعالى؛ ومثله: وإنا لنحن الصَّافُّون؛ قال: وذلك لأَنَّ لهم مَراتِبَ يقومون عليها صُفُوفاً كما يَصْطَفُّ المُصَلُّون. وقول الأَعرابية لبنيها: إذا لَقِيتُمُ العَدُوَّ فدَغَرى ولا صَفّاً أَي لا تَصُفُّوا صَفّاً. والصَّف: موقف الصُّفوفِ. والمَصَفُّ: الموْقفُ في الحرب، والجمع المَصافُّ، وصافُّوهم القِتالَ. والصَّفُّ في القرآن المُصَلَّى وهو من ذلك لأَن الناس يَصْطَفُّون هنالك. قال اللّه تعالى: ثم ائْتُوا صَفّاً؛ مُصْطَفّين فهو على هذا حال. قال الأزهري: معناه ثم ائْتُوا الموضع الذي تجتمعون فيه لعيدكم وصلاتِكم. يقال: ائْتِ الصفَّ أَي ائْتِ المُصَلَّى، قال: ويجوز ثم ائْتُوا صفّاً أَي مصطفين ليكون أَنْظَم لكمْ وأَشدّ لهَيْبَتِكم. الليث: الصفُّ واحد الصُّفوف معروف. والطير الصَّوافُّ: التي تَصُفُّ أَجْنِحتَها فلا تحركها. وقوله تعالى: وعُرِضُوا على ربك صَفّاً؛ قال ابن عرفة: يجوز أَن يكونوا كلهم صَفّاً واحداً ويجوز أَن يقال في مثل هذا صَفَّاً يراد به الصُّفُوفُ فيؤدي الواحدُ عن الجميع. وفي حديث البقرة وآل عمران: كأَنهما حِزْقانِ من طَيْر صَوافَّ باسِطاتٍ أَجْنِحَتَها في الطيران، والصوافُّ: جمع صافّةٍ. وناقة صَفُوفٌ: تَصُفُّ يديها عند الحَلَبِ. وصفَّت الناقة تَصُفُّ، وهي صَفوفٌ: جمعت بين مِحْلَبَيْن أَو ثلاثة في حَلْبة. والصف: أَن تَحْلُبَ الناقةَ في مِحْلبين أَو ثلاثة تَصُفُّ بينها؛ وأَنشد أَبو زيد:
ناقةُ شَيْخٍ للإلهِ راهِبِ
تصُفُّ في ثلاثةِ المَحالِب:
في اللَّهْجَمَيْنِ والهَنِ المُقارِب
اللَّهْجَمُ: العُسُّ الكبير، وعَنى بالهَنِ المُقارِبِ العُسَّ بين العُسَّيْنِ. الأَصمعي: الصَّفُوفُ الناقةُ التي تجمع بين مِحْلَبَيْنِ في حَلْبة واحدة، والشَّفُوع والقَرُون مثلها. الجوهري: يقال ناقة صَفُوفٌ للتي تَصُفُّ أَقْداحاً من لبنها إذا حُلِبتْ، وذلك من كثرة لبنها، كما يقال قَرُونٌ وشَفُوعٌ؛ قال الراجز:
حَلْبانَةٍ رَكْبانَةٍ صَفُوفِ،
تَخْلِطُ بَينَ وَبَرٍ وصُوفِ
وقول الراجز:
تَرْفِدُ بَعْدَ الصَّفِّ في فُرْقانِ
هو جمع فَرْقٍ. والفَرْقُ: مِكْيالٌ لأَهل المدينة يسَعُ ستة عشر رِطلاً. والصفُّ: القَدحانِ لإقرانِهما. وصَفَّها: حَلَبَها. وصَفَّتِ الطيرُ في السماء تَصُفُّ: صَفَّتْ أَجنحتها ولم تحركها . وقوله تعالى: والطيرُ صافَّاتٍ؛ باسِطاتٍ أَجْنِحَتها. والبُدْنُ الصَّوافُّ: المصفوفة للنحر التي تُصَفَّفُ ثم تُنحر. وفي قوله عز وجل: فاذكروا اسم اللّه عليها صَوافَّ؛ منصوبة على الحال أَي قد صَفَّتْ قَوائمها فاذكروا اللّه عليها في حالِ نحْرها صوافَّ، قال: ويحتمل أَن يكون معناها أَنها مُصْطَفّةٌ في مَنْحَرِها. وعن ابن عباس في قوله تعالى صوافّ، قال: قياماً. وعن ابن عمر في قوله صوافّ قال: تُعْقَلُ وتقوم على ثلاث، وقرأَها ابن عباس صَوافِنَ وقال: معقولة، يقول: بسم اللّه واللّه أكبر اللهم منك ولك. الجوهري: صَفّتِ الإبلُ قَوائِمها، فهي صافَّةٌ وصَوافُّ. وصَفَّ اللحمَ يَصُفُّه صَفّاً، فهو صَفِيفٌ: شَرَّحَه عِراضاً، وقيل: الصَّفِيفُ الذي يُغْلى إغْلاءَةً ثم يُرْفَعُ، وقيل: الذي يُصَفُّ على الحصى ثم يُشْوَى، وقيل: القَدِيدُ إذا شُرِّرَ في الشمس يقال صَفَفْتُه أَصُفُّه صَفّاً؛ قال امرؤ القيس: فَظَلَّ طُهاةُ اللَّحْمِ منْ بَينِ مُنْضِجٍ
صَفِيفَ شِواء، أَو قَدِيرٍ مُعَجَّلِ
ابن شميل: التَّصْفِيف نحو التَّشْريحِ وهو أَن تُعرِّض البَضْعةَ حتى تَرِقّ فتراها تَشِفُّ شَفِيفاً . وقال خالد بن جَنْبة: الصفِيفُ أَن يُشَرَّحَ اللحمُ غير تشريح القَدِيدِ، ولكن يُوَسَّعُ مثل الرُّغْفان، فإذا دُقَّ الصفِيفُ ليؤكل، فهو قَدِيرٌ، فإذا تُرِك ولم يُدَقَّ، فهو صَفيفٌ. الجوهري: الصَّفِيفُ ما صُفَّ من اللحم على الجمر لِيَنْشَويَ، تقول منه: صَفَفْتُ اللحمَ صَفّاً. وفي حديث الزبير: كان يَتَزَوَّدُ صَفِيف الوَحْشِ وهو مُحْرِم أَي قَدِيدَها. يقال: صَففتُ اللحمَ أَصُفُّه صفّاً إذا تركته في الشمس حتى يجِفَّ.
وصُفّةُ الرَّحْلِ والسَّرْجِ: التي تَضُمّ العَرْقُوَتَينِ والبِدادَينِ من أَعْلاهما وأَسفلهما، والجمع صُفَفٌ على القياس. وحكى سيبويه: وصَفَّ الدابةَ وصفَّ لها عمل لها صُفَّةً. وصَفَفْتُ لها صُفَّة أَي عَمِلْتُها لها. وصَفَفْت السرْجَ: جعلت له صُفَّة. وفي الحديث: نَهَى عن صُفَفِ النُّمُورِ؛ هي جمع صُفّة وهي للسرج بمنزلة المِيثرَة من الرَّحْل؛ قال ابن الأَثير: وهذا كحديثه الآخر: نَهى عن رُكوبِ جلود النُّمُورِ. وصُفّةُ الدارِ: واحدة الصُّفَفِ؛ الليث: الصُّفّةُ من البُنْيانِ شبه البَهْو الواسِع الطويلِ السَّمْكِ. وفي الحديث ذكر أَهْلِ الصُّفّة، قال: هم فُقراء المهاجرين ومن لم يكن له منهم منزل يسكنه فكانوا يَأْوُون إلى موضع مُظَلَّل في مسجد المدينة يسكنونه وفي الحديث: مات رجلٌ من أَهل الصُّفّة؛ هو موضع مظلَّل من المسجد كان يأْوي إليه المساكينُ وصُفّةُ البُنْيانِ: طُرَّته. والصُّفَّةُ: الظُّلَّةُ. ابن سيده: وعذاب يوم الصُّفَّة كعذاب يوم الظُّلَّة. التهذيب: الليث وعذاب يوم الصفة كان قومٌ عَصَوْا رسُولَهم فأَرسل اللّه عليهم حَرّاً وغَمّاً غَشِيَهم من فوقهم حتى هلكوا. قال أَبو منصور: الذي ذكره اللّه في كتابه عَذابُ يوم الظلة لا عذابُ يوم الصفة، وعُذِّبَ قوم شُعَيب به، قال: ولا أَدْري ما عذابُ يوم الصفَّة. وأَرض صَفْصَفٌ: مَلْساء مُسْتَوِية. وفي التنزيل: فََيَذَرُها فاعاً صَفْصفاً؛ الفراء الصَّفْصَفُ الذي لا نبات فيه، وقال ابن الأَعرابي: الصفصف القَرْعاء، وقال مجاهد: قاعاً صفصفاً، مستوياً. أَبو عمرو: الصفصف المستوي من الأَرض، وجمعه صَفاصِفُ؛ قال الشاعر:
إذا رَكِبَتْ داوِيَّةً مُدْلَهِمّةً،
وغَرَّدَ حادِيها لها بالصَّفاصِفِ
والصَّفْصَفَةُ كالصَّفْصَفِ؛ عن ابن جني، والصفصَفُ: الفَلاةُ. والصُّفْصُفُ: العُصْفور، في بعض اللغات.
والصَّفْصافُ: الخِلافُ، واحدته صَفْصافةٌ، وقيل: شجر الخِلاف شامِيّة. والصَّفْصَفةُ دُوَيْبّة، وهي دخيل في العربية؛ قال الليث: هي الدويبة التي تسميها العجم السيسك، وروي أَن الحجاج قال لِطبّاخِه: اعْمَلْ لنا صفصافةً وأَكْثِرْ فَيْجَنَها، قال: الصَّفْصافةُ لغة ثَقِيفِيّةٌ، وهي السِّكْباجة. أَبو عمرو: الصَّفْصفةُ السِّكباجة والفَيْجَنُ السَّدابُ. وفي حديث أَبي الدرداء، رضي اللّه عنه: أَصْبَحْتُ لا أَملِك صُفَّةً ولا لُفَّةً؛ الصفَّةُ: ما يجعل على الرَّاحة من الحُبُوبِ، واللُّفّةُ اللُّقْمَة. وصَفْصَفةُ الغَضَا: موضع، وذكر ابن بري في هذه الترجمة صِفُّونَ، قال: وهو موضع كانت فيه حَرْب بين عليّ، عليه السلام، وبين معاوية؛ وأَنشد لمُدْرِكِ بن حُصَيْنٍ الأَسدي:
وصِفُّونَ والنَّهْرُ الهَنِيُّ ولُجَّةٌ،
من البَحْرِ، مَوقُوفٌ عليها سَفِينُها
قال: وتقول في النصب والجر رأَيت صِفِّينَ ومررت بِصِفِّين، ومن أَعرب النون قال هذه صفينُ ورأَيت صفينَ، وقال في ترجمة صفن عند كلام الجوهري على صِفِّين، قال: حقه أَن يذكر في فصل صفف لأَن نونه زائدة بدليل قولهم صِفُّونَ فيمن أعربه بالحروف.

##### Türkçe

**الصَّفُّ**: her şeyden bilinen, düzgün **السَّطْرُ**dur; çoğulu **صُفُوفٌ**dur.
Ve “kavmi dizdim” (**وصَفَفْتُ القوم**) da (onları) savaşta bir **صَفّاً** olarak ayakta tuttuğumda, “saf saf oldular” (**فاصْطَفُّوا**) (denir). **صلاة الخَوْفِ** hadîsinde: Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **مُصافَّ العَدُوِّ** olarak **بعُسْفانَ**’da bulunduğu; yani onlara karşı (mukabil) olduğu (geçer). Denir ki: “Orduyu saf yaptı” (**صَفَّ الجيشَ**) onu saf yapar (**يَصُفُّه**) bir saf yapma ile (**صَفّاً**) ve “onunla saf tuttu” (**وصافَّهُ**); o hâlde o, düşmanın saflarının karşısında saflarını düzenlediğinde (**إذا رَتَّبَ صُفُوفَه في مُقابِل صُفُوفِ العدوّ**) **مُصافٌّ**dur. Ve **المَصافُّ**, fetha ile ve **الفاء**’ın şeddelenmesiyle: **مَصَفٍّ**’ın çoğuludur; o, safların bulunduğu savaş yeridir.
Ve “kavim saf yaptı” (**وصَفَّ القوم**) saf yaparlar (**يَصُفُّونَ**) bir saf yapma ile (**صَفّاً**) ve “saf saf oldular” (**واصْطَفُّوا**) ve “birbirleriyle saf oldular” (**وتَصافُّوا**): bir saf oldular.
Ve “onun üzerine saflaştılar” (**وتَصافُّوا عليه**): bir saf olarak toplandılar. **اللحياني**: “su üzerine saflaştılar” (**تَصافُّوا على الماء**) ve “üzerine yığıldılar” (**وتَضافُّوا عليه**) aynı mânâdadır; üzerine toplandıklarında. Ve bunun benzeri: “dışkısına bulaştı” (**تَضَوَّكَ في خُرْئِهِ**) ve “bulaştı” (**وتَصَوَّكَ**) ona bulaştığında; ve suyun **صلاصِلُ**’i ve onun **ضَلاضِلُ**’i. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **والصافَّاتِ صَفّاً**; denildi ki: **الصافَّاتُ** meleklerdir; gökte saf saf dizilmiş (**مُصْطَفُّونَ**) olarak Allah Teâlâ’yı tesbih ederler. Ve bunun benzeri: **وإنا لنحن الصَّافُّون**; dedi ki: bu, onlar için mertebeler bulunduğundandır; üzerlerinde saflar hâlinde dururlar; namaz kılanların saf tuttuğu gibi (**كما يَصْطَفُّ المُصَلُّون**). Ve bedevî kadının oğullarına sözü: “Düşmanla karşılaştığınızda, **فدَغَرى** ve **ولا صَفّاً**”; yani “bir saf olarak saf tutmayın” (**لا تَصُفُّوا صَفّاً**).
Ve **الصَّف**: safların durduğu yerdir. Ve **المَصَفُّ**: savaşta durulan yerdir; çoğulu **المَصافُّ**; “onlarla savaşı karşı karşıya yaptılar” (**وصافُّوهم القِتالَ**). Ve Kur’an’daki **الصَّفُّ**: **المُصَلَّى**dır; bu da ondandır; çünkü insanlar orada saf tutarlar (**يَصْطَفُّون**). Allah Teâlâ dedi: **ثم ائْتُوا صَفّاً**; saf saf dizilmişler (**مُصْطَفّين**) olarak; bu hâl üzerinedir. **الأزهري** dedi ki: mânâsı: sonra bayramınız ve namazınız için toplandığınız yere gelin. Denir ki: “**الصفَّ**’e gel” yani **المُصَلَّى**’ya gel. Dedi ki: “sonra saf saf gelin” (**ثم ائْتُوا صفّاً**) yani “dizilmiş olarak” da câizdir; sizin için daha düzenli (**أَنْظَم**) ve heybetiniz için daha şiddetli (**أَشدّ لهَيْبَتِكم**) olsun diye.
**الليث**: **الصفُّ** saflardan bir tanedir; bilinir. Ve **الطير الصَّوافُّ**: kanatlarını saf hâline getirip onları hareket ettirmeyenlerdir. Ve O’nun sözü, yüce: **وعُرِضُوا على ربك صَفّاً**; **ابن عرفة** dedi ki: onların hepsi bir tek saf (**صَفّاً واحداً**) olabilir; ve bunun gibi bir yerde **صَفَّاً** denilip bununla **الصُّفُوفُ** kastedilmesi de câizdir; böylece tekil, hepsinin yerine geçer.

Ve **البقرة وآل عمران** hadîsinde: “Sanki ikisi, uçuşta kanatlarını açmış (**باسِطاتٍ أَجْنِحَتَها**) **صَوافَّ** kuşlardan iki sürü gibidir”; ve **الصوافُّ**: **صافّةٍ**’nin çoğuludur.
Ve **ناقة صَفُوفٌ**: sağımda iki elini (ön ayaklarını) saf eder (**تَصُفُّ يديها**). Ve dişi deve saf eder (**وصفَّت الناقة**) saf eder (**تَصُفُّ**); ve o **صَفوفٌ**dur: bir sağımda iki yahut üç sağım kabını bir araya toplar (**جمعت بين مِحْلَبَيْن أَو ثلاثة في حَلْبة**). Ve **الصف**: dişi deveyi iki yahut üç sağım kabında sağmandır; aralarını saf eder (**تَصُفُّ بينها**). Ve Ebû Zeyd inşâd etti:
ناقةُ شَيْخٍ للإلهِ راهِبِ
تصُفُّ في ثلاثةِ المَحالِب:
في اللَّهْجَمَيْنِ والهَنِ المُقارِب
**اللَّهْجَمُ**: büyük **العُسُّ**tur; ve **الهَنِ المُقارِبِ** ile iki **العُسّ** arasındaki **العُسّ**u kastetti.
**الأَصمعي**: **الصَّفُوفُ** bir sağımda iki sağım kabını bir araya toplayan dişi devedir; **الشَّفُوع** ve **القَرُون** da onun gibidir.
**الجوهري**: “**ناقة صَفُوفٌ**” denir; o, sağıldığında sütünden kadehler saf eder (**تَصُفُّ أَقْداحاً من لبنها**); bu, sütünün çokluğundandır; nitekim **قَرُونٌ** ve **شَفُوعٌ** denildiği gibi. **الراجز** dedi ki:
حَلْبانَةٍ رَكْبانَةٍ صَفُوفِ،
تَخْلِطُ بَينَ وَبَرٍ وصُوفِ
Ve **الراجز**’in sözü:
تَرْفِدُ بَعْدَ الصَّفِّ في فُرْقانِ
Bu, **فَرْقٍ**’ın çoğuludur. Ve **الفَرْقُ**: Medineliler için bir ölçektir; on altı **رِطلاً** alır. Ve **الصفُّ**: iki kadehtir; ikisini eşleştirmek içindir (**لإقرانِهما**). Ve “onu saf etti” (**وصَفَّها**): onu sağdı.
Ve kuşlar gökte saf eder (**وصَفَّتِ الطيرُ في السماء تَصُفُّ**): kanatlarını saf etti ve onları hareket ettirmedi. Ve O’nun sözü, yüce: **والطيرُ صافَّاتٍ**; kanatlarını açmış (**باسِطاتٍ أَجْنِحَتها**).
Ve **البُدْنُ الصَّوافُّ**: boğazlama için saf hâline getirilenlerdir; boğazlanmadan önce saf edilir (**تُصَفَّفُ**) sonra boğazlanır. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **فاذكروا اسم اللّه عليها صَوافَّ**; hâl üzere mansuptur; yani ayaklarını saf etmişken (**قد صَفَّتْ قَوائمها**) onun üzerinde, boğazlanması hâlinde, Allah’ı anın; **صَوافَّ**. Dedi ki: mânâsı, onun boğazlanma yerinde saf saf dizilmiş (**مُصْطَفّةٌ في مَنْحَرِها**) olması da muhtemeldir.
Ve İbn Abbas’tan, O’nun sözü **صوافّ** hakkında: “ayakta” (**قياماً**) dedi. Ve İbn Ömer’den, **صوافّ** sözü hakkında: “bağlanır ve üç üzerine ayakta durur” dedi. Ve İbn Abbas onu **صَوافِنَ** diye okudu ve dedi ki: “bağlı”; yani: “Bismillah, Allahu ekber; Allah’ım senden ve sanadır.”
**الجوهري**: develer ayaklarını saf etti (**صَفّتِ الإبلُ قَوائِمها**); o hâlde o **صافَّةٌ** ve **صَوافُّ**tur.
Ve “eti saf etti” (**وصَفَّ اللحمَ**) onu saf eder (**يَصُفُّه**) bir saf etme ile (**صَفّاً**); o hâlde o **صَفِيفٌ**dir: onu enlemesine dilimledi (**شَرَّحَه عِراضاً**). Ve denildi ki: **الصَّفِيفُ** bir kaynatma ile kaynatılan, sonra kaldırılan şeydir. Ve denildi ki: çakılın üzerine saf edilip sonra kızartılan şeydir. Ve denildi ki: güneşte kurutulmak üzere serilen **القَدِيدُ**dur; “onu saf ettim” (**صَفَفْتُه**) onu saf ederim (**أَصُفُّه**) bir saf etme ile (**صَفّاً**) denir. **امرؤ القيس** dedi ki:
فَظَلَّ طُهاةُ اللَّحْمِ منْ بَينِ مُنْضِجٍ
صَفِيفَ شِواء، أَو قَدِيرٍ مُعَجَّلِ
**ابن شميل**: **التَّصْفِيف** **التَّشْريح** gibidir; o, et parçasını enlemesine genişletmendir; incelir; onu, ince bir görünürlükle (**تَشِفُّ شَفِيفاً**) görürsün. Ve **خالد بن جَنْبة** dedi ki: **الصفِيفُ**, eti **القَدِيدِ**in dilimlenişi gibi değil, fakat ekmekler gibi genişletilerek dilimlenmesidir; sonra **الصفِيفُ** yenmek için dövülürse, o **قَدِيرٌ**dur; bırakılır ve dövülmezse, o **صَفيفٌ**dir.
**الجوهري**: **الصَّفِيفُ**, etten köz üzerine saf edilen şeydir; kızarsın diye (**لِيَنْشَويَ**). Ondan: “eti saf ettim” (**صَفَفْتُ اللحمَ صَفّاً**) dersin. Ve Zübeyr hadîsinde: ihramlı iken yabanın **صَفِيف**’ini azık edinirdi; yani onun **قَدِيدَ**ini. Denir ki: “eti saf ettim” (**صَففتُ اللحمَ أَصُفُّه صفّاً**) onu güneşte bırakıp kuruyuncaya kadar.

Ve **صُفّةُ الرَّحْلِ والسَّرْجِ**: iki **العَرْقُوَتَينِ**i ve iki **البِدادَينِ**i üstlerinden ve altlarından birleştiren şeydir; çoğulu kıyasa göre **صُفَفٌ**dur. Ve Sîbeveyh nakletti: “bineği **وصَفَّ** etti” ve “onun için **وصفَّ لها**” yani ona bir **صُفَّةً** yaptı. Ve “ona bir **صُفَّة** yaptım” (**وصَفَفْتُ لها صُفَّة**) yani onu onun için yaptım. Ve “eyer’i saf ettim” (**وصَفَفْت السرْجَ**): ona bir **صُفَّة** yaptım. Ve hadîste: **صُفَفِ النُّمُورِ**’dan nehyetti; o, **صُفّة**’nin çoğuludur; o, eyer için, **الرَّحْل**deki **المِيثرَة** menzilesindedir. **ابن الأَثير** dedi ki: bu, onun diğer hadîsi gibidir: “**جلود النُّمُورِ**a binmekten nehyetti.”
Ve **صُفّةُ الدارِ**: **الصُّفَفِ**in bir tanesidir. **الليث**: **الصُّفّةُ**, binadan, geniş bir **البَهْو**a benzer; uzun, kalın tavanlıdır. Ve hadîste **أَهْلِ الصُّفّة** zikri: dedi ki: onlar muhacirlerin fakirleridir; onlardan kendisine oturacağı bir evi olmayan kimse; Medine mescidinde gölgelikli bir yere sığınırlardı; orada otururlardı. Ve hadîste: “**أَهل الصُّفّة**’den bir adam öldü”; o, mescidden gölgelikli bir yerdir; miskinler ona sığınırdı. Ve **صُفّةُ البُنْيانِ**: onun saçak/kenarıdır (**طُرَّته**). Ve **الصُّفَّةُ**: gölgeliktir (**الظُّلَّةُ**). **ابن سيده**: ve **عذاب يوم الصُّفَّة** **عذاب يوم الظُّلَّة** gibidir.
**التهذيب**: **الليث** (dedi ki): **عذاب يوم الصفة**; bir kavim peygamberlerine isyan etti; Allah üzerlerine bir sıcaklık ve bir keder gönderdi; üstlerinden onları kapladı; helâk oluncaya kadar. Ebû Mansûr dedi ki: Allah’ın kitabında zikrettiği, **عَذابُ يوم الظلة**’dir; **عذابُ يوم الصفة** değildir; Şuayb kavmi onunla azaplandırıldı. Dedi ki: **عذابُ يوم الصفَّة**’nin ne olduğunu bilmiyorum.
Ve **أَرض صَفْصَفٌ**: düz, pürüzsüzdür (**مَلْساء مُسْتَوِية**). Ve tenzîlde: **فََيَذَرُها فاعاً صَفْصفاً**; **الفراء**: **الصَّفْصَفُ**, içinde bitki olmayan şeydir. Ve **ابن الأَعرابي** dedi ki: **الصفصف** çıplak (bitkisiz) olandır (**القَرْعاء**). Ve **مجاهد** dedi ki: **قاعاً صفصفاً**: düz. Ebû Amr: **الصفصف** yerin düz olanıdır; çoğulu **صَفاصِفُ**tir. Şair dedi ki:
إذا رَكِبَتْ داوِيَّةً مُدْلَهِمّةً،
وغَرَّدَ حادِيها لها بالصَّفاصِفِ
Ve **الصَّفْصَفَةُ** **الصَّفْصَفِ** gibidir; İbn Cinnî’den. Ve **الصفصَفُ**: çöldür (**الفَلاةُ**).
Ve **الصُّفْصُفُ**: serçedir (**العُصْفور**), bazı lehçelerde.
Ve **الصَّفْصافُ**: **الخِلافُ**tur; tekili **صَفْصافةٌ**dir. Ve denildi ki: **الخِلاف** ağacı Şamlıdır.
Ve **الصَّفْصَفةُ** küçük bir canlıdır (**دُوَيْبّة**); Arapçaya dâhildir (yabancı kökenlidir). **الليث** dedi ki: o, Acemlerin **السيسك** diye adlandırdığı küçük canlıdır. Ve rivayet edildi ki Haccâc aşçısına dedi: “Bize bir **صفصافةً** yap ve onun **فَيْجَنَ**ını çoğalt.” Dedi ki: **الصَّفْصافةُ** **ثَقِيفِيّةٌ** bir dildir; o, **السِّكْباجة**dir. Ebû Amr: **الصَّفْصفةُ** **السِّكباجة**dir; ve **الفَيْجَنُ** **السَّدابُ**dur.
Ve Ebû’d-Derdâ hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Sabahladım; ne bir **صُفَّةً** ne bir **لُفَّةً**a mâlik değilim”; **الصفَّةُ**: avuç içine hububattan konulan şeydir; ve **اللُّفّةُ**: lokmadır (**اللُّقْمَة**).
Ve **صَفْصَفةُ الغَضَا**: bir yerdir. Ve İbn Berî bu tercemede **صِفُّونَ**’u zikretti; dedi ki: o, Ali—selâm onun üzerine olsun—ile Muâviye arasında bir savaşın olduğu yerdir. Ve Esedli Müdrik b. Husayn için inşâd etti:
وصِفُّونَ والنَّهْرُ الهَنِيُّ ولُجَّةٌ،
من البَحْرِ، مَوقُوفٌ عليها سَفِينُها
Dedi ki: nasb ve cerrde “**صِفِّينَ** gördüm” ve “**بِصِفِّين**’den geçtim” dersin. Ve nûnu i‘râb eden kimse: “bu **صفينُ**dur” ve “**صفينَ** gördüm” dedi. Ve **صفن** tercemesinde, Cevherî’nin **صِفِّين** üzerindeki sözünde dedi ki: onun hakkı, **صفف** faslında zikredilmesidir; çünkü onun nûnu zâiddir; bunun delili, harflerle i‘râb eden kimse hakkında onların “**صِفُّونَ**” demeleridir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ف ف * * الصَّفُّ * واحد * الصُّفوفِ * و * صَافُّوهُم * في القتال و * المَصَفُّ * الموقف في الحرب والجمع * المَصافُّ * و * صُفَّةُ * الدار واحدة * الصُّفَفِ * و * صَفَّ * القوم من باب رد * فاصْطَفُّوا * أي أقامهم * صَفَّا * و * صَفَّتِ * الإبل قوائمها فهي * صَافَّةٌ * و * صَوافُّ * و * الصَّفْصَفُ * المستوي من الأرض و * الصَّفْصافُ * شجر الخلاف

##### Türkçe

* ص ف ف * * **الصَّفُّ** * **الصُّفوفِ**’un biridir; ve savaşta onları **صَافُّوهُم**; ve **المَصَفُّ** savaşta durulan yerdir; çoğulu **المَصافُّ**’dur. Ve evin **صُفَّةُ**’si **الصُّفَفِ**’in biridir. Ve kavmi **صَفَّ** (باب رد’den); bunun üzerine **فاصْطَفُّوا**; yani onları **صَفَّا** olarak ayakta/dik durdurdu. Ve develer ayaklarını **صَفَّتِ**; artık o **صَافَّةٌ**’dir; ve **صَوافُّ**. Ve **الصَّفْصَفُ** yerden düz olandır. Ve **الصَّفْصافُ** **الخلاف** ağacıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصف: المصدر، كالتصفيف يقال: صف الجيش يصفه صفا، وصففه، غير أن التصفيف فيه المبالغة. والصف: واحد الصفوف ومنه الحديث: سووا صفوفكم، فإن تسوية الصفوف من تمام الصلاة. والضف: القوم المصطفون وبه فسر قوله تعالى:  ثم ائتوا صفا  قاله الأزهري، وكذا قوله تعالى:  وعرضوا على ربك صفا  قاله ابن عرفة. والصف: أن تحلب الناقة في محلبين أو ثلاثة تصف بينها، وأنشد أبو زيد:
  ناقة شيخ لـلإلـه راهـب
  تصف في ثلاثة المحـالـب
  في اللهجمين والهن المقارب والصف: أن يبسط الطائر جناحيه وقد صفت الطير في السماء تصف صفا: بسطت أجنحتها ولم تحركها، وقوله تعالى:  والطير صافات  أي: باسطات أجنحتها. والصف: ة بالمعرة وفي العباب: ضيعة بها. وقوله تعالى:  والصافات صفا  هي: الملائكة المصطفون في السماء يسبحون ومنه قوله تعالى:  وإنا لنحن الصافون  وذلك أن لهم مراتب يقومون عليها صفوفا، كما يصطف المصلون. وفي الحديث:  يؤكل ما دف، ولا يؤكل ما صف  تقدم ذكره في د ف ف فراجعه. والمصف: موضع الصف في الحرب ج: مصاف. وفي الصحاح: ناقة صفوف: للتي تصف أقداحا من لبنها إذا حلبت لكثرته أي: اللبن، كما يقال: قرون وشفوع، قال:
  حلبانة ركبانة صفوف
  تخلط بين وبر وصوف

  أو الصفوف: هي التي تصف يديها عند الحلب نقله الجوهري، والصاغاني، زاد الأخير: وصفت الإبل قوائمها، فهي صافة وصواف، وفي التنزيل:  فاذكروا اسم الله عليها صواف  أي: مصفوفة للنحر، تصفف ثم تنحر، منصوبة على الحال، أي: قد صفت قوائمها، فاذكروا اسم الله عليها في حال نحرها صواف، قال الصاغاني: فواعل بمعني مفاعل، وقيل: مصطفة أي: أنها مصطفة في منحرها، وعن ابن عباس صوافن وقال: معقولة، يقول: باسم الله والله أكبر، اللهم منك ولك. وقال: عن ابن عباد: الصفف محركة: ما يلبس تحت الدرع يوم الحرب. وصفة الدار، وصفة السرج: م معروف ج: صفف كصرد على القياس، وهي التي تضم العرقوتين والبدادين من أعلاهما وأسفلهما، وقال ابن الأثير: صفة السرج بمنزلة الميثرة، ومنه الحديث  نهي عن صفف النمور  . وقال الليث: الصفة من البنيان: شبه البهو الواسع الطويل السمك. وهو في الثاني مجاز. والصفة من الدهر: زمان منه. يقال: عشنا صفة من الدهر، نقله الصاغاني، وهو مجاز. وأهل الصفة جاء ذكرهم في الحديث: كانوا أضياف الإسلام من فقراء المهاجرين، ومن لم يكن له منهم منزل يسكنه كانوا يبيتون في مسجده صلى الله عليه وسلم، وهي موضع مظلل من المسجد كانوا يأوون إليه، وكانوا يقلون تارة، ويكثرون تارة، وقد سبق لي في ضبط أسمائهم تأليف صغير سميته: تحفة أهل الزلفة، في التوسل بأهل الصفة أوصلت فيه أسماءهم إلى اثنين وتسعين اسما. وفي المحكم: وعذاب يوم الصفة، كعذاب يوم الظلة، وفي التهذيب: قال الليث: وعذاب يوم الصفة: كان قوم عصوا رسولهم، فأرسل الله عليهم حرا وغما غشيهم من فوقهم حتى هلكوا. قال الأزهري: الذي ذكره الله في كتابه:  عذاب يوم الظلة  لا عذاب يوم الصفة، وعذب قوم شعيب به، قال: ولا أدري ما عذاب يوم الصفة، وهكذا نقله الصاغاني أيضا في كتابيه، وسلمه. قلت: وكأنه يعني بالصفة الظلة، لاتحادهما في المعنى، وإليه يشير قول ابن سيده الماضي ذكره، فتأمل. والصفيف، كأمير: ما صف في الشمس ليجف وقد صفه في الشمس صفا، ومنه حديث ابن الزبير: أنه كان يتزود صفيف الوحش، وهو محرم أي: قديدها، نقله صاحب اللسان والصاغاني. وفي الصحاح: الصفيف: ما صف من اللحم على الجمر لينشوي. وقال غيره: والذي يصف على الحصى ثم يشوى. وقيل: الصفيف من اللحم: المشرح عرضا، وقيل: هو الذي يغلى إغلاءة، ثم يرفع. وقال ابن شميل: التصفيف: مثل التشريح، هو أن تعرض البضعة حتى ترق، فتراها تشف شفيفا. وقال خالد بن جنبة: الصفيف: أن يشرح اللحم غير تشريح القديد، ولكن يوسع مثل الرغفان، فإذا دق الصفين ليؤكل فهو قدير فإذا ترك ولم يدق فهو صفيف، أنشد الجوهري لامرئ القيس:
  فظل طهاة اللحم من بين منضج                      صفيف شواء أو قدير معجـل

  وصففت القوم أصفهم صفا: أقمتهم في الحرب وغيرها صفا. والسرج: جعلت له صفة وهي كهيئة الميثرة، وهو مجاز، وقد نقله الجوهري وغيره، كأصففته وهي لغة ضعيفة، نقله الصاغاني. والصفصف كجعفر: المستوي من الأرض كما في الصحاح، وهو قول أبي عمرو، وقال غيره: الأملس، وفي التنزيل:  فيذرها قاعا صفصفا  . قال الفراء: الصفصف: الذي لا نبات فيه. وقال ابن الأعرابي: هي القرعاء. وقال مجاهد: أي مستويا. والجمع صفاصف، قال العجاج:
  من حبل وعساء تناصي صفصفا وقال الشماخ:
  غلباء رقباء علكوم مذكرة                      لدفها صفصف قدامه ميل وقال آخر:
  إذاركبت داوية مـدلـهـمة                      وغرد حاديها لها بالصفاصف وصفصف الرجل: سار وحده فيه نقله الصاغاني. والصفصف: حرف الجبل نقله ابن عباد. والصفصفة بهاء: السكباجة عن أبي عمرو كالصفصافة وهي لغة ثقفية، ومنه قول الحجاج لطباخه: اعمل لي صفصافة، وأكثر فيجنها. والصفصف كهدهد: العصفور في بعض اللغات، قاله ابن دريد. وصفصفته: صوته نقله الصاغاني. و الصفصاف بالفتح: شجرالخلاف كما في الصحاح، وهي لغة شامية، قال شيخنا: سبق له أن الخلاف، ككتاب: صنف من الصفصاف، وليس به، وهنا جزم بأنه هو، ففي كلامه تدافع ظاهر، كما أشار إليه في الناموس، ولعله فيه خلاف، أشار في كل موضع إلى قول، وفيه نظر، فتأمل. واحدته بهاء. وصفصف: رعاه نقله الصاغاني. وصافوهم في القتال: وقفوا مصطفين كما في العباب. ويقال: هو مصافي أي: صفته بحذاء صفتي نقله ابن دريد. والتصاف: التساطر نقله ابن دريد، يقال: تصافوا: أي صاروا صفا. وتصافوا عليه: اجتمعوا صفا. وقال اللحياني: تصافوا على الماء، وتضافوا عليه بمعنى واحد: إذا اجتمعوا عليه، ومثله: تصوك في خرئه، وتضوك: إذا تلطخ به، وصلاصل الماء وضلاضله. واصطفوا: قاموا صفوفا نقله ابن دريد، وهو مطاوع صفهم صفا. ومما يستدرك عليه: الصفصفة: الفلاة، عن ابن دريد. والصفصفة: دويبة، وهي دخيل في العربية، قال الليث هي الدويبة التي تسميها العجم السيسك. والصفصاف: حصن معروف، من ثغور المصيصة، كما في العباب. والتصفيف: مبالغة في الصف، قاله ابن دريد. وتصفيف اللحم: تشريحه، عن ابن شميل. والصفاصف: واد عن ابن عباد. وفي حديث أبي الدرداء - رضي الله عنه -: أصبحت لا أملك صفة ولا لفة الصفة: ما يجعل على الراحة من الحبوب، واللفة: اللقمة. وصفصفه الغضى: موضع. وذكر ابن بري - في هذه الترجمة - صفون، قال: وهو موضع كانت فيه حرب بين علي ومعاوية رضي الله عنهما وأنشد لمدرك بن حصين الأسدي:
  وصفون والنهر الهنـي ولـجة                      من البحر موقوف عليها سفينها

  قال، وتقول في النصب والجر: رأيت صفين، ومررت بصفين، ومن أعرب النون قال: هذه صفين، ورأيت صفين، وقال في ترجمة صفن - عند كلام الجوهري على صفين - قال: حقه أن يذكر في فصل صفف لأن نونه زائدة، بدليل قولهم: صفون فيمن أعربه بالحروف. قلت: وسيأتي الكلام عليه في النون. والصفان: قرية بمصر، وقد رأيتها، وقد نسب إليها جماعة من المحدثين، ويقال في النسبة إليها: الصفي. وأبو مالك بشر بن الحسن الصفي نسب إلى لزومه الصف الأول خمسين سنة، وهو من رجال النسائي، نقله الحافظ. والصفية، بالضم: هم الصوفية، نسبوا إلى أهل الصفة، أشار له الزمخشري في ص و ف.

##### Türkçe

**الصف**: mastar; **كالتصفيف** (gibi). Denilir: **صف الجيش يصفه صفا**, ve **وصففه**; ancak **التصفيف**’te mübalağa vardır. Ve **الصف**: **الصفوف**’un bir teki; ve ondan hadis: **سووا صفوفكم، فإن تسوية الصفوف من تمام الصلاة**. Ve **الضف**: saf saf dizilmiş kavim; ve onunla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edilmiştir: **ثم ائتوا صفا**; bunu **الأزهري** söyledi; yine Allah Teâlâ’nın sözü: **وعرضوا على ربك صفا**; bunu **ابن عرفة** söyledi. Ve **الصف**: dişi deveyi iki yahut üç sağım kabında sağman; aralarını **تصف** edersin. **أبو زيد** inşad etti:
  ناقة شيخ لـلإلـه راهـب
  تصف في ثلاثة المحـالـب
  في اللهجمين والهن المقارب

Ve **الصف**: kuşun iki kanadını yayması; ve kuşlar gökte **صفت**; **تصف صفا**: kanatlarını yaydılar ve onları oynatmadılar. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **والطير صافات**; yani: kanatlarını yaymışlar. Ve **الصف**: **ة** (ile): **المعرة**’de (bir yer). Ve **العباب**’da: onda bir köy. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **والصافات صفا**: onlar, gökte saf saf dizilmiş meleklerdir; tesbih ederler. Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **وإنا لنحن الصافون**. Ve bu, onlar için mertebeler olması sebebiyledir; onların üzerinde saf saf dururlar; namaz kılanların saf saf dizilmesi gibi. Ve hadiste: **يؤكل ما دف، ولا يؤكل ما صف**; onun zikri **د ف ف**’te geçti; ona müracaat et.

Ve **المصف**: savaşta safın yeri; cemi: **مصاف**. Ve **الصحاح**’ta: **ناقة صفوف**: sağdığında sütünün çokluğundan sütünden kadehler **تصف** eden (deve) için; yani: süt; nitekim **قرون** ve **شفوع** denildiği gibi. Dedi:
  حلبانة ركبانة صفوف
  تخلط بين وبر وصوف

  Yahut **الصفوف**: sağım esnasında iki elini **تصف** eden (deve)dir; bunu **الجوهري** nakletti; ve **الصاغاني**. Sonuncu artırdı: **وصفت الإبل قوائمها، فهي صافة وصواف**. Ve tenzilde: **فاذكروا اسم الله عليها صواف**; yani: boğazlama için dizilmiş; **تصفف** eder, sonra boğazlanır; hâl üzere mansubdur; yani: bacaklarını saf etmişken; onun boğazlanması hâlinde onun üzerinde **صواف** iken Allah’ın adını anın. **الصاغاني** dedi: **فواعل** vezni, **مفاعل** manasınadır. Ve denildi: **مصطفة**; yani: boğazlama yerinde saf saf dizilmiş. Ve **ابن عباس**’tan: **صوافن**; ve dedi: bağlanmış; der ki: Allah’ın adıyla, Allah en büyüktür; Allah’ım, senden ve sanadır. Ve dedi: **ابن عباد**’dan: **الصفف** (harekeli): savaş günü zırhın altına giyilen şey. Ve **صفة الدار** ve **صفة السرج**: bilinen **م**; cemi: **صفف**; kıyasa göre **صرد** gibi; ve o, iki **العرقوتين** ve iki **البدادين**’i üstlerinden ve altlarından birleştiren şeydir. **ابن الأثير** dedi: **صفة السرج** **الميثرة** menzilesindedir. Ve ondan hadis: **نهي عن صفف النمور**. **الليث** dedi: bina’dan **الصفة**: geniş, uzun, kalınlığı olan bir sofa benzeri. Ve o, ikincide mecazdır. Ve dehr’den **الصفة**: ondan bir zaman. Denilir: **عشنا صفة من الدهر**; bunu **الصاغاني** nakletti; ve o mecazdır. Ve **أهل الصفة**: onların zikri hadiste geldi: onlar, muhacirlerin fakirlerinden İslâm’ın misafirleriydiler; onlardan kendisine içinde oturacağı evi olmayan kimseler, onun mescidinde - صلى الله عليه وسلم - geceleyip kalırlardı; ve o, mescidden gölgelik bir yerdir; ona sığınırlardı; bazen azalırlar, bazen çoğalırlar. Ve onların isimlerinin ضبط’unda daha önce bana küçük bir telif geçti; ona şu adı verdim: **تحفة أهل الزلفة، في التوسل بأهل الصفة**; onda isimlerini doksan iki isme ulaştırdım.

Ve **المحكم**’de: **وعذاب يوم الصفة**; **عذاب يوم الظلة** gibi. Ve **التهذيب**’de: **الليث** dedi: **وعذاب يوم الصفة**: bir kavim, resullerine isyan etti; Allah onların üzerine bir sıcaklık ve bir gam gönderdi; üstlerinden onları kapladı; nihayet helak oldular. **الأزهري** dedi: Allah’ın kitabında zikrettiği: **عذاب يوم الظلة**’dir; **عذاب يوم الصفة** değildir; ve Şuayb kavmini onunla azaplandırdı. Dedi: **عذاب يوم الصفة**’nin ne olduğunu bilmiyorum. **الصاغاني** de iki kitabında onu böyle nakletti; ve onu teslim etti. Dedim: sanki **الصفة** ile **الظلة**’yi kasteder; manada birleşmeleri sebebiyle; ve buna, daha önce zikri geçen **ابن سيده**’nin sözü işaret eder; öyleyse düşün.

Ve **الصفيف** ( **كأمير** ): güneşte kurusun diye **صف** edilen şey; ve onu güneşte **صفا** olarak **صفه** etti. Ve ondan **ابن الزبير** hadisi: onun, ihramlı iken **صفيف الوحش** ile azıklandığı; yani: onun kurutulmuş eti; bunu **صاحب اللسان** ve **الصاغاني** nakletti. Ve **الصحاح**’ta: **الصفيف**: köz üzerinde kızarsın diye etten **صف** edilen şey. Başkası dedi: çakılın üzerine **يصف** edilir, sonra kızartılır. Ve denildi: etten **الصفيف**: enlemesine dilimlenmiş. Ve denildi: o, bir kaynatılışla kaynatılan, sonra kaldırılan şeydir. **ابن شميل** dedi: **التصفيف**: **التشريح** gibidir; o, et parçasını arz edersin (yayarsın) ta ki incelsin; onu görürsün, **شفيف** olarak şeffaflaşır. **خالد بن جنبة** dedi: **الصفيف**: eti, kurutulmuş etin dilimlenişi gibi değil, fakat ekmekler gibi genişletmendir; sonra iki **الصفين** dövülürse yenmek için, o **قدير**’dir; eğer bırakılır ve dövülmezse o **صفيف**’tir. **الجوهري**, **امرئ القيس**’e şu beyti inşad etti:
  فظل طهاة اللحم من بين منضج                      صفيف شواء أو قدير معجـل

Ve **صففت القوم أصفهم صفا**: onları savaşta ve başkasında saf olarak ikame ettim. Ve eyer: ona **صفة** yaptım; ve o, **الميثرة** heyeti gibidir; ve o mecazdır; **الجوهري** ve başkası onu nakletmiştir; **كأصففته** gibi; ve o zayıf bir lugattır; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **الصفصف** ( **كجعفر** ): **الصحاح**’ta olduğu üzere yerin düz olanı; ve bu, **أبي عمرو**’nun sözüdür. Başkası dedi: pürüzsüz olan. Ve tenzilde: **فيذرها قاعا صفصفا**. **الفراء** dedi: **الصفصف**: içinde bitki olmayan şey. **ابن الأعرابي** dedi: o, kel olan (çıplak) yerdir. **مجاهد** dedi: yani düz. Cemi: **صفاصف**. **العجاج** dedi:
  من حبل وعساء تناصي صفصفا
Ve **الشماخ** dedi:
  غلباء رقباء علكوم مذكرة                      لدفها صفصف قدامه ميل
Ve bir başkası dedi:
  إذاركبت داوية مـدلـهـمة                      وغرد حاديها لها بالصفاصف

Ve **صفصف الرجل**: onda tek başına yürüdü; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **الصفصف**: dağın kenarı; bunu **ابن عباد** nakletti. Ve **الصفصفة** ( **بهاء** ile): **أبي عمرو**’dan **السكباجة**; **كالصفصافة**; ve o, **ثقفية** bir lugattır. Ve ondan **الحجاج**’ın aşçısına sözü: **اعمل لي صفصافة، وأكثر فيجنها**. Ve **الصفصف** ( **كهدهد** ): bazı lugatlarda serçe; bunu **ابن دريد** söyledi. Ve **صفصفته**: onun sesi; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **الصفصاف** (fetha ile): **الصحاح**’ta olduğu üzere **شجرالخلاف**; ve o, Şamî bir lugattır. Şeyhimiz dedi: daha önce ona, **الخلاف**’ın, **ككتاب** gibi, **الصفصاف**’tan bir صنف olduğu geçti; ve öyle değildir; ve burada onun o olduğuna kesin hükmetti; böylece sözünde açık bir çelişme vardır; nitekim **الناموس**’ta ona işaret etti; belki onda ihtilaf vardır; her yerde bir söze işaret etti; ve bunda nazar vardır; öyleyse düşün. Onun bir teki **بهاء** iledir. Ve **صفصف**: onu otlattı; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **صافوهم في القتال**: **العباب**’ta olduğu üzere saf saf durdular. Ve denilir: o, **مصافي**; yani: benim **صفتي**’min hizasında onun **صفته**’si; bunu **ابن دريد** nakletti. Ve **التصاف**: **التساطر**; bunu **ابن دريد** nakletti. Denilir: **تصافوا**; yani: saf oldular. Ve **تصافوا عليه**: saf olarak toplandılar. **اللحياني** dedi: **تصافوا على الماء، وتضافوا عليه** bir manadadır: onun üzerinde toplandıklarında. Ve onun benzeri: **تصوك في خرئه، وتضوك**: ona bulaştığında; ve **صلاصل الماء وضلاضله**. Ve **اصطفوا**: saf saf durdular; bunu **ابن دريد** nakletti; ve o, **صفهم صفا**’nın mutavaatı’dır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الصفصفة**: çöl düzlük; **ابن دريد**’den. Ve **الصفصفة**: küçük bir hayvancık; ve o, Arapçada دخيل’dir. **الليث** dedi: o, Acem’in **السيسك** diye isimlendirdiği küçük hayvancıktır. Ve **الصفصاف**: bilinen bir hisar; **المصيصة** sınır kalelerindendir; **العباب**’ta olduğu üzere. Ve **التصفيف**: **الصف**’ta mübalağadır; bunu **ابن دريد** söyledi. Ve **تصفيف اللحم**: onu dilimlemesi; **ابن شميل**’den. Ve **الصفاصف**: bir vadi; **ابن عباد**’dan.

Ve **أبي الدرداء** hadisi - رضي الله عنه -: **أصبحت لا أملك صفة ولا لفة**. **الصفة**: avuç içine konulan tanelerden şey; ve **اللفة**: lokma. Ve **صفصفه الغضى**: bir yer. Ve **ابن بري** - bu tercemede - **صفون**’u zikretti; dedi: o, **علي** ile **معاوية** رضي الله عنهما arasında bir savaşın olduğu bir yerdir. Ve **مدرك بن حصين الأسدي**’den şu beyti inşad etti:
  وصفون والنهر الهنـي ولـجة                      من البحر موقوف عليها سفينها

Dedi; ve nasb ve cerrde şöyle dersin: **رأيت صفين**, ve **مررت بصفين**; ve **النون**’u i‘râb eden kimse dedi ki: **هذه صفين** ve **رأيت صفين**. Ve **صفن** tercümesinde — **الجوهري**’nin **صفين** üzerine sözünde — dedi ki: Onun hakkı, **صفف** faslında zikredilmesidir; çünkü onun **النون**’u zâiddir; delil olarak onların sözü: **صفون**; onu harflerle i‘râb eden kimse hakkında. Dedim: Ve onun üzerine söz, **النون**’da gelecektir.

Ve **الصفان**: Mısır’da bir köydür; onu görmüşümdür; ve muhaddislerden bir cemaat ona nisbet edilmiştir; ve ona nisbet hakkında şöyle denir: **الصفي**. Ve **أبو مالك بشر بن الحسن الصفي**, elli sene birinci safı lâzım tutmasına nisbetle nisbet edilmiştir; ve o, **النسائي**’nin ricâlindendir; onu **الحافظ** nakletti.

Ve **الصفية**, damme ile: onlar **الصوفية**’dir; **أهل الصفة**’ye nisbet edildiler; **الزمخشري** ona **ص و ف**’ta işaret etti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَفَّ
صَفَّ U ( n. ac. صَفّ 1 ),
a.  Set, placed in a row, in a line; arranged; drew   up in battle-array ( soldiers ); set ( type ).

b.  Spread out, extended ( its wings: bird ).

c.  see IV .

صَفَّفَ
صَفَّفَ II ,
a.  see I & IV.

أَصْفَفَ
أَصْفَفَ IV ,
a.  Placed a cushion on ( saddle ).

تَصَاْفَفَ
تَصَاْفَفَ VI ,
a.  Faced

اِصْتَفَفَ
اِصْتَفَفَ VIII ( T ),
a.  Stood in a row, line, rank; drew up in battle-array ( soldiers ).

صَفّ
صَفّ 1 , ( pl. صُفُوْف 27 ),
a.  Row, line, rank; array; order; series; class, category.

صُفَّة
صُفَّة 3t , ( pl. صُفَف 9 ,  صِفَاْف 23 ),
a.  Saddlecushion.

b.  [ coll. ], Bench; stone slab.

مَصْفَف
مَصْفَف 17 ,
a.  Roast meat. battle-field.

صَفِيْف
صَفِيْف 25 ,
a.  Roast meat.

##### Türkçe

صَفَّ
صَفَّ U ( n. ac. **صَفّ** 1 ),
a. Sıraya, bir çizgiye koydu; düzenledi; (askerleri) savaş düzeninde dizdi; (dizgiyi) dizdi.

b. (Kuş: kanatlarını) yaydı, uzattı.

c. IV’e bak.

صَفَّفَ
صَفَّفَ II ,
a. I ve IV’e bak.

أَصْفَفَ
أَصْفَفَ IV ,
a. (Eyerin) üzerine bir minder koydu.

تَصَاْفَفَ
تَصَاْفَفَ VI ,
a. Karşı karşıya geldi.

اِصْتَفَفَ
اِصْتَفَفَ VIII ( T ),
a. Bir sıra, çizgi, saf hâlinde durdu; (askerleri) savaş düzeninde dizildi.

صَفّ
**صَفّ** 1 , ( pl. **صُفُوْف** 27 ),
a. Sıra, çizgi, saf; dizi; düzen; seri; sınıf, kategori.

صُفَّة
**صُفَّة** 3t , ( pl. **صُفَف** 9 , **صِفَاْف** 23 ),
a. Eyer minderi.

b. [ toplu ], oturak; taş levha.

مَصْفَف
مَصْفَف 17 ,
a. Kızartma et. savaş alanı.

صَفِيْف
صَفِيْف 25 ,
a. Kızartma et.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صفف
صَفَّ - يَصُفُّ -صَفّ -صَفّاً -صَافَ -صَافَُوْن -صَافّة -صَافّات -صَوافّ -مَصْفُوْف -مَصْفُوْفَة -صَفْصَف
صَفَّ - يَصُفُّ + كائن + كائنين أو أكثر: يصفهم في صفوف: يجعل عدداً من الأشياء أو الكائنات تأخذ مواقعها أثناء الثبات أو أثناء الحركة، بحيث تنتظم كل مجموعة منها على خط وهمي مستو ومستقيم كأنه رسم لها لتقف عليه
صَفّ: اسم فعل " صَفَّ - يَصُفُّ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " صَفَّ - يَصُفُّ ": مجموعة من الكائنات المنظمة على خط مستقيم
صَفَّاً: حال  من " صَفّ": على شكل صفوف
مَصْفُوْف: اسم مفعول من " صَفَّ - يَصُفُّ ": ما وقع عليه فعل " صَفَّ - يَصُفُّ ": الأشياء أو الكائنات التي تظمت بشكل مرتب على خطوط وهمية مستوية ومستقيمة
مَصْفُوْفَة: مؤنث " مَصْفُوْف "
صَافَ: اسم فاعل صفة مشبهة من " صَفَّ - يَصُفُّ ": أصلها " صَافِف": من يقف في الصف: من ينتظم ضمن مجموعة مرتبة على خطوط وهمية مستوية ومستقيمة
صَافُّوْن - الصافون: جمع " صَافّ "
صَافّة: مؤنث " صَافّ "
صَافَّات - الصافات: جمع " صَافَّة "
صَوَافّ: حال من " صَافُّون و صَافّات ": وهي " صافة ": وهي بحالة الاصطفاف: وهي مصفوفة: وهي مرتبة صفوفاً: وهي مجموعة على شكل مجموعات على خطوط وهمية مستوية ومستقيمة
صَفْصَف: على وزن "  فعلـَل " اسم فاعل مبالغة " صَفَّ - يَصفُّ ": كثير الصفوف
﴿ويسألونك عن الجبال فقل ينسفها ربي نسفا فيذرها قاعا صفصفا لا ترى فيها عوجا ولا أمتا﴾: قاعاً صفصفاً : قاعاً كثير الخطوط القريبة من بعضها: وهذا يشبه خطوط الرمل الصحراوي أو خطوط تجمع الرمل في قاع البحار
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ترتيب وتنسيق وصف ونظم الأشياء على سطح مستوٍ أمام بعضها"، وهي:
قَطَرَ - يَقْطُر (المتعدي)، وسِقَ - يَسِقَُ، صَفَّ - يَصُفُّ، رَتَلَ - يَرْتُلُ، سَرَدَ- يَسْرُدُ، وَضَنَ - يَضِنُ
صَفَّاً
 	﴿وجاء ربك والملك صفا صفا (22)﴾ الفجر ﴿والصافات صفا (1)﴾ الصافات
 	﴿إن الله يحب الذين يقاتلون في سبيله صفا كأنهم بنيان مرصوص (4)﴾ الصف ﴿فأجمعوا كيدكم ثم ائتوا صفا وقد أفلح اليوم من استعلى(64)﴾ طه
 	﴿يوم يقوم الروح والملائكة صفا لا يتكلمون إلا من أذن له الرحمان وقال صوابا(38)﴾ النبأ ﴿وعرضوا على ربك صفا لقد جئتمونا كما خلقناكم أول مرة بل زعمتم ألن نجعل لكم موعدا(48)﴾ الكهف
مصفوفة
 ﴿متكئين على سرر مصفوفة وزوجناهم بحور عين(20)﴾ الطور ﴿ونمارق مصفوفة (15)﴾ الغاشية
الصافون - الصافات
 ﴿وإنا لنحن الصافون (165)﴾ الصافات ﴿والصافات صفا (1)﴾ الصافات
 	﴿ألم ترى أن الله يسبح له من في السماوات والأرض والطير صافات كل قد علم صلاته وتسبيحه والله عليم بما يفعلون(41)﴾ النور ﴿أولم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن ما يمسكهن إلا الرحمان إنه بكل شيء بصير(19)﴾ الملك
صواف
 ﴿والبدن جعلناها لكم من شعائر الله لكم فيها خير فاذكروا اسم الله عليها صواف فإذا وجبت جنوبها فكلوا منها وأطعموا القانع والمعتر كذلك سخرناها لكم لعلكم تشكرون (36)﴾ الحج
صفصفا
 ﴿ويسألونك عن الجبال فقل ينسفها ربي نسفا(105) فيذرها قاعا صفصفا (106)لا ترى فيها عوجا ولا أمتا(107)﴾ طه
مختار الصحاح
● [صفف] ص ف ف: الصَّفُّ واحد الصُّفوفِ و صَافُّوهُم في القتال و المَصَفُّ الموقف في الحرب والجمع المَصافُّ و صُفَّةُ الدار واحدة الصُّفَفِ و صَفَّ القوم من باب رد فاصْطَفُّوا أي أقامهم صَفَّا و صَفَّتِ الإبل قوائمها فهي صَافَّةٌ و صَوافُّ و الصَّفْصَفُ المستوي من الأرض و الصَّفْصافُ شجر الخلاف
الراغب
صف
- الصف: أن تجعل الشيء على خط مستو، كالناس والأشجار ونحو ذلك، وقد يجعل فيما قاله أبو عبيدة بمعنى الصاف (راجع: مجاز القرآن 2/257). قال تعالى: }إن الله يحب الذين يقاتلون في سبيله صفا﴿[الصف/ 4]،﴾ثم ائتوا صفا﴿[طه/64]، يحتمل أن يكون مصدرا، وأن يكون بمعنى الصافين، وقال تعالى:﴾وإنا لنحن الصافون﴿[الصافات/165]،﴾والصافات صفا﴿[الصافات/1]، يعني به الملائكة.﴾وجاء ربك والملك صفا صفا﴿[الفجر/22]،﴾والطير صافات﴿[النور/41]،﴾فاذكروا اسم الله عليها صواف﴿[الحج/36]، أي: مصطفة، وصففت كذا: جعلته على صف. قال:﴾على سرر مصفوفة﴿[الطور/20]، وصففت اللحم: قددته، وألقيته صفا صفا، والصفيف: اللحم المصفوف، والصفصف: المستوي من الأرض كأنه على صف واحد. قال:﴾فيذرها قاعا صفصفا لا ترى فيها عوجا ولا أمتا{ [طه/106]، والصفة من البنيان، وصفة السرج تشبيها بها في الهيئة، والصفوف: ناقة تصف بين محلبين فصاعدا لغزارتها، والتي تصف رجليها، والصفصاف: شجر الخلاف.
ملخص اللسان
1.     الصَّفُّ: السَّطْرُ المُسْتَوي من كل شيء معروفٌ، وجمعه صُفُوفٌ
2.     وصَفَّ القوم يَصُفُّونَ صَفّاً واصْطَفُّوا وتَصافُّوا: صاروا صَفّاً.وتَصافُّوا عليه: اجتمعوا صَفّاً
3.    والصوافُّ: جمع صافّةٍ. وناقة صَفُوفٌ:تَصُفُّ يديها عند الحَلَبِ. وصفَّت الناقة تَصُفُّ، وهي صَفوفٌ: جمعت بين   مِحْلَبَيْن أَو ثلاثة في حَلْبة
4.    والصُّفَّةُ: الظُّلَّةُ
5.     وأَرض صَفْصَفٌ: مَلْساء مُسْتَوِية. وفي التنزيل: فََيَذَرُها فاعاً صَفْصفاً؛ الفراء الصَّفْصَفُ الذي لا نبات فيه
6.     والبُدْنُ الصَّوافُّ: المصفوفة للنحر التي تُصَفَّفُ ثم تُنحر. وفي قوله عز وجل: فاذكروا اسم اللّه عليها صَوافَّ؛ منصوبة على الحال أَي قد صَفَّتْ قَوائمها
لسان العرب
● - صفف: الصَّفُّ: السَّطْرُ المُسْتَوي من كل شيء معروفٌ، وجمعه صُفُوفٌ.   وصَفَفْتُ القوم فاصْطَفُّوا إذا أَقمتهم في الحرب صَفّاً. وفي حديث صلاة   الخَوْفِ: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، كان مُصافَّ العَدُوِّ   بعُسْفانَ أَي مُقابِلهم. يقال: صَفَّ الجيشَ يَصُفُّه صَفّاً وصافَّهُ، فهو   مُصافٌّ إذا رَتَّبَ صُفُوفَه في مُقابِل صُفُوفِ العدوّ، والمَصافُّ،   بالفتح وتشديد الفاء: جمع مَصَفٍّ وهو موضع الحرب الذي يكون فيه الصُّفُوفُ.   وصَفَّ القوم يَصُفُّونَ صَفّاً واصْطَفُّوا وتَصافُّوا: صاروا صَفّاً.   وتَصافُّوا عليه: اجتمعوا صَفّاً. اللحياني: تَصافُّوا على الماء   وتَضافُّوا عليه بمعنى واحد إذا اجتمعوا عليه، ومثله تَضَوَّكَ في خُرْئِهِ،   وتَصَوَّكَ إذا تَلَطَّخَ به، وصلاصِلُ الماء وضَلاضِلُه. وقوله عز وجل:   والصافَّاتِ صَفّاً؛ قيل: الصافَّاتُ الملائكةُ مُصْطَفُّونَ في السماء   يسبحون اللّه تعالى؛ ومثله: وإنا لنحن الصَّافُّون؛ قال: وذلك لأَنَّ لهم   مَراتِبَ يقومون عليها صُفُوفاً كما يَصْطَفُّ المُصَلُّون. وقول الأَعرابية   لبنيها: إذا لَقِيتُمُ العَدُوَّ فدَغَرى ولا صَفّاً أَي لا تَصُفُّوا   صَفّاً. والصَّف: موقف الصُّفوفِ. والمَصَفُّ: الموْقفُ في الحرب، والجمع   المَصافُّ، وصافُّوهم القِتالَ. والصَّفُّ في القرآن المُصَلَّى وهو من   ذلك لأَن الناس يَصْطَفُّون هنالك. قال اللّه تعالى: ثم ائْتُوا صَفّاً؛   مُصْطَفّين فهو على هذا حال. قال الأزهري: معناه ثم ائْتُوا الموضع الذي   تجتمعون فيه لعيدكم وصلاتِكم. يقال: ائْتِ الصفَّ أَي ائْتِ المُصَلَّى،   قال: ويجوز ثم ائْتُوا صفّاً أَي مصطفين ليكون أَنْظَم لكمْ وأَشدّ   لهَيْبَتِكم. الليث: الصفُّ واحد الصُّفوف معروف. والطير الصَّوافُّ: التي   تَصُفُّ أَجْنِحتَها فلا تحركها. وقوله تعالى: وعُرِضُوا على ربك صَفّاً؛ قال   ابن عرفة: يجوز أَن يكونوا كلهم صَفّاً واحداً ويجوز أَن يقال في مثل   هذا صَفَّاً يراد به الصُّفُوفُ فيؤدي الواحدُ عن الجميع.   وفي حديث البقرة وآل عمران: كأَنهما حِزْقانِ من طَيْر صَوافَّ باسِطاتٍ   أَجْنِحَتَها في الطيران، والصوافُّ: جمع صافّةٍ. وناقة صَفُوفٌ:   تَصُفُّ يديها عند الحَلَبِ. وصفَّت الناقة تَصُفُّ، وهي صَفوفٌ: جمعت بين   مِحْلَبَيْن أَو ثلاثة في حَلْبة. والصف: أَن تَحْلُبَ الناقةَ في مِحْلبين   أَو ثلاثة تَصُفُّ بينها؛ وأَنشد أَبو زيد:   ناقةُ شَيْخٍ للإلهِ راهِبِ   تصُفُّ في ثلاثةِ المَحالِب:   في اللَّهْجَمَيْنِ والهَنِ المُقارِب   اللَّهْجَمُ: العُسُّ الكبير، وعَنى بالهَنِ المُقارِبِ العُسَّ بين   العُسَّيْنِ. الأَصمعي: الصَّفُوفُ الناقةُ التي تجمع بين مِحْلَبَيْنِ في   حَلْبة واحدة، والشَّفُوع والقَرُون مثلها. الجوهري: يقال ناقة صَفُوفٌ   للتي تَصُفُّ أَقْداحاً من لبنها إذا حُلِبتْ، وذلك من كثرة لبنها، كما   يقال قَرُونٌ وشَفُوعٌ؛ قال الراجز:   حَلْبانَةٍ رَكْبانَةٍ صَفُوفِ،   تَخْلِطُ بَينَ وَبَرٍ وصُوفِ   وقول الراجز:   تَرْفِدُ بَعْدَ الصَّفِّ في فُرْقانِ   هو جمع فَرْقٍ. والفَرْقُ: مِكْيالٌ لأَهل المدينة يسَعُ ستة عشر   رِطلاً. والصفُّ: القَدحانِ لإقرانِهما. وصَفَّها: حَلَبَها. وصَفَّتِ الطيرُ   في السماء تَصُفُّ: صَفَّتْ أَجنحتها ولم تحركها . وقوله تعالى: والطيرُ   صافَّاتٍ؛ باسِطاتٍ أَجْنِحَتها. والبُدْنُ الصَّوافُّ: المصفوفة للنحر   التي تُصَفَّفُ ثم تُنحر. وفي قوله عز وجل: فاذكروا اسم اللّه عليها   صَوافَّ؛ منصوبة على الحال أَي قد صَفَّتْ قَوائمها فاذكروا اللّه عليها في   حالِ نحْرها صوافَّ، قال: ويحتمل أَن يكون معناها أَنها مُصْطَفّةٌ في   مَنْحَرِها. وعن ابن عباس في قوله تعالى صوافّ، قال: قياماً. وعن ابن عمر في   قوله صوافّ قال: تُعْقَلُ وتقوم على ثلاث، وقرأَها ابن عباس صَوافِنَ   وقال: معقولة، يقول: بسم اللّه واللّه أكبر اللهم منك ولك. الجوهري: صَفّتِ   الإبلُ قَوائِمها، فهي صافَّةٌ وصَوافُّ. وصَفَّ اللحمَ يَصُفُّه صَفّاً،   فهو صَفِيفٌ: شَرَّحَه عِراضاً، وقيل: الصَّفِيفُ الذي يُغْلى إغْلاءَةً   ثم يُرْفَعُ، وقيل: الذي يُصَفُّ على الحصى ثم يُشْوَى، وقيل: القَدِيدُ   إذا شُرِّرَ في الشمس يقال صَفَفْتُه أَصُفُّه صَفّاً؛ قال امرؤ القيس:   فَظَلَّ طُهاةُ اللَّحْمِ منْ بَينِ مُنْضِجٍ   صَفِيفَ شِواء، أَو قَدِيرٍ مُعَجَّلِ   ابن شميل: التَّصْفِيف نحو التَّشْريحِ وهو أَن تُعرِّض البَضْعةَ حتى   تَرِقّ فتراها تَشِفُّ شَفِيفاً . وقال خالد بن جَنْبة: الصفِيفُ أَن   يُشَرَّحَ اللحمُ غير تشريح القَدِيدِ، ولكن يُوَسَّعُ مثل الرُّغْفان، فإذا   دُقَّ الصفِيفُ ليؤكل، فهو قَدِيرٌ، فإذا تُرِك ولم يُدَقَّ، فهو صَفيفٌ.   الجوهري: الصَّفِيفُ ما صُفَّ من اللحم على الجمر لِيَنْشَويَ، تقول   منه: صَفَفْتُ اللحمَ صَفّاً. وفي حديث الزبير: كان يَتَزَوَّدُ صَفِيف   الوَحْشِ وهو مُحْرِم أَي قَدِيدَها. يقال: صَففتُ اللحمَ أَصُفُّه صفّاً إذا   تركته في الشمس حتى يجِفَّ.   وصُفّةُ الرَّحْلِ والسَّرْجِ: التي تَضُمّ العَرْقُوَتَينِ   والبِدادَينِ من أَعْلاهما وأَسفلهما، والجمع صُفَفٌ على القياس. وحكى سيبويه:   وصَفَّ الدابةَ وصفَّ لها عمل لها صُفَّةً. وصَفَفْتُ لها صُفَّة أَي   عَمِلْتُها لها. وصَفَفْت السرْجَ: جعلت له صُفَّة. وفي الحديث: نَهَى عن صُفَفِ   النُّمُورِ؛ هي جمع صُفّة وهي للسرج بمنزلة المِيثرَة من الرَّحْل؛ قال   ابن الأَثير: وهذا كحديثه الآخر: نَهى عن رُكوبِ جلود النُّمُورِ. وصُفّةُ   الدارِ: واحدة الصُّفَفِ؛ الليث: الصُّفّةُ من البُنْيانِ شبه البَهْو   الواسِع الطويلِ السَّمْكِ. وفي الحديث ذكر أَهْلِ الصُّفّة، قال: هم   فُقراء المهاجرين ومن لم يكن له منهم منزل يسكنه فكانوا يَأْوُون إلى موضع   مُظَلَّل في مسجد المدينة يسكنونه وفي الحديث: مات رجلٌ من أَهل الصُّفّة؛   هو موضع مظلَّل من المسجد كان يأْوي إليه المساكينُ وصُفّةُ البُنْيانِ:   طُرَّته. والصُّفَّةُ: الظُّلَّةُ. ابن سيده: وعذاب يوم الصُّفَّة كعذاب   يوم الظُّلَّة. التهذيب: الليث وعذاب يوم الصفة كان قومٌ عَصَوْا   رسُولَهم فأَرسل اللّه عليهم حَرّاً وغَمّاً غَشِيَهم من فوقهم حتى هلكوا. قال   أَبو منصور: الذي ذكره اللّه في كتابه عَذابُ يوم الظلة لا عذابُ يوم   الصفة، وعُذِّبَ قوم شُعَيب به، قال: ولا أَدْري ما عذابُ يوم الصفَّة. وأَرض   صَفْصَفٌ: مَلْساء مُسْتَوِية. وفي التنزيل: فََيَذَرُها فاعاً   صَفْصفاً؛ الفراء الصَّفْصَفُ الذي لا نبات فيه، وقال ابن الأَعرابي: الصفصف   القَرْعاء، وقال مجاهد: قاعاً صفصفاً، مستوياً. أَبو عمرو: الصفصف المستوي من   الأَرض، وجمعه صَفاصِفُ؛ قال الشاعر:   إذا رَكِبَتْ داوِيَّةً مُدْلَهِمّةً،   وغَرَّدَ حادِيها لها بالصَّفاصِفِ   والصَّفْصَفَةُ كالصَّفْصَفِ؛ عن ابن جني، والصفصَفُ: الفَلاةُ.   والصُّفْصُفُ: العُصْفور، في بعض اللغات.   والصَّفْصافُ: الخِلافُ، واحدته صَفْصافةٌ، وقيل: شجر الخِلاف شامِيّة.   والصَّفْصَفةُ دُوَيْبّة، وهي دخيل في العربية؛ قال الليث: هي الدويبة   التي تسميها العجم السيسك، وروي أَن الحجاج قال لِطبّاخِه: اعْمَلْ لنا   صفصافةً وأَكْثِرْ فَيْجَنَها، قال: الصَّفْصافةُ لغة ثَقِيفِيّةٌ، وهي   السِّكْباجة. أَبو عمرو: الصَّفْصفةُ السِّكباجة والفَيْجَنُ السَّدابُ. وفي   حديث أَبي الدرداء، رضي اللّه عنه: أَصْبَحْتُ لا أَملِك صُفَّةً ولا   لُفَّةً؛ الصفَّةُ: ما يجعل على الرَّاحة من الحُبُوبِ، واللُّفّةُ   اللُّقْمَة. وصَفْصَفةُ الغَضَا: موضع، وذكر ابن بري في هذه الترجمة صِفُّونَ،   قال: وهو موضع كانت فيه حَرْب بين عليّ، عليه السلام، وبين معاوية؛ وأَنشد   لمُدْرِكِ بن حُصَيْنٍ الأَسدي:   وصِفُّونَ والنَّهْرُ الهَنِيُّ ولُجَّةٌ،   من البَحْرِ، مَوقُوفٌ عليها سَفِينُها   قال: وتقول في النصب والجر رأَيت صِفِّينَ ومررت بِصِفِّين، ومن أَعرب   النون قال هذه صفينُ ورأَيت صفينَ، وقال في ترجمة صفن عند كلام الجوهري   على صِفِّين، قال: حقه أَن يذكر في فصل صفف لأَن نونه زائدة بدليل قولهم   صِفُّونَ فيمن أعربه بالحروف.
مقاييس اللغة:
(صف) الصاد  والفاء  يدلُّ على أصلٍ واحدٍ، وهو استواءٌ في الشيء وتساوٍ بين شَيئين في المَقَرّ. من ذلك الصَّفُّ، يقال وقفَا صفَّاً، إِذا وَقَفَ كلُّ واحدٍ إلى جنْب صاحبه. واصطفَّ القومُ وتصافُّوا. والأصل في ذلك الصَّفْصَف، وهو المستوي من الأرض، فيقال للمَوقِف في الحرب إِذا اصطفَّ القومُ: مَصَفٌّ، والجمع المصافّ. والصَّفوف: النّاقة التي تَصُفُّ، أي تجمع بين مِحْلَبَين في حَلْبة. والصَّفُوفُ أيضاً: التي تصفُّ يدَيْها عند الحَلَب.
وممّا شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُتطَلَّب لـه في القياس وجهٌ، غيرَ أنَّا نكره القياسَ المتمَحَّل المستَكْرَه، وهذا الذي ذكرناه، فهو الصفيف، قال * قومٌ: هو القَديد. وقال آخرون: هو اللَّحم يُحْمَل في الأسفار طبيخاً أو شِواءً فلا يُنْضَجُ. قال:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])
القاموس المحيط:
الصَّفُّ المَصْدَرُ، كالتَّصْفِيفِ، وواحِدُ الصُّفوفِ، والقومُ المُصْطَفُّونَ، وأنْ تَحْلُبَ الناقَةَ في مِحْلَبَيْنِ أو ثَلاَثَةٍ، وأن يَبْسُطَ الطائِرُ جَناحَيْهِ، و ة بالمَعَرَّةِ. و " الصَّافَّاتِ صَفّاً " المَلائكَةُ المُصْطَفُّونَ في السماءِ، يُسَبِّحونَ، لهم مَرَاتِبُ يَقومونَ عليها صُفوفاً، كما يَصْطَفُّ المُصَلُّونَ. و " يُؤْكَلُ مادَفَّ، ولا يُؤْكَلُ ما صَفَّ " ، في د ف ف. والمَصَفُّ مَوْضِعُ الصَّفِّ، ج مَصَافُّ.
وناقةٌ صَفوفٌ: تَصُفُّ أقْدَاحاً من لَبَنِها لكَثْرَتِهِ، أو تَصُفُّ يَدَيْها عندَ الحَلْبِ.
وصَفَّتِ الإِبِلُ قَوائمَهَا، فهي صافَّةٌ وصَوافُّ، وفي التَّنْزيلِ: " فاذْكُرُوا اسْمَ اللّهِ عليها صَوافَّ " ، أي: مَصْفوفَةً، فَواعِلُ بمَعْنَى مَفاعِلَ، وقيلَ: مُصْطَفَّةً. والصَّفَفُ، مُحرَّكةً: ما يُلْبَسُ تَحْتَ الدِرْعِ.
وصُفَّةُ الدارِ والسَّرْجِ: م، ج: كصُرَدٍ، و من الدَّهْرِ: زَمانٌ منه. وأهْلُ الصُّفَّةِ: كانوا أضْيافَ الإِسْلامِ، كانوا يَبيتونَ في مَسْجِدِهِ، صلى الله عليه وسلم، وهي مَوْضِعٌ مُظَلَّلٌ من المَسْجِدِ.
والصَّفيفُ، كأَميرٍ: ما صُفَّ في الشمسِ لِيَجِفَّ، وعلى الجَمْرِ لِيَنْشَوِيَ. وصَفَفْتُ القَوْمَ: أقَمْتُهُمْ في الحربِ وغَيْرِها صَفّاً، و السَّرْجَ: جَعَلْتُ له صُفَّةً، كأَصْفَفْتُهُ. والصَّفْصَفُ: المُسْتَوي من الأرضِ، وصَفْصَفَ: سارَ وَحْدَهُ فيه، و : حَرْفُ الجَبَلِ، وبِهاءٍ: السِكْباجَةُ، كالصَّفْصافَةِ. وكهُدْهُدٍ: العُصْفورُ. وصَفْصَفَتُهُ: صَوْتُهُ. والصَّفْصافُ: شَجَرُ الخِلافِ، واحِدَتُهُ: بِهاءٍ.
وصَفْصَفَ: رَعاهُ. وصافُّوهُمْ في القِتالِ: وقَفوا مُصْطَفِّين. وهو مُصافِّي: صُفَّتُهُ بِحِذاءِ صُفَّتِي.
والتَّصافُّ: التَّساطُرُ. واصْطَفُّوا: قاموا صُفوفاً.
- الصُّفوفُ المَظالُّ، والأصْلُ السينُ.
تاج العروس:
ص ف ف
الصَّفُّ : المصدَرُ كالتَّصْفِيفِ يُقالُ : صَفَّ الجَيْشَ يَصُفُّه صَفّاً وصَفَّفَهُ غير أَنَّ التَّصْفِيفَ فيه المُبالَغَةُ . والصَّفُّ : واحِدُ الصُّفوفِ ومنه الحَديثُ : سَوُّوا صُفُوفَكُمْ فإِن تَسْوِيَةَ الصُّفُوفِ من تَمامِ الصَّلاةِ . والضَّفُّ : القومُ المُصْطَفُّونَ وبه فُسِّرَ قولُه تعالى : " ثم ائْتُوا صَفّاً " قالَهُ الأَزْهَرِيُّ وكذا قولُه تَعالَى : " وعُرِضُوا على رَبِّكَ صَفّاً " قالَهُ ابنُ عَرَفَةَ . والصَّفُّ : أَنْ تَحْلُبَ الناقَةَ في مِحْلَبَيْنِ أَو ثَلاثَةٍ تَصُفُّ بينَها وأَنْشَدَ أَبو زَيْدٍ :
" ناقَةُ شَيْخٍ للإِلهِ راهِبِ
" تَصُفُّ في ثَلاثَةَِ المَحالِبِ
" في اللَّهْجَمَيْنِ والهِنِ المُقارِبِ والصّفُّ : أَنْ يَبْسُطَ الطائِر جَناحَيْهِ وقد صَفَّت الطَّيْرُ في السَّماءِ تَصُفُّ صَفّاً : بَسَطَتْ أَجْنِحَتَها ولم تُحَرِّكْها وقولُه تَعالى : " والطَّيْرُ صافّاتٍ " أي : باسِطاتٍ أَجْنِحَتَها . والصَّفُّ : ة بالمَعَرَّةِ وفي العُبابِ : ضَيْعَةٌ بها . وقولُه تَعالى : " والصَّافّاتِ صَفّاً " هي : الملائِكَةُ المُصْطَفُّونَ في السّماءِ يُسَبِّحُونَ ومنه قَوْلُه تَعالَى : " وإِنّا لنَحْنُ الصّافُّونَ " وذلك أَنَّ لَهُمْ مَراتِبَ يَقُومُونَ عليها صُفُوفاً كما يَصْطَفُّ المُصَلُّونَ . وفي الحَدِيثِ : " يُؤْكَلُ ما دَفَّ ولا يُؤْكَلُ ما صَفَّ " تَقَدَّم ذِكْرُه في د ف ف فراجِعْه . والمَصَفُّ : موضِعُ الصَّفِّ في الحَرْبِ ج : مَصَافُّ . وفي الصِّحاح : ناقَةٌ صَفُوفٌ : للتي تَصُفُّ أَقْداحاً من لَبَنِها إذا حُلِبَتْ لكَثْرَتِهِ أَي : اللَّبَنِ كما يُقالُ : قَرُونٌ وشَفُوعٌ قال :
" حَلْبانَةٍ رَكْبانَةٍ صَفُوفِ
" تَخْلِطُ بينَ وَبَرٍ وصُوفِ
أَو الصَّفُوفُ : هي التي تَصُفُّ يَدَيْها عندَ الحَلْبِ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ والصّاغانِيُّ زادَ الأَخيرُ : وصَفَّتِ الإِبِلُ قَوائِمَها فَهِيَ صافَّةٌ وصَوافُّ وفي التَّنْزِيلِ : " فاذْكُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَيْها صَوافَّ " أَيْ : مَصْفُوفَةً للنَّحْرِ تُصَفَّفُ ثُمَّ تُنْحَرُ مَنْصُوبَةٌ على الحالِ أَي : قد صَفَّتْ قوائِمَها فاذْكُرُوا اسمَ اللهِ عليها في حالِ نَحْرِها صَوافَّ قالَ الصّاغانِيُّ : فَواعِلُ بمَعْنَي مَفاعِلُ وقيل : مُصْطَفَّةً أَي : أَنَّها مُصْطَفَّةٌ في مَنْحَرِها وعن ابنِ عَبّاسٍ صَوافِن وقال : مَعْقُولَة يَقُولُ : باسِمِ اللهِ واللهُ أَكْبَرُ اللهُمَّ منكَ ولَكَ . وقالَ : عن ابْنِ عَبّادٍ : الصَّفَفُ محَرَّكَةً : ما يُلْبَسُ تحتَ الدِّرْعِ يومَ الحَرْبِ . وصُفَّةُ الدّارِ وصُفَّةُ السَّرْجِ : م مَعْرُوفٌ ج : صُفَفٌ كصُرَدٍ على القِياسِ وهي التي تَضُمُّ العُرْقُوَتَيْنِ والبِدادَيْنِ من أَعْلاهُما وأَسْفَلِهما وقال ابنُ الأَثِيرِ : صُفَّةُ السَّرْجِ بِمَنْزِلَةِ المِيثَرَةِ ومنه الحَديثُ " نَهَي عن صُفَفِ النُّمُورِ " . وقالَ اللَّيْثُ : الصُّفَّةُ من البُنْيَانِ : شِبْهُ البَهْوِ الواسِع الطَّوِيلِ السَّمْكِ . وهو في الثاني مَجازٌ . والصُّفَّةُ من الدَّهْرِ : زَمانٌ منه . يُقال : عِشْنا صُفَّةً من الدَّهْرِ نَقَلَه الصّاغانِيُّ وهو مَجازٌ . وأَهْلُ الصُّفَّةِ جاءَ ذِكْرُهُم في الحَدِيثِ : كانُوا أَضْيافَ الإِسْلامِ من فُقَراءِ المُهاجِرِينَ ومَنْ لم يَكُنْ له مِنْهُمْ مَنْزِلٌ يَسْكُنُه كانُوا يَبِيتُونَ في مَسْجِدِهِ صَلَّى اللهُ عليهِ وسَلَّمَِ وهي مَوْضِعٌ مُظَلَّلٌ من المَسْجِدِ كانوا يَأْوُونَ إِليهِ وكانُوا يَقِلُّونَ تارةً ويَكْثُرونَ تارَةً وقد سَبَقَ لي في ضَبْطِ أَسْمائِهم تَأْلِيفٌ صَغِيرٌ سَمَّيْتُهُ : تُحْفَةَ أَهْلِ الزُّلْفَةِ في التَّوَسُّلِ بأَهْلِ الصُّفَّةِ أَوصَلْتُ فيه أَسْماءَهُم إِلى اثْنَيْنِ وتِسْعِينَ اسْماً . وفي المُحْكَم : وعَذابُ يَوْمِ الصُّفَّةِ كعَذابِ يومِ الظُّلَّةِ وفي التَّهْذِيبِ : قالَ اللَّيْثُ : وعَذابُ يومِ الصُّفَّةِ : كان قَوْمٌ عَصَوْا رَسُولَهُم فأَرْسَلَ اللهُ عليهم حَرّاً وغَمّاً غَشِيَهُمْ من فَوْقِهِمْ حَتّى هَلَكُوا . قالَ الأَزهرِيُّ : الَّذِي ذكَرَهُ الله في كِتابَهِ : " عَذابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ " لا عَذابُ يَوْمِ الصُّفَّةِ وعَذَّبَ قَوْمَ شُعَيْبٍ به قالَ : ولا أَدْرِي ما عَذابُ يومِ الصُّفَّةِ وهكذا نَقَلَه الصّاغانِيُّ أَيْضاً في كِتابَيْهِ وسَلَّمَهُ . قلتُ : وكأَنَّه يَعْنِي بالصُّفَّةِ الظُّلَّةِ لاتِّحادِهِما في المَعْنَى وإِليه يُشِيرُ قولُ ابنِ سِيدَه الماضِي ذِكْرُهُ فَتَأَمَّلْ . والصَّفِيفُ كأَمِيرٍ : ما صُفَّ فِي الشَّمْسِ ليَجِفَّ وقد صَفَّهُ في الشَّمْسِ صَفّاً ومنه حَديثُ ابنِ الزُّبَيْرِ : أَنَّهُ كانَ يَتَزَوَّدُ صَفِيفَ الوَحْشِ وهو مُحْرِمٌ أَي : قَدِيدَها نَقَلَهُ صاحِبُ اللِّسانِ والصاغانِيّ . وفي الصِّحاح : الصَّفِيفُ : ما صُفَّ من اللَّحْمِ على الجَمْرِ ليَنْشَوِيَ . وقالَ غَيْرَهُ : والَّذِي يُصَفُّ عَلَى الحَصَى ثم يُشْوَى . وقيل : الصَّفِيفُ من اللَّحْمِ : المُشَرَّحُ عَرْضاً وقِيلَ : هو الَّذي يُغْلَى إِغلاءَةً ثم يُرْفَعُ . وقال ابنُ شُمَيْل : التَّصْفِيفُ : مثل التَّشْرِيحِ هو أنَْ تُعَرِّضَ البَضْعَةَ حتى تَرِقَّ فَتراها تَشِفُّ شَفِيفاً . وقال خالدُ بنُ جَنْبَةَ : الصَّفِيفُ : أَن يُشَرَّحَ اللَّحْمُ غيْرَ تَشْرِيحِ القَديدِ ولكن يُوَسَّعُ مثلَ الرُّغْفانِ فإِذا دق الصفين ليؤكل فهو قدير فإذا تُرِكَ ولم يُدَقَّ فهُو صَفِيفٌ أَنشَدَ الجَوْهَرِيُّ لامْرِئِ القَيْسِ :
فظَلَّ طُهاةُ اللَّحْمِ مِنْ بَيْنِ مُنْضِجٍ ... صَفِيفَ شِواءٍ أَو قَدِيرٍ مُعَجَّلِ
وصَفَفْتُ القَوْمَ أَصُفُّهُمْ صَفّاً : أَقَمْتُهُمْ في الحَرْبِ وغَيْرِها صَفّاً . والسَّرْجُ : جَعَلْتُ له صُفَّةً وهي كَهَيْئَةِ المِيثَرَةِ وهو مَجازٌ وقد نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ وغيرُه كأَصْفَفْتُه وهي لُغَةٌ ضَعِيفَةٌ نَقَلَه الصّاغانيُّ . والصَّفْصَفُ كجَعْفَرٍ : المُسْتَوي مِنَ الأَرْضِ كما في الصِّحاحِ وهو قَوْلُ أَبي عَمْروٍ وقالَ غيرُه : الأَمْلَسُ وفي التنزيل : " فيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً " . قال الفَرّاءُ : الصَّفْصَفُ : الذي لا نَباتَ فيه . وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : هي القَرْعاءُ . وقال مُجاهِدٌ : أَي مُسْتَوِياً . والجمعُ صَفاصِفُ قال العَجّاجُ :
" من حَبْلِ وَعْساءَ تُناصِي صَفْصَفَا وقال الشَّماخُ :
غَلْباءُ رَقْباءُ عُلْكُومٌ مُذَكَّرَةٌ ... لِدَفِّها صفْصَفٌ قُدّامُهُ مِيلُ وقال آخر :
إِذارَكِبَتْ داوِيَّةً مُدْلَهِمَّةً ... وغَرَّدَ حادِيها لها بالصَّفاصِفِ وصَفْصَفَ الرَّجُلُ : سارَ وَحْدَهُ فيهِ نقَلَه الصاغانيُّ . والصَّفْصَفُ : حَرْفُ الجَبَلِ نقله ابن عَبّادٍ . والصَّفْصَفَةُ بهاءٍ : السِّكْباجَةُ عن أَبي عمْرٍو كالصَّفْصافَةِ وهي لُغَةٌ ثَقَفِيَّةٌ ومنه قَولُ الحَجّاجِ لطَبّاخِه : اعمَلْ لِي صَفْصافَةً وأَكْثِرْ فَيْجَنَها . والصُّفْصُفُ كهُدْهُدٍ : العُصْفُورُ في بَعْضِ اللُّغاتِ قالَه ابنُ دُرَيْدٍ . وصَفْصَفَتُه : صَوْتُه نقله الصّاغانِيُّ . و الصَّفْصافُ بالفتح : شَجَرُالخِلافِ كما في الصّحاح وهي لغةٌ شامِيَّةٌ قال شيخُنا : سَبَقَ له أَنَّ الخِلافَ ككِتابٍ : صِنْفٌ من الصَّفْصافِ وليسَ بهِ وهُنا جَزَمَ بأَنَّهُ هُوَ ففي كَلامِه تَدافُعٌ ظاهرٌ كما أَشارَ إِليه في النامُوسِ ولَعَلَّه فيه خِلافٌ أَشارَ فِي كلِّ مَوْضِعٍ إِلى قَوْلٍ وفيه نَظَرٌ فَتأَمَّلْ . واحِدَتُه بهاءٍ . وصَفْصَفَ : رَعاهُ نَقَلَه الصّاغانِيُّ . وصافُّوهُم في القِتالِ : وَقَفُوا مُصْطَفِّينَ كما في العُبابِ . ويُقالُ : هو مُصافِّي أَي : صُفَّتُهُ بحِذاءِ صُفَّتي نقله ابنُ دُرَيْدٍ . والتَّصافُّ : التَّساطُرُ نَقَلَهُ ابنُ دُرَيْدٍ يقال : تَصافُّوا : أَي صارُوا صَفّاً . وتَصافُّوا عليه : اجْتَمَعُوا صَفّاً . وقال اللِّحْيانِيُّ : تَصافُّوا على الماءِ وتَضَافُّوا عليهِ بمَعْنىً واحدٍ : إِذا اجْتَمَعُوا عليهِ ومِثْلُه : تَصَوَّكَ في خُرْئِه وتَضَوَّكَ : إِذا تَلَطَّخَ بهِ وصَلاصِلُ الماءِ وضَلاضِلُه . واصْطَفُّوا : قامُوا صُفُوفاً نَقَلَه ابنُ دُرَيْدٍ وهو مُطاوِعُ صَفَّهُم صَفّاً . ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : الصَّفْصَفَةُ : الفَلاةُ عن ابنِ دُرَيْدٍ . والصَّفْصَفَةُ : دُوَيْبَّةٌ وهي دَخِيلٌ في العَرَبِيّة قال اللَّيْثُ هي الدُوّيْبَّةُ التي تُسَمِّيها العَجَمُ السِّيْسْك . والصَفْصافُ : حَصْنٌ مَعْرُوفٌ من ثُغُورِ المَصِيصةِ كما في العُبابِ . والتَّصْفِيفُ : مُبالغَةٌ في الصَّفِّ قالَهُ ابنُ دُرَيْدٍ . وتَصْفِيفُ اللَّحْمِ : تَشْرِيحُه عن ابنِ شُمَيْلٍ . والصَّفاصِفُ : وادٍ عن ابنِ عَبّادٍ . وفي حَدِيثِ أَبي الدَّرْداءِ - رضِيَ الله عنه - : أَصْبَحْتُ لا أَمْلِكُ صُفَّةً ولا لُفَّة الصُّفَّةُ : ما يُجْعَلُ عَلَى الرَّاحَةِ من الحُبوبِ واللُّفَّةُ : اللُّقْمَةُ . وصَفْصَفّهُ الغَضَى : مَوْضِعٌ . وذَكَر ابنُ بَرِّيٍّ - في هذه الترْجَمةِ - صِفُّونَ قالَ : وهو مَوْضِعٌ كانَتْ فِيه حَرْبٌ بينَ عَلِيٍّ ومُعاوِيَةَ رضِيَ اللهُ عنهما وأَنْشَدَ لمُدْرِكِ بنِ حُصَيْنٍ الأَسَدِيّ :
وصِفُّونَ والنَّهْرُ الهَنِيُّ ولُجَّةٌ ... من البَحْرِ مَوْقُوفٌ عَلَيْها سَفِينُها
قال وتَقُولُ في النَّصْبِ والجَرِّ : رأَيْتُ صِفَّيْنَ ومَرَرْتُ بصِفِّينَ ومن أَعْربَ النونَ قالَ : هذْه صِفِّينُ ورأَيتُ صِفِّينَ وقالَ في تَرْجَمَةِ صفن - عند كلامِ الجُوْهَرِيِّ على صِفِّين - قال : حَقُّه أَنْ يُذْكَرَ في فصل صفف لأَنَّ نونَه زائِدَةٌ بدَلِيلِ قولِهم : صِفُّونَ فيمَنْ أَعْرَبَهُ بالحُروفِ . قلتُ : وسيأْتي الكَلامُ عليه في النون . والصَّفّان : قَرْيةٌ بمِصْرَ وقد رأَيْتُها وقَدْ نُسِب إِليها جَماعَةٌ من المُحدِّثِينَ ويُقال في النِّسْبَةِ إِليها : الصَّفِّيُّ . وأَبو مالكٍ بِشْرُ بنُ الحَسَنِ الصَّفِّيُّ نُسِب إِلى لُزُومِه الصَّفَّ الأَوّلَ خَمْسِينَ سنةً وهو من رِجالِ النَّسائِيِّ نَقَلَهُ الحافِظُ . والصُّفِّيَّةُ بالضمِّ : هم الصُّوفِيَّة نُسِبُوا إِلى أَهل الصُّفَّة أَشارَ له الزَّمَخْشَرِيّ في ص و ف

_Türkçe çeviri henüz yok_
