# صفق (ص-ف-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ف - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والصاد والفاء معهما
ق ص ف، ص ف ق، ق ف ص، ف ق ص مستعملات قصف: القَصْفُ: كسر قناة، ونحوها نصفين.
يقال: قَصَفْتُها إذا انكسرت ولم تبن، فإذا بانت قيل: انقصَفتْ.
ورجل قَصِفٌ: سريع الانكسار عن النجدة.
وانقَصَفَ القوم عن كذا إذا خلوا عنه فترة وخذلاناً.
والأَقْصَفُ: الذي انكسرت ثنيته من النصف، وثنية قَصْفاءُ.
والقَصْفُ: اللعب واللهو.
والقاصِفُ: الريح الشديدة تَقْصِفُ الشجرة أي تكسرها.
وقَصَفَ البعير أنيابه يقصِفُها قَصْفاً وقَصيفاً، وهو صريف أنيابه.
صفق: وصَفْقا العنق جانباه، وأصل ذلك الصَّفْقُ أي السقع.
وانصَفَقَ القوم يميناً وشمالاً، والريح تَصفِقُ الثوب في كل صَفْقٍ أي يضطرب.
واصطفَقَ القوم: اضطربوا.
وصَفَقت رأسه بيدي، وعينه صَفقة أي ضربة.
وصِفاقُ البطن: الجلد الباطن الذي يلي سواد البطن، ويقال: جلد البطن كله صِفاق.
والصًّفقةُ: ضرب اليد على اليد في البيع والبيعة.
واصطَفَقَ القوم على أمير واحد أي اجتمعوا عليه، والسين جائز في كله.
قفص: القَفَصُ للطير، والسين لا يجوز.
ورجل قَفِصٌ: منقبض بعضه إلى بعض.
فقص: الفَقّوصُ: البطيخ، بلغة مصر: الذي لم ينضج.

##### Türkçe

**القاف** ve **الصاد** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ق ص ف**، **ص ف ق**، **ق ف ص**، **ف ق ص** kullanımdadır. **قصف**: **القَصْفُ**: bir kamışı ve benzerini iki yarı olarak kırmaktır.
**قَصَفْتُها** denir; kırıldığı ve ayrılmadığı zaman. Ayrıldığı zaman ise **انقصَفتْ** denir.
Ve bir adam **قَصِفٌ**: yiğitlikten çabuk kırılan (kimse).
Ve **انقَصَفَ القوم عن كذا**: bir müddet ve yüzüstü bırakma olarak ondan boşaldıkları zaman.
Ve **الأَقْصَفُ**: ön dişi yarıdan kırılmış olan; ve bir ön diş **قَصْفاءُ**.
Ve **القَصْفُ**: oyun ve eğlence.
Ve **القاصِفُ**: şiddetli rüzgâr; ağacı **تَقْصِفُ** yani onu kırar.
Ve deve, azı dişlerini **قَصَفَ**; onları **يقصِفُها قَصْفاً وقَصيفاً**; bu, azı dişlerinin gıcırdamasıdır.

**صفق**: ve **صَفْقا** boynun iki yanı; bunun aslı **الصَّفْقُ**tur, yani vurma.
Ve **انصَفَقَ القوم** sağa ve sola; ve rüzgâr, her **صَفْقٍ**da elbiseyi **تَصفِقُ**; yani çalkalanır.
Ve **اصطفَقَ القوم**: çalkalandılar.
Ve onun başını elimle **صَفَقت**; ve gözü **صَفقة**: yani bir darbe.
Ve **صِفاقُ البطن**: karnın siyahlığına bitişik olan iç deri; ve denir ki: karnın derisinin tamamı **صِفاق**tır.
Ve **الصًّفقةُ**: alışverişte ve biatte elin ele vurulması.
Ve **اصطَفَقَ القوم على أمير واحد**: yani onun üzerinde toplandılar; ve **السين** hepsinde caizdir.

**قفص**: **القَفَصُ** kuş içindir; ve **السين** caiz değildir.
Ve bir adam **قَفِصٌ**: bir kısmı bir kısmına doğru büzülmüş.

**فقص**: **الفَقّوصُ**: kavun; Mısır diliyle: olgunlaşmamış olan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَفْقُ: الضربُ الذي يُسْمَعُ له صوت، وكذلك التَصْفيقُ. يقال: صَفَقَتْهُ الريح وصَفَّقَتْهُ. والتَصْفيقُ باليد: التَصويتُ بها، وَصَفَقْتُ له بالبيع والبَيعةِ صَفْقاً، أي ضربت يدي على يده. ويقال: ربحتْ صَفْقَتُكَ للشراء، وصَفْقَةٌ رابحةٌ وصَفْقَةٌ خاسرةٌ. وتَصافَقَ القومُ عند البَيْعَةِ. والصَفْقُ: الردُّ والصرفُ، وقد صَفَقْتُهُ فانْصَفَقَ. وصَفَقَ عينَه، أي ردّها وغمّضها. وصَفَقْتُ الباب: رددته. قال الشاعر:
مُتَّكِئاً تُصْفَـقُ أبـوابُـهيسعى عليه العبدُ بالكوبِ
وكذلك أَصْفَقْتُ الباب. وأَصْفَقوا على كذا، أي أطبَقوا عليه. وصَفَقْتُ العود، إذا حرّكت أوةتاره، فاصْطَفَقَ. قال ابن الطثرية:
ويوم كظِلِّ الرمحِ قَصَّر طولَـهُدَمُ الزِقِّ عنا واصْطِفاقُ المَزاهِرِ
والريحُ تَصْفِقُ الأشجار فتَصْطَفِقُ، أي تضطرب. وأَصْفَقَتْ يدُه بكذا، أي صادفَتْه ووافقَتْه. قال النَمْر بن تَولَب:
حتّى إذا طُرِحَ النَصيبُ وأَصْفَقَتْيَدُهُ بِجلْدَةِ ضَرْعِها وحُـوارِهـا
وأَصْفَقْتُ الغنمَ، إذا لم تحلُبها في اليوم إلا مرَّةً. وثوبٌ صَفيقٌ ووجهٌ صَفيقٌ: بيِّن الصَفاقَةِ. قال الأصمعيّ في كتاب الفرسِ: الصِفاقُ: الجِلدُ الذي عليه الشَعَر. وأنشد للجعديّ:
لُطِمْنَ بتُرْسٍ شديدِ الصِـفـاقِ من خشبِ الجَوْزِ لم يُثْقَبِ
قال: يقول ذلك الموضع منه كأنه تُرْسٌ، وهو شديد الصِفاقِ. قال: والصُفْقُ والصَفْقُ: الناحيةُ. وصُفْقُ الجبلِ: صَفْحُهُ وناحيته. قال الشاعر:
وما نُطْفَةٌ في رأسِ نِيقٍ تَمَنَّعَـتْبعَنقاءَ من صَعْبٍ حَمَتْها صُفوفُها
والصَفَقُ بالتحريك: الماء الذي يُصَبُّ في القربة الجديدة فيُحَرَّكُ فيها فيصفرُّ، يقال: ورَدْنا ماءً كأنَّه صَفَقٌ. وتَصْفيقُ الشراب: أن تحوِّله من إناء إلى إناء. وتَصْفيقُ الإبل: أ، تحوّلها من مرعىً قد رعَتْه إلى مكان فيه مرعىً.

##### Türkçe

**الصَفْقُ**: sesi işitilen darbe; **التَصْفيقُ** da böyledir. Denir ki: rüzgâr onu **صَفَقَتْهُ** ve **صَفَّقَتْهُ**. Ve elle **التَصْفيقُ**: onunla ses çıkarma; ve satış ve biat ile onun için **صَفَقْتُ**; **صَفْقاً**, yani elimi onun elinin üzerine vurdum. Ve denir ki: satın alma için senin **صَفْقَتُكَ** kâr etti; ve kârlı bir **صَفْقَةٌ** ve zararlı bir **صَفْقَةٌ**. Ve topluluk biat sırasında **تَصافَقَ**.

Ve **الصَفْقُ**: geri çevirme ve savma; ve onu **صَفَقْتُ** da o da **انْصَفَقَ**. Ve gözünü **صَفَقَ**, yani onu geri çevirdi ve kapadı. Ve kapıyı **صَفَقْتُ**: onu geri çevirdim. Şair dedi ki:
مُتَّكِئاً تُصْفَـقُ أبـوابُـهيسعى عليه العبدُ بالكوبِ
Ve kapıyı **أَصْفَقْتُ** da böyledir. Ve şuna karşı **أَصْفَقوا**; yani onun üzerine kapandılar. Ve teli **صَفَقْتُ**, eğer onun tellerini hareket ettirdiysen; böylece o **اصْطَفَقَ**. İbn الطثرية dedi ki:
ويوم كظِلِّ الرمحِ قَصَّر طولَـهُدَمُ الزِقِّ عنا واصْطِفاقُ المَزاهِرِ
Ve rüzgâr ağaçları **تَصْفِقُ** da onlar **تَصْطَفِقُ**; yani çalkalanırlar. Ve eli şuna **أَصْفَقَتْ**; yani ona rastladı ve ona uygun düştü. النَمْر بن تَولَب dedi ki:
حتّى إذا طُرِحَ النَصيبُ وأَصْفَقَتْيَدُهُ بِجلْدَةِ ضَرْعِها وحُـوارِهـا
Ve koyunları **أَصْفَقْتُ**, eğer onları günde bir kereden başka sağmadıysan. Ve kalın bir elbise **ثوبٌ صَفيقٌ** ve kalın bir yüz **وجهٌ صَفيقٌ**: **الصَفاقَةِ**si açık olan. الأصمعيّ at kitabında dedi ki: **الصِفاقُ**: üzerinde kıl bulunan deri. Ve الجعديّ’den okudu:
لُطِمْنَ بتُرْسٍ شديدِ الصِـفـاقِ من خشبِ الجَوْزِ لم يُثْقَبِ
Dedi ki: o, onun o yerini sanki bir kalkanmış gibi söylüyor; ve o, **الصِفاقِ**ı şiddetlidir. Dedi ki: ve **الصُفْقُ** ve **الصَفْقُ**: taraf. Ve dağın **صُفْقُ**u: onun yüzü ve tarafı. Şair dedi ki:
وما نُطْفَةٌ في رأسِ نِيقٍ تَمَنَّعَـتْبعَنقاءَ من صَعْبٍ حَمَتْها صُفوفُها
Ve harekeli **الصَفَقُ**: yeni kırbaya dökülen, sonra içinde çalkalanan, böylece sararan su; denir ki: **صَفَقٌ** gibi sanki bir suya vardık. Ve içeceğin **تَصْفيقُ**u: onu bir kaptan bir kaba aktarman. Ve develerin **تَصْفيقُ**u: (أ) onu, otladığı bir meradan, içinde mera bulunan bir yere nakletmendir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ص ف
قصف ، صفق ، فقص ، قفص ، صقف .
قصف : روى أبو داود عن النضرِ بن شميل أنه روى حديثاً بإسناد له أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) خَرَجَ يوماً على صَعْدَةٍ يتبعَها حذاقى عليها قَوْصفٌ لم يَبقَ منها إلا قَرْقَرُهَا .
قال النَّضرُ : الصّعْدَةُ : الأَتانُ ، والحذاقيُّ : الْجَحْشُ ، والقَوْصفُ : القَطِيفَةُ وقَرْقَرُها ظَهْرُهَا .
وقال ابن السكيت : القَصْفُ مَصدَرُ قَصَفْتُ العودَ أقْصفُهُ قَصْفاً إذا كَسرْتُهُ .
قال : والقَصْفُ من الهديرِ .
ويقال : عُودٌ قَصِفٌ بين القصَفِ إذا كان خَواراً ، ورجلٌ قَصفٌ .
وأخبرني المنذري عن ابن الأعرابي : رَجلٌ قَصفُ البَطْنِ وهو الذي إذا جَاعَ فَتَرَ واسْتَرْخَى ولم يحتمل الجُوعَ .
وقال الليث : القَصْفُ كَسْرُ القناةِ ونحوهَا نِصْفَيْنِ .
يقال : قَصِفَتِ القنَاةُ قَصَفاً إذا انْكسرتْ ولم تَبِنْ ، فإذا بانَتْ قِيلَ انقصقَتْ ، وأنشد :
وأسْمرٌ غير مَجْلوزٍ عَلَى قَصف
ورجلٌ قَصفٌ : سريع الانكسارِ عن النَّجْدَةِ .
ويقال للقوم : إذا خَلَوْا عن شيءٍ فَتْرَةً وخِذْلاناً : قد انقصَفُوا عنه ، والأقْصفُ الذي انْكَسرتْ ثنيتُهُ من النِّصْف وثنيةٌ قَصْفاءُ . قلت : والذي سَمِعناه وحفِظْناهُ لأهل اللُّغةِ الأقْصمُ بالميم للذي انْكسَرَتْ ثنّيتهُ .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت عن الفراء قال : قال بعض الأعرابِ لرجل أَقْصمِ الثَّنية : قد جاءَتكم القَصْماءُ ذَهَبَ إلى سِنِّهِ فأنَّثهَا .
والقاصف : الريح الشديدة التي تقصف الشَّجرَةَ .
روي عن نابغةِ بني جَعْدةَ أنه سَمِعَ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( فأَنَا والنَّبيّون فُرّاطُ القاصفينَ ) معناه : أن النبيينَ يَتَقدّمون أمَمهمْ إلى الجنَّةِ ، وهم على أَثرهمْ يبادِرونَ إلى الجنَّةِ فَيَزْدَحِمونَ حتى يَقْصِفَ بَعضُهمْ بَعْضاً بِدَاراً إليها .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القُصوفُ : الإقامة في الأكل والشربِ .
قال : والصُّقوف : المظَالُّ ، قلت : الأصل فيه السُّقُوفُ .
وقال الليث : القَصْفُ : اللعِب واللَّهْو وسمعت قَصْفةَ القومِ أيْ دَفعتهمْ في تَزاحمهمْ .
وقال العجاج :
كقصفةِ الناس من المُحْرَنْجمِ
وفي حديث آخر : عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنهُ قال : ( لما يهُمُّني من انْقِصَافِهِمْ على باب الجنَّةِ أهمُّ عِنْدِي منْ تَمامِ شَفَاعَتِي ) وقَصَفَ الْفَحْلُ يقْصِفُ قَصْفاً وقُصُوفاً وقَصِيفاً إذا هَدَرَ في الشِّقْشِقَةِ ، ويقالُ : قصِف النَّبْتُ يقْصَفُ قصَفاً فهو قصِفٌ : إذا طال حتى انْحَنَى مِنْ طُولِهِ ، وقال لبِيد :
حتى تَزَيَّنَتِ الْجِوَاءُ بِفاخِرٍ
قَصِفٍ كألْوانِ الرِّجالِ عَمِيم
أيْ : بِنَبْتٍ فاخِرٍ .
وقال ابن شُميل : الْقَصَافُ المرْأة الضَّخْمَةُ ورعْدٌ قاصِفٌ إذا اشْتَدَّ صوتُهُ .
صفق : أبو عبيد عن أبي عبيدة : صَفَقْتُ الباب وأصْفَقْتُهُ وبلقْتُهُ وأبلَقْتُهُ بِمَعْناهُ ، وقال الأصمعيُّ : صفقْتُ البابَ أَصْفِقُهُ صَفْقاً ، ولمْ يَذْكُرْ أصْفَقْتُهُ ، أبو عبيد عن أبي زيد : سفقتُ الباب وأسْفقتهُ : إذا ردَدْته ، أبو منصور : وهذا ضدُّ ما قال أبو عبيدة لأن بلقْتُه بمعْنَى فتحته لا غيرُ .
وقال ابن شُميلٍ : سَفَقْتُ الباب وصفقْتُهُ ، قال : وقال أبو الدُّقَيْشِ : صفقْتُ الباب أصفِقهُ صَفقاً أي : فتحتُهُ ، وتركتُ بابَهُ مَصْفوقاً أي : مفْتُوحاً قال : والناس يقُولونَ صَفقْتُ الباب وأصفقتُه إذا رَدَدْتَهُ ، وقال أبو الخَطَّاب : يقالُ هَذَا كُلُّهُ ، قال : وبابٌ مبلُوقٌ أي مفتُوحٌ .
وروى ابن الفرج عن أعرابيَ أنَّهُ قال : أصفقْتُ الباب وأصمَقْتُه بمعْنى أغلقْتُه .
وقال غيره : هي الإجافة دون الإغلاقِ ، وقال الأصمعيُّ : ثوبٌ سفيقٌ وصفيقٌ : مُحْكَمُ الصنْعة ، وأعطاه سفقْة يمينه وصفقة يمينِه إذا بايَعُه ، قال : ويقال : أصفقوا على ذلك الأمر إصْفاقاً إذا اجتمعوا عليه ، ويقال : اصْفِقْهُمْ عَنْك ، أي : اصْرِفهُم عَنْكَ وأنشدَ قول رؤبةَ :
فَما اشْتلاها صفقةً في الْمُنصفَقْ
حتى تردَّى أرْبَعٌ في الْمُنْعَفَقْ
قال : ويقال : صفَّقَ بيديْهِ وصفحَ سَواءٌ ، وفي الحديث : ( التَّسْبيحُ للرِّجال والتَّصفيقُ للنِّساءِ ) المعنى : أنهُ إذا نابَ الْمُصلي شَيْءٌ في صلاتِهِ فأراد تَنْبيهَ من بحذائهِ صفقت المرأة بيديْهَا وسبَّحَ الرَّجل بلسانه ، وقال الأصمعيُّ : صَفقَ فلانٌ عيْن فلان يصفِقُها إذا ضربها ويقال : وردنا ماءً كأنه صفَقٌ ، وهو أول ما يُصبُّ في القربةَ الجديدةِ فيخْرجُ الماء أصفر ، ويقال : صفَّق الخمْر إذا حوَّلَهَا من إناءٍ إلى إناء فهيَ مُصفقَةٌ ويقالُ : أصفقتْ يده بكذا وكذا إذا صادفته ووافقته .
وقال النَّمر بن تَوْلَب يصفُ جزّاراً :
حتى إذا طُرِحَ النَّصيبُ وَأصْفَقت
يَدُهُ بجلْدَة ضَرْعِها وحُوارِها
وقال أبو كبير الهذَليّ :
أخلاد إن يُصْفِق لأهْلِ حظيرة
فيها المجهجة والمنارة يُرْزِم
إن يُصْفق أي يقدر ويُتَاحُ ، يقالُ : أُصْفِقَ له ، أي : أتيح ، يقول : إنْ قُدِّرَ لأهل حظيرة متحرّزين الأسَد ، كان المقْدُورُ كائِناً ، وقوله : والمنارة يُرْزِمُ ، أرَادَ : تَوَقدَ عيني الأسد كالنار .
وفي الحديث : ( صفْقتان في صفقة رِباً ) ، معناه : بَيْعَتان في بَيعةٍ واحدةٍ رِباً ، وهو على وجْهين : أحدُهما : أن يقول البائعُ للمُشتري : بعتُك عبدي هذا بمائةِ دِرْهمٍ على أنْ تَشْتَري مِنّي هذا الثَّوْبَ بعشرة دراهم . والوجهُ الثاني : أن تَقُول لَهُ بِعْتُكَ هذا الثوب بعشْرينَ درهماً عَلَى أنْ تبيعَني متاعك بعشرةِ دراهم ، وإنما قيل للبيعةِ صفقةٌ لِضرب اليد على اليد عند عقد
البيع ، وصفقَا العنق وغيره ناحيتاهُ ، وجاءَ أهل ذلك الصفق أي : أهل ذلك الجانب .
وفي حديث لُقْمانَ بن عادٍ حين وصف إخوتهُ ، فلما بلغ صفةَ ذِي العفاق قال : خذِي منّي أخي ، ذا العِفاق صَفّاق أفَّاقٌ .
قالَ القتيبي : قال الأصمعي : الصَّفّاق الذي يصفِق على الأمر العظيم ، والأفَّاق الذي يتصرف ويأتي الآفاقَ . قال القتيبي : روى هذا أبو سفيان عن الأصمعيّ .
أبو مَنصور : والذي أراه في تفْسير الصفاق غيرُ هذا القوْل ، والصَّفّاق عندي الرَّجل الكثيرُ الأسفار والتصرف في البلادِ والتجارات ، والصَّفْق والأفْقُ قريبان مِنَ السّواءِ ، وكذلِك الصَّفّاقُ والأفاق ، ويقالُ : انصفَقَ القوْمُ عن جهتهمْ أي : انصرَفوا عنها .
وقال الليث : يقالُ للثَّوْبِ المعَلق تصفِّقُه الرياحُ كل مصفَّقٍ وتصفِقُه بمعناه .
وأنشد :
وأخرَى تصفِّقها كلُّ رِيح
سَريع لدَى الجوْر إرغانُها
ويقال : اصطفَقتِ المزاهرُ إذا أجابَ بعضها بعضاً ، وصِفاقُ البطن : الجلدُ الباطنُ الذي يلي سوادَ البطن .
قال : وبعضٌ يقول جلدُ البَطن كلُّه صِفاقٌ .
شمرٌ عن ابن شميل : الصِّفاقُ ما بين الجلد والمَصْرَان ، ومرَاقُّ البَطن صِفاقٌ أجمَعُ ما تحتَ الجلدِ منه إلى سواد البطن .
قال : ومرَاقُّ البَطن كلُّ ما لم ينحنِ عليه عَظْمٌ .
قال : وقال الأصمعي : الصِّفاقُ : الجلدُ الأسفلُ الذي دُون الجلدِ الذي يُنسلخُ ، فإذا سُلِخَ المَسْكُ بقي ذلكَ يُمْسِكُ البطنَ ، وهو الذِي إذا انشقَّ كان منه الفَتْقُ .
أبو عبيدٍ عن الأموي : أصْفقْتُ الغنمَ : إذا لم تَحْلُبْها في اليوم إلا مرةً .
وأنشدنا :
أَوْدَى بنُو غنْمٍ بألْبانِ العُصُم
بالمُصْفَقاتِ وَرَضُوعاتِ الْبَهَمْ
وقال غيره : الْمُصافِقُ منَ الإبل الذي يَنامُ عَلَى جَنْبِه مرَّة وعلى الآخَرِ مرّة ، وإذا مَخَضَتِ الناقةُ صافَقَتْ .
وقال الشاعر يصف دجاجة وبيضتها :
وحاملةٍ حَيّاً وليْسَتْ بحيَّةٍ
إذا مَخضَتْ يوماً بهِ لم تُصافقِ
ويقال : صَفَقَه بالسَّيْفِ إذا ضَرَبَه .
وقال الراجزُ :
كأنها بَصْرِيّةٌ صوَافِقُ
وَمِصْرَاعَا البَابِ صَفْقَاهُ ، ويقال : صفَّقَ الخمرَ إذا مَزَجها بالماءِ .
وقال الأعشى :
وشمولٍ تحْسَبُ العينُ إذا
صُفِّقَتْ وَرْدَتهَا نَوْرَ الذُّبَحْ
وقال ابن شميلٍ : يقال : إنه لمُبَارَك الصفْقَة أي : لا يشتَرِي شيئاً إلا رَبحَ فيه ، وقد اشتريتُ اليومَ صفقةً صالحةً ، والصفقةُ تكون للبائع والمشتَرِي ، ويقال لحوادِثِ الخُطوبِ وصوارفها : صوافقُ وصفائقُ .
وقال أبو ذُؤيب :
أخ لكَ مأمون السَّجيَّات خِضْرم
إذا صَفَقَتْه في الحرُوبِ الصوافق
وقال كثيِّرٌ في الصَّفائق :
وأنْتِ المُنى يا أمَّ عمرٍ لو أننا
نَنالُكِ أو تُدْني نواكِ الصفائقُ
الواحدَةُ : صفِيقةٌ بمعنى صافِقة .
سلمة عن الفراء : صفَقْتُ القَدَحَ وصفَّقْته وأصفقته إذا ملأته ، والتصفيقُ أن ينويَ نيَّةً ثمّ يرُدَّها ، ومنه :
وزلَل النِّيّة والتصفِيق
قفص : قال الليث : والقفصُ : شيءٌ يُتخذُ من قصبٍ أوْ خَشَبٍ للطير .
وأخبرني المنذرِي عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : وقال أبو عَوْنٍ الحرمازيّ إن الرجل إذا أكل التمرَ وشرِبَ الماء عليه قَفِصَ ، وهو أنْ يُصيبه القَفَصُ وهو حرارةٌ في حلقه وحموضةٌ في معدته .
وروى سلمة عن الفراء قال : قالت الدُّبيريَّةُ : قفِصَ وقبِصَ بالفاءِ والباء إذا عرِبَتْ معدتهُ .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : القَبْصُ : الخفَّةُ والنشاط ، وقد قبَصَ يقبِصُ ، والقُفصُ نحوه .
أبو عبيد : القفِصُ : النشيطُ ، والقفْصُ : الوَثْبُ ، وقد قَفصَ يقفِصُ وقفَّصتُ الظبْيَ : إذا شددْتُ قوائمَه وجمعْتُها .
وقال الأصمعيُّ : أصبحَ الجرادُ قَفِصاً إذا أصابه البردُ فلم يستطعْ أنْ يطير ، وفرَسٌ قفِصٌ وهو المتَقَبِّضُ الذي لا يُخرجُ ما عنده كلَّه ، يقال : جرَى قفِصاً .
وقال ابنُ مُقبل :
جرَى قفِصاً وارْتدّ من أصل صُلبِه
إلى موضعٍ منْ سَرْجه غير أحْدب
أي : يرجعُ بعضُه إلى بعضٍ لقَفَصِه وليس منَ الحدب .
اللحياني : قفِصَ يقْفَصُ قَفصَاً : إذا تشنَّج من البرْد ، والقفْصُ : حَبُّ ، والقُفص : جيلٌ متلصِّصُون في جبَل لهم بين جبالِ فارسَ وتخُوم بلادِ السِّندِ .
فقص : قال اللحياني : فقَسْتُ البَيضةَ أفْقِسُها فقْساً ، وفقَصْتُها فقصاً إذا فضَخْتُها .

##### Türkçe

ق ص ف
**قصف** ، **صفق** ، **فقص** ، **قفص** ، **صقف** .

**قصف** : Ebû Dâvûd, en-Nadr b. Şümeyl’den rivayet etti: O, kendisine ait bir isnadla bir hadis rivayet etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir gün, arkasından bir **حذاقى**’nın onu takip ettiği bir **صَعْدَة**’nin üzerine çıktı; onun üzerinde bir **قَوْصف** vardı; ondan **قَرْقَرُهَا**’sından başka bir şey kalmamıştı.
en-Nadr dedi: **الصّعْدَةُ**: dişi eşek; **الحذاقيُّ**: sıpa; **القَوْصفُ**: kadife (kalın örtü); **قَرْقَرُها** ise onun sırtıdır.
İbnü’s-Sikkît dedi: **القَصْفُ** , “**قَصَفْتُ** değneği, onu **أقْصفُهُ** **قَصْفاً**” sözünün mastarıdır; onu kırdığım zaman.
Dedi: **القَصْفُ** uğultudandır.
Ve denilir: **عُودٌ قَصِفٌ** “**القصَفِ** arasında” (yani) gevşek/çürük olduğu zaman; ve **رجلٌ قَصفٌ**.
el-Münzirî bana İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **رَجلٌ قَصفُ البَطْنِ**: o, acıktığı zaman gevşeyen, sarkan ve açlığa tahammül etmeyen kimsedir.
el-Leys dedi: **القَصْفُ** mızrağı ve benzerini iki yarıya kırmaktır.
Denilir: **قَصِفَتِ القنَاةُ قَصَفاً**: kırıldığı ve ayrılmadığı zaman; ayrıldığı zaman ise “**انقصقَتْ**” denilir. Ve şu beyit okunmuştur:
وأسْمرٌ غير مَجْلوزٍ عَلَى قَصف
Ve **رجلٌ قَصفٌ**: yiğitlikten çabuk kırılan (çabuk çözülen).
Ve kavim için denilir: bir şeyden bir müddet gevşeklik ve yüzüstü bırakılmışlıkla boş kaldıkları zaman: ondan **انقصَفُوا**. **الأقْصفُ**: iki ön dişi yarıdan kırılmış olan; ve **ثنيةٌ قَصْفاءُ**. Dedim: Dil ehli için işittiğimiz ve ezberlediğimiz, iki ön dişi kırılmış olana **الأقْصمُ** (mimli)dir.
el-Münzirî bana el-Harrânî’den, o İbnü’s-Sikkît’ten, o el-Ferrâ’dan haber verdi; dedi ki: Bazı bedevîler, **أَقْصمِ الثَّنية** bir adama: “Size **القَصْماءُ** geldi” dedi; onun dişini kastetti de onu müennes yaptı.
**القاصف**: ağacı kıran şiddetli rüzgârdır.
Nâbiğa Benî Ca‘de’den rivayet edildi: Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) şöyle derken işitmiştir: ( فأَنَا والنَّبيّون فُرّاطُ القاصفينَ ) manası: peygamberler ümmetlerinin önüne cennete geçerler; bunlar da onların izleri üzere cennete koşuşurlar; öyle ki birbirlerini, ona doğru aceleyle, kırarcasına iterler.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القُصوفُ**: yeme ve içmede ikamet (uzun süre kalma).
Dedi: **الصُّقوف**: gölgeliklerdir. Dedim: bunun aslı **السُّقُوفُ**’tur.
el-Leys dedi: **القَصْفُ**: oyun ve eğlencedir; “**قَصْفةَ القومِ**”u işittim; yani onların sıkışmalarında onları itmem.
el-‘Accâc dedi:
كقصفةِ الناس من المُحْرَنْجمِ
Başka bir hadiste: Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki şöyle dedi: ( لما يهُمُّني من انْقِصَافِهِمْ على باب الجنَّةِ أهمُّ عِنْدِي منْ تَمامِ شَفَاعَتِي )
Ve **قَصَفَ الْفَحْلُ** **يقْصِفُ** **قَصْفاً** ve **قُصُوفاً** ve **قَصِيفاً**: **الشِّقْشِقَةِ**’de böğürdüğü zaman. Ve denilir: **قصِف النَّبْتُ** **يقْصَفُ** **قصَفاً**; o **قصِفٌ**’tir: uzayıp da uzunluğundan eğildiği zaman. Lebîd dedi:
حتى تَزَيَّنَتِ الْجِوَاءُ بِفاخِرٍ
قَصِفٍ كألْوانِ الرِّجالِ عَمِيم
Yani: gösterişli bir bitki ile.
İbn Şümeyl dedi: **الْقَصَافُ** iri kadın; ve **رعْدٌ قاصِفٌ**: sesi şiddetlendiği zaman.

**صفق** : Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: “**صَفَقْتُ** kapıyı ve **أصْفَقْتُهُ**; ve **بلقْتُهُ** ve **أبلَقْتُهُ**” onun manasıyladır. el-Asma‘î dedi: “**صفقْتُ** kapıyı, onu **أَصْفِقُهُ** **صَفْقاً**”; **أصْفَقْتُهُ**’yu zikretmedi. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “**سفقتُ** kapıyı ve **أسْفقتهُ**”: onu geri çevirdiğin zaman. Ebû Mansûr: Bu, Ebû Ubeyde’nin dediğinin zıddıdır; çünkü **بلقْتُهُ** yalnızca “onu açtım” manasınadır.
İbn Şümeyl dedi: “**سَفَقْتُ** kapıyı ve **صفقْتُهُ**.” Dedi: Ebû’d-Dukayş dedi: “**صفقْتُ** kapıyı, onu **أصفِقهُ** **صَفقاً**”; yani: onu açtım. “Kapısını **مَصْفوقاً** bıraktım”; yani: açık. Dedi: İnsanlar “**صَفقْتُ** kapıyı ve **أصفقتُه**” derler; onu geri çevirdiğin zaman. Ebû’l-Hattâb dedi: Bütün bunlar söylenir. Dedi: **وبابٌ مبلُوقٌ**: yani açık.
İbnü’l-Ferec bir bedevîden rivayet etti: “Kapıyı **أصفقْتُ** ve **أصمَقْتُه**” dedi; “onu kapattım” manasında.
Başkası dedi: Bu, kapatmadan aşağı bir “örtme/örtüp çekme”dir. el-Asma‘î dedi: **ثوبٌ سفيقٌ** ve **صفيقٌ**: sağlam yapılmış. Ve ona **سفقْة** sağ elini ve **صفقة** sağ elini verdi: onunla alışveriş yaptığı zaman. Dedi: “Şu iş üzerinde **أصفقوا** **إصْفاقاً**” denilir: onun üzerinde toplandıkları zaman. Ve “**اصْفِقْهُمْ عَنْك**” denilir: yani onları senden çevir. Rü’be’nin sözü okunmuştur:
فَما اشْتلاها صفقةً في الْمُنصفَقْ
حتى تردَّى أرْبَعٌ في الْمُنْعَفَقْ
Dedi: “Eliyle **صفَّقَ** ve **صفحَ** eşittir.” Hadiste: ( التَّسْبيحُ للرِّجال والتَّصفيقُ للنِّساءِ ) manası: namaz kılanın namazında bir şey vaki olup da hizasındakini uyarmak istediğinde kadın iki eliyle çırpar, erkek diliyle tesbih eder. el-Asma‘î dedi: “Falan, falanın gözünü **صَفقَ** eder, onu **يصفِقُها**”: onu vurduğu zaman. Ve denilir: “Bir suya vardık; sanki o **صفَقٌ** gibiydi”: o, yeni kırbaya ilk dökülen şeydir; su sarı çıkar. Ve denilir: “Şarabı **صفَّقَ**”: onu bir kaptan bir kaba aktardığı zaman; o **مُصفقَةٌ**’dir. Ve denilir: “Eli şu ve şu ile **أصفقتْ**”: ona rastladığı ve ona uyduğu zaman.
en-Nemir b. Tevleb, bir kasabı vasfeder:
حتى إذا طُرِحَ النَّصيبُ وَأصْفَقت
يَدُهُ بجلْدَة ضَرْعِها وحُوارِها
Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
أخلاد إن يُصْفِق لأهْلِ حظيرة
فيها المجهجة والمنارة يُرْزِم
“**إن يُصْفق**” yani: gücü yeter ve nasip olur. Denilir: “Ona **أُصْفِقَ**”; yani: nasip edildi. Diyor ki: korunmuş bir ağıldakiler için aslan takdir edilirse, takdir edilen vaki olur. Ve sözü “**والمنارة يُرْزِمُ**”: aslanın gözünün parlamasını ateş gibi istedi.
Hadiste: ( صفْقتان في صفقة رِباً ) manası: bir satışta iki satış ribadır; iki vecih üzeredir: birincisi, satıcının müşteriye: “Bu kölemi sana yüz dirheme sattım; şu elbiseyi de benden on dirheme satın alman şartıyla” demesidir. İkinci vecih: ona “Bu elbiseyi sana yirmi dirheme sattım; eşyasını bana on dirheme satman şartıyla” demendir. Satışa **صفقة** denilmesi, satış akdi sırasında elin ele vurulmasındandır. **وصفقَا** boyun ve başkası: onun iki yanıdır. “Şu **الصفق** ehli geldi”; yani: o tarafın ehli.
Lukmân b. ‘Âd’ın, kardeşlerini vasfettiği bir hadiste: **ذِي العفاق**’ın sıfatına varınca dedi ki: “Benden al kardeşimi; **ذا العِفاق**: **صَفّاق أفَّاقٌ**.”
el-Kuteybî dedi: el-Asma‘î dedi: **الصَّفّاق**: büyük iş üzerine vuran (girişen) kimsedir; **الأفَّاق**: dolaşan ve ufuklara gelen kimsedir. el-Kuteybî dedi: Bunu Ebû Süfyân, el-Asma‘î’den rivayet etti.
Ebû Mansûr: **الصفاق**’ın tefsirinde bana görünen bu söz değildir; **الصَّفّاق** benim yanımda, ülkelerde ve ticaretlerde çok sefer eden ve çok dolaşan adamdır. **الصَّفْق** ile **الأفْقُ** eşitliğe yakındır; aynı şekilde **الصَّفّاقُ** ile **الأفاق**. Ve denilir: Kavim, yönlerinden **انصفَقَ** etti; yani ondan döndüler.
el-Leys dedi: Rüzgârların çırptığı asılı elbiseye **كل مصفَّقٍ** denilir; ve “onu **تصفِقُه**” bunun manasıyladır.
Ve şu beyit okunmuştur:
وأخرَى تصفِّقها كلُّ رِيح
سَريع لدَى الجوْر إرغانُها
Ve denilir: **اصطفَقتِ المزاهرُ**: bazısı bazısına cevap verdiği zaman. **صِفاقُ البطن**: karnın siyahlığına bitişik olan iç deridir.
Dedi: Bazısı “karnın derisinin hepsi **صِفاقٌ**’tır” der.
Şemmer, İbn Şümeyl’den: **الصِّفاقُ** deri ile bağırsak arasındakidir. **مرَاقُّ البَطن**: derinin altından karnın siyahlığına kadar olanın tamamı **صِفاقٌ**’tır.
Dedi: **مرَاقُّ البَطن**: üzerine kemik eğilmeyen her şeydir.
Dedi: el-Asma‘î dedi: **الصِّفاقُ**: soyulan derinin altındaki, onun altında bulunan alt deridir; misk (deri) yüzülünce o kalır; karnı tutan odur; yarıldığı zaman fıtık ondan olur.
Ebû Ubeyd, el-Ümevî’den: Koyunu **أصْفقْتُ**: onu günde bir defadan başka sağmadığın zaman.
Ve bize şu beyit okutuldu:
أَوْدَى بنُو غنْمٍ بألْبانِ العُصُم
بالمُصْفَقاتِ وَرَضُوعاتِ الْبَهَمْ
Başkası dedi: Develerden **الْمُصافِقُ**: bir kere bir yanının üzerine, bir kere öteki yanının üzerine yatan; deve doğum sancısı çektiğinde **صافَقَتْ** eder.
Şair, bir tavuğu ve yumurtasını vasfeder:
وحاملةٍ حَيّاً وليْسَتْ بحيَّةٍ
إذا مَخضَتْ يوماً بهِ لم تُصافقِ
Ve denilir: Onu kılıçla **صَفَقَه**: onu vurduğu zaman.
Recez söyleyen dedi:
كأنها بَصْرِيّةٌ صوَافِقُ
Ve kapının iki kanadı **صَفْقَاهُ**’dır. Ve denilir: Şarabı **صفَّقَ**: onu su ile karıştırdığı zaman.
el-A‘şâ dedi:
وشمولٍ تحْسَبُ العينُ إذا
صُفِّقَتْ وَرْدَتهَا نَوْرَ الذُّبَحْ
İbn Şümeyl dedi: “O, **مُبَارَك الصفْقَة**’dır”; yani hiçbir şey satın almaz ki onda kâr etmesin. Bugün iyi bir **صفقةً** satın aldım. **الصفقةُ** satıcı ve alıcı için olur. Ve musibetlerin olaylarına ve onların savurmalarına: **صوافقُ** ve **صفائقُ** denilir.
Ebû Züeyb dedi:
أخ لكَ مأمون السَّجيَّات خِضْرم
إذا صَفَقَتْه في الحرُوبِ الصوافق
Kesîr, **الصَّفائق** hakkında dedi:
وأنْتِ المُنى يا أمَّ عمرٍ لو أننا
نَنالُكِ أو تُدْني نواكِ الصفائقُ
Tekili: **صفِيقةٌ**; **صافِقة** manasında.
Seleme, el-Ferrâ’dan: Kadehi **صفَقْتُ** ve **صفَّقْته** ve **أصفقته**: onu doldurduğum zaman. **التصفيقُ**: bir niyet etmektir, sonra onu geri çevirmektir. Ondandır:
وزلَل النِّيّة والتصفِيق

**قفص** : el-Leys dedi: **القفصُ**: kuş için kamıştan yahut ağaçtan yapılan bir şeydir.
el-Münzirî bana Sa‘leb’den, o İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: Ebû ‘Avn el-Harmazî dedi ki: Adam hurma yiyip üzerine su içtiği zaman **قَفِصَ** eder; bu, ona **القَفَصُ**’un isabet etmesidir; o da boğazında bir hararet ve midesinde bir ekşiliktir.
Seleme, el-Ferrâ’dan rivayet etti; dedi: ed-Dübeyriyye dedi: **قفِصَ** ve **قبِصَ** (fâ ile bâ ile): midesi bozulduğu zaman.
Ebû Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **القَبْصُ**: hafiflik ve canlılıktır; **قبَصَ** eder, **يقبِصُ**. **القُفصُ** da onun gibidir.
Ebû Ubeyd: **القفِصُ**: çevik olan; **القفْصُ**: sıçrayıştır. **قَفصَ** eder, **يقفِصُ**. Ve ceylanı **قفَّصتُ**: ayaklarını sıktığım ve onları topladığım zaman.
el-Asma‘î dedi: Çekirge sabahleyin **قَفِصاً** oldu: soğuk ona isabet edip de uçamaz hale geldiği zaman. Ve **فرسٌ قفِصٌ**: büzülen, elindekinin hepsini ortaya koymayan attır. Denilir: **جرَى قفِصاً**.
İbn Mukbil dedi:
جرَى قفِصاً وارْتدّ من أصل صُلبِه
إلى موضعٍ منْ سَرْجه غير أحْدب
Yani: **قَفَصِه**’inden dolayı bir kısmı bir kısmına döner; bu, kamburluktan değildir.
el-Lihyânî: **قفِصَ** **يقْفَصُ** **قَفصَاً**: soğuktan kasılıp büzüldüğü zaman. **القفْصُ**: danedir. **القُفص**: Fars dağları ile Sind ülkesinin sınırları arasında, kendilerine ait bir dağda bulunan, sızıp yağmalayan bir nesildir.

**فقص** : el-Lihyânî dedi: Yumurtayı **فقَسْتُ**; onu **أفْقِسُها** **فقْساً**; ve onu **فقَصْتُها** **فقصاً**: onu ezip patlattığım zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء:
* لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) *
(صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب.
(صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع.
وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا.
ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً.
ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق.
ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة.
(صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية.
فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها.
ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]).
(صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها.
ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ.
ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) *
ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ.
(صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ.
ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان.
(صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء.
فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث:  "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين".
(صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه:
فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت.
فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله.
والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد.
وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت.
وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ.
وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة.
--------------ـــ
([1]) هذه التكملة من المجمل.
([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر):
* فما عجول على بوٍّ تطيفُ به *
([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل.
([4]) التكملة من المجمل واللسان.
([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم).
([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل".
([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل.
([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط).
([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *.
([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد".
([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته".
([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض".
([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق".
([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت.
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر).
([16]) الجمهرة (2: 355).
([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**الغين** وما يثلثهما )
(**صغو/ي**) **الصاد** ve **الغين** ve illetli harf, sahih bir asıldır; meyletmeye delâlet eder. Bundan: onların “**صِغْو** فلانٍ معك” sözleri; yani onun meyli. Ve “**صَغتِ** النجوم”: batışlara meyletti. Ve “**أصغى** إليه”: işitmesiyle ona doğru meylettiği zaman. Ve “**أَصْغَيت** الإِناءَ”: onu eğdim. Ve ondan, adamın ashabından ve yakınlık sahiplerinden onunla birlikte meyledenlere dair sözleri: **صاغِيةٌ**. Ve nakledildi: “**صَغَوْتُ** إليه **أَصْغَى** **صَغْواً** و**صَغىً**”, maksûr.

(**صغر**) **الصاد** ve **الغين** ve **الراء**, sahih bir asıldır; azlığa ve hakirliğe delâlet eder. Bundan **الصِّغَر**: **الكِبَر**’in zıddı. Ve **الصَّغير**: **الكبير**’in hilâfı. Ve **الصاغِر**: zulme razı olan; **صُغْراً** ve **صَغاراً** (olarak). Ve denir: “**أصغَرت** النَّاقةُ و**أكبَرَتْ**.” Ve **الإِصْغار**: onun [alçak] iniltisi. Ve **الإِكبار**: yüksek (olanı). **الخنساء** dedi:
* لها حنينان **إِصْغارٌ** و**إِكبارُ** *

(**صغل**) **الصاد** ve **الغين** ve **اللام** bir şey değildir; ancak **الصَّغِل** kötü gıdadır. Aslı onda **السين**’dir: **سَغِلٌ**. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

(**صفق**) **الصاد** ve **الفاء** ve **القاف**, sahih bir asıldır; bir **صَفْحة** sahibi şeyin, benzeri bir şeye kuvvetle temasına delâlet eder. Bundan: “**صَفَقْتُ** الشَّيءَ بيدي”, yani onu elinin içiyle kuvvetle vurduğun zaman. Ve **الصَّفْقَة**: alışverişte ve biatte elin ele vurulmasıdır; bu, alışveriş yapanlar için yürürlükte olan bir âdettir. Ve “**أصفَق** القومُ على الأمر” denildiği zaman: onun üzerinde toplandıkları zaman; bu da ondandır; ancak onları satış üzerinde birbirine vuranlara benzettiler.
Ve buna hamledilenlerden: **الصَّفَقُ**; o, yeni deriye dökülen sudur; böylece sararmış olarak çıkar.
Ve babdan da: **الشَّراب المصفَّق**; o, bir kaptan bir kaba aktarılmasıdır; sanki kaba temas ettiğinde kabı **صَفَقَ** etmiştir; ve onunla kap **صُفِقَ** edilmiştir. Ve ondan: “**صَفَقَ** الإِبلَ”, yani onları bir otlaktan bir otlağa naklettiği zaman.
Sonra buna hamledildi; böylece her yayvan olana, bir şeye vurulmamış olsa bile, **صَفقٌ** denildi. Böylece boynun iki yanına **صفقانِ** denir; ve her yöne **صَفْق** ve **صُفْق**. Ve karnın siyahlığına bitişik olan deriye **صُفْق** denir.
Ve babdan şâz olanlardan—ona bir vech çıkarılabilse de—onların “**قَوسٌ صَفوقٌ**” sözüdür; yumuşak, geri dönen olduğu zaman.

(**صفن**) **الصاد** ve **الفاء** ve **النون** iki sahih asıldır: birisi kıyamdan bir cinstir, diğeri kaplardan bir kaptır.
Birincisi: **الصُّفون**; o, atın üç ayak üzerinde durup dördüncüyü kaldırmasıdır; ancak onun **سُنْبُك**’unun ucuyla yere dokunur. Ve **الصَّافن**: iki ayağını saf eden (kişidir). Ve **البَرَاء** hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in arkasında **صُفُوناً** durduk.” Ve ondan: “**تَصَافَنَ** القومُ [**الماء**]”; bu, onu **الصُّفْن** ile paylaştıkları zamandır. Ve **الصُّفْن**: onunla su çekilen bir deridir. Dedi:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ
Ve denir ki bu ancak **المَقْلَة** üzerinde olur; onlardan birine, onu kaplayacak kadar içirilir.
Ve iki asıldan şâz olanlardan: **الصَّافن**; o, bir **عِرْقٌ**’tur.

(**صفو**) **الصاد** ve **الفاء** ve illetli harf, tek bir asıldır; her türlü karışımdan arınmışlığa delâlet eder. Bundan **الصَّفاءُ**; o, **الكَدَر**’in zıddıdır. “**صفا يصفو**” denir; arındığı zaman. “Bu işin **صَفْوُ**’su ve **صِفْوته**’si senindir” denir. Ve Muhammed, Allah تعالى’nın **صِفوة**’si ve yaratıklarından seçkinidir; ve O’nun **مُصْطفاهُ**’dur; صلى الله عليه وآله وسلّم. Ve **الصَّفِيُّ**: imamın ganimetten kendisi için seçtiği şeydir; ve **الهاء** ile **الصَّفِيَّة** diye de adlandırılabilir; çoğulu **الصَّفَايا**. Dedi:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ
Ve **الصَّفِيَّة** ve **الصَّفِيّ**—**الهاء** olmaksızın olanı daha meşhurdur—çok sütlü deve ve çok yüklü hurma ağacıdır; çoğulu **الصَّفَايا**. Ancak ona **صفيّ** denildi; çünkü sahibi onu seçip ayırır.
Ve babdan onların “**أَصْفت** الدَّجاجةُ” sözleri: yumurtası kesildiği zaman; **إِصفاءً** (olarak). Bu, sanki “**صَفَتْ**” yani yumurtadan arındı gibidir; sonra, babındaki diğerlerinden onunla arasını ayırmak için bu, **أَفْعَلتْ** üzerine konuldu; ve şair, şiiri kesildiği zaman bununla benzetildi.
Ve babdan **الصَّفَا**: düz taş; o da **الصَّفْوانُ**’dır; tekili **صَفوانةٌ**. Ve bunun için **صفوانَةً** diye adlandırıldı; çünkü çamurdan ve kumdan arınır. **الأصمعيُّ** dedi: **الصَّفْوان** ve **الصَّفْواءُ** ve **الصَّفَا**, hepsi birdir. Ve inşâd etti:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ *
Ve “**يومٌ صفوانُ**” denir; güneşi berrak, soğuğu şiddetli olduğu zaman.

(**صفح**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الحاء**, sahih, düzenli bir asıldır; en ve yan (genişlik ve عرض) üzerine delâlet eder. Bundan **صَُفْح** الشَّيء: onun eni. Ve “**رأس مُصْفَحٌ**” denir: geniş. Ve **الصفيحة**: her geniş kılıçtır. Ve **صَفْحَتا** السَّيف: onun iki yüzü. Ve her geniş taş **صفيحةٌ**’dır; çoğulu **صَفائِح**. Ve **الصُّفَّاح**: her geniş taştır. **النّابغة** dedi:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ
Ve babdan: elle **المُصافحةُ**; sanki elini onun elinin **صَفحة**’sine yapıştırdı. Ve **الصَّفْح**: yan. Ve her şeyin **صَفحا**’sı: iki yanı. “**صَفَح** عنه” sözlerine gelince; bu, onun günahından yüz çevirmesidir; o babdandır. Çünkü ondan yüz çevirdiğinde sanki ona **صَفْحتَه** ve **صُفحه**’ni, yani enini ve yanını döndürmüş gibidir; bu bir meseldir.
Ve babdan: “**صَفحت** الرَّجلَ” ve “**أصفحتُهُ**”; senden istediğinde onu menettiğin zaman. Bu, ondan yüz çevirerek ona **صَفْحَتَك**’i göstermendir. Ve “**صَفحتُ** الإِبلَ على الحوض” denir; onları onun üzerinden geçirdiğin zaman; sanki havuza onların **صَفَحَاتِها**’sını—ki o, yanlarıdır—göstermişsin gibi.
Ve babdan şâz olanlardan onların “**صفحت** الرَّجل **صفحاً**” sözleri: ona her hangi bir içkiyi, ne zaman olursa olsun, içirdiğin zaman.

(**صفد**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الدال** iki sahih asıldır: birisi bağıştır, diğeri bir şeyle bağlamadır.
Birincisi **الصَّفَد**’dir; “**أَصفدتُهُ**” denir: ona verdiğin zaman. Dedi:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ
Ama **الصَّفْد**: bukağıdır; ve **الصَّفْد** bağlama (takyîd) denir. Ve **الأصفاد**: zincirlerdir. Ve **الصِّفاد**: yine kayıttır. Dedi:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ
Ve hadîste: “Ramazan ayı girdiğinde şeytanlar **صُفِّدت**.”

(**صفر**) **الصاد** ve **الفاء** ve **الراء** altı vechtir:
Birinci asıl renklerden bir renktir. İkincisi boş olan şeydir. Üçüncüsü yerin cevherlerinden bir cevherdir. Dördüncüsü sestir. Beşincisi zamandır. Altıncısı bitkidir.
Birincisi: renklerde **الصُّفْرة**. Ve **بنو الأصفر**: Rum krallarıdır; babalarına arız olan bir sarılıktan dolayı. Ve **الأصفر**: şu sözünde siyah (olan)dır:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ
İkinci asıl: boş olan şey; “o **صِفْر**’dir” denir. Ve sövmede derler: “**ما له صَفِر إِناؤه**”; yani davarı helâk oldu. Ve babdan, delilik olan kimseye dair sözleri: “O, **صُفْرَةٍ** ve **صِفْرة** içindedir”—zamm ve kesr ile—aklının zail olduğu günlerde olduğu zaman. Ve kıyas sahihtir; çünkü sanki aklı ile arasında boşalmış gibidir.
Üçüncü asıl: yerin cevherlerinden **الصُّفْر**; onun bakır olduğu söylenir. Ve **الصِّفْر** de denir. Bana **عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ**, **عليّ بن عبد العزيز**’den, **أبي عُبيد**’den haber verdi; dedi ki: **الأصمعي** dedi: bakır tabiat ve asıldır; ve bakır, kapların yapıldığı **الصُّفر**’dur; böylece “**الصُّفْر**” dedi, **الصاد**’ı zamme ile. **أبو عبيدٍ** de onun benzerini söyledi; ancak o, **الصاد**’ı kesre ile “**الصِّفْر**” dedi.
Dördüncüye gelince: kuş için **الصَّفير**. Ve onların “**ما بها صافرٌ**” sözleri: bundan; yani sanki ses çıkarıyor.
Zamana gelince: **صَفَر** bu ayın adıdır. **ابنُ دريد** dedi: **الصَفَرَانِ** yılda iki aydır; bunlardan birine İslâm’da **المحرَّم** adı verildi. Ve **الصَّفَريّ**: güzün başında olan bir bitkidir. Ve **الصَّفَريّ** doğumda, **اليقظيّ**’den sonradır.
Bitkiye gelince: **الصَّفَار**; o bir bitkidir; onun **البُهْمَى**’nın kurusu olduğu söylenir. Dedi:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا

(**صفع**) **الصاد** ve **الفاء** ve **العين** tek bir kelimedir; bilinen (bir kelime).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ف ق
ضربه على صفقي عنقه‏:‏ على جانبيها‏.‏
وأنا أحب أهل ذلك الصفق وهو الناحية‏.‏
وهذه صفقة مباركة وهي ضرب اليد على اليد في البيع والبيعة ومنها‏:‏ أصفقوا على أمر واحد‏:‏ اجتمعوا عليه‏.‏
وصفقت رأسه وعينه صفقة‏:‏ ضربته وصفقت به الأرض‏.‏
وصفقت الريح الأغصان فاصطفقت‏.‏
وتصفقت الريح‏.‏
قال الراعي‏:‏ إذا أتى جانباً منها يصرّفه تصفق الريح تحت الديمة الدرر أتى الوحش جانباً من الشجرة ليكتنس تحتها‏.‏
والنساء يصطفقن على الميت‏.‏
قال قيس بن عنبس الفزاريّ‏:‏ كرام يصطفقن على كريم بأيديهن أخلاق النعال واصطفقت المزاهر لما صفقت‏.‏
وصفق الباب‏:‏ رده‏.‏
وباب داره صفق واحد إذا لم يكن مصراعين‏.‏
وباب مصفوق‏.‏
وصفقته عما يريد‏:‏ رددته‏.‏
والثوب المعلق واللواء تصفقه الرياح وتصفقه كل مصفق‏.‏
ورجل صفاق‏:‏ أفاق متصرف في النواحي‏.‏
وأصفقت يدي بكذا بلت به‏.‏
قال النمر‏:‏ حتى إذا طرح النصيب وأصفقت يده بجلدة ضرعها وحوارها والناقة الحامل تصافق مصافقة وهي تقلبها على صفقيها وهي مصافق‏.‏
وبات فلان يصافق‏.‏
وصفق الشراب‏:‏ حوله من إناء إلى إناء ليصفو‏.‏
وصفق الإبل‏:‏ حوّلها من مرعًى إلى مرعًى وهو من الصفق‏.‏
وانشق صفاق بطنه وهو الجلد الباطن عند سواد البطن‏.‏
وثوب صفيق وقد صفق صفاقة وأصفقه الناسج‏.‏
ومن المجاز‏:‏ له وجه صفيق‏.‏
وأعوذ بالله من صفاقة الوجه‏.‏
ولك عندي ود مصفق ونصح مروق‏.‏

##### Türkçe

ص ف ق
Onu boynunun iki yanına vurdu: yani onun iki tarafına.
Ben o **الصفق** ehline muhabbet ederim; o da **الناحية**dir.
Bu, mübarek bir **صفقة**dir; o, alışverişte ve biatte elin ele vurulmasıdır. Ondandır: **أصفقوا على أمر واحد**: onun üzerinde toplandılar.
Onun başını ve gözünü bir **صفقة** ile **صفقت**: ona vurdum; ve onunla yere vurdum.
Rüzgâr dalları **صفقت** de **اصطفقت**.
Rüzgâr **تصفقت**.
Çoban dedi ki: Onun bir yanına geldiğinde onu çevirir; rüzgâr, **الديمة** altında incileri **تصفق**; vahşi hayvan, altında gizlenmek için ağacın bir yanına gelir.
Kadınlar ölü üzerine **يصطفقن**.
Kays b. ‘Anbes el-Fezârî dedi ki:
Kerimler, kerim üzerine **يصطفقن**; elleriyle nalınların eskilerini (vururlar).
**المزاهر** **اصطفقت**; ne zaman ki **صفقت**.
Kapıyı **صفق**: onu geri çevirdi.
Eğer iki kanatlı değilse, evinin kapısı bir **صفق**tır.
Ve **مصفوق** bir kapı.
Onu istediği şeyden **صفقته**: onu geri çevirdim.
Asılı elbise ve sancak: rüzgârlar onu **تصفقه**; her **مصفق** onu **تصفقه**.
**صفاق** bir adam: ufuklarda dolaşan, yönlere göre hareket eden bir **أفاق**tır.
Elimi bununla **أصفقت**: onunla belâya uğradım.
En-Nemir dedi ki:
Nihayet payı attığında ve eli onun memesinin derisiyle ve yavrusuyla **أصفقت**; gebe deve **تصافق** eder, bir **مصافقة** ile; onu iki yanının üzerine çevirip durur; o da **مصافق**tır.
Falan, **يصافق** olarak geceledi.
İçeceği **صفق**: berraklaşsın diye onu bir kaptan bir kaba çevirdi.
Develeri **صفق**: onları bir otlaktan bir otlağa çevirdi; bu, **الصفق**tandır.
Karnının **صفاق**ı yarıldı; o, karnın karalığı yanında bulunan iç deridir.
Ve **صفيق** bir elbise; **صفاقة** olarak **صفق** etti; dokumacı onu **أصفقه** etti.
Mecazdandır: onun **صفيق** bir yüzü vardır.
Yüzün **صفاقة**sından Allah’a sığınırım.
Ve senin yanında bende **مصفق** bir sevgi ve **مروق** bir öğüt vardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّفْق: الضرب الذي يسمع له صوت، وكذلك التَّصْفِيقُ. ويقال: صَفَّقَ بيديه وصفَّح سواء. وفي الحديث: التسبيحُ للرجال والتَّصْفِيقُ للنساء؛ المعنى إِذا ناب المصلي شيء في صلاته فأَراد تنبيه مَنْ بحذائه صَفَّقَت المرأَة بيديها وسبَّح الرجل بلسانه. وصفَقَ رأْسَه يَصفِقه صفْقاً: ضربه، وصَفَقَ عينه كذلك أَي ردَّها وغمَّضها. وصفَقه بالسيف إِذا ضربه؛ قال الراجز:
كأَنها بَصْرِية صوافق
واصْطَفَقَ
القومُ: اضطربوا. وتصافَقُوا: تبايعوا. وصَفَقَ يَده بالبيعة والبيع وعلى يده صَفْقاً: ضرب بيده على يده، وذلك عند وجوب البيع، والاسم منها الصَّفْقُ والصِّفِقَّى؛ حكاه سيبويه اسْماً؛ قال السيرافي: يجوز أَن يكون من صَفْقِ الكفِّ على الأُخرى، وهو التَّصْفاقُ يذهب به إِلى التكثير؛ قال سيبويه: هذا باب ما يكثر فيه المصدر من فَعَلْت فتُلْحِق الزوائد وتَبْنيه بناء آخر، كما أَنك قلت في فَعَلت فَعَّلت حين كثَّرت الفعل ثم ذكرت المصادر التي جاءت على التَّفْعال كالتَّصْفاقِ وأَخواتها، قال: وليس هو مصدر فَعَلْت ولكن لما أَردت التكثير بنيت المصدر على هذا كما بنيت فَعَلت على فَعَّلت، وتَصافَقَ القومُ عند البَيعة.
ويقال: رَبِحَت صَفْقَتُك، للشِّراء، وصَفْقةٌ رابحةٌ وصَفْقةٌ خاسِرةٌ. وصَفَقْت له بالبيع والبيعة صَفْقاً أَي ضربت يدي على يده. وفي حديث ابن مسعود: صَفْقَتانِ
في صَفْقةٍ رِباً؛ أَراد بَيْعتانِ في بيعة، وهو مثل حديث بيعتين في بيعة وهو مذكور في موضعه، وهو على وجهين: أَحدهما أَن يقول البائع للمشتري بِعْتُك عبدي هذا بمائة درهم على أَن تشتري مني هذا الثوبَ بعشرة دراهم، والوجه الثاني أَن يقول بِعْتُك هذا الثوبَ بعشرين درْهَماً على أَن تَبِيعني سِلعة بعينها بكذا وكذا درهماً، وإِنما قيل للبيعة صفقة لأَنهم كانوا إِذا تبايَعوا تَصافَقُوا بالأَيدي. ويقال: إِنه لَمُبارَكُ الصَّفْقةِ أَي لا يشتري شيئاً إِلاَّ رَبِحَ فيه؛ وققد اشتريت اليوم صَفْقةً صالحة. والصَّفْقةُ
تكون للبائع والمشتري. وفي حديث أَبي هريرة: أَلْهاهُم الصَّفْقُ بالأَسواق أَي التبايُعُ. وفي الحديث: إِن أَكْبَرَ
الكبائِر أَن تقاتِلَ أَهلَ صَفْقَتِكَ؛ هو أَن يُعْطِيَ الرجلَ عهدَه وميثاقَه ثم يقاتله، لأَن المتعاهدين يضع أَحدهما يده في يد الآخر كما يفعل المتبايعان، وهي المرَّة من التَّصْفِيق باليدين. ومنه حديث ابن عمر: أَعْطاه صَفْقَة يدِه وثمرةَ قَلَبه. والتَّصْفِيقُ باليد: التصويت بها. وفي الحديث: أَنه نهى عن الصَّفْقِ والصفير؛ كأَنه أَراد معنى قوله تعالى: وما كان صَلاتُهم عند البيت إِلاَّ مُكاءً وتَصْدِيةً؛ كانوا يُصَفِّقونَ ويُصفِّرونَ ليَشْغَلوا النبي، صلى الله عليه وسلم، والمسلمين في القراءة والصلاة، ويجوز أَن يكون أَراد الصَّفْقَ على وجه اللهو واللعب. وأَصْفَقَتْ يدُه بكذا أَي صادَقَتْه ووافَقَتْه؛ قال النمر بن تولب يصف جزّاراً:
حتى إِذا طُرِحَ النَّصِيبُ، وأَصْفَقَتْ
يدُه بِجِلْدةِ ضَرْعِها وحُوارِها
وأَنشد أَبو عمرو:
يَنْضَحْنَ ماءَ البَدَنِ المُسَرّى،
نَضْحَ الأَداوَى الصَّفَقَ المُصْفَرّا
أَي كأَنّ عَرَقَها الصَّفَقُ
المُسَرّى المنضوحُ. يقال: هو يُسَرِّي العَرَقَ عن نفسه؛ وقال أَبو كبير الهذلي:
أَحَلا وإِن يُصْفَقْ لأَهل حَظِيرة،
فيها المُجَهْجهُ والمنَارةُ تُرزِمُ
إِن يُصْفَق أَي يُقْدَر ويُتاح. يقال: أُصْفِقَ لي أَي أُتِيحَ لي؛ يقول: إِن قُدِرَ لأَهل حَظِيرة متَحَرِّزين الأَسد كان المقدور كائناً، وأَراد بالمنارة تَوَقُّد عيني الأَسد كالنار، أَراد وذو المنارة يُرْزِمُ. وصَفَق الطائرُ بجناحيه يَصْفِقُ وصَفَّق: ضرب بهما. وانْصَفَقَ الثوبُ: ضربَتْه الريح فَنَاسَ
. الليث: يقال الثوب المعلق تُصَفِّقه الريح كل مُصَفَّق فيَنْصَفِقُ؛ وأَنشد:
وأُخْرَى تُصَفِّقُها كلُّ رِيحٍ
سَرِيعٍ، لدَى الجَوْرِ، إِرْغانُها
والصَّفْقةُ: الاجتماعُ عى الشيء. وأَصْفَقُوا على الأَمر: اجتمعوا عليه، وأَصْفَقُوا على الرجلِ كذلك؛ قال زهير:
رأَيت بني آلِ امرِئِ القَيْس أَصْفَقُوا
علينا، وقالوا: إِنَّنا نَحْنُ أَكثرُ
وفي حديث عائشة، رضوان الله عليها: فأَصْفَقَتْ له نِسْوانُ مكة أَي اجتمعت إِليه، وروي فانْصَفَقَتْ له. وفي حديث جابر: فنَزَعْنا في الحَوْضِ حتى أَصْفَقْناه أَي جَمَعْناه فيه الماء؛ هكذا جاء في رواية والمحفوظ أَفْهَقْناه أَي ملأْناه. وأَصْفَقُوا له: حَشَدُوا. وصَفَقَتْ علينا صافِقةٌ من الناس أَي قومٌ. وانْصَفَقوا عليه يميناً وشمالاً: أَقبلوا. وأَصْفَقُوا على كذا أَي أَطبقوا عليه؛ قال يزيد بن الطَّثَرِيّة:
أَثِيبي أَخا ضارُورة أَصْفَقَ العِدى
عليه، وقَلَّتْ في الصَّديقِ أَواصِرُهْ
ويقال: اصْفِقْهُم عنك أَي اصْرِفْهُم عنك؛ وقال رؤبة:
فما اشْتَلاها صَفْقَةً في المُنْصَفَق،
حتى تردَّى أَربعٌ في المُنْعَفَق
وانصَفَقُوا: رجعوا. ويقال: صَفَق ماشيتَه يَصْفِقُها صَفْقاً إِذا صرفها. والصَّفْقُ والصَّفَقُ: الجانبُ والناحية؛ قال:
لا يَكْدَحُ الناسُ لهنَّ صَفْقا
وجاء أَهل ذلك الصَّفَق أَي أَهل ذلك الجانب. وصَفْقُ الجبلِ: صَفْحُه وناحِيَتُه؛ قال أَبو صَعْترةَ البَوْلاني:
وما نُطْفَةٌ في رأْسِ نيقٍ تمنَّعتْ
بعَنْقاءَ من صَعْب، حَمَتْها صُفُوقُها
وصَفَقَ عينَه أَي ردَّها وغمضها.
وصافَقَت الناقةُ: نامت على جانب مرة وعلى جانب أُخرى، فاعَلَتْ من الصفْق الذي هو الجانب. وتَصَفَّقَ الرجلُ: تقلَّب وتردد من جانب إِلى جانب؛ قال القطامي:
وأَبَيْنَ شَيْمَتَهُنَّ أَولَ مَرّةٍ،
وأَبَى تَقَلُّبُ دهرِك المُتَصَفِّقَ
وتَصَفَّقَتِ الناقة إِذا انقلبت ظهراً لبطن عن المخاض. وتَصَفَّقَ فلان للأَمر أَي تعرض له؛ قال رؤبة:
لَمّا رأَيْتُ الشَّعرَّ قد تَأَلَّقا،
وفِتْنَةً تَرْمي بِمَنْ تَصَفَّقَا،
هَنَّا وهَنَّا عن قِذافٍ أَخْلَقا
قال شمر: تصفَّق أَي تعرَّض وتردَّد. والمُصَافِقُ من الإِبل: الذي ينام على جنبه مرة وعلى الآخر مرة، وإِذا مخَضَت الناقة صافَقَت؛ قال الشاعر يصف الدجاجة وبيضها:
وحامِلة حَياًًّ، ولَيْسَتْ بِحيَّةٍ
إِذا مخَضَتْ يوماً به لم تُصَافِق
وصَفْقَا العُنُقِ: ناحيتاه. وصفقا الفرس: خدّاه. وصَفْقُ الجبل: وجهه في أَعلاه. وهو فوق الحضيض.
وصَفَّقَ الشرابَ: مزجَه، فهو مُصَفَّقٌ. وصَفَقَه وصَفَّقَه وأَصْفَقَه: حوَّله من إِناء إِلى إِناء لِيَصْفُو؛ قال حسان: يَسْقُونَ مَن وَرَدَ البَريصَ عَلَيْهِمُ،
بَرَدَى يُصَفَّقُ بالرَّحِيقِ السَّلْسَلِ
وقال الأَعشى:
وشَمول تَحْسَبُ العَيْنُ، إِذا
صُفِّقَتْ، وَرْدَتَها نَوْرَ الذُّبَحْ
الفراء: صَفَقْتُ القدحَ وصَفَّقْتُه وأَصْفَقْتُه إِذا مَلأْته. والتَّصْفِيقُ: تحويلُ الشراب من دَنٍّ إِلى دَنٍّ في قول الأَصمعي؛ وأَنشد:إِذا صُفِّقَتْ بَعْدَ إِزْبادِها
وصَفَقَت الريحُ الماءَ: ضرَبَتْه فصَفَّتْه، والرِّيحُ تَصْفِقُ الأَشجارَ فتَصْطَفِقُ أَي تضطرب. وصَفَّقَت الرِّيحُ الشيء إِذا قَلَبَتْه يميناً وشمالاً وردَّدَتْه. يقال: صَفَقَتْه الريحُ وصَفَّقَتْه. وصَفَّقَت الريحُ السحابَ إِذا صَرَمَتْه واختلفت عليه؛ قال ابن مقبل: وكأَنما اعْتَنَقَتْ صَبِيرَ غَمامةٍ،
بُعْدَى تُصَفِّقُه الرِّياحُ زُلالِ
قال ابن بري: وهذا البيت في آخر كتاب سيبويه من باب الإِدغام بنصب زُلال، وهو غلط لأَن القصيدة مخفوضة الروي. وفي حديث أَبي هريرة: إِذا اصْطَفَقَ الآفاقُ بالبيَاضِ أَي اضطرب وانْتَشَر الضَّوءُ، وهو افْتَعَل من الصَّفْق، كما تقول اضطرب المجلس بالقوم.
وصِفاقُ البطنِ: الجلدةُ الباطنة التي تلي السواد سوادَ البطن وهو حيث ينقب البيطار من الدابة؛ قال زهير:
أَمين صَفاة لم يُخَرَّق صِفاقه
بِمِنْقَبِه، ولم تُقَطَّعْ أَباجِلُهْ
والجمع صُفُقٌ، لا يُكسَّر على غير ذلك؛ قال زهير:
حتى يَؤُوبَ بها عُوجاً مُعَطَّلةً،
تَشْكُو الدَّوابرَ والأَنْساءَ والصُّفُقا
وبعض يقول: جلد البطن كله صِفاقٌ. ابن شميل: الصِّفاقُ ما بين الجلد والمُصْرانِ، ومَراقُّ البطن: صفاقٌ أَجمع ما تحت الجلد نمه إِلى سواد البطن، قال: ومَراقُّ البطن كل ما لم ينحن عليه عظم. وقال الأَصمعي: الصِّفاقُ الجلد الأَسْفل الذي دون الجلد الذي يُسْلخ، فإِذا سلخ المَسْك بقي ذلك مُمْسِكَ البطن، وهو الذي إِذا انْشَقَّ كان منه الفَتْقُِ. وقال أَبو عمرو: الصِّفاقُ ما حول السرّة حيث يَنْقُبُ البَيْطارُ؛ وقال بشر: مُذَكَّرة كأَنّ الرَّحْلَ منها،
على ذي عانةٍ، وافي الصِّفاقِ
وافي الصفاق أَراد أَن ضلوعَه طِوالٌ. وقال الأَصمعي في كتاب الفرس: الصِّفاقُ الجلد الأَسفل الذي تحت الجلد الذي عليه الشعر؛ وأَنشد للجعدي:لُطِمْنَ بِتُرْسٍ شَديدِ الصِّفا
ق من خَشَبِ الجَوْزِ لم يُثْقَب
يقول: ذلك الموضع منه كأَنه تُرْس وهو شديد الصِّفاق. وفي حديث عمر: أَنه سئل عن امرأَة أَخذَت بأُنْثَيَيْ زَوْجِها فَخَرَقَتِ الجِلْدَ ولم تَخْرِقِ الصِّفاقَ، فقضى بنصف ثلث الدية؛ الصِّفاقُ: جِلدة رقيقة تحت الجلد الأَعلى وفوق اللحم.
والصَّفَقُ: الأَدِيمُ الجديد يُصَبُّ عليه الماء فيخرج منه ماء أَصفر واسم ذلك الماء الصَّفْقُ
والصَّفَقُ. والصَّفَقُ، بالتحريك: الماء الذي يُصَبُّ في القربة الجديدة فيحرك فيها فيصفرّ؛ قال ابن بري: شاهده قول أَبي محمد الفقعسي: يَنْضَحْنَ ماءَ البَدَنِ ا لمُسَرَّى،
نَضْحَ البَدِيعِ الصَّفَقَ المُصْفَرّا
والمُسَرّى: المُسْتَسِرُّ في البدن. ويقال: وردنا ماءَ كأَنَّه صَفَقٌ، وهو أَول ما يُصَبُّ في القربة الجديدة فيخرج الماء أَصفر؛ وصَفَّق القربة: فعل بها ذلك. وقال أَبو حنيفة: الصَّفَقُ رِيحُ الدباغ وطعمه. وصَفَقَ الكأْسَ وأَصْفَقَها: ملأَها؛ عن اللحياني. وصَفَقَ البابَ يَصْفِقْه صَفْقاً وأَصْفَقَه، كلاهما: أَغْلَقَه وردّه مثل بَلَقْتُه وأَبْلَقْتُه؛ قال عدي بن زيد:
متَّكِئاً تُصْفَقُ أَبْوابُه،
يسْعَى عليه العبْدُ بالكُوبِ
قال أَبو منصور: وهما بمعنى الفتح. وقال النضر: سَفَقْت الباب وصَفَقْته، قال: وقال أَبو الدقيش صَفَقْت البابَ أَصْفِقُه صَفْقاً إِذا فتحته؛ وتركت بابَه مَصْفوقاً أَي مفتوحاً، قال: والناس يقولون صَفَقْت البَاب وأَصْفَقْته أَي رَدَدْته، قال: وقال أَبو الخطاب يقال هذا كله. وباب مَبْلوقٌ أَي مفتوح. وروى أَبو تراب عن بعض الأَعراب: أَصْفَقْتُ البابَ وأَصْمَقْته بمعنى أَغْلَقْته، وقال غيره: هي الإِجافةُ دون الإغْلاق. الأَصمعي: صَفَقْت الباب أَصْفِقُه صَفْقاً، ولم يذكر أَصْفَقْته. ومِصْراعا الباب: صَفْقاه. والصَّفْقُ: الرَّدُّ والصَّرْفُ، وقد صَفَقْته فانْصَفَقَ.وفي كتاب معاوية إِلى ملك الروم: لأَنْزِعَنَّكَ من المُلْكِ نَزْعَ الأَصْفَقانِيّة؛ هم الخَولُ بلغة اليمن. يقال: صَفَقَهم من بلد إِلى بلد أَي أَخرجهم منه قَهْراً وذُلاً. وصَفَقَهم عن كذا أَي صرَفَهم. والتَّصْفيق: أَن يكون نوى نِيَّة عزم عليها ثم ردّ نيّته؛ ومنه قوله: وزَللِ النِّيَّةِ والتَّصْفِيقِ
وفي النوادر: والصَّفُوق الحجاب الممتنع من الجِبال، والصُّفُقُ الجمع. والخَريقُ من الوادي: شاطئُه، والجمع خُرُقٌ. وناقة خَرِيقٌ: غزيرة.
وثوب صَفِيق: مَتِين بيّن الصَّفاقة، وقد صَفُقَ صَقاقةً: كثُف نسجه، وأَصْفَقَه الحائك. وثوب صَفِيق وسَفِيق: جيّدُ النسج. والصَّفِيقُ: الجَلْدُ. والصَّفُوق: الصَّعُود المُنْكرة، وجمعها صَفائِقُ وصُفُقٌ. وصافَقَ بين قميصين: لَبِس أَحدَهما فوق الآخر. والدِّيكُ الصَّفّاقُ: الذي يضرب بجناحيه إِذا صوّت.
وصَفَقَ ماشِيَته صَفْقاً: صرَفها. وصَفَقَ الرجلُ صَفْقاً: ذهب. وفي حديث لقمان بن عاد أَنه قال: خذِي منّي أَخِي ذا العِفاقِ صَفّاقاً أَفّاقاً؛ قال الأَصمعي: الصَّفّاق الذي يَصْفِقُ
على الأَمر العظيم، والأَفّاق الذي يتصرف ويضرِب إِلى الآفاق؛ قال أَبو منصور: روى هذا ابن قتيبة عن أَبي سفيان عن الأَصمعي، قال: والذي أَراه في تفسير الأَفّاق الصّفّاقِ غيرُ ما حكاه، إِنَّما الصَّفّاق الكثير الأَسفار والتصرّف في التجارات، والصَّفْقُ والأَفْقُ قريبان من السَّواء، وكذلك الصَّفّاقُ والأَفّاقُ معناهما متقارب، وقيل: الأَفّاقُ من أُفُقِ الأَرض أَي ناحيتها. وانْصَفَقَ القومُ إِذا انصرفوا. وصَفَقَ القومُ في البلاد إِذا أَبْعَدُوا في طلب المرعى؛ وبه فسر ابن الأَعرابي قول أَبي محمد الحَذلِمِيّ:
إِنّ لها في العامِ ذي الفُتُوقِ،
وزَلَلِ النِّيَّةِ والتَّصْفِيقِ،
رِعْيةَ مَوْلىً ناصِحٍ شَفيقِ
وتَصفِيقُ الإِبل: أَن تحوْلَها مِن مرعى قد رَعَتْه إِلى مكان فيه مَرْعىً.
وأَصْفَقَ الغَنَمَ إِصْفاقاً: حلبها في اليوم مرّة؛ قال: أَوْدَى بنو غَنْمٍ بأَلْبانِ العُصُمْ
بالمُصْفقاتِ ورَضوعاتِ البَهَمْ
وأَنشد ابن الأَعرابي:
وقالوا: عليكم عاصِماً يُعْتَصَمْ به،
رُوَيْدَك حتى يُصْفِقَ البَهْمَ عاصِمُ
أَراد أَنه لا خير عنده وأَنه مشغول بغنمه؛ والأِصْفاق: أَن يحلُبَها مرّة واحدة في اليوم والليلة. وفي الصحاح: أَصْفَقْتُ الغنمَ إِذا لم تَحْلُبْها في اليوم إِلا مرة. والصافِقةُ: الداهيةُ؛ قال أَبو الرُّبَيْس التَّغْلبِي:
قِفِي تُخْبِرينا، أَو تَعُلِّي تَحِيّةً
لنا، أَو تُشِيبي قَبْلَ إحْدَى الصَّوافق
والصَّفائِقُ: صَوارِفُ الخطوب وحوادثها، الواحدة صَفيقة؛ وقال كثيِّر: وأَنْتِ المُنَى، يا أُمَّ عَمْروا، لو انَّنا
نَنالُك، أَو تُدْنِي نَواكِ الصَّفائِقُ
وهي الصَّوافِقُ أَيضاً؛ قال أَبو ذؤيب:
أَخ لكَ مَأْمون السَّجِيّاتِ خِضْرِم،
إِذا صَفَقَتْه في الحُروب الصَّوافِقُ
وصَفَقْتُ العود إِذا حرّكت أَوْتارَه فاصْطَفَقَ. واصْطَفَقَت المَزاهِرُ إِذا أَجابَ بعضها بعضاً؛ قال ابن الطَّثَرِيّة: ويوم كظِلِّ الرُّمْحِ قَصَّرَ طُولَه
دَمُ الزِّقِّ عنّا، واصْطفاقُ المَزاهِرِ
قال ابن بري: نسب الجوهري هذا البيت ليزيد بن الطَّثريّة، وصوابه لِشُبْرُمة بن الطفيل.

##### Türkçe

**الصَّفْق**: sesi işitilen darbe; **التَّصْفِيقُ** da böyledir. Ve denilir:
**صَفَّقَ بيديه** ve **وصفَّح** eşittir. Ve hadiste: erkeklere **التسبيحُ** ve kadınlara **التَّصْفِيقُ**; mânâ: namaz kılanın namazında bir şey vâki olup da hizasındaki kimseyi uyarmak istediğinde kadın iki eliyle **صَفَّقَت** ve erkek diliyle **سبَّح**. Ve **وصفَقَ رأْسَه يَصفِقه صفْقاً**: onu vurdu; ve **وصَفَقَ عينه** da böyledir, yani onu geri çevirdi ve gözünü yumdu. Ve **وصفَقه بالسيف**: onu kılıçla vurduğunda; râciz dedi:
كأَنها بَصْرِية صوافق
Ve **واصْطَفَقَ القومُ**: çalkalandılar. Ve **وتصافَقُوا**: alışverişte anlaştılar. Ve **وصَفَقَ يَده بالبيعة والبيع وعلى يده صَفْقاً**: elini onun elinin üzerine vurdu; bu, satışın vâcip olduğu sıradadır. Bunun adı **الصَّفْقُ** ve **الصِّفِقَّى**dır; bunu Sîbeveyh isim olarak nakletti; Sîrâfî dedi: **صَفْقِ الكفِّ على الأُخرى**dan olması câizdir; o, **التَّصْفاقُ**tır; onunla çokluğa götürür; Sîbeveyh dedi: bu, masdarın **فَعَلْت**ten çokça geldiği bâbdır; ziyâdeleri ilhak eder ve onu başka bir bina ile bina edersin; tıpkı fiili çoğalttığında **فَعَلت**te **فَعَّلت** dediğin gibi; sonra **التَّفْعال** üzere gelen masdarları, **كالتَّصْفاقِ** ve kardeşleri gibi, zikretti; dedi: o, **فَعَلْت**in masdarı değildir; fakat çokluk istediğinde masdarı bunun üzerine bina ettin; tıpkı **فَعَلت**i **فَعَّلت** üzerine bina ettiğin gibi. Ve **وتَصافَقَ القومُ عند البَيعة**.

Ve denilir: satın alma için “**رَبِحَت صَفْقَتُك**”; ve “**وصَفْقةٌ رابحةٌ**” ve “**وصَفْقةٌ خاسِرةٌ**”. Ve **وصَفَقْت له بالبيع والبيعة صَفْقاً**: yani elimi onun elinin üzerine vurdum. Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: “**صَفْقَتانِ في صَفْقةٍ رِباً**”; “bir satış içinde iki satış”ı kastetti; bu, “bir satış içinde iki satış” hadîsi gibidir ve yerinde zikredilmiştir; o iki vecih üzeredir: birincisi, satıcının alıcıya “bu kölemi sana yüz dirheme sattım; şu elbiseyi de benden on dirheme satın alman şartıyla” demesidir; ikinci vecih, “bu elbiseyi sana yirmi dirheme sattım; şu ve şu dirheme belirli bir malı bana satman şartıyla” demesidir. Satışa **صفقة** denilmesi, onların alışveriş yaptıklarında ellerle **تَصافَقُوا** olmalarındandır. Ve denilir: “**إِنه لَمُبارَكُ الصَّفْقةِ**”: yani bir şey satın almaz ki onda kâr etmesin; ve “bugün **صَفْقةً صالحة** satın aldım.” Ve **الصَّفْقةُ** satıcı ve alıcı için olur. Ebû Hureyre hadîsinde: “**أَلْهاهُم الصَّفْقُ بالأَسواق**”: yani pazarlarda alışveriş. Ve hadiste: “en büyük kebîrelerden biri, **أَهلَ صَفْقَتِكَ** ile savaşmandır”; o, kişinin bir adama ahdini ve mîsâkını verip sonra onunla savaşmasıdır; çünkü iki ahitleşen, iki alışveriş yapanın yaptığı gibi, birinin elini ötekinin eline koyar; bu, iki elle **التَّصْفِيق**ten bir keredir. Bundan, İbn Ömer hadîsi: “ona **صَفْقَة يدِه** ve kalbinin meyvesini verdi.” Ve **التَّصْفِيقُ باليد**: onunla ses çıkarmaktır. Ve hadiste: “**الصَّفْقِ** ve ıslık çalmayı yasakladı”; sanki Yüce Allah’ın şu sözünün mânâsını istedi: “Onların Beyt yanındaki namazları ancak ıslık ve **تَصْدِيةً** idi”; Peygamber’i, sallallahu aleyhi ve sellem, ve Müslümanları kıraat ve namazda meşgul etmek için **يُصَفِّقونَ** ve ıslık çalarlardı; ve câizdir ki, oyun ve eğlence yoluyla **الصَّفْقَ**ı kastetmiştir. Ve **وأَصْفَقَتْ يدُه بكذا**: yani onu tasdik etti ve ona muvafakat etti; Nümer b. Tevleb bir kasabı vasfederek dedi:
حتى إِذا طُرِحَ النَّصِيبُ، وأَصْفَقَتْ
يدُه بِجِلْدةِ ضَرْعِها وحُوارِها
Ve Ebû Amr inşâd etti:
يَنْضَحْنَ ماءَ البَدَنِ المُسَرّى،
نَضْحَ الأَداوَى الصَّفَقَ المُصْفَرّا
Yani sanki onun teri, serbest bırakılmış, serpilmiş **الصَّفَقُ**tur. Denilir: o, teri kendisinden **يُسَرِّي** eder. Ve Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
أَحَلا وإِن يُصْفَقْ لأَهل حَظِيرة،
فيها المُجَهْجهُ والمنَارةُ تُرزِمُ
“**إِن يُصْفَق**”: yani takdir olunur ve nasip edilir. Denilir: “**أُصْفِقَ لي**”: yani bana nasip edildi; der ki: korunmuş bir ağıldaki kimseler için aslan takdir olunursa, takdir olunan vâki olur; ve **المنارة** ile aslanın gözünün ateş gibi parlamasını kastetti; “ve **ذو المنارة** homurdanır”ı kastetti. Ve **وصَفَق الطائرُ بجناحيه يَصْفِقُ وصَفَّق**: ikisiyle vurdu. Ve **وانْصَفَقَ الثوبُ**: rüzgâr onu vurdu da yıprandı. Lays: asılı elbiseye rüzgâr **تُصَفِّقه** derler; her **مُصَفَّق** **فَيْنْصَفِقُ**; ve inşâd etti:
وأُخْرَى تُصَفِّقُها كلُّ رِيحٍ
سَرِيعٍ، لدَى الجَوْرِ، إِرْغانُها
Ve **الصَّفْقةُ**: bir şey üzerinde toplanmadır. Ve **وأَصْفَقُوا على الأَمر**: onun üzerinde toplandılar; ve **وأَصْفَقُوا على الرجلِ** da böyledir; Züheyr dedi:
رأَيت بني آلِ امرِئِ القَيْس أَصْفَقُوا
علينا، وقالوا: إِنَّنا نَحْنُ أَكثرُ
Ve Âişe hadîsinde, Allah’ın rızâsı onun üzerine olsun: “Mekke kadınları ona **فأَصْفَقَتْ**”: yani ona toplandı; ve “**فانْصَفَقَتْ**” diye de rivayet edilmiştir. Ve Câbir hadîsinde: “havuzda çekiştik, nihayet onu **أَصْفَقْناه**”: yani onda suyu topladık; rivayette böyle geldi; mahfuz olan “**أَفْهَقْناه**”: yani onu doldurduk. Ve **وأَصْفَقُوا له**: kalabalık oldular. Ve “bize insanlardan bir **صافِقةٌ** **وصَفَقَتْ**”: yani bir kavim. Ve **وانْصَفَقوا عليه يميناً وشمالاً**: yöneldiler. Ve **وأَصْفَقُوا على كذا**: yani onun üzerine kapandılar; Yezîd b. et-Tathariyye dedi:
أَثِيبي أَخا ضارُورة أَصْفَقَ العِدى
عليه، وقَلَّتْ في الصَّديقِ أَواصِرُهْ
Ve denilir: “**اصْفِقْهُم عنك**”: yani onları senden çevir; ve Ru’be dedi:
فما اشْتَلاها صَفْقَةً في المُنْصَفَق،
حتى تردَّى أَربعٌ في المُنْعَفَق
Ve **وانصَفَقُوا**: döndüler. Ve denilir: **صَفَق ماشيتَه يَصْفِقُها صَفْقاً**: onu çevirdiğinde. Ve **الصَّفْقُ** ve **الصَّفَقُ**: yan ve taraf; dedi:
لا يَكْدَحُ الناسُ لهنَّ صَفْقا
Ve “o **الصَّفَق**ın ehli geldi”: yani o tarafın ehli. Ve **وصَفْقُ الجبلِ**: onun **صَفْحُه** ve tarafı; Ebû Sa‘tra el-Bûlânî dedi:
وما نُطْفَةٌ في رأْسِ نيقٍ تمنَّعتْ
بعَنْقاءَ من صَعْب، حَمَتْها صُفُوقُها
Ve **وصَفَقَ عينَه**: yani onu geri çevirdi ve gözünü yumdu.

Ve **وصافَقَت الناقةُ**: bir kere bir yanına, bir kere öteki yanına yatar; yan olan **الصفْق**tan **فاعَلَتْ**. Ve **وتَصَفَّقَ الرجلُ**: bir yandan bir yana döndü ve gidip geldi; Katamî dedi:
وأَبَيْنَ شَيْمَتَهُنَّ أَولَ مَرّةٍ،
وأَبَى تَقَلُّبُ دهرِك المُتَصَفِّقَ
Ve **وتَصَفَّقَتِ الناقة**: doğum sancısından sırt üstü karın üstüne döndüğünde. Ve **وتَصَفَّقَ فلان للأَمر**: yani ona yöneldi/ona maruz kaldı; Ru’be dedi:
لَمّا رأَيْتُ الشَّعرَّ قد تَأَلَّقا،
وفِتْنَةً تَرْمي بِمَنْ تَصَفَّقَا،
هَنَّا وهَنَّا عن قِذافٍ أَخْلَقا
Şemmer dedi: **تصفَّق**: yani maruz kaldı ve gidip geldi. Ve develerden **المُصَافِقُ**: bir kere bir yanına, bir kere ötekine yatan; deve doğum sancısı çektiğinde **صافَقَت**; şair tavuğu ve yumurtasını vasfederek dedi:
وحامِلة حَياًًّ، ولَيْسَتْ بِحيَّةٍ
إِذا مخَضَتْ يوماً به لم تُصَافِق
Ve **وصَفْقَا العُنُقِ**: boynun iki yanı. Ve **وصفقا الفرس**: atın iki yanağı. Ve **وصَفْقُ الجبل**: üst tarafındaki yüzü; o, çukurun üstündedir.

Ve **وصَفَّقَ الشرابَ**: onu karıştırdı; o da **مُصَفَّقٌ**tur. Ve **وصَفَقَه وصَفَّقَه وأَصْفَقَه**: onu bir kaptan bir kaba aktardı ki durulsun; Hassân dedi:
يَسْقُونَ مَن وَرَدَ البَريصَ عَلَيْهِمُ،
بَرَدَى يُصَفَّقُ بالرَّحِيقِ السَّلْسَلِ
Ve A‘şâ dedi:
وشَمول تَحْسَبُ العَيْنُ، إِذا
صُفِّقَتْ، وَرْدَتَها نَوْرَ الذُّبَحْ
Ferrâ: **صَفَقْتُ القدحَ وصَفَّقْتُه وأَصْفَقْتُه**: onu doldurduğumda. Ve **التَّصْفِيقُ**: Asma‘î’nin sözüne göre içkiyi bir küpten bir küpe aktarmaktır; ve inşâd etti:
إِذا صُفِّقَتْ بَعْدَ إِزْبادِها
Ve **وصَفَقَت الريحُ الماءَ**: onu vurdu da onu durulttu; ve rüzgâr ağaçları **تَصْفِقُ** eder de **فتَصْطَفِقُ**: yani çalkalanır. Ve **وصَفَّقَت الرِّيحُ الشيء**: onu sağa sola çevirdiğinde ve onu tekrar tekrar döndürdüğünde. Denilir: rüzgâr onu **صَفَقَتْه** ve **وصَفَّقَتْه**. Ve **وصَفَّقَت الريحُ السحابَ**: onu parçaladığında ve onun üzerinde farklılaştığında; İbn Mukbil dedi:
وكأَنما اعْتَنَقَتْ صَبِيرَ غَمامةٍ،
بُعْدَى تُصَفِّقُه الرِّياحُ زُلالِ
İbn Berrî dedi: bu beyit, Sîbeveyh kitabının sonunda, idğam bâbında **زُلال**ın nasbıyla geçer; bu yanlıştır; çünkü kasidenin kafiye harfi mecrurdur. Ve Ebû Hureyre hadîsinde: “**إِذا اصْطَفَقَ الآفاقُ بالبيَاضِ**”: yani ışık çalkalandı ve yayıldı; o, **الصَّفْق**tan **افْتَعَل**dır; tıpkı “meclis kavimle çalkalandı” dediğin gibi.

Ve **وصِفاقُ البطنِ**: karın siyahlığına bitişik olan iç deri; o, baytarın hayvandan deldiği yerdir; Züheyr dedi:
أَمين صَفاة لم يُخَرَّق صِفاقه
بِمِنْقَبِه، ولم تُقَطَّعْ أَباجِلُهْ
Çoğulu **صُفُقٌ**tur; bundan başkası üzerine kırılmaz; Züheyr dedi:
حتى يَؤُوبَ بها عُوجاً مُعَطَّلةً،
تَشْكُو الدَّوابرَ والأَنْساءَ والصُّفُقا
Bazısı der ki: karın derisinin tamamı **صِفاقٌ**tur. İbn Şümeyl: **الصِّفاقُ** derinin ve bağırsakların arasındadır; karın zarları: **صفاقٌ**tur; derinin altından karın siyahlığına kadar olanın tamamı; dedi: karın zarları, üzerine kemik eğilmeyen her şeydir. Asma‘î dedi: **الصِّفاقُ**, yüzülen derinin altındaki alt deridir; misk yüzülünce o kalır; karnı tutan odur; o, yarıldığında fıtığın ondan olduğu şeydir. Ebû Amr dedi: **الصِّفاقُ**, göbek çevresinde baytarın deldiği yerdir; Bişr dedi:
مُذَكَّرة كأَنّ الرَّحْلَ منها،
على ذي عانةٍ، وافي الصِّفاقِ
“**وافي الصِّفاقِ**”: kaburgalarının uzun olduğunu kastetti. Asma‘î at kitabında dedi: **الصِّفاقُ**, kıllı derinin altındaki alt deridir; ve Câ‘dî’den inşâd etti:
لُطِمْنَ بِتُرْسٍ شَديدِ الصِّفا
ق من خَشَبِ الجَوْزِ لم يُثْقَب
Der ki: ondaki o yer, sanki bir kalkandır ve **الصِّفاق**ı şiddetlidir. Ömer hadîsinde: bir kadın kocasının iki testisini tutup deriyi yırttı, **الصِّفاقَ**ı yırtmadı; yarım üçte bir diyetle hükmetti; **الصِّفاقُ**: üst derinin altında ve etin üstünde ince bir deridir.

Ve **الصَّفَقُ**: yeni deridir; üzerine su dökülür de ondan sarı su çıkar; o suyun adı **الصَّفْقُ** ve **الصَّفَقُ**tur. Ve **الصَّفَقُ** (harekeli): yeni kırbaya dökülen, içinde çalkalanan ve sararan sudur; İbn Berrî dedi: delili Ebû Muhammed el-Fuka‘sî’nin sözü:
يَنْضَحْنَ ماءَ البَدَنِ ا لمُسَرَّى،
نَضْحَ البَدِيعِ الصَّفَقَ المُصْفَرّا
Ve **المُسَرّى**: bedende gizlenen. Ve denilir: “sarı su gibi bir suya vardık; o, yeni kırbaya ilk dökülen ve suyu sarartan şeydir”; ve **وصَفَّق القربة**: ona bunu yaptı. Ebû Hanîfe dedi: **الصَّفَقُ**, tabaklama kokusu ve tadıdır. Ve **وصَفَقَ الكأْسَ وأَصْفَقَها**: onu doldurdu; Lihyânî’den. Ve **وصَفَقَ البابَ يَصْفِقْه صَفْقاً وأَصْفَقَه**: ikisi de, onu kapattı ve geri çevirdi; **بَلَقْتُه وأَبْلَقْتُه** gibi; Adiyy b. Zeyd dedi:
متَّكِئاً تُصْفَقُ أَبْوابُه،
يسْعَى عليه العبْدُ بالكُوبِ
Ebû Mansûr dedi: ikisi, açma mânâsındadır. Nadr dedi: “**سَفَقْت** kapıyı ve **صَفَقْت** onu”; dedi: Ebû’d-Dukayş dedi: “**صَفَقْت البابَ أَصْفِقُه صَفْقاً**: onu açtığımda”; ve “kapısını **مَصْفوقاً** bıraktım”: yani açık; dedi: insanlar “kapıyı **صَفَقْت** ve **أَصْفَقْت**”: yani onu geri çevirdim derler; dedi: Ebû’l-Hattâb dedi: bunların hepsi söylenir. Ve **باب مَبْلوقٌ**: yani açık. Ebû Turâb bazı bedevîlerden rivayet etti: “kapıyı **أَصْفَقْتُ** ve **أَصْمَقْته**”: kapattım mânâsında; başkası dedi: o, tam kapama değil, kapıyı çekip örtmedir. Asma‘î: “**صَفَقْت الباب أَصْفِقُه صَفْقاً**” dedi; **أَصْفَقْته**yi zikretmedi. Kapının iki kanadı: **صَفْقاه**. Ve **الصَّفْقُ**: geri çevirme ve çevirip uzaklaştırmadır; onu **صَفَقْته** de o **فانْصَفَقَ**. Muâviye’nin Rum kralına mektubunda: “seni mülkten, **الأَصْفَقانِيّة**nin sökülmesi gibi sökeceğim”; onlar Yemen diliyle hizmetçilerdir. Denilir: onları bir beldeden bir beldeye **صَفَقَ**: yani onları ondan zorla ve zilletle çıkardı. Ve “onları şundan **صَفَقَ**”: yani onları çevirdi.

Ve **التَّصْفيق**: bir niyeti, azmettiği bir niyet olarak niyet edip sonra niyetini geri çevirmektir; bundan şu sözü:
وزَللِ النِّيَّةِ والتَّصْفِيقِ
Ve **النوادر**’de: **والصَّفُوق** dağlardan engelleyici perde; çoğulu **الصُّفُقُ**. Ve vadiden **الخَريقُ**: kıyısı; çoğulu **خُرُقٌ**. Ve **ناقة خَرِيقٌ**: bol sütlü.

Ve **وثوب صَفِيق**: sağlam, **الصَّفاقة**sı açık; ve **صَفُقَ صَقاقةً**: dokuması kalınlaştı; ve dokumacı onu **أَصْفَقَه**. Ve **وثوب صَفِيق وسَفِيق**: dokuması iyi. Ve **الصَّفِيقُ**: deri. Ve **الصَّفُوق**: bilinmeyen sarp yokuş; çoğulu **صَفائِقُ** ve **صُفُقٌ**. Ve **وصافَقَ بين قميصين**: birini ötekinin üstüne giydi. Ve **والدِّيكُ الصَّفّاقُ**: öttüğünde iki kanadıyla vuran.

Ve **وصَفَقَ ماشِيَته صَفْقاً**: onu çevirdi. Ve **وصَفَقَ الرجلُ صَفْقاً**: gitti. Lokman b. Âd hadîsinde: dedi ki: “benden al, ey kardeşim, **ذا العِفاقِ صَفّاقاً أَفّاقاً**”; Asma‘î dedi: **الصَّفّاق** büyük iş üzerine **يَصْفِقُ** edendir; ve **الأَفّاق** dolaşan ve ufuklara vuran kimsedir. Ebû Mansûr dedi: bunu İbn Kuteybe, Ebû Süfyân’dan, Asma‘î’den rivayet etti; dedi: benim gördüğüm, **الأَفّاق الصّفّاقِ**ın tefsirinde, naklettiğinden başkadır; ancak **الصَّفّاق** çok sefer eden ve ticaretlerde çok dolaşandır; **الصَّفْقُ** ile **الأَفْقُ** birbirine yakın bir eşitliktedir; aynı şekilde **الصَّفّاقُ** ile **الأَفّاقُ**ın mânâsı yakındır; ve denildi: **الأَفّاقُ**, yerin **أُفُقِ**undan, yani tarafındandır. Ve **وانْصَفَقَ القومُ**: döndüklerinde. Ve **وصَفَقَ القومُ في البلاد**: otlak aramada uzaklaştıklarında; bununla İbnü’l-A‘râbî, Ebû Muhammed el-Hazlemî’nin sözünü tefsir etti:
إِنّ لها في العامِ ذي الفُتُوقِ،
وزَللِ النِّيَّةِ والتَّصْفِيقِ،
رِعْيةَ مَوْلىً ناصِحٍ شَفيقِ
Ve **وتَصفِيقُ الإِبل**: onu, otladığı bir mer‘adan, içinde mer‘a bulunan bir yere çevirmektir.

Ve **وأَصْفَقَ الغَنَمَ إِصْفاقاً**: onu günde bir kere sağdı; dedi:
أَوْدَى بنو غَنْمٍ بأَلْبانِ العُصُمْ
بالمُصْفقاتِ ورَضوعاتِ البَهَمْ
Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
وقالوا: عليكم عاصِماً يُعْتَصَمْ به،
رُوَيْدَك حتى يُصْفِقَ البَهْمَ عاصِمُ
Onun yanında hayır olmadığını ve koyunlarıyla meşgul olduğunu kastetti; ve **الأِصْفاق**: onu gündüz ve gecede bir kere sağmaktır. **الصحاح**’ta: “**أَصْفَقْتُ الغنمَ**”: onu günde ancak bir kere sağdığımda. Ve **الصافِقةُ**: musibet; Ebû’r-Rubeys et-Teğlibî dedi:
قِفِي تُخْبِرينا، أَو تَعُلِّي تَحِيّةً
لنا، أَو تُشِيبي قَبْلَ إحْدَى الصَّوافق
Ve **الصَّفائِقُ**: belâların çeviricileri ve onların hâdiseleri; teki **صَفيقة**; Kesîr dedi:
وأَنْتِ المُنَى، يا أُمَّ عَمْروا، لو انَّنا
نَنالُك، أَو تُدْنِي نَواكِ الصَّفائِقُ
Ve o, **الصَّوافِقُ** da olur; Ebû Züeyb dedi:
أَخ لكَ مَأْمون السَّجِيّاتِ خِضْرِم،
إِذا صَفَقَتْه في الحُروب الصَّوافِقُ
Ve **وصَفَقْتُ العود**: tellerini hareket ettirdiğimde, o da **فاصْطَفَقَ**. Ve **واصْطَفَقَت المَزاهِرُ**: bazısı bazısına cevap verdiğinde; İbn et-Tathariyye dedi:
ويوم كظِلِّ الرُّمْحِ قَصَّرَ طُولَه
دَمُ الزِّقِّ عنّا، واصْطفاقُ المَزاهِرِ
İbn Berrî dedi: Cevherî bu beyti Yezîd b. et-Tathariyye’ye nisbet etti; doğrusu, Şubrume b. et-Tufeyl’indir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ف ق * * الصَّفْقُ * الضرب الذي يسمع له صوت وكذا * التَّصْفِيقُ * ومنه التصفيق باليد وهو التصويت بها و * صَفَقَ * له بالبيع والبيعة أي ضرب يده على يده وبابه ضرب ويقال ربحت * صَفْقَتُكَ * للشراء و * صَفْقَةٌ * رابحة وصفقة خاسرة و * صَفَقَ * الباب رده و * أصْفَقَهُ * أيضا والريح تصفق الأشجار * فَتَصْطَفِقُ * أي تضطرب وثوب * صَفِيقٌ * ووجه صفيق بين * الصَفاقَةِ * و * تَصْفِيقُ * الشراب تحويله من إناء إلى إناء

##### Türkçe

* ص ف ق * * **الصَّفْقُ** * sesi işitilen vuruştur; aynı şekilde **التَّصْفِيقُ** da. Bundan, elle **التصفيق** vardır; o, onunla ses çıkarmaktır. Ve **صَفَقَ** ona satışta ve biatte; yani elini onun elinin üzerine vurdu; onun babı **ضرب**’dır. Ve denilir: “Satın alma için **صَفْقَتُكَ** kâr etti.” Ve kârlı **صَفَقَةٌ** ve zararlı bir safka. Ve **صَفَقَ** kapıyı: onu geri çevirdi; ve **أصْفَقَهُ** da. Ve rüzgâr ağaçları çarpar da **فَتَصْطَفِقُ**; yani çalkalanır. Ve **صَفِيقٌ** bir elbise; ve **الصَفاقَةِ**’si açık olan **صفيق** bir yüz. Ve içeceğin **تَصْفِيقُ**’u: onu bir kaptan bir kaba çevirmektir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصفق: الضرب الذي يسمع له صوت كما في الصحاح. قال: والصفق: الرد والصرف وقد صفقته فانصفق. وصفق ماشيته صفقا: صرفها، وكذلك صفقهم عن كذا: إذا صرفهم كالإصفاق. والصفق: الناحية والجانب ويضم نقله الجوهري عن الأصمعي ويحرك، نقله الصاغاني. وأنشد لرؤبة شاهدا على الصفق بالفتح:
  لا يكدح الناس لهن صفقا والصفق: الموضع. والصفق من الجبل: وجهه في أعلاه، وهو فوق الحضيض، أو صفحه أو ناحيته، كما في الصحاح، والجمع: صفوق. وأنشد الجوهري للشاعر:
  وما نطفة في رأس نيق تمنعـت                      بعنقاء من صعب حمتها صفوقها وصفقا العنق: جانباه وناحيتاه. والصفقان من الفرس: خداه والصفق: ماء أصفر يخرج من أديم جديد صب عليه ماء، ويحرك وفي تورية لطيفة، وذلك أن قوله: يحرك يحتمل أن ذلك الماء بعد ما يصب في الأديم يحرك، فيخرج أحمر، وهو أول ماء يصب، ويحتمل أنه أراد به الصفق بالتحريك، ومن ذلك قولهم: وردنا ماء كأنه صفق، قال ابن بري: وشاهده قول أبي محمد الفقعسي:
  ينضحن ماء البدن المسرى
  نضح البديع الصفق المصفرا وأنشده أبو عمرو: نضح الأداوى أي: كأن عرقها الصفق. والمسرى: المنضوح. أو الصفق: ريح الدباغ وطعمه، قاله أبو حنيفة. والصفق بالكسر: مصراع الباب وهما صفقان، ويقال: باب داره صفق واحد: إذا لم يكن مصراعين. وصفق له بالبيع يصفقه صفقا. وصفق يده بالبيعة والبيع. وصفق على يده صفقا وصفقة: إذا ضرب يده على يده، وذلك عند وجوب البيع. والاسم منها: الصفق بالفتح. والصفقى، كزمجى، حكاه سيبويه. قال السيرافي: يجوز أن يكون من صفق الكف على الأخرى، وهو التصفاق، وتذهب به الى التكثير. وصفق الطائر بجناحيه: إذا ضربهما وفي اللسان: ضرب بهما كصفق تصفيقا. وصفق الباب يصفقه صفقا: رده، أو أغلقه، كأصفقه مثل: بلقه وأبلقه. وأنشد الجوهري لعدي بن زيد:
  متكئا تصفـق أبـوابـه                      يسعى عليه العبد بالكوب

  الأخيرة عن أبي تراب، رواه عن بعض الأعراب، قال: أصفقت الباب، وأصمقته بمعنى أغلقته. وقال غيره: هي الإجافة دون الإغلاق. وقال الأصمعي: صفقت الباب صفقا، ولم يذكر أصفقته، وكذلك سفقته بالسين، عن النضر، وقد تقدم. وقال الصاغاني: ويروى في قول عدي: تقرع أبوابه قال: وهي أكثر. وقال أبو الدقيش: صفق الباب صفقا: فتحه قال: وتركت بابه مصفوقا: أي مفتوحا. قال: والناس يقولون: صفقت الباب وأصفقته، أي: رددته. وقال أبو الخطاب: يقال: هذا كله فهو ضد. وفي الصحاح: صفق عينه أي: ردها وغمضها. قال: وصفق العود صفقا: إذا حرك أوتاره فاصطفق. وصفق الرجل صفقا: ذهب. وصفقت الريح الأشجار صفقا: هزتها وحركتها فاصطفقت، نقله الجوهري. وصفق القدح صفقا: ملأه قاله الفراء كأصفقه قاله اللحياني. وقال ابن دريد: صفقت علينا صافقة من الناس: أي نزل بنا جماعة. قال: وصفقت الناقة صفقا: إذا أرتجت رحمها عن ولده حتى يموت الولد. وصفق فلانا بالسيف صفقا: ضربه به، قاله ابن شميل، وكذا صفق رأسه، وعينه، وصفق به الأرض، كما في الأساس. ويقال: ربحت صفقتك للمشتري، وصفقة رابحة، أو صفقة خاسرة أي: بيعة. وفي حديث ابن مسعود: صفقتان في صفقة ربا أراد بيعتان في بيعة، وهو على وجهين: أحدهما: أن يقول البائع للمشتري: بعتك عبدي هذا بمائة درهم على أن تشتري مني هذا الثوب بعشرة دضراهم. والوجه الثاني: أن يقول: بعتك هذا الثوب بعشرين درهما على أن تبيعني سلعة بعينها بكذا وكذا درهما. وإنما قيل للبيعة صفقة لأنهم كانوا إذا تبايعوا تصافقوا بالأيدي. ويقال: إنه لمبارك الصفقة، أي: لا يشتري شيئا إلا ربح فيه. وقد اشتريت اليوم صفقة صالحة. والصفقة تكون للبائع والمشتري، وفي حديث أبي هريرة: ألهاهم الصفق بالأسواق أي: التبايع. وفي الحديث: إن أكبر الكبائر أن تقاتل أهل صفقتك وهو أن يعطي الرجل عهده وميثاقه، ثم يقاتله؛ لأن المتعاهدين يضع أحدهما يده في يد الآخر كما يفعل المتبايعان، وهي المرة من التصفيق باليدين. ومنه حديث ابن عمر: أعطاه صفقة يده وثمرة قلبه. وفي حديث لقان بن عاد أنه قال: خذي مني أخي ذا العفاق، صفاق أفاق قال الأصمعي: الصفاق كشداد: الذي يصفق على الأمر العظيم. والأفاق: الذي يتصرف ويضرب الى الآفاق: قال الأزهري: روى هذا ابن قتيبة عن أبي سفيان عن الأصمعي، قال: والذي أراه في تفسير الأفاق الصفاق غير ما حكاه؛ إنما الصفاق: الكثير الأسفار والتصرف في التجارات. والصفق والأفق قريبان من السواء. وكذلك الصفاق والأفاق متقاربان في المعنى، وقيل: الأفاق من أفق الأرض، أي: ناحيتها. وثوب صفيق بين الصفاقة: ضد سخيف والسين لغة فيه، أي: متين جيد النسيج، وقد صفق صفاقة إذا كثف نسجه. ومن المجاز: وجه صفيق بين الصفاقة أي: وقح، وقد صفق ككرم فيهما أي: في الثوب والوجه. وفي النوادر: الصفوق كصبور: الحجاب الممتنع من الجبال. وقال الفراء الصفوق: اللينة من القسي. والصفوق: الصخرة الملساء المرتفعة عن ابن عباد ج صفق ككتب. وقال الأصمعي: الصفاق ككتاب: الجلد الأسفل الذي تحت الجلد الذي عليه الشعر، كذا نقله الصاغاني. ونص الأصمعي في كتاب الفرس: دون الجلد الذي يسلخ، فإذ سلخ المسك بقي ذلك ممسك البطن، وهو الذي إذا انشق كان منه الفتق. وقال أبو عمرو: الصفاق: ما حول السرة حيث ينقب البيطار. وأنشد الأصمعي للنابغة الجعدي رضي الله عنه يصف فرسا:
  كأن مقـط شـراسـيفـه                      الى طرف القنب فالمنقب

  لطمن بترس شديد الصـفـا                      ق من خشب الجوز لم يثقب يقول: هذه المواضىع منه كأنها ترس، وهذا الفرس شديد الصفاق. وقيل: صفاق البطن: الجلدة الباطنة التي تلي السواد سواد البطن، وهو حيث ينقب البيطار من الدابة، قال زهير:
  أمين شظاه لم يخرق صفاقه                      بمنقبة ولم تقطع أباجـلـه أو الصفاق: ما بين الجلد والمصران. ومراق البطن صفاق أجمع ما تحت الجلد منه الى سواد البطن، قاله ابن شميل. قال: ومراق البطن: كل ما لم ينحن عليه عظم أو جلد البطن كله صفاق. وفي حديث عمر - رضي الله عنه - أنه سئل عن امرأة أخذت بأنثيي زوجها، فخرقت الجلد ولم تخرق الصفاق، فقضى بنصف ثلث الدية. قال ابن الأثير: هي جلدة رقيقة تحت الجلد الأعلى وفوق اللحم، وأنشد أبو عمرو لبشر بن أبي خازم:
  مذكرة كأن الرحل مـنـهـا                      على ذي عانة وافي الصفاق وجمع الصفاق: صفق، لا يكسر على غير ذلك. قال زهير:
  حتى يؤوب بها عوجا معطـلة                      تشكو الدوابر والأنساء والصفقا والصوافق والصفائق: الحوادث وصوارف الخطوب، جمع صفيقة، أو صافقة. قال أبو الربيس التغلبي:
  قفي تخبرينا أو تعلـي تـحـية                      لنا أو تثيبي قبل إحدى الصوافق وقال أبو ذؤيب:
  أخ لك مأمون السجيات خضـرم                      إذا صفقته في الحروب الصوافق وقال كثير:
  وأنت المنى يا أم عمرو لو اننا                      ننالك أو تدني نواك الصفائق والصفق، محركة: آخر الدماغ كذا في النسخ، والصواب: آخر الدباغ، كما هو نص المحيط. والصفق أيضا: الماء يصب في القربة الجديدة، فيحرك فيها، فيصفر، وهذا قد تقدم فإنه ذكره آنفا هكذا بعينه، وأشار الى أنه يقال بالتسكين وبالتحريك، فهو تكرار محض، فتأمل ذلك. والتصفيق: التقليب. يقال: صفقت الريح الشيء: إذا قلبته يمينا وشمالا، ورددته. يقال: صفقته الريح وصفقته. وقيل: صفقت الريح السحاب: إذا صرمته واختلفت عليه. قال ابن مقبل:
  وكأنما اعتنقت صبير غمامة                      بعرى تصفقه الرياح زلال قال ابن بري: وهذا البيت في آخر كتاب سيبويه - من باب الإدغام - بنصب زلال، وهو غلط لأن القصيدة مخفوضة الروي. والتصفيق: تحويل الشراب من إناء الى إناء، ونص الأصمعي: من دن الى دن ممزوجا ليصفو. قال الأعشى يمدح المحلق:
  له درمك في رأسه ومشارب                      ومسك وريحان وراح تصفق وقال حسان:
  يسقون من ورد البريص عليهم                      بردى يصفق بالرحيق السلسل كالصفق، والإصفاق كما في المحكم. والتصفيق: التصفيح. يقال: صفق بيده، وصفح، قاله الأصمعي، ومنه الحديث: التسبيح للرجال، والتصفيق للنساء وقال غير الأصمعي: التصفيق: الضرب بباطن الراحة على الأخرى والتصفيح: الضرب بباطن الكف اليمنى على باطن الكف اليسرى. قال الصاغاني: وهذا أحسن؛ لأن ذلك فرق العبث والإنذار. والتصفيق: تحويل الإبل من مرعى قد رعته الى آخر فيه مرعى. قال أبو محمد الفقعسي يصف إبلا:
  إن لها في العام ذي الفتوق
  وزلل النية والتصفيق
  رعية رب ناصح شفيق وقيل: التصفيق هنا: الإبعاد في طلب المرعى. وقال ابن عباد: التصفيق: الذهاب والطوف، وقد صفق. والصفاقيق: ع. وأصفقوا على كذا: إذا أطبقوا عليه واجتمعوا. قال زهير:
  رأيت بني آل امرئ القيس أصفقوا                      علينا وقالوا إننا نـحـن أكـثـر

  ومنه حديث عائشة رضي الله عنها: وأصفقت له نسوان مكة أي: اجتمعت إليه. وقال ابن الطثرية:
  أثيبي أخا ضاررورة أصفق العدا                      عليه وقلت في الصديق أواصره وأصفقت يدي بكذا إذا صادفته ووافقته قال النمر بن تولب - رضي الله عنه - يصف جزارا:
  حتى إذا قسم النصيب وأصفقت                      يده بجلدة ضرعها وحوارهـا ويقال في القرى: أصفق للقوم: أي جاءهم من الطعام بما يشبعهم نقله الصاغاني. والصفوق، كصبور: الصعود المنكرة ج: صفائق، وصفق بضمتين. والمصافق من الإبل: الذي ينام على جنب مرة وعلى آخر أخرى. وقد صافقت، فاعلت، من الصفق الذي هو الجانب. وقال ابن عباد: صافق فلان بين جنبيه: إذا انقلب على هذا الصفق مرة، وعلى الآخر أخرى. وبات فلان يصافق، كذلك، نقله الزمخشري. والناقة إذا مخضت فقد صافقت. قال الشاعر - يصف الدجاجة وبيضها -:
  وحاملة حيا وليسـت بـحـية                      إذا مخضت يوما به لم تصافق وقال ابن عباد: صافق بين ثوبين إذا طارق. وفي اللسان: صافق بين قميصين: إذا لبس أحدهما فوق الآخر. وانصفق فلان: انصرف ورجع قال رؤبة:
  فما اشتلاها صفقه للمنصفق
  حتى تردى أربع في المنعفق وهو مطاوع صفقه صفقا: إذا صرفه. واصطفقت الأشجار: اضطربت واهتزت بالريح، وهو مطاوع صفقت الريح الأشجار، كما في الصحاح. واصطفق العود: تحركت أوتاره فأجاب بعضها بعضا، وهو أيضا مطاوع صفقت العود: إذا حركت أوتاره، نقله الجوهري، وأشد لابن الطثرية:
  ويوم كظل الرمح قصر طوله                      دم الزق واصطفاق المزاهر قال ابن بري، والصاغاني: والصواب أنه لشبرمة بن الطفيل. وتصفق الرجل: تقلب وتردد من جانب الى جانب. قال القطامي:
  وأبين شيمتهـن أول مـرة                      وأبى تقلب دهرك المتصفق وقال شمر: تصفق فلان للأمر: إذا تعرض له. قال رؤبة:
  لما رأيت الشر قد تألقـا
  وفتنة ترمي بمن تصفقا
  هنا وهنا عن قذاف أخلقا وتصفقت الناقة: انقلبت ظهرا لبطن عند المخاض. ومما يستدرك عليه: أصفق القوم: اضطربوا. وتصافقوا: تبايعوا. والتصفاق، بالفتح: مصدر صفق صفقا. قال سيبويه: ليس هو مصدر فعلت، ولكن لما أردت التكثير بنيت المصدر على هذا، كما بنيت فعلت على فعلت. والصفق باليد: التصويت. وأصفق لي: أتيح وقدر. وانصفق الثوب: ضربته الريح فناس. والصفقة: الاجتماع على الشيء. وانصفق القوم: اجتمعوا، ومنه حديث عائشة رضي الله عنها: فانصفقت له نسوان مكة كما في رواية، فهو - مع قوله: انصفق: انصرف - ضد. وأصفقنا الحوض: جمعنا فيه الماء. وانصفقوا علينا يمينا وشمالا: أقبلوا. وقدح مصفق، كمعظم: ملآن، عن الفراء. وفي حديث أبي هريرة: إذا اصطفق الآفاق بالبياض: اضطرب وانتشر ضوءه. واصطفق المجلس بالقوم: مثل اضطرب. وصفق القربة تصفيقا: صب فيها الماء وحركها. والأصفقانية: الخول بلغة اليمن. ومنه كتاب معاوية الى ملك الروم: لأنزعنك من الملك نزع الأصفقانية. وصفقهم من بلد الى بلد: أخرجهم منه قهرا وذلا. والتصفيق: أن يكون نوى نية عزم عليها، ثم رد نيته. والصفق: الجمع. وأصفق الحائك الثوب: نسجه كثيفا. والديك الصفاق: الذي يضرب بجناحيه إذا صوت. والصفق: الذهاب. وأصفق الغنم إصفاقا: حلبها في اليوم مرة، نقله الجوهري، ومنه قول الشاعر:
  أودى بنو غنم بألبان العصـم
  بالمصفقات ورضوعات البهم وأنشد ابن الأعرابي:

  وقالوا: عليكم عاصما يعتصم به                      رويدك حتى يصفق البهم عاصم أراد أنه لا خير عنده وأنه مشغول بغنمه. والإصفاق: أن يحلبها مرة واحدة في اليوم والليلة. والصافقة: الداهية. وصفقها صفقا: جامعها. وقال ابن عباد: الصفائق: الركاب الجاثية والذاهبة. قال: ويقال: مازالوا يصفقونني، أي: يقلبونني في أمر أرادوه عليه. والمصفق، كمقعد: المسلك. والنساء يصفقن على الميت، من الصفق. ويقال: لك عندي ود مصفق، ونصح مروق، وهو مجاز. وقول أبي ذؤيب يصف قوسا:
  لها من غيرها معها قرين                      يرد مراح عاصية صفوق أي: راجعة.

##### Türkçe

**الصفق**: **الصحاح**’ta olduğu gibi, kendisine ses işitilen vuruştur. Dedi: Ve **الصفق**: geri çevirme ve savmadır; onu geri çevirdim de geri çevrildi. Ve “hayvanını **صفق** etti” **صفقا**: onu savdı; yine “onları şundan **صفق** etti”: onları savdığı zaman; **الإصفاق** gibi. Ve **الصفق**: yön ve yan taraftır; **الجوهري** bunu **الأصمعي**’den naklen (ضمّ ile) aktarır; ve (harekesiyle) hareketlendirilir; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **رؤبة**’den, fetha ile **الصفق** üzerine şahit olarak şu beyti okudu:
  İnsanlar onlar için **صفقا** zahmet çekmezler. Ve **الصفق**: yerdir. Ve dağdan **الصفق**: onun üst tarafındaki yüzüdür; o, çukur yerin üstündedir; yahut onun yüzü yahut onun yanıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Çoğulu: **صفوق**. Ve **الجوهري** şaire şu beyti okudu:
  Ve başı dik bir tepenin başında bir damla yoktur ki, zor bir (yer)den bir **عنقاء** ile korunmuş olsun; onu **صفوقها** korumuştur. Ve boynun **صفقا**’sı: onun iki yanı ve iki tarafıdır. Ve attan **الصفقان**: onun iki yanağıdır. Ve **الصفق**: yeni bir deriye su döküldüğünde ondan çıkan sarı sudur; ve (harekesiyle) hareketlendirilir. Ve bunda latif bir tevriye vardır; çünkü onun “**يحرك**” sözü, o su deriye döküldükten sonra hareket ettirilir de kırmızı çıkar, o ise dökülen ilk sudur, ihtimalini taşır; ve (bir de) bununla, harekeli **الصفق**’ı kastetti, ihtimalini taşır. Bundan (olarak) onların sözü: “Bir suya vardık ki sanki **صفق** gibiydi.” **ابن بري** dedi: Onun şahidi **أبي محمد الفقعسي**’nin sözü:
  Gece yürütülen bedenin suyunu sıçratırlar,
  Sararmış **الصفق**’ın güzel sıçratması gibi. Ve **أبو عمرو** onu şöyle okudu: “**نضح الأداوى**”, yani: sanki onun teri **الصفق**’tır. Ve **المسرى**: sıçratılan (şey)dir. Yahut **الصفق**: tabakçının rüzgârı ve tadıdır; bunu **أبو حنيفة** söyledi. Ve kesre ile **الصفق**: kapının kanadıdır; ikisi **صفقان**’dır. Ve denir: “Onun evinin kapısı **صفق** واحد”dır: iki kanatlı değilse. Ve “satışta ona **صفق** etti” onu **صفقا** **يصفقه**. Ve biatte ve satışta elini **صفق** etti. Ve “onun elinin üzerine **صفق** etti” **صفقا** ve **صفقة**: elini onun elinin üzerine vurduğu zaman; bu, satışın vacip olması sırasında olur. Bunun adı: fetha ile **الصفق**’tır. Ve **الصفقى**; **زمجى** gibi; bunu **سيبويه** rivayet etti. **السيرافي** dedi: **الكف**’i ötekine **صفق** etmekten olabilir; o da **التصفاق**’tır; ve onunla çoğaltmaya götürürsün. Ve kuş, iki kanadıyla **صفق** etti: onları vurduğu zaman. Ve **اللسان**’da: onlarla vurdu; **صفق**’ın **تصفيقا**’sı gibi. Ve “kapıyı **صفق** etti” onu **صفقا** **يصفقه**: onu geri çevirdi; yahut onu kapattı; **أصفقه** gibi; misal: **بلقه** ve **أبلقه**. Ve **الجوهري**, **عدي بن زيد**’e şu beyti okudu:
  Yaslanmış (halde), kapıları **تصفـق** eder;
  Köle, kadehle onun üzerine yürür.

  Sonuncusu **أبي تراب**’dandır; onu bazı bedevîlerden rivayet etti; dedi: “Kapıyı **أصفقت** ettim ve **أصمقته** ettim” mânâca: onu kapattım. Ve başkası dedi: O, kapatmanın altındaki “örtme/kapama”dır, kapatma değildir. Ve **الأصمعي** dedi: “Kapıyı **صفقت** ettim” **صفقا**; “**أصفقته**”yi zikretmedi. Yine “**سفقته**” (س ile) de böyledir; **النضر**’dan; ve daha önce geçti. Ve **الصاغاني** dedi: **عدي**’nin sözünde “**تقرع أبوابه**” diye de rivayet edilir; dedi: ve o daha çoktur. Ve **أبو الدقيش** dedi: “Kapıyı **صفق** etti” **صفقا**: onu açtı. Dedi: “Ve onun kapısını **مصفوقا** bıraktım”: yani açık. Dedi: Ve insanlar derler: “Kapıyı **صفقت** ettim ve **أصفقته** ettim”, yani: onu geri çevirdim. Ve **أبو الخطاب** dedi: Denir: bu (söylenenlerin) hepsi (vardır); o ise zıddıdır. Ve **الصحاح**’ta: “Gözünü **صفق** etti”: yani onu geri çevirdi ve yumdu. Dedi: Ve “çalgı aletini **صفق** etti” **صفقا**: tellerini hareket ettirdiği zaman; böylece **اصطفق** etti. Ve “adam **صفق** etti” **صفقا**: gitti. Ve “rüzgâr ağaçları **صفق** etti” **صفقا**: onları salladı ve hareket ettirdi; böylece **اصطفقت**; bunu **الجوهري** nakletti. Ve “kadehi **صفق** etti” **صفقا**: onu doldurdu; bunu **الفراء** söyledi; **أصفقه** gibi; bunu **اللحياني** söyledi. Ve **ابن دريد** dedi: “İnsanlardan bir **صافقة** bize **صفقت**”: yani bir topluluk bize indi. Dedi: Ve “dişi deve **صفقت** etti” **صفقا**: rahmi yavrusundan dolayı çalkalanıp sarsıldığı zaman; ta ki yavru ölsün. Ve “falancayı kılıçla **صفق** etti” **صفقا**: onunla ona vurdu; bunu **ابن شميل** söyledi. Yine “başına **صفق** etti” ve “gözüne (de)”; ve “onunla yere **صفق** etti”; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve denir: “Müşteri için **صفقتك** kâr etti”; ve “**صفقة** kârlı” yahut “**صفقة** zararlı”: yani satış. Ve **ابن مسعود** hadîsinde: “Bir **صفقة** içinde iki **صفقة** ribâdır”; iki satışın bir satış içinde olmasını kastetti; o iki vecih üzeredir: birincisi: satıcının müşteriye demesi: “Bu kölemi sana yüz dirheme sattım; şu elbiseyi de benden on dirheme satın alman şartıyla.” İkinci vecih: “Bu elbiseyi sana yirmi dirheme sattım; bana belirli bir malı şu kadar şu kadar dirheme satman şartıyla” demesidir. Satışa **صفقة** denmesi ancak şundandır: onlar alışveriş yaptıklarında ellerle **تصافق** ederlerdi. Ve denir: “O, **الصفقة** bakımından mübarektir”; yani: hiçbir şey satın almaz ki onda kâr etmesin. Bugün iyi bir **صفقة** satın aldım. Ve **الصفقة** satıcı ve müşteri için olur. Ve **أبي هريرة** hadîsinde: “Pazarlarda **الصفق** onları oyaladı”: yani alışveriş. Ve hadîste: “En büyük büyük günahlardan biri, **صفقتك** ehliyle savaşmandır”; o, kişinin ahdini ve misakını vermesi, sonra onunla savaşmasıdır; çünkü antlaşan iki kişi, iki alışveriş yapanın yaptığı gibi, birinin elini ötekinin eline koyar. Ve o, iki elle **التصفيق**’ten bir keredir. Bundan **ابن عمر** hadîsi: “Ona elinin **صفقة**’sını ve kalbinin meyvesini verdi.” Ve **لقان بن عاد** hadîsinde, dedi ki: “Benden al, kardeşim şu **العفاق**’ı; **صفاق أفاق**.” **الأصمعي** dedi: **الصفاق**, **شداد** gibi: büyük iş üzerine vuran (kimse)dir. Ve **الأفاق**: tasarruf eden ve ufuklara doğru giden ve vuran (kimse)dir. **الأزهري** dedi: Bunu **ابن قتيبة**, **أبي سفيان**’dan, o da **الأصمعي**’den rivayet etti. Dedi: Benim gördüğüm, **الأفاق**’ın tefsirinde **الصفاق** (hakkında) onun naklettiği şeyden başkasıdır; ancak **الصفاق**: seferi ve ticaretlerde tasarrufu çok olandır. Ve **الصفق** ile **الأفق** eşitliğe yakın (şey)lerdir. Yine **الصفاق** ile **الأفاق** mânâda birbirine yakındır. Ve denildi: **الأفاق**, yerin **أفق**’undan (gelir); yani onun tarafı. Ve **ثوب صفيق** **بين الصفاقة**: **سخيف**’in zıddı; ve **السين** onda bir dildir; yani sağlam, dokuması iyi; ve dokumasını kalınlaştırdığı zaman **صفق** etti **صفاقة**. Mecazdan: **وجه صفيق** **بين الصفاقة**: yani arsız; ve onda (yani) elbisede ve yüzde, **كرم** gibi, **صفق** etti. Ve **النوادر**’de: **الصفوق** **كصبور**: dağlardan (olan) engelleyici perde. Ve **الفراء** dedi: **الصفوق**: yaylardan yumuşak olan (kısım). Ve **الصفوق**: pürüzsüz, yüksek kaya; **ابن عباد**’dan; (çoğul) **صفق** **ككتب**. Ve **الأصمعي** dedi: **الصفاق** **ككتاب**: kılların üzerinde bulunduğu derinin altındaki alt deridir; bunu **الصاغاني** böyle nakletti. **الأصمعي**’nin “At kitabı”ndaki nassı: yüzülen derinin altındadır; misk yüzülünce o karın tutucu kalır; o, yarıldığı zaman fıtığın ondan olduğu şeydir. Ve **أبو عمرو** dedi: **الصفاق**: göbek çevresinde, baytarın deldiği yerdir. Ve **الأصمعي**, **النابغة الجعدي** (رضي الله عنه)’a, bir atı vasfederken şu beyti okudu:
  Sanki onun kaburga uçlarının kesimi,
  **القنب**’ın ucuna, sonra **المنقب**’e (kadar).

**لطمن**: sert bir **ترس** ile, şiddetli **الصـفـا**…; **ق**: ceviz ağacından, delinmemiş. Der ki: “Bunun ondan olan bu yerleri sanki bir **ترس** gibidir; ve bu at şiddetli **الصفاق** sahibidir.” Ve denildi: **صفاق البطن**: karının iç zarıdır; karının siyahlığına bitişik olan iç siyahlık; o, baytarın hayvandan deldiği yerdir. Züheyr dedi ki:
  “Emin; ucu (şazâsı) onun **صفاق**ını delmemiştir,
  bir **منقبة** ile; ve **أباجـلـه** kesilmemiştir.”
Veya **الصفاق**: deri ile bağırsak arasındaki şeydir. Ve karının **مراق**ı: **صفاق**tır; derinin altından karının siyahlığına kadar olanın hepsi; bunu İbn Şümeyl söyledi. Dedi ki: Ve karının **مراق**ı: üzerine kemik eğilmeyen her şey; yahut karının derisinin tamamı **صفاق**tır. Ömer’in hadîsinde – Allah ondan razı olsun –: kendisine, kocasının iki testisini tutan bir kadın hakkında soruldu; deriyi yırttı, **الصفاق**ı yırtmadı; bunun üzerine diyetin üçte birinin yarısına hükmetti. İbnü’l-Esîr dedi ki: O, üst derinin altında ve etin üstünde olan ince bir zardır. Ebû Amr, Bişr b. Ebî Hâzim için inşâd etti:
  “Hatırlatıcı; sanki semer ondan,
  **ذي عانة** üzerinde, **الصفاق**ı tam olan.”
**الصفاق**ın çoğulu: **صفق**; bunun dışında kırılmaz. Züheyr dedi ki:
  “Ta ki onunla, eğri (develer) geri dönsün; boş bırakılmış,
  **الدوابر**i, **الأنساء**ı ve **الصفقا**yı şikâyet eder.”

**الصوافق** ve **الصفائق**: olaylar ve musibetlerin çevirip savurmalarıdır; **صفيقة**’nin yahut **صافقة**’nin çoğuludur. Ebû’r-Rabîs et-Taglibî dedi ki:
  “Dur; bize haber ver, yahut bir selâmı yükselt,
  bize; yahut **إحدى الصوافق**dan önce karşılık ver.”
Ebû Züeyb dedi ki:
  “Huyları güvenilir, yaşlı bir kardeş;
  savaşlarda **الصوافق** onu **صفقته** ettiğinde.”
Kesîr dedi ki:
  “Ve sen temennîsin, ey Ümmü Amr; keşke biz,
  sana erişsek; yahut uzaklığını **الصفائق** yaklaştırsa.”

**الصفق**, harekeli: beynin sonu; nüshalarda böyle; doğrusu: tabaklamanın sonu; **المحيط**’un nassı üzere. Ve **الصفق** ayrıca: yeni tuluma su dökülür; içinde çalkalanır; sararır; bu daha önce geçti; çünkü onu az önce aynen böyle zikretti; ve bunun sükûn ile ve hareke ile söylendiğine işaret etti; bu ise sırf tekrardır; bunu düşün.

**التصفيق**: çevirmedir. Denilir: **صفقت الريح الشيء**: onu sağa ve sola çevirdiği, ve onu tekrar tekrar döndürdüğü zaman. Denilir: **صفقته الريح** ve **صفقته**. Ve denildi: **صفقت الريح السحاب**: onu parçaladığı ve onun üzerinde değişip durduğu zaman. İbn Mukbil dedi ki:
  “Sanki **صبير** bir bulutu kucaklamış;
  bağlarla; rüzgârlar onu **تصفقه** eder; **زلال**.”
İbn Berrî dedi ki: Bu beyit, Sîbeveyh kitabının sonunda – idğam babından – **زلال**’ın nasbıyla (gelmiştir); bu yanlıştır; çünkü kasidenin kafiye harfi mecrûrdur.

**التصفيق**: içkiyi bir kaptan bir kaba çevirmektir. Asmaî’nin nassı: “Bir **دن**den bir **دن**e, karıştırılmış olarak; arınsın diye.” A‘şâ, el-Muhallak’ı överken dedi ki:
  “Onun başında **درمك** vardır; ve içecekler,
  ve misk ve reyhan ve **راح**; **تصفق** edilir.”
Hassân dedi ki:
  “Onlara, **ورد البريص**’ten içirirler;
  **بردى**; **الرحيق السلسل** ile **يصفق** eder.”
**الصفق** gibi; ve **الإصفاق** da, **المحكم**’de olduğu üzere.

**التصفيق**: **التصفيح**tır. Denilir: **صفق بيده** ve **صفح**; bunu Asmaî söyledi. Ve ondan hadîs: “Erkeklere **التسبيح**, kadınlara **التصفيق**.” Asmaî’den başkası dedi ki: **التصفيق**: bir avucun içiyle ötekine vurmaktır; ve **التصفيح**: sağ elin avuç içiyle sol elin avuç içine vurmaktır. Sâgânî dedi ki: Bu daha güzeldir; çünkü bu, oyun ile uyarma arasını ayırır.

**التصفيق**: develeri, otladığı bir mer‘adan, içinde mer‘a olan başka birine çevirmektir. Ebû Muhammed el-Fuk‘asî, develeri vasfederken dedi ki:
  “Onun için, yarıkların bulunduğu yılda,
  ve niyetin kayması ve **التصفيق**,
  nasihatçi, şefkatli bir Rabbin otlatması vardır.”
Ve denildi: Burada **التصفيق**: mer‘a aramada uzaklaşmaktır. İbn Abbâd dedi ki: **التصفيق**: gitmek ve dolaşmaktır; ve **قد صفق**.

**الصفاقيق**: ع.

Ve **أصفقوا على كذا**: üzerine kapandıkları ve toplandıkları zaman. Züheyr dedi ki:
  “Âl-i İmriü’l-Kays oğullarını gördüm; **أصفقوا** ettiler
  üzerimize; ve dediler ki: ‘Biz, biz daha çoğuz.’”

Ve ondan, Âişe’nin hadîsi – Allah ondan razı olsun –: “Ve Mekke kadınları ona **أصفقت** etti”; yani: ona toplandı. İbnü’t-Tıtriyye dedi ki:
  “Karşılık ver; **أصفق العدا** olan **ضاررورة** kardeşine;
  onun üzerine; ve dost hakkında, bağları söyledim.”

Ve **أصفقت يدي بكذا**: onu bulduğum ve ona muvafık geldiğim zaman. en-Nemir b. Tevleb – Allah ondan razı olsun – bir kasabı vasfederken dedi ki:
  “Ta ki payı taksim ettiğinde ve **أصفقت** ettiğinde,
  eli; memesinin derisiyle ve yavrusuyla.”

Ve köylerde denilir: **أصفق للقوم**: yani onlara, onları doyuracak kadar yiyecek getirdi; bunu Sâgânî nakletti.

**الصفوق**, **صبور** vezninde: bilinmeyen yükselişler; çoğulu: **صفائق**; ve **صفق** iki damme ile.

Develerden **المصافق**: bir defa bir yan üzerine, bir defa öteki üzerine yatan. Ve **قد صافقت**; **فاعلت** babından; **الصفق**tan, ki o “yan”dır. İbn Abbâd dedi ki: “Falan, iki yanı arasında **صافق** etti”: bu **صفق** üzerine bir defa, ötekine bir defa döndüğü zaman. Ve falan, **يصافق** ederek geceledi; böyle; Zemahşerî nakletti. Ve dişi deve, doğum sancısı çektiğinde, **قد صافقت** etmiştir. Şair dedi ki – tavuğu ve yumurtasını vasfederken –:
  “Canlı taşıyan; ve canlı değildir;
  bir gün onunla sancı çektiğinde, **لم تصافق** etmez.”

İbn Abbâd dedi ki: İki elbise arasında **صافق** etti: üst üste giydiği zaman. **اللسان**’da: İki gömlek arasında **صافق** etti: birini ötekinin üstüne giydiği zaman.

Ve **انصفق** falan: döndü ve geri geldi. Ru’be dedi ki:
  “Onu, **للمنصفق**e doğru **صفقه**si (çevirmesi) dışında hiçbir şey alıp götürmedi,
  ta ki dört (şey) **في المنعفق** içinde yuvarlandı.”
Bu, **صفقه صفقا**’nın mutâvi‘idir: onu çevirdiği zaman.

Ve **اصطفقت الأشجار**: rüzgârla çalkalandı ve sallandı; bu, **صفقت الريح الأشجار**’ın mutâvi‘idir; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **اصطفق العود**: telleri hareket etti; böylece bazısı bazısına cevap verdi; bu da **صفقت العود**’un mutâvi‘idir: tellerini hareket ettirdiğin zaman; Cevherî nakletti. İbnü’t-Tıtriyye’nin (beyti) daha şiddetlisi:
  “Ve bir gün; mızrak gölgesi gibi; uzunluğu kısaldı;
  tulumun kanı ve **اصطفاق المزاهر**.”
İbn Berrî ve Sâgânî dedi ki: Doğrusu, Şebrume b. et-Tufeyl’indir.

Ve **تصفق الرجل**: bir yandan bir yana dönüp durdu ve gidip geldi. el-Kutâmî dedi ki:
  “Onların huyunu ilk defa açıkça gösterdi;
  ve senin **دهرك المتصفق**’in dönüp durmasını reddetti.”
Şemmer dedi ki: **تصفق فلان للأمر**: ona maruz kaldığı zaman. Ru’be dedi ki:
  “Şerri gördüğümde; parladı,
  ve bir fitne; **بمن تصفقا**’ya atar,
  burada ve burada; eskimiş bir **قذاف**dan.”

Ve **تصفقت الناقة**: doğum sancısında sırt üstü karın üstüne döndü.

Ve ona eklenenlerden: **أصفق القوم**: sarsıldılar. Ve **تاصفقوا**: alışveriş yaptılar.

Ve **التصفاق**, fetha ile: **صفق صفقا**’nın masdarıdır. Sîbeveyh dedi ki: Bu, **فعلت**’in masdarı değildir; fakat çoğaltmayı istediğinde, masdarı bunun üzerine bina ettin; nasıl ki **فعلت**’i **فعلت** üzerine bina ettiysen.

Ve elle **الصفق**: ses çıkarmaktır. Ve **أصفق لي**: mümkün kılındı ve takdir edildi.

Ve **انصفق الثوب**: rüzgâr onu vurdu da yayıldı.

Ve **الصفقة**: bir şey üzerinde toplanmadır. Ve **انصفق القوم**: toplandılar; ve ondan, Âişe’nin hadîsi – Allah ondan razı olsun –: rivayette olduğu üzere “Mekke kadınları ona **فانصفقت** etti”; bu, onun “**انصفق**: döndü” sözüyle birlikte, zıttır.

Ve **أصفقنا الحوض**: onda suyu topladık.

Ve “Bize, sağdan ve soldan **انصفقوا** ettiler”: yöneldiler.

Ve **قدح مصفق**, **معظم** gibi: dolu; Ferrâ’dan.

Ebû Hureyre’nin hadîsinde: “Beyazlıkla ufuklar **اصطفق** ettiğinde”: ışığı sarsıldı ve yayıldı.

Ve “Meclis, kavimle **اصطفق** etti”: “sarsıldı” gibidir.

Ve **صفق القربة تصفيقا**: içine su döktü ve onu çalkaladı.

Ve **الأصفقانية**: Yemen dilinde hizmetçiler. Ondan, Muâviye’nin Rum kralına mektubu: “Seni mülkten, **الأصفقانية**’nin söküp alışı gibi söküp alacağım.”

Ve “Onları bir beldeden bir beldeye **صفق** etti”: onu ondan zorla ve zilletle çıkardı.

Ve **التصفيق**: azmettiği bir niyete niyet etmiş olması, sonra niyetini geri çevirmesidir.

Ve **الصفق**: toplamadır.

Ve **أصفق الحائك الثوب**: onu sık dokudu.

Ve **الديك الصفاق**: ses çıkardığında iki kanadıyla vuran.

Ve **الصفق**: gitmektir.

Ve **أصفق الغنم إصفاقا**: onları günde bir kere sağdı; Cevherî nakletti. Ondan şairin sözü:
  “Ganim oğulları, sağlamların sütleriyle helâk oldu;
  **بالمصفقات** ile ve kuzu emzirenlerle.”
İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

  “Ve dediler ki: ‘Âsım size; onunla korunulur’;
  ağır ol; ta ki kuzular **يصفق** etsin; Âsım.”
Onun yanında hayır olmadığını ve koyunlarıyla meşgul olduğunu kastetti.

Ve **الإصفاق**: onu, gündüz ve gecede bir kere sağmaktır.

Ve **الصافقة**: musibettir.

Ve “Onu **صفقها صفقا** etti”: onunla cima etti.

İbn Abbâd dedi ki: **الصفائق**: çöken ve giden bineklerdir. Dedi ki: “Onlar, beni durmadan **يصفقونني**”: yani beni, onun üzerinde istedikleri bir işte çevirip duruyorlar.

Ve **المصفق**, **مقعد** gibi: yol, geçit.

Ve kadınlar, ölü üzerine **يصفقن** ederler; **الصفق**tan.

Ve denilir: “Benim yanımda, **ود مصفق** ve **نصح مروق** vardır”; bu mecazdır.

Ebû Züeyb’in, bir yayı vasfederken sözü:
  “Onunla, başkasından olmayan bir eş vardır;
  **مراح**ı geri çevirir; asi; **صفوق**.”
Yani: geri dönen.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَفْقٌ
1 صَفْقٌ ذ [inf. n. of صَفَقَ] signifies The striking [a thing] so as to cause a sound to be heard in consequence thereof; (S, O, K;) as also تَصْفِيقٌ [inf. n. of ↓ صفّق, but this has an intensive signification]: (S:) and تَصْفَاقٌ is [also] an inf. n. of صَفَقَ, like صَفْق in the phrase صَفْقُ الكَفِّ عَلَى الأُخْرَى [the striking of the hand upon the other hand], but denoting muchness of the action. (Sb, M, TA.) [Hence several meanings of both of these verbs, here following.] ― -b2- صَفَقَ رَأْسَهُ, and عَيْنَهُ, (M,) and صَفَقَهُ عَلَى رَأْسِهِ, (Msb,) aor. صَفِقَ , inf. n. صَفْقٌ, (M, Msb,) He struck his head, and his eye, (M,) and he struck him on his head with the hand. (Msb.) And صَفَقَهُ بِالسَّيْفِ, (O, K,) inf. n. صَفْقٌ, (O,) He struck him with the sword. (O, K.) And صَفَقَ بِهِ الأَرْضَ [lit. He smote the ground with him; meaning he flung him upon the ground]. (L, TA.) ― -b3- صَفَقَ بِجَنَاحَيْهِ, (M, K,) aor. as above, (M,) [inf. n. صَفْقٌ,] said of a bird, He beat [his sides, or the air,] with his wings; (M, L, K; *) as also ↓ صِفّق, (M, K,) inf. n. تَصْفِيقٌ. (TA.) ― -b4- صَفَقَتْهُ الرِّيحُ, and ↓ صفّقتهُ, The wind smote it so as to cause a sound to be heard: (S:) or the latter signifies [simply] the wind smote it, or beat it: (Ham p. 719:) [or the wind beat upon it; namely, a sail &c.: (see شِرَاعٌ:)] [and] both signify the wind shifted it to the right and left, and turned it back: (TA: [in the CK, التَّتْلِيبُ is erroneously put for التَّقْلِيبُ as an explanation of التَّصْفِيقُ:]) and الرِّيحُ المَآءَ ↓ صفّقت The wind beat the water so that it made it clear: (M:) and صَفَقَتِ الرِّيحُ الأَشْجَارَ, (K,) aor. as above, inf. n. صَفْقٌ, (O,) The wind put the trees in motion, or into a state of commotion, (O, K,) and shook them: (O, TA:) and الرِّيحُ ↓ صفّقت السَّحَابَ The wind smote the clouds, [for صَرَمَتْهُ in my original, an obvious mistranscription, I read ضَرَبَتْهُ,] and blew in different directions upon them. (TA.) ― -b5- صَفَقَ العُودَ, (inf. n. صَفْقٌ, TA,) He put in motion [by striking them] the chords of the lute. (S, O, K.) ― -b6- صَفَقَ يَدَهُ بِالبَيْعَةِ and صَفَقَ عَلَى يَدِهِ, inf. n. صَفْقٌ (M, K) and صَفْقَةٌ, (K,) [or the latter, which see below, is a simple subst.,] He struck his hand upon his [another's] hand by way of ratifying the sale, or the covenant; (M, K;) and so صَفَقَ لَهُ البَيْعَ, aor. صَفِقَ , (K,) inf. n. صَفْقٌ: (TA:) or صَفَقْتُ لَهُ بِالبَيْعِ and بِالبَيْعَةِ, inf. n. صَفْقٌ, I struck my hand upon his hand [by way of ratifying the sale and the covenant]. (S, O, Msb.) [See also سَفَقَ. And see an ex. in a verse cited voce رَدَادٌ.] ― -b7- صَفْقٌ (S, O, K) as inf. n. of صَفَقْتُهُ, (S, O,) also signifies The shutting, or closing [a thing]; and the turning, or sending, or putting, [a thing] back, or away; (S, O, K;) as also ↓ اـِصْفَاقٌ. (K.) You say, صَفَقَ عَيْنَهُ He shut, or closed, his eye. (S, O, K.) And صَفَقَ البَابَ, (S, M, O, Msb, K,) aor. صَفِقَ , (M,) inf. n. صَفْقٌ, (M, Msb,) He shut or closed, the door; (S, O, Msb, K;) as also ↓ اصفقهُ: (S, O:) or both signify he locked the door: (M, K:) and in like manner سَفَقَهُ [and اسفقهُ]. (TA.) And He opened the door: (ADk, O, Msb, K:) thus having two contr. significations. (Msb.) And صَفَقَ مَاشِيَتَهُ, inf. n. صَفْقٌ, He turned, or sent, his cattle back, or away. (M, TA.) And صَفَقَهُمْ عَنْ كَذَا He turned them [i. e. men] back, or away, from such a thing. (TA.) And one says, مَا زَالُوا يَصْفِقُونَنِى They ceased not to turn me about in an affair: [meaning that] they endeavoured to induce him to do it. (Ibn-'Abbلd, O.) ― -b8- صَفَقَهُمْ مِنْ بَلَدٍ اـِلَى بَلَدٍ They expelled them from town to town, or from country to country, forcibly and ignominiously. (TA.) ― -b9- صَفَقَ الشَّرَابَ: see 2. ― -b10- صَفَقَ القَدَحَ, (O, K,) inf. n. صَفْقٌ, (O, TA,) He filled the drinking-vessel; as also ↓ اصفقهُ; (O, K;) and ↓ صفّقهُ: (O:) or الكَأْسَ ↓ صفّق, and ↓ اصفقها, he filled the drinking-cup, or wine-cup: (Lh, M:) and الحَوْضَ ↓ اصفقنا We collected the water in the watering-trough. (TA.) ― -b11- And صَفَقَهَا, inf. n. صَفْقٌ, He compressed her; syn. جَامَعَهَا. (TA.) ― -b12- And صَفْقٌ signifies also The collecting together [a thing or things]. (TA.) -A2- صَفَقَ الرَّجُلُ, (M, K,) inf. n. صَفْقٌ, (M,) The man went away. (M, K.) ― -b2- مِنَ ↓ صَفَقَتْ عَلَيْنَا صَافِقَةٌ النَّاسِ A company of men alighted at our abode. (IDrd, M, * O, K. *) ― -b3- صَفَقَتْ, (IDrd, O, K,) inf. n. صَفْقٌ, (TA,) said of a she-camel, Her womb closed against the passage of her fœtus, (أَرْتَجَتْ رَحِمُهَا عَنْ وَلَدِهَا, [or أُرْتِجَتْ i. e. became closed, the syll. signs of this word in the O being doubtful, in the CK erroneously written ارتَخَتْ,]) so that the fœtus died. (IDrd, O, K, TA.) -A3- صَفُقَ, aor. صَفُقَ , (M, O, Msb, K,) inf. n. صَفَاقَةٌ, said of a garment, or piece of cloth, (S, M, O, Msb, K,) It was strong, stout, or firm; (M;) thick, substantial, close, or compact, in texture: (O, Msb, K:) and so سَفُقَ. (T, S, &c., in art. سفق.) ― -b2- And, said of a face, (S, O, K, TA,) (tropical:) It was impudent; or had little shame. (O, K, TA.)

2 صَفَّقَ see 1, former half, in five places. ― -b2- التَّصْفِيقُ بِاليَدِ means The making a sound with the hand [by clapping]: (S:) one says, صفّق بِيَدَيْهِ [He clapped with his hands; or clapped his hands]: (O, Msb:) and النِّسَآءُ يُصَفِّقْنَ عَلَى المَيِّتِ [The women clap their hands in lamenting over the dead: thus they often do in the present day, over the corpse and over the grave]: (TA:) التَّصْفِيقُ is syn. with التَّصْفِيحُ: (As, O:) or (O) the former signifies the striking with the palm of one hand upon that of the other; (O, K;) but the latter is better expl. as the striking with the outer side of the right hand upon the inner side of the left hand. (O.) [See also 2 in art. صفح.] ― -b3- صفّق القِرْبَةَ, (M, TA,) inf. n. تصْفِيقٌ, (TA,) He poured water into the skin, (M, TA,) and shook it about, (TA,) the skin being new, so that the water came forth yellow. (M.) ― -b4- See also 1, latter half, in two places. ― -b5- صفّق الشَّرَابَ He mixed the wine, or beverage. (M.) ― -b6- And, (M,) inf. n. as above; (S, O, K;) and ↓ صَفَقَهُ, (M,) inf. n. صَفْقٌ; (K;) and ↓ اصفقهُ, (M,) inf. n. اـِصْفَاقٌ; (K;) He transferred the wine, or beverage, from one vessel to another, (S, M, O, K,) or from one jar to another, (As, TA,) it being mixed, (K,) in order that it might become clear. (M, K.) ― -b7- تَصْفِيقُ الاـِبِلِ means The removing of camels from a place which they have depastured to a place in which is pasture: (S, O, K: *) thus in the saying of the rلjiz (Aboo-Mohammad El-Fak'asee, O) cited in the first paragraph of art. زل: (S, O:) or التَّصْفِيق in that instance, accord. to IAar, is from صفّق القَوْمُ فِى البِلَادِ The people, or party, went far in the country in search of pasture: (M:) [or] صفّق, said of a man, (Ibn- 'Abbلd, O,) inf. n. as above, (K,) means He went away; and he went round about. (Ibn- 'Abbلd, O, K.) ― -b8- And التَّصْفِيقُ signifies also The forming a determined intention or purpose, and then reversing it. (TA.)

صافق عِنْدَ صَفْقَةِ البَيْعِ
3 صافق عِنْدَ صَفْقَةِ البَيْعِ ذ [He struck his hand upon that of another in token of the ratification of the sale]. (T in art. دو. [See also 6.]) ― -b2- صافقت said of a she-camel, She lay, or slept, upon one side one time and upon the other side another time: from صَفْقٌ meaning جَانِبٌ. (M. [And the same is indicated in the O.]) And فُلَانٌ يُصَافِقُ بَيْنَ جَنْبَيْهِ Such a one turns over upon this صَفْق [or side] one time and upon the other another. (O.) And بَاتَ فُلَانٌ يُصَافِقُ [Such a one passed the night turning over from side to side]. (Z, TA.) ― -b3- [Accord. to the K, said of a she-camel, She was taken with the pains of parturition; i. q. مَخَضَتْ: but this is app. a mistake; for it seems to have been taken from the saying in the O, (one of the principal sources of the K,) اـِذَا مَخَضَتِ النَّاقَةُ صَافَقَتْ, which evidently means When the she-camel is taken with the pains of parturition, she turns over from side to side; as is there indicated by the context both before and after.] ― -b4- صافق بَيْنَ قَمِيصَيْنِ, (M,) or بين ثَوْبَيْنِ, (K,) He wore two shirts, (M,) or two garments, (K,) one of them over the other. (M, K.)

4 أَصْفَقَ see 1, latter half, in five places: ― -b2- and see also 2. -A2- أَصْفَقُوا عَلَيْهِ i. q. تَبَايَعُوا عَلَيْهِ [i. e. They made a covenant, or compact, respecting it, or to do it, as though by striking their hands together], namely, the thing, or affair: (TA in art. بيع: [see صَفَقَ يَدَهُ بِالبَيْعَةِ; and see also 3, and 6, and صَفْقَةٌ:]) they combined consentaneously, or agreed together, respecting it, or to do it, namely, the thing, or affair; syn. أَطْبَقُوا عَلَيْهِ, (S, O, K,) or اِجْتَمَعُوا عَلَيْهِ. (M.) And أَصْفَقُوا عَلَيْنَا [They combined, or collected themselves together, against us]. (M, from a verse of Zuheyr.) أَصْفَقَتْ لَهُ نِسْوَانُ مَكَّةَ occurs in a trad. as meaning The women of Mekkeh collected themselves together to him: or, as some relate it, ↓ اِنْصَفَقَتْ. (TA.) And one says, أَصْفَقُوا لَهُ meaning حَشَدُوا [i. e. They collected themselves together to him; or they combined to treat him with courtesy and honour]. (M.) ― -b2- اصفق لَهُمْ He brought them as much food as would satisfy their hunger: (O, K:) said in relation to the entertainment of guests. (O.) ― -b3- أَصْفَقَتْ يَدُهُ بِكَذَا, (S, O,) or يَدِى, (K,) His hand, or my hand, lighted on, met with, or encountered, such a thing; syn. صَادَفَتْهُ and وَافَقَتْهُ. (S, O, K.) En-Nemir Ibn-Towlab says, (S, O, TA,) describing a جَزَّار [or slaughterer of camels], (TA,)
حَتَّى اـِذَا قُسِمَ النَّصِيبُ وَأَصْفَقَتْ
يَدُهُ بِجَلْدَةِ ضَرْعِهَا وَحُوَارِهَا
[Until, or until when, the share was divided, and his hand lighted on the skin of her udder and her young one]. (S, O, TA: but in the S, طُرِحَ is put in the place of قُسِمَ.) -A3- أَصْفَقَ القَوْمُ The people, or party, were, or became, in a state of commotion, or tumult; syn. اِضْطَرَبُوا. (M, TA. [See also 8.]) -A4- أُصْفِقَ لِى It was appointed, or ordained, for me; or prepared for me. (TA.) -A5- اصفق الغَنَمَ He milked the sheep, or goats, but once in the day; (S, M, O, TA;) and so with س: (TA in art. سفق:) or الاـِصْفَاقُ signifies the milking once in the day and night. (TA.) -A6- اصفق الثَّوْبَ He wove the garment (M, TA) strongly, stoutly, firmly, (M,) thickly, substantially, closely, or compactly. (TA.)

تصفّق
5 تصفّق ذ He (a man) turned over and over; (M;) he moved repeatedly to and fro, syn. تَرَدَّدَ, (M, O, K,) from side to side. (M.) And تصفّقت She (a camel) turned herself over, upside down (lit. back for belly), (O, K, TA,) when taken with the pains of parturition. (TA.) ― -b2- تصفّق لِلْأَمْرِ He addressed, or applied, or directed, himself, or his regard, or attention, or mind, to the affair; syn. تَعَرَّضَ لَهُ. (Sh, O, K.)

تصافقوا
6 تصافقوا ذ (S, M, O) They struck their hands upon the hands of others (O) عِنْدَ البَيْعَةِ [on the occasion of the ratifying of a sale, or covenant]: (S, O:) or they [struck a bargain;] bought and sold; or made a covenant, or compact; one with another. (M, TA.)

انصفق
7 انصفق ذ It (a garment, or piece of cloth,) was beaten by the wind, so that it moved to and fro. (M. TA.) [See also 8.] ― -b2- It (a door) became shut, or closed: and so with س: (TA in art. سفق:) [or it shut again of itself:] said of a door which, when opened, will not remain open. (TA in art. دلق.) ― -b3- He (a man, TA) turned, or became turned or sent or put, back, or away: (S, O, K, TA:) he [or it] returned. (TA.) ― -b4- And انصفقوا They collected themselves together: the contr. of the next preceding signification. (TA.) See also 4. ― -b5- And one says, انصفقوا عَلَيْنَا يَمِينًا وَشِمَالًا They came upon us on the right and left. (M, TA.)

اصطفقت الأَشْجَارُ
8 اصطفقت الأَشْجَارُ ذ The trees became shaken, or agitated, by the wind. (S, O, K, TA.) And اصطفق العُودُ The lute had its chords put in motion, (S, O, K, TA,) so that they responded, one to another. (TA.) ― -b2- اصطفق الآفَاقُ بِالبَيَاضِ The tracts of the horizon flickered with whiteness, and the light thereof spread. (TA.) ― -b3- And اصطفق المَجْلِسُ بِالقَوْمِ The sitting-place became a scene of commotion, or tumult, with the people, or party. (TA. [See also 4, latter part.])

صَفْقٌ
صَفْقٌ ذ : see صَفْقَةٌ. -A2- Also A side; a lateral part or portion; (S, M, O, K;) and so ↓ صُفْقٌ, (S, O, K,) and ↓ صَفَقٌ; (M, O, K;) syn. نَاحِيَةٌ, (S, M, O, K,) and جَانِبٌ. (M, TA.) Of a mountain, (S, O, K,) it signifies in like manner, (O,) its صَفْح, (S, O, K,) and its نَاحِيَة: (S:) [both of which signify as above: or by the former may be meant what here follows:] or its face, (M, K,) in the upper part thereof, above the حَضِيض [or low ground at, or by, the base, or foot]: (M:) pl. صُفُوقٌ. (S, O.) [In like manner also,] صَفْقَا العُنُقِ signifies The two sides of the neck. (M, K.) And صَفْقَا الفَرَسِ The two cheeks of the horse. (M, K.) ― -b2- Also A place. (K.) ― -b3- See also صِفْقٌ. -A3- And see صَفَقٌ, in two places.

صُفْقٌ
صُفْقٌ ذ : see the next preceding paragraph.

صِفْقٌ
صِفْقٌ ذ , with kesr, The مِصْرَاع [i. e. either half, or leaf,] of a door [meaning of a folding door]: (K:) [or, accord. to the O, it is ↓ صَفْقٌ, for it is there said that صَفْقَا البَابِ means مِصْرَاعَاهُ; but SM follows the reading in the K without remarking upon the difference in the O; and adds,] and one says, بَابُ دَارِهِ صِفْقٌ وَاحِدٌ [meaning The door of his house is one leaf; i. e.] when it does not consist of what are termed مِصْرَاعَانِ. (TA.)

صَفْقٌ
صَفْقٌ ذ : see صَفْقٌ. -A2- Also Water that is poured into a new skin, and shaken in it, and in consequence becomes yellow; (S, O, K;) or yellow water that comes forth from a new skin upon which water has been poured; (M;) and so ↓ صَفْقٌ. (M, K.) Hence, (TA,) one says, وَرَدْنَا مَآءً كَأَنَّهُ صَفَقٌ [We came for the purpose of drinking to water as though it were the yellow water that comes forth from a new skin]. (S, O.) ― -b2- And A new skin upon [or into] which water is poured, in consequence whereof yellow water comes forth from it. (M.) ― -b3- Also, accord. to AHn, (M,) or so ↓ صَفْقٌ, (K,) The odour, and savour, of دِبَاغ [or tan]. (M, K.) ― -b4- And The former, accord. to Ibn-'Abbلd, The last of دِبَاغ [or tan]: (O, TA:) in the K, آخِرُ الدِّمَاغِ is erroneously put for آخر الدِّبَاغ. (TA.)

صَفْقَةٌ
صَفْقَةٌ ذ A striking of the hand [of one person] upon the hand [of another] in [ratifying] a sale or purchase and a covenant: (Mgh:) and ↓ صَفْقٌ is [used in the same sense, being an inf. n. and also] a subst. from the verb in the phrase صَفَقَ يَدَهُ بِالبَيْعَةِ [expl. in the first paragraph of this art.]; (M, K;) as also ↓ صِفِقَّى, like زِمِجَّى, (K,) or ↓ صِفَقَّى, (so in a copy of the M,) which is mentioned by Sb, (M, TA,) and of which Seer says that it may be from صَفْقُ الكَفِّ عَلَى الأُخْرَى. (TA. [See 1, first sentence.]) ― -b2- Hence it is used to signify The contract itself that is made in the case of a sale, (Mgh, Msb,) and the covenant that one makes: (Mgh:) or an agreement respecting a thing: (M, TA:) Az says that it relates to the seller and the buyer. (Msb.) [And it is sometimes with س in the place of ص.] One says, رَبِحَتْ صَفْقَتُكَ i. e. [May] thy purchase [bring profit]. (S, O.) And بَارَكَ اللّٰهُ لَكَ فِى صَفْقَةِ يَمِينِكَ i. e. [May God bless thee in] the contract [(lit. the striking) of thy right hand]. (Msb.) And صَفْقَةٌ رَابِحَةٌ, and صَفْقَةٌ خَاسِرَةٌ, (S, O, K,) A sale or bargain [bringing gain, and a sale or bargain occasioning loss]. (K.) And اـِنَّهُ لَمُبَارَكُ الصَّفْقَةِ [Verily he is blessed in respect of bargaining]; meaning that he buys not anything without gaining in it. (TA.) And قَدِ اشْتَرَيْتُ اليَوْمَ صَفْقَةً صَالِحَةً [I have purchased to-day a good purchase]. (TA.) And البَيْعُ صَفْقَةٌ أَوْ خِيَارٌ Selling is decisive or with the option of returning. (Mgh.) And it is said in a trad. (of Ibn-Mes'ood, TA), صَفْقَتَانِ فِى صَفْقَةٍ رِبًا i. e. Two bargains in a [single] bargain [are an unlawful gain]: this is of two kinds: one is the seller's saying to the buyer, “ I sell to thee such a thing for a hundred dirhems on the condition of thy buying of me this garment, or piece of cloth, for such a sum: ” the other kind is his saying, “ I sell to thee this garment, or piece of cloth, for twenty dirhems on the condition of thy selling to me thy commodity for ten dirhems. ” (O.) And it is said in another trad., اـِنَّ أَكْبَرَ الكَبَائِرِ أَنْ تُقَاتِلَ أَهْلَ صَفْقَتِكَ i. e. [Verily the greatest of great sins is] thy fighting those with whom thou hast made a covenant: because each of the two persons making a covenant puts his hand in the hand of the other, like as is done by each of two persons selling and buying. (TA.)

صِفِقَّى
صِفِقَّى ذ or صِفَقَّى: see the next preceding paragraph.

صِفَاقٌ
صِفَاقٌ ذ The inferior [or inner] skin, that is beneath the skin upon which is the hair: (S, O, K:) a thin skin beneath the upper skin and above the flesh: (IAth, TA:) or the صِفَاق of the belly is the skin, (M,) the inner skin, (TA,) that is next to the سَوَاد, (M, TA,) the سَوَاد of the belly, (TA,) [i. e. the liver,] and which is the part where the farrier perforates the beast (بَنْقُبُ مِنَ الدَّابَّةِ) [at the navel, in order that a yellow fluid may issue forth]: (M, TA:) or the صَفَاق is the part around the navel, where the farrier performs the operation above mentioned: (AA, TA:) or the skin which, when the مَسْك [or hide] is stripped off, remains cleaving to the belly, and the rending of which occasions a [rupture termed] فَتْق; so says As, in the “ Book of the Horse: ” (TA:) or what is between the جِلْد [or outer skin] and the مُصْرَان [or intestines into which the food passes from the stomach]; (ISh, O, K;) com- prising all of what are termed the مَرَاقّ of the belly, beneath the جِلْد thereof, to the سَوَاد of the belly [i. e. the liver]; the مَرَاقّ of the belly being all that has not a bone curving over it: (ISh, O:) or the skin of the whole of the belly: (O, K:) the pl. is صُفُقٌ, only. (M, TA.)

صَفُوقٌ
صَفُوقٌ ذ An abominable acclivity or ascending road or mountain-road difficult of ascent: pl. صَفَائِقُ and صُفُقٌ. (M, K.) And A mountain, (K,) or an obstacle, or elevated portion, of mountains, (O,) such as is inaccessible. (O, K.) And A smooth, high rock: pl. صُفُقٌ. (Ibn-'Abbلd, O, K.) -A2- Also, applied to a bow, Pliant. (Fr, O, K.) ― -b2- [In the TA, in a verse of Aboo-Dhu-eyb describing a bow, to which it seems to be there applied as an epithet, it is expl. as signifying راجعة; but I think that this is a mistranscription for رَاجِفَةٌ, meaning Quivering. ― -b3- Freytag has assigned to it three explanations which belong to صِفَاقٌ.]

صَفِيقٌ
صَفِيقٌ ذ , applied to a garment, or piece of cloth, (S, M, Mgh, O, Msb, K,) strong, stout, or firm; (M;) thick, substantial, close, or compact, in texture: (Mgh, O, Msb, K:) and سَفِيقٌ is a dial. var. thereof. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Hardy, strong, sturdy, enduring, or patient. (M.) ― -b3- And applied to a face (S, O, K, TA) as meaning (tropical:) Impudent; or having little shame. (O, K, TA.) And رَجُلٌ صَفِيقُ الوَجْهِ (assumed tropical:) A man having no shame. (Har p. 368.)

صَفِيقَةٌ
صَفِيقَةٌ ذ : see صَافِقَةٌ.

صَفَائِقُ
صَفَائِقُ ذ Travelling-camels (رِكَابٌ) coming and going. (Ibn-'Abbلd, O.) ― -b2- See also صَافِقَةٌ.

صَفَّاقٌ
صَفَّاقٌ ذ A cock that beats with his wings when crowing. (TA.) ― -b2- It occurs in a trad., followed by أَفَّاق in apposition, and is said by As to mean اَلَّذِى يَصْفِقُ عَلَى أَمْرٍ عَظِيمٍ [app. One who goes away on some great affair]: but in the opinion of Az, it means one who makes many journeys, and who employs himself, or uses art or artifice or cunning, in affairs of traffic; thus nearly agreeing in meaning with أفَّاقٌ. (O: the latter meaning only is assigned to it in the K.)

صَافِقَةٌ
صَافِقَةٌ ذ A company (IDrd, M, O, K) of men [alighting at one's abode]. (IDrd, M, O.) See 1, near the end. ― -b2- Also A calamity, or misfortune: (M, TA:) pl. صَوَافِقُ: (M:) this pl. and ↓ صَفَائِقُ, (O, K, TA,) which latter may be pl. of ↓ صَفِيقَةٌ, (TA,) signify accidents, or evil accidents, (O, K, TA,) and varieties, or vicissitudes, of events. (O, TA.)

أَصْفَقُ
أَصْفَقُ ذ A garment, or piece of cloth, more [strong, stout, firm,] thick, substantial, close, or compact, in texture, than another. (Mgh.)

أَصْفَقَانِيَّةٌ
أَصْفَقَانِيَّةٌ ذ [written in one place with fet-h, and in another with kesr, to the ف,] i. q. خَوَلٌ [A man's slaves, or servants, and other dependents; or slaves, and cattle, or camels &c.;] in the dial. of El-Yemen. (TA.)

مَصْفَقٌ
مَصْفَقٌ ذ A place of passage; a way, road, or path; syn. مَسْلَكٌ. (O, TA.)

مُصَفَّقٌ
مُصَفَّقٌ ذ [pass. part. n. of 2, q. v.]. One says, لَكَ عِنْدِى وُدٌّ مُصَفَّقٌ وَنُصْحٌ مُرَوَّقٌ (tropical:) [I have, for thee, an affection defecated like wine that has been transferred from one vessel to another and left to settle, and a benevolence purified like clarified wine]. (TA.) ― -b2- Also A full [or filled] drinking-vessel. (Fr, TA.)

مُصَافِقٌ
مُصَافِقٌ ذ A camel lying, or sleeping, upon one side one time and upon the other side another time. (O, K.) ― -b2- And مُصَافِقٌ بَيْنَ ثَوْبَيْنِ Wearing two garments, one of them over the other. (Ibn-'Abbلd, O.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَفَقَ
صَفَقَ I ( n. ac. صَفْق 1 ,  صَفْقَة 1t ),
a.  Struck, smote; struck, sounded, played upon ( musical instrument ).

b.  [ Bi ], Clapped; flapped ( wings: bird ).

c.  Shut, closed; opened ( door ).

d.  see II (b) .

e.  [ La ,  acc. &  Bi ],  see III (b) .

صَفُقَ
صَفُقَ U ( n. ac. صَفَاْقَة 22t ),
a.  Was thick, stout ( cloth ).

b.  Was impudent.

صَفَّقَ
صَفَّقَ II ,
a.  see I (c) .

b.  Poured off, decanted ( liquid ).

صَاْفَقَ
صَاْفَقَ III
a.  [ acc. &  Bi ], Struck, shook, clasped ( the hand of ).

b.  [ 'Ala ], Struck, ratified, concluded ( bargain ).

أَصْفَقَ
أَصْفَقَ IV ,
a.  Drove away, off; refused.

b.  Removed; transferred.

c.  Filled.

d.  Shut, closed.

e.  see III (b) .

تَصَفَّقَ
تَصَفَّقَ V ,
a.  Rolled, turned over; shook.

b.  [ La ], Busied himself with.

تَصَاْفَقَ
تَصَاْفَقَ VI ,
a.  Struck a bargain.

b.  see III .

اِنْصَفَقَ
اِنْصَفَقَ VII ,
a.  Turned back; turned away; was refused.

اِصْتَفَقَ
اِصْتَفَقَ VIII ( T )
a.  Vibrated, sounded; resounded; shook, was shaken.

صَفْق
صَفْق 1 , ( pl. صُفُوْق 27 ),
a.  Side; face.

b.  The striking or shaking hands as a ratification of a bargain, covenant & c.

صَفْقَة
صَفْقَة 1t ,
a.  Bargain; compact, covenant.

b.  see 1 (b) .

صِفْق
صِفْق 2 ,
a.  Leaf ( of a door ).

صَاْفِقَة
صَاْفِقَة 21t ,
a.  Party, company of travellers.

b.  Calamity.

صِفَاْق
صِفَاْق 23 , ( pl. صُفُق 10 ),
a.  Inner or second skin; peritoneum.

صَفِيْق
صَفِيْق 25 ,
a.  Thick, stout ( cloth ).

b.  Impudent.

صَفَّاْق
صَفَّاْق 28 ,
a.  Active. enterprising man: trader; traveller.

صَوَاْفِقُ
صَوَاْفِقُ 41 ,
a.  Events, occurrences; misfortunes.

صَفَاْئِقُ
صَفَاْئِقُ 46 ,
a.  see 41 .

##### Türkçe

**صَفَقَ**
**صَفَقَ** I ( n. ac. **صَفْق** 1 ,  **صَفْقَة** 1t ),
a. Vurdu, çarptı; vurdu, ses çıkardı, çaldı (müzik aleti).

b. [ Bi ], Alkışladı; çırptı (kanatlar: kuş).

c. Kapattı; açtı (kapı).

d. II (b)’ye bak.

e. [ La ,  acc. &  Bi ],  III (b)’ye bak.

**صَفُقَ**
**صَفُقَ** U ( n. ac. **صَفَاْقَة** 22t ),
a. Kalın oldu, tok oldu (kumaş).

b. Arsız oldu.

**صَفَّقَ**
**صَفَّقَ** II ,
a. I (c)’ye bak.

b. Boşalttı, dekante etti (sıvı).

**صَاْفَقَ**
**صَاْفَقَ** III
a. [ acc. &  Bi ], Vurdu, salladı, kavradı (…’ın elini).

b. [ 'Ala ], Vurdu, tasdik etti, sonuçlandırdı (alışveriş).

**أَصْفَقَ**
**أَصْفَقَ** IV ,
a. Uzaklaştırdı, defetti; reddetti.

b. Giderdi; nakletti.

c. Doldurdu.

d. Kapattı.

e. III (b)’ye bak.

**تَصَفَّقَ**
**تَصَفَّقَ** V ,
a. Yuvarlandı, ters döndü; sallandı.

b. [ La ], … ile meşgul oldu.

**تَصَاْفَقَ**
**تَصَاْفَقَ** VI ,
a. Alışveriş yaptı.

b. III’e bak.

**اِنْصَفَقَ**
**اِنْصَفَقَ** VII ,
a. Geri döndü; yüz çevirdi; reddedildi.

**اِصْتَفَقَ**
**اِصْتَفَقَ** VIII ( T )
a. Titreşti, ses verdi; yankılandı; sallandı, sallandırtıldı.

**صَفْق**
**صَفْق** 1 , ( pl. **صُفُوْق** 27 ),
a. Yan; yüz.

b. Bir alışverişi, ahdi vb. tasdik olarak elleri vurma veya çırpma.

**صَفْقَة**
**صَفْقَة** 1t ,
a. Alışveriş; anlaşma, ahid.

b. 1 (b)’ye bak.

**صِفْق**
**صِفْق** 2 ,
a. Kapı kanadı (bir kapının).

**صَاْفِقَة**
**صَاْفِقَة** 21t ,
a. Yolcular topluluğu, kafile.

b. Felaket.

**صِفَاْق**
**صِفَاْق** 23 , ( pl. **صُفُق** 10 ),
a. İç veya ikinci deri; periton.

**صَفِيْق**
**صَفِيْق** 25 ,
a. Kalın, tok (kumaş).

b. Arsız.

**صَفَّاْق**
**صَفَّاْق** 28 ,
a. Faal. girişken adam: tüccar; yolcu.

**صَوَاْفِقُ**
**صَوَاْفِقُ** 41 ,
a. Olaylar, vukuatlar; musibetler.

**صَفَاْئِقُ**
**صَفَاْئِقُ** 46 ,
a. 41’e bak.
