# صفق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صفق

الصفق: الضرب الذي يسمع له صوت كما في الصحاح. قال: والصفق: الرد والصرف وقد صفقته فانصفق. وصفق ماشيته صفقا: صرفها، وكذلك صفقهم عن كذا: إذا صرفهم كالإصفاق. والصفق: الناحية والجانب ويضم نقله الجوهري عن الأصمعي ويحرك، نقله الصاغاني. وأنشد لرؤبة شاهدا على الصفق بالفتح:
  لا يكدح الناس لهن صفقا والصفق: الموضع. والصفق من الجبل: وجهه في أعلاه، وهو فوق الحضيض، أو صفحه أو ناحيته، كما في الصحاح، والجمع: صفوق. وأنشد الجوهري للشاعر:
  وما نطفة في رأس نيق تمنعـت                      بعنقاء من صعب حمتها صفوقها وصفقا العنق: جانباه وناحيتاه. والصفقان من الفرس: خداه والصفق: ماء أصفر يخرج من أديم جديد صب عليه ماء، ويحرك وفي تورية لطيفة، وذلك أن قوله: يحرك يحتمل أن ذلك الماء بعد ما يصب في الأديم يحرك، فيخرج أحمر، وهو أول ماء يصب، ويحتمل أنه أراد به الصفق بالتحريك، ومن ذلك قولهم: وردنا ماء كأنه صفق، قال ابن بري: وشاهده قول أبي محمد الفقعسي:
  ينضحن ماء البدن المسرى
  نضح البديع الصفق المصفرا وأنشده أبو عمرو: نضح الأداوى أي: كأن عرقها الصفق. والمسرى: المنضوح. أو الصفق: ريح الدباغ وطعمه، قاله أبو حنيفة. والصفق بالكسر: مصراع الباب وهما صفقان، ويقال: باب داره صفق واحد: إذا لم يكن مصراعين. وصفق له بالبيع يصفقه صفقا. وصفق يده بالبيعة والبيع. وصفق على يده صفقا وصفقة: إذا ضرب يده على يده، وذلك عند وجوب البيع. والاسم منها: الصفق بالفتح. والصفقى، كزمجى، حكاه سيبويه. قال السيرافي: يجوز أن يكون من صفق الكف على الأخرى، وهو التصفاق، وتذهب به الى التكثير. وصفق الطائر بجناحيه: إذا ضربهما وفي اللسان: ضرب بهما كصفق تصفيقا. وصفق الباب يصفقه صفقا: رده، أو أغلقه، كأصفقه مثل: بلقه وأبلقه. وأنشد الجوهري لعدي بن زيد:
  متكئا تصفـق أبـوابـه                      يسعى عليه العبد بالكوب

  الأخيرة عن أبي تراب، رواه عن بعض الأعراب، قال: أصفقت الباب، وأصمقته بمعنى أغلقته. وقال غيره: هي الإجافة دون الإغلاق. وقال الأصمعي: صفقت الباب صفقا، ولم يذكر أصفقته، وكذلك سفقته بالسين، عن النضر، وقد تقدم. وقال الصاغاني: ويروى في قول عدي: تقرع أبوابه قال: وهي أكثر. وقال أبو الدقيش: صفق الباب صفقا: فتحه قال: وتركت بابه مصفوقا: أي مفتوحا. قال: والناس يقولون: صفقت الباب وأصفقته، أي: رددته. وقال أبو الخطاب: يقال: هذا كله فهو ضد. وفي الصحاح: صفق عينه أي: ردها وغمضها. قال: وصفق العود صفقا: إذا حرك أوتاره فاصطفق. وصفق الرجل صفقا: ذهب. وصفقت الريح الأشجار صفقا: هزتها وحركتها فاصطفقت، نقله الجوهري. وصفق القدح صفقا: ملأه قاله الفراء كأصفقه قاله اللحياني. وقال ابن دريد: صفقت علينا صافقة من الناس: أي نزل بنا جماعة. قال: وصفقت الناقة صفقا: إذا أرتجت رحمها عن ولده حتى يموت الولد. وصفق فلانا بالسيف صفقا: ضربه به، قاله ابن شميل، وكذا صفق رأسه، وعينه، وصفق به الأرض، كما في الأساس. ويقال: ربحت صفقتك للمشتري، وصفقة رابحة، أو صفقة خاسرة أي: بيعة. وفي حديث ابن مسعود: صفقتان في صفقة ربا أراد بيعتان في بيعة، وهو على وجهين: أحدهما: أن يقول البائع للمشتري: بعتك عبدي هذا بمائة درهم على أن تشتري مني هذا الثوب بعشرة دضراهم. والوجه الثاني: أن يقول: بعتك هذا الثوب بعشرين درهما على أن تبيعني سلعة بعينها بكذا وكذا درهما. وإنما قيل للبيعة صفقة لأنهم كانوا إذا تبايعوا تصافقوا بالأيدي. ويقال: إنه لمبارك الصفقة، أي: لا يشتري شيئا إلا ربح فيه. وقد اشتريت اليوم صفقة صالحة. والصفقة تكون للبائع والمشتري، وفي حديث أبي هريرة: ألهاهم الصفق بالأسواق أي: التبايع. وفي الحديث: إن أكبر الكبائر أن تقاتل أهل صفقتك وهو أن يعطي الرجل عهده وميثاقه، ثم يقاتله؛ لأن المتعاهدين يضع أحدهما يده في يد الآخر كما يفعل المتبايعان، وهي المرة من التصفيق باليدين. ومنه حديث ابن عمر: أعطاه صفقة يده وثمرة قلبه. وفي حديث لقان بن عاد أنه قال: خذي مني أخي ذا العفاق، صفاق أفاق قال الأصمعي: الصفاق كشداد: الذي يصفق على الأمر العظيم. والأفاق: الذي يتصرف ويضرب الى الآفاق: قال الأزهري: روى هذا ابن قتيبة عن أبي سفيان عن الأصمعي، قال: والذي أراه في تفسير الأفاق الصفاق غير ما حكاه؛ إنما الصفاق: الكثير الأسفار والتصرف في التجارات. والصفق والأفق قريبان من السواء. وكذلك الصفاق والأفاق متقاربان في المعنى، وقيل: الأفاق من أفق الأرض، أي: ناحيتها. وثوب صفيق بين الصفاقة: ضد سخيف والسين لغة فيه، أي: متين جيد النسيج، وقد صفق صفاقة إذا كثف نسجه. ومن المجاز: وجه صفيق بين الصفاقة أي: وقح، وقد صفق ككرم فيهما أي: في الثوب والوجه. وفي النوادر: الصفوق كصبور: الحجاب الممتنع من الجبال. وقال الفراء الصفوق: اللينة من القسي. والصفوق: الصخرة الملساء المرتفعة عن ابن عباد ج صفق ككتب. وقال الأصمعي: الصفاق ككتاب: الجلد الأسفل الذي تحت الجلد الذي عليه الشعر، كذا نقله الصاغاني. ونص الأصمعي في كتاب الفرس: دون الجلد الذي يسلخ، فإذ سلخ المسك بقي ذلك ممسك البطن، وهو الذي إذا انشق كان منه الفتق. وقال أبو عمرو: الصفاق: ما حول السرة حيث ينقب البيطار. وأنشد الأصمعي للنابغة الجعدي رضي الله عنه يصف فرسا:
  كأن مقـط شـراسـيفـه                      الى طرف القنب فالمنقب

  لطمن بترس شديد الصـفـا                      ق من خشب الجوز لم يثقب يقول: هذه المواضىع منه كأنها ترس، وهذا الفرس شديد الصفاق. وقيل: صفاق البطن: الجلدة الباطنة التي تلي السواد سواد البطن، وهو حيث ينقب البيطار من الدابة، قال زهير:
  أمين شظاه لم يخرق صفاقه                      بمنقبة ولم تقطع أباجـلـه أو الصفاق: ما بين الجلد والمصران. ومراق البطن صفاق أجمع ما تحت الجلد منه الى سواد البطن، قاله ابن شميل. قال: ومراق البطن: كل ما لم ينحن عليه عظم أو جلد البطن كله صفاق. وفي حديث عمر - رضي الله عنه - أنه سئل عن امرأة أخذت بأنثيي زوجها، فخرقت الجلد ولم تخرق الصفاق، فقضى بنصف ثلث الدية. قال ابن الأثير: هي جلدة رقيقة تحت الجلد الأعلى وفوق اللحم، وأنشد أبو عمرو لبشر بن أبي خازم:
  مذكرة كأن الرحل مـنـهـا                      على ذي عانة وافي الصفاق وجمع الصفاق: صفق، لا يكسر على غير ذلك. قال زهير:
  حتى يؤوب بها عوجا معطـلة                      تشكو الدوابر والأنساء والصفقا والصوافق والصفائق: الحوادث وصوارف الخطوب، جمع صفيقة، أو صافقة. قال أبو الربيس التغلبي:
  قفي تخبرينا أو تعلـي تـحـية                      لنا أو تثيبي قبل إحدى الصوافق وقال أبو ذؤيب:
  أخ لك مأمون السجيات خضـرم                      إذا صفقته في الحروب الصوافق وقال كثير:
  وأنت المنى يا أم عمرو لو اننا                      ننالك أو تدني نواك الصفائق والصفق، محركة: آخر الدماغ كذا في النسخ، والصواب: آخر الدباغ، كما هو نص المحيط. والصفق أيضا: الماء يصب في القربة الجديدة، فيحرك فيها، فيصفر، وهذا قد تقدم فإنه ذكره آنفا هكذا بعينه، وأشار الى أنه يقال بالتسكين وبالتحريك، فهو تكرار محض، فتأمل ذلك. والتصفيق: التقليب. يقال: صفقت الريح الشيء: إذا قلبته يمينا وشمالا، ورددته. يقال: صفقته الريح وصفقته. وقيل: صفقت الريح السحاب: إذا صرمته واختلفت عليه. قال ابن مقبل:
  وكأنما اعتنقت صبير غمامة                      بعرى تصفقه الرياح زلال قال ابن بري: وهذا البيت في آخر كتاب سيبويه - من باب الإدغام - بنصب زلال، وهو غلط لأن القصيدة مخفوضة الروي. والتصفيق: تحويل الشراب من إناء الى إناء، ونص الأصمعي: من دن الى دن ممزوجا ليصفو. قال الأعشى يمدح المحلق:
  له درمك في رأسه ومشارب                      ومسك وريحان وراح تصفق وقال حسان:
  يسقون من ورد البريص عليهم                      بردى يصفق بالرحيق السلسل كالصفق، والإصفاق كما في المحكم. والتصفيق: التصفيح. يقال: صفق بيده، وصفح، قاله الأصمعي، ومنه الحديث: التسبيح للرجال، والتصفيق للنساء وقال غير الأصمعي: التصفيق: الضرب بباطن الراحة على الأخرى والتصفيح: الضرب بباطن الكف اليمنى على باطن الكف اليسرى. قال الصاغاني: وهذا أحسن؛ لأن ذلك فرق العبث والإنذار. والتصفيق: تحويل الإبل من مرعى قد رعته الى آخر فيه مرعى. قال أبو محمد الفقعسي يصف إبلا:
  إن لها في العام ذي الفتوق
  وزلل النية والتصفيق
  رعية رب ناصح شفيق وقيل: التصفيق هنا: الإبعاد في طلب المرعى. وقال ابن عباد: التصفيق: الذهاب والطوف، وقد صفق. والصفاقيق: ع. وأصفقوا على كذا: إذا أطبقوا عليه واجتمعوا. قال زهير:
  رأيت بني آل امرئ القيس أصفقوا                      علينا وقالوا إننا نـحـن أكـثـر

  ومنه حديث عائشة رضي الله عنها: وأصفقت له نسوان مكة أي: اجتمعت إليه. وقال ابن الطثرية:
  أثيبي أخا ضاررورة أصفق العدا                      عليه وقلت في الصديق أواصره وأصفقت يدي بكذا إذا صادفته ووافقته قال النمر بن تولب - رضي الله عنه - يصف جزارا:
  حتى إذا قسم النصيب وأصفقت                      يده بجلدة ضرعها وحوارهـا ويقال في القرى: أصفق للقوم: أي جاءهم من الطعام بما يشبعهم نقله الصاغاني. والصفوق، كصبور: الصعود المنكرة ج: صفائق، وصفق بضمتين. والمصافق من الإبل: الذي ينام على جنب مرة وعلى آخر أخرى. وقد صافقت، فاعلت، من الصفق الذي هو الجانب. وقال ابن عباد: صافق فلان بين جنبيه: إذا انقلب على هذا الصفق مرة، وعلى الآخر أخرى. وبات فلان يصافق، كذلك، نقله الزمخشري. والناقة إذا مخضت فقد صافقت. قال الشاعر - يصف الدجاجة وبيضها -:
  وحاملة حيا وليسـت بـحـية                      إذا مخضت يوما به لم تصافق وقال ابن عباد: صافق بين ثوبين إذا طارق. وفي اللسان: صافق بين قميصين: إذا لبس أحدهما فوق الآخر. وانصفق فلان: انصرف ورجع قال رؤبة:
  فما اشتلاها صفقه للمنصفق
  حتى تردى أربع في المنعفق وهو مطاوع صفقه صفقا: إذا صرفه. واصطفقت الأشجار: اضطربت واهتزت بالريح، وهو مطاوع صفقت الريح الأشجار، كما في الصحاح. واصطفق العود: تحركت أوتاره فأجاب بعضها بعضا، وهو أيضا مطاوع صفقت العود: إذا حركت أوتاره، نقله الجوهري، وأشد لابن الطثرية:
  ويوم كظل الرمح قصر طوله                      دم الزق واصطفاق المزاهر قال ابن بري، والصاغاني: والصواب أنه لشبرمة بن الطفيل. وتصفق الرجل: تقلب وتردد من جانب الى جانب. قال القطامي:
  وأبين شيمتهـن أول مـرة                      وأبى تقلب دهرك المتصفق وقال شمر: تصفق فلان للأمر: إذا تعرض له. قال رؤبة:
  لما رأيت الشر قد تألقـا
  وفتنة ترمي بمن تصفقا
  هنا وهنا عن قذاف أخلقا وتصفقت الناقة: انقلبت ظهرا لبطن عند المخاض. ومما يستدرك عليه: أصفق القوم: اضطربوا. وتصافقوا: تبايعوا. والتصفاق، بالفتح: مصدر صفق صفقا. قال سيبويه: ليس هو مصدر فعلت، ولكن لما أردت التكثير بنيت المصدر على هذا، كما بنيت فعلت على فعلت. والصفق باليد: التصويت. وأصفق لي: أتيح وقدر. وانصفق الثوب: ضربته الريح فناس. والصفقة: الاجتماع على الشيء. وانصفق القوم: اجتمعوا، ومنه حديث عائشة رضي الله عنها: فانصفقت له نسوان مكة كما في رواية، فهو - مع قوله: انصفق: انصرف - ضد. وأصفقنا الحوض: جمعنا فيه الماء. وانصفقوا علينا يمينا وشمالا: أقبلوا. وقدح مصفق، كمعظم: ملآن، عن الفراء. وفي حديث أبي هريرة: إذا اصطفق الآفاق بالبياض: اضطرب وانتشر ضوءه. واصطفق المجلس بالقوم: مثل اضطرب. وصفق القربة تصفيقا: صب فيها الماء وحركها. والأصفقانية: الخول بلغة اليمن. ومنه كتاب معاوية الى ملك الروم: لأنزعنك من الملك نزع الأصفقانية. وصفقهم من بلد الى بلد: أخرجهم منه قهرا وذلا. والتصفيق: أن يكون نوى نية عزم عليها، ثم رد نيته. والصفق: الجمع. وأصفق الحائك الثوب: نسجه كثيفا. والديك الصفاق: الذي يضرب بجناحيه إذا صوت. والصفق: الذهاب. وأصفق الغنم إصفاقا: حلبها في اليوم مرة، نقله الجوهري، ومنه قول الشاعر:
  أودى بنو غنم بألبان العصـم
  بالمصفقات ورضوعات البهم وأنشد ابن الأعرابي:

  وقالوا: عليكم عاصما يعتصم به                      رويدك حتى يصفق البهم عاصم أراد أنه لا خير عنده وأنه مشغول بغنمه. والإصفاق: أن يحلبها مرة واحدة في اليوم والليلة. والصافقة: الداهية. وصفقها صفقا: جامعها. وقال ابن عباد: الصفائق: الركاب الجاثية والذاهبة. قال: ويقال: مازالوا يصفقونني، أي: يقلبونني في أمر أرادوه عليه. والمصفق، كمقعد: المسلك. والنساء يصفقن على الميت، من الصفق. ويقال: لك عندي ود مصفق، ونصح مروق، وهو مجاز. وقول أبي ذؤيب يصف قوسا:
  لها من غيرها معها قرين                      يرد مراح عاصية صفوق أي: راجعة.

### Türkçe

**الصفق**: **الصحاح**’ta olduğu gibi, kendisine ses işitilen vuruştur. Dedi: Ve **الصفق**: geri çevirme ve savmadır; onu geri çevirdim de geri çevrildi. Ve “hayvanını **صفق** etti” **صفقا**: onu savdı; yine “onları şundan **صفق** etti”: onları savdığı zaman; **الإصفاق** gibi. Ve **الصفق**: yön ve yan taraftır; **الجوهري** bunu **الأصمعي**’den naklen (ضمّ ile) aktarır; ve (harekesiyle) hareketlendirilir; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **رؤبة**’den, fetha ile **الصفق** üzerine şahit olarak şu beyti okudu:
  İnsanlar onlar için **صفقا** zahmet çekmezler. Ve **الصفق**: yerdir. Ve dağdan **الصفق**: onun üst tarafındaki yüzüdür; o, çukur yerin üstündedir; yahut onun yüzü yahut onun yanıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Çoğulu: **صفوق**. Ve **الجوهري** şaire şu beyti okudu:
  Ve başı dik bir tepenin başında bir damla yoktur ki, zor bir (yer)den bir **عنقاء** ile korunmuş olsun; onu **صفوقها** korumuştur. Ve boynun **صفقا**’sı: onun iki yanı ve iki tarafıdır. Ve attan **الصفقان**: onun iki yanağıdır. Ve **الصفق**: yeni bir deriye su döküldüğünde ondan çıkan sarı sudur; ve (harekesiyle) hareketlendirilir. Ve bunda latif bir tevriye vardır; çünkü onun “**يحرك**” sözü, o su deriye döküldükten sonra hareket ettirilir de kırmızı çıkar, o ise dökülen ilk sudur, ihtimalini taşır; ve (bir de) bununla, harekeli **الصفق**’ı kastetti, ihtimalini taşır. Bundan (olarak) onların sözü: “Bir suya vardık ki sanki **صفق** gibiydi.” **ابن بري** dedi: Onun şahidi **أبي محمد الفقعسي**’nin sözü:
  Gece yürütülen bedenin suyunu sıçratırlar,
  Sararmış **الصفق**’ın güzel sıçratması gibi. Ve **أبو عمرو** onu şöyle okudu: “**نضح الأداوى**”, yani: sanki onun teri **الصفق**’tır. Ve **المسرى**: sıçratılan (şey)dir. Yahut **الصفق**: tabakçının rüzgârı ve tadıdır; bunu **أبو حنيفة** söyledi. Ve kesre ile **الصفق**: kapının kanadıdır; ikisi **صفقان**’dır. Ve denir: “Onun evinin kapısı **صفق** واحد”dır: iki kanatlı değilse. Ve “satışta ona **صفق** etti” onu **صفقا** **يصفقه**. Ve biatte ve satışta elini **صفق** etti. Ve “onun elinin üzerine **صفق** etti” **صفقا** ve **صفقة**: elini onun elinin üzerine vurduğu zaman; bu, satışın vacip olması sırasında olur. Bunun adı: fetha ile **الصفق**’tır. Ve **الصفقى**; **زمجى** gibi; bunu **سيبويه** rivayet etti. **السيرافي** dedi: **الكف**’i ötekine **صفق** etmekten olabilir; o da **التصفاق**’tır; ve onunla çoğaltmaya götürürsün. Ve kuş, iki kanadıyla **صفق** etti: onları vurduğu zaman. Ve **اللسان**’da: onlarla vurdu; **صفق**’ın **تصفيقا**’sı gibi. Ve “kapıyı **صفق** etti” onu **صفقا** **يصفقه**: onu geri çevirdi; yahut onu kapattı; **أصفقه** gibi; misal: **بلقه** ve **أبلقه**. Ve **الجوهري**, **عدي بن زيد**’e şu beyti okudu:
  Yaslanmış (halde), kapıları **تصفـق** eder;
  Köle, kadehle onun üzerine yürür.

  Sonuncusu **أبي تراب**’dandır; onu bazı bedevîlerden rivayet etti; dedi: “Kapıyı **أصفقت** ettim ve **أصمقته** ettim” mânâca: onu kapattım. Ve başkası dedi: O, kapatmanın altındaki “örtme/kapama”dır, kapatma değildir. Ve **الأصمعي** dedi: “Kapıyı **صفقت** ettim” **صفقا**; “**أصفقته**”yi zikretmedi. Yine “**سفقته**” (س ile) de böyledir; **النضر**’dan; ve daha önce geçti. Ve **الصاغاني** dedi: **عدي**’nin sözünde “**تقرع أبوابه**” diye de rivayet edilir; dedi: ve o daha çoktur. Ve **أبو الدقيش** dedi: “Kapıyı **صفق** etti” **صفقا**: onu açtı. Dedi: “Ve onun kapısını **مصفوقا** bıraktım”: yani açık. Dedi: Ve insanlar derler: “Kapıyı **صفقت** ettim ve **أصفقته** ettim”, yani: onu geri çevirdim. Ve **أبو الخطاب** dedi: Denir: bu (söylenenlerin) hepsi (vardır); o ise zıddıdır. Ve **الصحاح**’ta: “Gözünü **صفق** etti”: yani onu geri çevirdi ve yumdu. Dedi: Ve “çalgı aletini **صفق** etti” **صفقا**: tellerini hareket ettirdiği zaman; böylece **اصطفق** etti. Ve “adam **صفق** etti” **صفقا**: gitti. Ve “rüzgâr ağaçları **صفق** etti” **صفقا**: onları salladı ve hareket ettirdi; böylece **اصطفقت**; bunu **الجوهري** nakletti. Ve “kadehi **صفق** etti” **صفقا**: onu doldurdu; bunu **الفراء** söyledi; **أصفقه** gibi; bunu **اللحياني** söyledi. Ve **ابن دريد** dedi: “İnsanlardan bir **صافقة** bize **صفقت**”: yani bir topluluk bize indi. Dedi: Ve “dişi deve **صفقت** etti” **صفقا**: rahmi yavrusundan dolayı çalkalanıp sarsıldığı zaman; ta ki yavru ölsün. Ve “falancayı kılıçla **صفق** etti” **صفقا**: onunla ona vurdu; bunu **ابن شميل** söyledi. Yine “başına **صفق** etti” ve “gözüne (de)”; ve “onunla yere **صفق** etti”; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve denir: “Müşteri için **صفقتك** kâr etti”; ve “**صفقة** kârlı” yahut “**صفقة** zararlı”: yani satış. Ve **ابن مسعود** hadîsinde: “Bir **صفقة** içinde iki **صفقة** ribâdır”; iki satışın bir satış içinde olmasını kastetti; o iki vecih üzeredir: birincisi: satıcının müşteriye demesi: “Bu kölemi sana yüz dirheme sattım; şu elbiseyi de benden on dirheme satın alman şartıyla.” İkinci vecih: “Bu elbiseyi sana yirmi dirheme sattım; bana belirli bir malı şu kadar şu kadar dirheme satman şartıyla” demesidir. Satışa **صفقة** denmesi ancak şundandır: onlar alışveriş yaptıklarında ellerle **تصافق** ederlerdi. Ve denir: “O, **الصفقة** bakımından mübarektir”; yani: hiçbir şey satın almaz ki onda kâr etmesin. Bugün iyi bir **صفقة** satın aldım. Ve **الصفقة** satıcı ve müşteri için olur. Ve **أبي هريرة** hadîsinde: “Pazarlarda **الصفق** onları oyaladı”: yani alışveriş. Ve hadîste: “En büyük büyük günahlardan biri, **صفقتك** ehliyle savaşmandır”; o, kişinin ahdini ve misakını vermesi, sonra onunla savaşmasıdır; çünkü antlaşan iki kişi, iki alışveriş yapanın yaptığı gibi, birinin elini ötekinin eline koyar. Ve o, iki elle **التصفيق**’ten bir keredir. Bundan **ابن عمر** hadîsi: “Ona elinin **صفقة**’sını ve kalbinin meyvesini verdi.” Ve **لقان بن عاد** hadîsinde, dedi ki: “Benden al, kardeşim şu **العفاق**’ı; **صفاق أفاق**.” **الأصمعي** dedi: **الصفاق**, **شداد** gibi: büyük iş üzerine vuran (kimse)dir. Ve **الأفاق**: tasarruf eden ve ufuklara doğru giden ve vuran (kimse)dir. **الأزهري** dedi: Bunu **ابن قتيبة**, **أبي سفيان**’dan, o da **الأصمعي**’den rivayet etti. Dedi: Benim gördüğüm, **الأفاق**’ın tefsirinde **الصفاق** (hakkında) onun naklettiği şeyden başkasıdır; ancak **الصفاق**: seferi ve ticaretlerde tasarrufu çok olandır. Ve **الصفق** ile **الأفق** eşitliğe yakın (şey)lerdir. Yine **الصفاق** ile **الأفاق** mânâda birbirine yakındır. Ve denildi: **الأفاق**, yerin **أفق**’undan (gelir); yani onun tarafı. Ve **ثوب صفيق** **بين الصفاقة**: **سخيف**’in zıddı; ve **السين** onda bir dildir; yani sağlam, dokuması iyi; ve dokumasını kalınlaştırdığı zaman **صفق** etti **صفاقة**. Mecazdan: **وجه صفيق** **بين الصفاقة**: yani arsız; ve onda (yani) elbisede ve yüzde, **كرم** gibi, **صفق** etti. Ve **النوادر**’de: **الصفوق** **كصبور**: dağlardan (olan) engelleyici perde. Ve **الفراء** dedi: **الصفوق**: yaylardan yumuşak olan (kısım). Ve **الصفوق**: pürüzsüz, yüksek kaya; **ابن عباد**’dan; (çoğul) **صفق** **ككتب**. Ve **الأصمعي** dedi: **الصفاق** **ككتاب**: kılların üzerinde bulunduğu derinin altındaki alt deridir; bunu **الصاغاني** böyle nakletti. **الأصمعي**’nin “At kitabı”ndaki nassı: yüzülen derinin altındadır; misk yüzülünce o karın tutucu kalır; o, yarıldığı zaman fıtığın ondan olduğu şeydir. Ve **أبو عمرو** dedi: **الصفاق**: göbek çevresinde, baytarın deldiği yerdir. Ve **الأصمعي**, **النابغة الجعدي** (رضي الله عنه)’a, bir atı vasfederken şu beyti okudu:
  Sanki onun kaburga uçlarının kesimi,
  **القنب**’ın ucuna, sonra **المنقب**’e (kadar).

**لطمن**: sert bir **ترس** ile, şiddetli **الصـفـا**…; **ق**: ceviz ağacından, delinmemiş. Der ki: “Bunun ondan olan bu yerleri sanki bir **ترس** gibidir; ve bu at şiddetli **الصفاق** sahibidir.” Ve denildi: **صفاق البطن**: karının iç zarıdır; karının siyahlığına bitişik olan iç siyahlık; o, baytarın hayvandan deldiği yerdir. Züheyr dedi ki:
  “Emin; ucu (şazâsı) onun **صفاق**ını delmemiştir,
  bir **منقبة** ile; ve **أباجـلـه** kesilmemiştir.”
Veya **الصفاق**: deri ile bağırsak arasındaki şeydir. Ve karının **مراق**ı: **صفاق**tır; derinin altından karının siyahlığına kadar olanın hepsi; bunu İbn Şümeyl söyledi. Dedi ki: Ve karının **مراق**ı: üzerine kemik eğilmeyen her şey; yahut karının derisinin tamamı **صفاق**tır. Ömer’in hadîsinde – Allah ondan razı olsun –: kendisine, kocasının iki testisini tutan bir kadın hakkında soruldu; deriyi yırttı, **الصفاق**ı yırtmadı; bunun üzerine diyetin üçte birinin yarısına hükmetti. İbnü’l-Esîr dedi ki: O, üst derinin altında ve etin üstünde olan ince bir zardır. Ebû Amr, Bişr b. Ebî Hâzim için inşâd etti:
  “Hatırlatıcı; sanki semer ondan,
  **ذي عانة** üzerinde, **الصفاق**ı tam olan.”
**الصفاق**ın çoğulu: **صفق**; bunun dışında kırılmaz. Züheyr dedi ki:
  “Ta ki onunla, eğri (develer) geri dönsün; boş bırakılmış,
  **الدوابر**i, **الأنساء**ı ve **الصفقا**yı şikâyet eder.”

**الصوافق** ve **الصفائق**: olaylar ve musibetlerin çevirip savurmalarıdır; **صفيقة**’nin yahut **صافقة**’nin çoğuludur. Ebû’r-Rabîs et-Taglibî dedi ki:
  “Dur; bize haber ver, yahut bir selâmı yükselt,
  bize; yahut **إحدى الصوافق**dan önce karşılık ver.”
Ebû Züeyb dedi ki:
  “Huyları güvenilir, yaşlı bir kardeş;
  savaşlarda **الصوافق** onu **صفقته** ettiğinde.”
Kesîr dedi ki:
  “Ve sen temennîsin, ey Ümmü Amr; keşke biz,
  sana erişsek; yahut uzaklığını **الصفائق** yaklaştırsa.”

**الصفق**, harekeli: beynin sonu; nüshalarda böyle; doğrusu: tabaklamanın sonu; **المحيط**’un nassı üzere. Ve **الصفق** ayrıca: yeni tuluma su dökülür; içinde çalkalanır; sararır; bu daha önce geçti; çünkü onu az önce aynen böyle zikretti; ve bunun sükûn ile ve hareke ile söylendiğine işaret etti; bu ise sırf tekrardır; bunu düşün.

**التصفيق**: çevirmedir. Denilir: **صفقت الريح الشيء**: onu sağa ve sola çevirdiği, ve onu tekrar tekrar döndürdüğü zaman. Denilir: **صفقته الريح** ve **صفقته**. Ve denildi: **صفقت الريح السحاب**: onu parçaladığı ve onun üzerinde değişip durduğu zaman. İbn Mukbil dedi ki:
  “Sanki **صبير** bir bulutu kucaklamış;
  bağlarla; rüzgârlar onu **تصفقه** eder; **زلال**.”
İbn Berrî dedi ki: Bu beyit, Sîbeveyh kitabının sonunda – idğam babından – **زلال**’ın nasbıyla (gelmiştir); bu yanlıştır; çünkü kasidenin kafiye harfi mecrûrdur.

**التصفيق**: içkiyi bir kaptan bir kaba çevirmektir. Asmaî’nin nassı: “Bir **دن**den bir **دن**e, karıştırılmış olarak; arınsın diye.” A‘şâ, el-Muhallak’ı överken dedi ki:
  “Onun başında **درمك** vardır; ve içecekler,
  ve misk ve reyhan ve **راح**; **تصفق** edilir.”
Hassân dedi ki:
  “Onlara, **ورد البريص**’ten içirirler;
  **بردى**; **الرحيق السلسل** ile **يصفق** eder.”
**الصفق** gibi; ve **الإصفاق** da, **المحكم**’de olduğu üzere.

**التصفيق**: **التصفيح**tır. Denilir: **صفق بيده** ve **صفح**; bunu Asmaî söyledi. Ve ondan hadîs: “Erkeklere **التسبيح**, kadınlara **التصفيق**.” Asmaî’den başkası dedi ki: **التصفيق**: bir avucun içiyle ötekine vurmaktır; ve **التصفيح**: sağ elin avuç içiyle sol elin avuç içine vurmaktır. Sâgânî dedi ki: Bu daha güzeldir; çünkü bu, oyun ile uyarma arasını ayırır.

**التصفيق**: develeri, otladığı bir mer‘adan, içinde mer‘a olan başka birine çevirmektir. Ebû Muhammed el-Fuk‘asî, develeri vasfederken dedi ki:
  “Onun için, yarıkların bulunduğu yılda,
  ve niyetin kayması ve **التصفيق**,
  nasihatçi, şefkatli bir Rabbin otlatması vardır.”
Ve denildi: Burada **التصفيق**: mer‘a aramada uzaklaşmaktır. İbn Abbâd dedi ki: **التصفيق**: gitmek ve dolaşmaktır; ve **قد صفق**.

**الصفاقيق**: ع.

Ve **أصفقوا على كذا**: üzerine kapandıkları ve toplandıkları zaman. Züheyr dedi ki:
  “Âl-i İmriü’l-Kays oğullarını gördüm; **أصفقوا** ettiler
  üzerimize; ve dediler ki: ‘Biz, biz daha çoğuz.’”

Ve ondan, Âişe’nin hadîsi – Allah ondan razı olsun –: “Ve Mekke kadınları ona **أصفقت** etti”; yani: ona toplandı. İbnü’t-Tıtriyye dedi ki:
  “Karşılık ver; **أصفق العدا** olan **ضاررورة** kardeşine;
  onun üzerine; ve dost hakkında, bağları söyledim.”

Ve **أصفقت يدي بكذا**: onu bulduğum ve ona muvafık geldiğim zaman. en-Nemir b. Tevleb – Allah ondan razı olsun – bir kasabı vasfederken dedi ki:
  “Ta ki payı taksim ettiğinde ve **أصفقت** ettiğinde,
  eli; memesinin derisiyle ve yavrusuyla.”

Ve köylerde denilir: **أصفق للقوم**: yani onlara, onları doyuracak kadar yiyecek getirdi; bunu Sâgânî nakletti.

**الصفوق**, **صبور** vezninde: bilinmeyen yükselişler; çoğulu: **صفائق**; ve **صفق** iki damme ile.

Develerden **المصافق**: bir defa bir yan üzerine, bir defa öteki üzerine yatan. Ve **قد صافقت**; **فاعلت** babından; **الصفق**tan, ki o “yan”dır. İbn Abbâd dedi ki: “Falan, iki yanı arasında **صافق** etti”: bu **صفق** üzerine bir defa, ötekine bir defa döndüğü zaman. Ve falan, **يصافق** ederek geceledi; böyle; Zemahşerî nakletti. Ve dişi deve, doğum sancısı çektiğinde, **قد صافقت** etmiştir. Şair dedi ki – tavuğu ve yumurtasını vasfederken –:
  “Canlı taşıyan; ve canlı değildir;
  bir gün onunla sancı çektiğinde, **لم تصافق** etmez.”

İbn Abbâd dedi ki: İki elbise arasında **صافق** etti: üst üste giydiği zaman. **اللسان**’da: İki gömlek arasında **صافق** etti: birini ötekinin üstüne giydiği zaman.

Ve **انصفق** falan: döndü ve geri geldi. Ru’be dedi ki:
  “Onu, **للمنصفق**e doğru **صفقه**si (çevirmesi) dışında hiçbir şey alıp götürmedi,
  ta ki dört (şey) **في المنعفق** içinde yuvarlandı.”
Bu, **صفقه صفقا**’nın mutâvi‘idir: onu çevirdiği zaman.

Ve **اصطفقت الأشجار**: rüzgârla çalkalandı ve sallandı; bu, **صفقت الريح الأشجار**’ın mutâvi‘idir; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **اصطفق العود**: telleri hareket etti; böylece bazısı bazısına cevap verdi; bu da **صفقت العود**’un mutâvi‘idir: tellerini hareket ettirdiğin zaman; Cevherî nakletti. İbnü’t-Tıtriyye’nin (beyti) daha şiddetlisi:
  “Ve bir gün; mızrak gölgesi gibi; uzunluğu kısaldı;
  tulumun kanı ve **اصطفاق المزاهر**.”
İbn Berrî ve Sâgânî dedi ki: Doğrusu, Şebrume b. et-Tufeyl’indir.

Ve **تصفق الرجل**: bir yandan bir yana dönüp durdu ve gidip geldi. el-Kutâmî dedi ki:
  “Onların huyunu ilk defa açıkça gösterdi;
  ve senin **دهرك المتصفق**’in dönüp durmasını reddetti.”
Şemmer dedi ki: **تصفق فلان للأمر**: ona maruz kaldığı zaman. Ru’be dedi ki:
  “Şerri gördüğümde; parladı,
  ve bir fitne; **بمن تصفقا**’ya atar,
  burada ve burada; eskimiş bir **قذاف**dan.”

Ve **تصفقت الناقة**: doğum sancısında sırt üstü karın üstüne döndü.

Ve ona eklenenlerden: **أصفق القوم**: sarsıldılar. Ve **تاصفقوا**: alışveriş yaptılar.

Ve **التصفاق**, fetha ile: **صفق صفقا**’nın masdarıdır. Sîbeveyh dedi ki: Bu, **فعلت**’in masdarı değildir; fakat çoğaltmayı istediğinde, masdarı bunun üzerine bina ettin; nasıl ki **فعلت**’i **فعلت** üzerine bina ettiysen.

Ve elle **الصفق**: ses çıkarmaktır. Ve **أصفق لي**: mümkün kılındı ve takdir edildi.

Ve **انصفق الثوب**: rüzgâr onu vurdu da yayıldı.

Ve **الصفقة**: bir şey üzerinde toplanmadır. Ve **انصفق القوم**: toplandılar; ve ondan, Âişe’nin hadîsi – Allah ondan razı olsun –: rivayette olduğu üzere “Mekke kadınları ona **فانصفقت** etti”; bu, onun “**انصفق**: döndü” sözüyle birlikte, zıttır.

Ve **أصفقنا الحوض**: onda suyu topladık.

Ve “Bize, sağdan ve soldan **انصفقوا** ettiler”: yöneldiler.

Ve **قدح مصفق**, **معظم** gibi: dolu; Ferrâ’dan.

Ebû Hureyre’nin hadîsinde: “Beyazlıkla ufuklar **اصطفق** ettiğinde”: ışığı sarsıldı ve yayıldı.

Ve “Meclis, kavimle **اصطفق** etti”: “sarsıldı” gibidir.

Ve **صفق القربة تصفيقا**: içine su döktü ve onu çalkaladı.

Ve **الأصفقانية**: Yemen dilinde hizmetçiler. Ondan, Muâviye’nin Rum kralına mektubu: “Seni mülkten, **الأصفقانية**’nin söküp alışı gibi söküp alacağım.”

Ve “Onları bir beldeden bir beldeye **صفق** etti”: onu ondan zorla ve zilletle çıkardı.

Ve **التصفيق**: azmettiği bir niyete niyet etmiş olması, sonra niyetini geri çevirmesidir.

Ve **الصفق**: toplamadır.

Ve **أصفق الحائك الثوب**: onu sık dokudu.

Ve **الديك الصفاق**: ses çıkardığında iki kanadıyla vuran.

Ve **الصفق**: gitmektir.

Ve **أصفق الغنم إصفاقا**: onları günde bir kere sağdı; Cevherî nakletti. Ondan şairin sözü:
  “Ganim oğulları, sağlamların sütleriyle helâk oldu;
  **بالمصفقات** ile ve kuzu emzirenlerle.”
İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

  “Ve dediler ki: ‘Âsım size; onunla korunulur’;
  ağır ol; ta ki kuzular **يصفق** etsin; Âsım.”
Onun yanında hayır olmadığını ve koyunlarıyla meşgul olduğunu kastetti.

Ve **الإصفاق**: onu, gündüz ve gecede bir kere sağmaktır.

Ve **الصافقة**: musibettir.

Ve “Onu **صفقها صفقا** etti”: onunla cima etti.

İbn Abbâd dedi ki: **الصفائق**: çöken ve giden bineklerdir. Dedi ki: “Onlar, beni durmadan **يصفقونني**”: yani beni, onun üzerinde istedikleri bir işte çevirip duruyorlar.

Ve **المصفق**, **مقعد** gibi: yol, geçit.

Ve kadınlar, ölü üzerine **يصفقن** ederler; **الصفق**tan.

Ve denilir: “Benim yanımda, **ود مصفق** ve **نصح مروق** vardır”; bu mecazdır.

Ebû Züeyb’in, bir yayı vasfederken sözü:
  “Onunla, başkasından olmayan bir eş vardır;
  **مراح**ı geri çevirir; asi; **صفوق**.”
Yani: geri dönen.
