# صفو (ص-ف-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Seçip ayırdı

- Harfler: ص - ف - و
- Kur'an'da: 18 geçiş · 17 ayet · 16 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (16)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [اصْطَفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | افْتَعَلَ | Seçip ayırdı | 3 | 3 | [2:132](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:132.md) |
| [أَصْطَفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | أَفْتَعَلَ | Seçip ayırdı mı? | 1 | 1 | [37:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/37:153.md) |
| [أَفَأَصْفَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفَأَفْعَلَكُمْ | Size mi ayırdı? | 1 | 1 | [17:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/17:40.md) |
| [اصْطَفَاكِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90.md) | افْتَعَلَكِ | Seni seçip ayırdı | 1 | 1 | [3:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/3:42.md) |
| [اصْطَفَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | افْتَعَلَهُ | Onu seçip ayırdı | 1 | 1 | [2:247](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:247.md) |
| [اصْطَفَيْتُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | افْتَعَلْتُكَ | Seni seçip ayırdım | 1 | 1 | [7:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/7:144.md) |
| [اصْطَفَيْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | افْتَعَلْنَا | Seçip ayırdık | 1 | 1 | [35:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/35:32.md) |
| [اصْطَفَيْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | افْتَعَلْنَاهُ | Onu seçip ayırdık | 1 | 1 | [2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:130.md) |
| [الصَّفَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8E%D8%A7.md) | الْفَعَلَ | Safa | 1 | 1 | [2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:158.md) |
| [الْمُصْطَفَيْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْتَعَلِينَ | Seçkinler | 1 | 1 | [38:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/38:47.md) |
| [صَفْوَانٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8D.md) | فَعْلَانٍ | Kaya | 1 | 1 | [2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:264.md) |
| [لَاصْطَفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | لَافْتَعَلُ | Öyleyse seçip ayırdı | 1 | 1 | [39:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/39:4.md) |
| [مُصَفًّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B5%D9%8E%D9%81%D9%8B%D9%91%D9%89.md) | مُفَعَّلًا | Süzme | 1 | 1 | [47:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/47:15.md) |
| [وَأَصْفَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَلَكُمْ | Ve size ayırdı | 1 | 1 | [43:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/43:16.md) |
| [وَاصْطَفَاكِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90.md) | وَافْتَعَلَكِ | Ve seni seçip ayırdı | 1 | 1 | [3:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/3:42.md) |
| [يَصْطَفِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A.md) | يَفْتَعِلُ | Seçip ayırır | 1 | 1 | [22:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/22:75.md) |

## Mücavir kökler — 108 mücavir (140 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Oğullar
2. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · İbrahim
3. [أسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Sin diş demektir
4. [صلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Cascavlak
5. [عسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Bal
6. [مرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ve Merve
7. [معي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Onların ince bağırsakları
8. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Hayr : At sürüsü demektir
9. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · “U’mare” katlı bina demektir
10. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
11. [جسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir
12. [طالوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Talut
13. [لبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Süt demektir
14. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
15. [لذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Rezak” tatlı üzüm
16. [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kemik iliğidir
17. [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
18. [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Odun demeti demektir
19. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sütle dolu memedir
20. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 10 ortak ayet · G² 6 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
21. [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır
22. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Onların malları
23. [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
24. [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ovalarda yükselen münferid dağlara denir
25. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnanç
26. [يعقوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ve Yakup
27. [حمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hümem kömür demektir
28. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
29. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Süllem” merdiven demektir
30. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
31. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Toprak demektir
32. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Meyve demektir
33. [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bisat kilim demektir
34. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
35. [أدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Edim dibalı deri demektir
36. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
37. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
38. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hacebe kaş demektir
39. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Akar temiz sudur
40. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
41. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
42. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sunv’a” tas demektir
43. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Meryem
44. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kanat demektir
45. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
46. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İçecek
47. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
48. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yarış meydanı demektir
49. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çeper demektir
50. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kesinlikle keseceğim
51. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
52. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şuurunda olurlar
53. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yiyecek demektir
54. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
55. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kadınlar
56. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyt ev demektir
57. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
58. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sağanak yağmur demektir
59. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Şey
60. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zade : Azık demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D9%88/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صفو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md), [نقى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%8A.md), [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md), [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [كدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının tortusundan, nesnenin pürüzünden bütünüyle ayrılarak duru, berrak ve homojen hale gelmesi; kaygan ve pürüzsüz sert taş. |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık veya insanlar arasından yabancı, kusurlu ve tortulu unsurlardan arındırılarak seçkin, tertemiz ve müstakil kılınma; ilahi risalet ve emanet için süzülüp ayrılma. |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi tercihin rastlantısal bir ayrım değil, ontolojik ve ahlaki bir arınma ile tam liyakat esasına dayalı süzülme süreci olduğu hakikati. |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki türevlerini (ıstıfâ) keyfi, gerekçesiz veya dışlayıcı bir iltimas/seçimcilik gibi anlamak; saflık, arınma ve süzülme çekirdeğini göz ardı etmek. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صف | Yüzey düzlüğü, pürüzsüzlük, yayılma ve yan yana dizilerek homojen bir hat oluşturma (karşılaştırma: [صفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD.md), [صفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AF.md), [صفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B1.md), [صفصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B5%D9%81.md), [صفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81.md), [صفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%86.md)). | و | Çekirdeğin statik düzlük ve dizilim niteliğini akışkan, dinamik ve arındırıcı bir boyuta taşıyarak karışık unsurların dibe çökmesi veya ayrışması yoluyla duruluğa, saflığa ve süzülmüş seçkinliğe kavuşması anlamını kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Belli bir niteliği taşıyan unsurları diğerlerinden hassasiyetle yakalayıp ayırma ve odaklanma hareketini kurar. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes, kenar, dışarı çıkarma | İstenmeyen veya karışmış olan unsurların dışarı salınmasını, nefes alır gibi arınmayı ve tortunun atılmasını sağlar. |
| و | Çengel, bağlama, ekleme, tutturma | Arınan ve süzülen saf cevherin süreklilikle korunmasını, bir amaca ve ilahi irtibata bağlanmasını sağlar. |
| صفو | Bir bütünden tortuyu dışarı atarak yakalanan saf özün sabitlenmesi | Karışımın sıkıştırılıp süzülmesi, yabancı unsurların dışarı atılması ve geriye kalan arı, lekesiz cevherin korunup seçilerek yüceltilmesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun veya herhangi bir içeceğin dibe çöken tortudan, bulanıklıktan arınarak bütünüyle berraklaşması; üzerinde hiçbir toprak, bitki veya pürüz barındırmayan sert, kaygan ve tertemiz kaya (es-safâ). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Abdullah b. Aneme ed-Dabbî, kabile reisi Bistâm b. Kays'a hitaben yazdığı şiirde ganimet taksiminden önce reise ayrılan en seçkin, süzülmüş pay için bu kökü kullanır: لَكَ المِرْبَاعُ مِنْهَا وَالصَّفَايَا / وَحُكْمُكَ وَالنَّشِيطَةُ وَالفُضُولُ |
| Erken Arapça kullanım | Sütü çok ve kesintisiz olan seçkin deveye veya bol meyve veren üstün hurma ağacına «nâkatün safiyyün» (نَاقَةٌ صَفِيٌّ) denilmesi; ayrıca bir canlının yumurtlama veya doğurma tortusundan kurtulup arınması durumuna «asfet» (أَصْفَتِ الدَّجَاجَةُ) denilmesi. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök صفو ile doğrudan sesçil ve anlamsal örtüşme gösteren katman, Batı Sami ve genel Kuzeybatı Sami dillerinde süzülme, berraklık, arınma ve gözetleme/bakma ekseninde mevcuttur. İbranicede צָפָה (ṣāp̄āh) kökü yüksek bir yerden berrak biçimde izlemek, gözetlemek, aynı zamanda metalleri parlatıp arındırmak ve yüzeyi kaplamak anlamlarını taşır; צְפִיָּה (ṣəp̄iyyāh) açık görüşü ve arılığı yansıtır. Süryanicede ܨܦܐ (ṣpā) eylemi süzmek, temizlemek, tortudan arıtmak ve berraklaştırmak mânâsına gelir; ܨܦܝܐ (ṣapyā) kelimesi doğrudan saf, duru, tortusuz sıvı ve berrak akıl anlamında kullanılır. Aramicede צפא (ṣəp̄ā) kökü yine sıvının süzülerek arındırılması ve tortunun ayrıştırılması eylemini karşılar. Bu dilsel paralellikler, Proto-Sami kök matrisinde kökün birincil fiziksel tabanının bulanık olanı süzerek arı, lekesiz, düz ve parlak bir yüzeye ulaştırma olduğunu; Arapçada bu durumun hem somut taşın pürüzsüzlüğünde (safâ) hem de manevi seçimde (ıstıfâ) en yüksek semantik olgunluğa eriştiğini göstermektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صَفَا — يَصْفُو — صَفَاءً | Suyun durulması ve kayanın pürüzsüzlüğü asıl olup, ıstıfâ formu zihinsel veya ontolojik bir eleme ve seçme sürecini ifade eden soyutlamadır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צָפָה, Süryanice ܨܦܐ, Aramice צפא | Süzme, yabancı maddeleri ayırma, parlatma ve duru kılma anlam alanı ortak bir Sami mirası olarak korunmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik arınma ve süzme kökleri | Doğu Afrika ve Berberî dillerinde süzme ve berraklaşma ile ilgili fonetik benzerlikler bulunmakla birlikte veri kesin bir kökendeşlik kurmak için sınırlıdır. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew Grammar, Payne Smith.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صفو | Anlamlı | Duruluk, saflık, pürüzsüzlük | Sıvının bulanıklıktan arınması, seçkin kılınma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81.md) | Anlamlı | Yün, koyun postu | Hayvanın bedenini örten, bükülebilen lifli doğal örtü | Kur'an'da geçer (el-A'râf [7:57](https://lisan.digital/tr/ayet/7:57.md)'de değil, en-Nahl [16:80](https://lisan.digital/tr/ayet/16:80.md)'de) |
| فصو | Anlamlı | Sıyrılma, kurtulma, ayrışma | Bir şeyin içinden sıyrılarak bağımsız hale gelmesi, aralanması | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ayrışma yönünden ortak çekirdek taşır |
| [فوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B5.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [وصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81.md) | Anlamlı | Niteleme, vasfetme, açıklama | Bir şeyin hakikatini ve vasıflarını eksiksiz biçimde dile getirme | Kur'an'da geçer |
| [وفص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B5.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök hüviyeti taşımamaktadır | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صفو | Merkez | Duruluk ve seçkinlik | Karışık olanın içindeki tortunun atılmasıyla oluşan katıksız saflık ve bu saflığa dayalı ilahi seçimdir. | Hem somut nesnede tortusuzluğu hem de manevi varlıkta arınmış üstünlüğü içerir. |
| [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) | Komşu | Kurtulma ve arılık | Bir bağdan, karışıklıktan veya esaretten bütünüyle kurtulup bağımsızlaşma nüansını taşır. | صفو duruluk ve homojenliğe odaklanırken, [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) yabancı unsurun egemenliğinden ayrışıp selamet bulmaya bakar. |
| [نقى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%8A.md) | Komşu | Temizlik ve lekesizlik | Dışsal kirden, lekeden ve kusurdan bütünüyle arınmış olma hâlidir. | [نقى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%8A.md) daha ziyade lekesizlik ve paklık iken, صفو iç karışımın durulması ve özün seçilmesidir. |
| [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) | Komşu | İyilik ve tercih | İki veya daha çok şey arasından daha faydalı ve faziletli olanı benimsemektir. | [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) doğrudan fazilete bakar; صفو ise öncelikle arındırma ve tortudan süzme ameliyesini şart koşar. |
| [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) | Komşu | Derleme ve toplama | Dağınık unsurların özenle bir araya getirilip toplanarak lütfa mazhar kılınmasıdır. | [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) toplamaya ve çekmeye dayanırken, صفو süzmeye ve ayrıştırmaya dayanır. |
| [كدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%B1.md) | Zıt | Bulanıklık ve tortu | Sıvının veya halin içine yabancı parçacıkların karışarak matlaşması, düzenin bozulmasıdır. | Berraklığın, saflığın ve pürüzsüz duruluğun tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صفو | Saflık, berraklık, süzülerek seçilme | Karışıklığın tortusundan ayrışarak berraklaşma ve seçkinleşme sürecidir. | Kesin |
| Latince | Purgare, defaecare, eligere | Arındırmak, tortudan ayırmak, seçmek | Purgare arınmayı, eligere seçmeyi karşılar; kökün her iki boyutu birden ifade eden tekil yapısını kısmen böler. | Güçlü |
| İngilizce | Clarify, purify, elect | Durultmak, arıtmak, süzüp seçmek | Clarify ve purify duruluk ve saflığı, elect ise seçim yönünü verir; ontolojik pürüzsüzlük yönü eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Läutern, klären, auserwählen | Arıtmak, durulaştırmak, seçip ayırmak | Läutern madenin ve sıvının süzülmesini, auserwählen ise yüksek manevi seçimi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Épurer, clarifier, élire | Süzmek, berraklaştırmak, seçmek | Épurer ve clarifier tortudan arındırmayı çok iyi karşılarken, toplumsal/siyasi seçimle ilahi seçim ayrımı bağlamla kurulur. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اصْطَفَى | Nübüvvet ve risalet için arındırıp elçi kılma | Allah'ın insanlık içinden peygamberleri süzüp seçmesi bağlamı (Âl-i İmrân [3:33](https://lisan.digital/tr/ayet/3:33.md), A'râf [7:144](https://lisan.digital/tr/ayet/7:144.md), Hac [22:75](https://lisan.digital/tr/ayet/22:75.md)). |
| اصْطَفَاكِ | Manevi kemal, iffet ve ibadette temayüz ettirme | Hz. Meryem'in dünya kadınlarına üstün kılınması ve korunmuşluğu bağlamı (Âl-i İmrân [3:42](https://lisan.digital/tr/ayet/3:42.md)). |
| اصْطَفَيْنَا / الْمُصْطَفَيْنَ | İlahi vahyin mirasçısı ve dinin taşıyıcısı zümre kılma | Salih kulların, peygamberlerin ve ümmetin vahye varis kılınması bağlamı (Fâtır [35:32](https://lisan.digital/tr/ayet/35:32.md), Sâd [38:47](https://lisan.digital/tr/ayet/38:47.md)). |
| أَفَأَصْفَاكُمْ / اصْطَفَى | Tevhide aykırı iddiaları çürütme ve kınama (istifham) | Müşriklerin melekleri Allah'ın kızları sayma iftiralarını reddetme bağlamı (İsrâ [17:40](https://lisan.digital/tr/ayet/17:40.md), Sâffât [37:153](https://lisan.digital/tr/ayet/37:153.md), Zümer [39:4](https://lisan.digital/tr/ayet/39:4.md)). |
| الصَّفَا | Duru, sert ve kaygan taşlık tepe (özel mekân adı) | Hac ve umre menâsikinde sa'y yapılan mübarek tepe bağlamı (Bakara [2:158](https://lisan.digital/tr/ayet/2:158.md)). |
| صَفْوَانٍ | Üzerinde toprak tutmayan pürüzsüz ve sert kaya | Gösteriş için verilen sadakanın bereketsizliğini tasvir eden mesel bağlamı (Bakara [2:264](https://lisan.digital/tr/ayet/2:264.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ismet nazariyesi | Peygamberlerin seçilmesinin (ıstıfâ) ilahi bir lütuf mu yoksa kulun kabiliyetiyle mi ilgili olduğu; cebir-ihtiyar dengesi ve ismet sıfatı. | Fıtraten günah kirinden ve şüpheden arındırılmış, risalete en layık kılınmış kılınma. |
| Fıkıh | Menâsik ve fey/ganimet hükümleri | Safâ tepesindeki sa'yin rüknüyeti; devlet başkanının ganimet taksiminden önce seçtiği özel pay (safiyy/safâyâ). | Mekânsal sınırın tayini ve kamu idarecisinin meşru tahsis yetkisinin belirlenmesi. |
| Tefsir | Vahye veraset ve derecelendirme | Fâtır [35:32](https://lisan.digital/tr/ayet/35:32.md)'deki «kullarımız arasından seçtiklerimiz» ifadesinde günahkâr müminin bu seçilmişliğe dahil olup olmadığı. | Seçimin toptan bir masumiyet değil, emaneti taşımaya liyakat ve yöneliş olduğu. |
| Hadis | Hz. Peygamber'in isim ve vasıfları | Peygamberimiz'in «Mustafâ» (المصطفى) ismi; kabileler arasından süzülerek seçilme şeceresi hadisleri. | Soya, ahlaka ve ruha ait kusurlardan arınarak beşeriyetin zirvesi haline gelme. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı irtibatı ve risalet | İlahi elçilik ve hidayet rehberliği | İnsanlığın içinden en berrak fıtratı süzüp rehber kılmak | Vahiy rastgele bir muhataba değil, tortulardan bütünüyle temizlenmiş saf vicdana emanet edilir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Bilgiyi teyit etme, şüphe tortusunu ayıklama | Saf ve kesin bilgiyi zannî olandan süzmek | Verinin ve bilginin doğrulanıp saf hakikate (safvet) ulaşıncaya kadar elenmesi ameliyesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Liyakat ve yönetici seçimi | Kamu idaresinde en yetkin olanı görevlendirme | Tarafgirliği dışlayıp görevi ehil olana teslim etmek | Kur'an'da Tâlût örneğinde (Bakara [2:247](https://lisan.digital/tr/ayet/2:247.md)) olduğu gibi liderlik soy sopla değil, ilim ve bedeni liyakatle süzülür. | Güçlü |
| İktisadi | Servet ve kaynak tahsisi | Katışıksız değer, kamu payı ve helal kazanç | Şaibeli kazançları temizleyip saf mülkiyeti inşa etmek | Kazancın içindeki faiz, haksızlık ve hile tortularının arındırılarak helal safiyetin sağlanmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Filtrasyon, dekantasyon ve faz ayrışması | Heterojen bir karışımda yoğunluk farkı veya gözenekli zar yardımıyla sıvının çökeltiden ayrılarak berrak faza (süpernatan) geçmesi süreci kökün fiziksel doğasıyla tam izomorfiktir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Pozitif eleme ve liyakat tabanlı tabakalaşma | Sosyal sistemlerde bireylerin imtiyaz veya kayırmacılıkla değil, kurumsal testler, ahlaki standartlar ve yetkinlik süzgeçlerinden geçirilerek vazifelere getirilmesi sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Istıfâ kavramını modern siyasetin seküler «seçimi» veya teolojideki keyfi bir «kaderci iltimas» gibi anlamak; saflık, arınma ve pürüzsüzlük kök mânâsını unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece bir nesneyi diğerine yeğlemek değil; varlığın veya ferdin iç ve dış bütün kirlerinden, menfi tesirlerden bütünüyle arındırılıp berrak bir fıtrata eriştirilmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın seçimini keyfi, temelsiz bir kayırma zannederek ilahi adalet ve hikmet prensiplerini zedelemek; peygamberlik ve emanetin ahlaki-ontolojik liyakatle ilgisini koparmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da nübüvvetin, hidayetin ve ilahi hitaba muhatap oluşun tesadüfi olmadığını; ilahi iradenin en temiz, lekesiz ve pürüzsüz fıtratları süzerek görevlendirdiğini gösterir. Ayrıca ibadet ve amellerin riyadan arınarak saf bir taşa benzeyen kalpte karşılık bulamayacağını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin risaletle görevlendirilmesini anlatan ayetlerde (Âl-i İmrân [3:33](https://lisan.digital/tr/ayet/3:33.md), A'râf [7:144](https://lisan.digital/tr/ayet/7:144.md)), vahye varis kılınan toplulukların niteliklerinde (Fâtır [35:32](https://lisan.digital/tr/ayet/35:32.md)) ve amellerin ihlasla yapılması gerektiğini vurgulayan mesellerde (Bakara [2:264](https://lisan.digital/tr/ayet/2:264.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Seçilmişlik fikrini kabilevi veya ırki bir imtiyaz sanan yaklaşımları yıkar. Bakara [2:247](https://lisan.digital/tr/ayet/2:247.md)'de Tâlût örneği üzerinden seçim kriterinin asalet değil ilim ve liyakat olduğunu; Fâtır [35:32](https://lisan.digital/tr/ayet/35:32.md)'de ise seçilmiş ümmetin günahsızlık garantisi taşımayıp sorumlulukla yüzleştiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sıvının çökeltiden ayrılarak bütünüyle berraklaşması, suyun tortusuz duruluğu ve üzerinde hiçbir pürüz bulunmayan sert kaya yüzeyi.
- Soyut anlam: Bir varlığın, zihnin veya kalbin yabancı, kusurlu ve şaibeli unsurlardan arındırılarak ilahi görev veya üstün mertebe için süzülüp seçkin kılınması.
- Sistematik karşılık: Sisteme giren karmaşık ve heterojen girdilerin bir elek/süzgeç fonksiyonundan geçirilerek tortulardan ayrılması ve yalnızca saf, işlevsel ve yüksek liyakatli çıktının kalması kuralı.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in U \mid T(x) = 0 \} \subset U$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $U$ evrensel kümesi veya eldeki mevcut varlık, insan ve unsur topluluğunu temsil eder. $T(x)$ fonksiyonu bir varlıkta bulunan tortu, kusur, yabancı karışım ve bulanıklık derecesini ölçen operatördür. $S$ alt kümesi ise söz konusu tortu fonksiyonu sıfıra eşitlenen ($T(x) = 0$), yani her türlü kederden arınarak saf, berrak ve homojen hale gelmiş seçilmişleri ($S \subset U$) modellemektedir. Bu model, ıstıfânın rastgele bir çekip alma değil, tortunun sıfırlanması şartına bağlı bir süzülme süreci olduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (17 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:130.md) — اصْطَفَيْنَاهُ

وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Kendini bilmezden başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir. And olsun ki dünyada onu seçmiştik. Muhakkak ki o, ahirette de salihlerdendir.

### [Bakara 2:132](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:132.md) — اصْطَفَى

وَوَصَّى بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَابَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ

Meal (IK): İbrahim bunu oğullarına da tavsiye etti. Ya’kub da: Ey oğullarım, Allah sizin için dinini seçti. Onun için siz de yalnız Müslüman olarak can verin, dedi.

### [Bakara 2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:158.md) — الصَّفَا

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir. Artık kim hacc veya umre niyetiyle Ka’be ’yi ziyaret ederse bu ikisini de tavaf etmesinde bir beis yoktur. Kim gönüllü olarak iyilik yaparsa muhakkak ki Allah; Şakir’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:247](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:247.md) — اصْطَفَاهُ

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberleri onlara dedi ki: İşte Allah hükümdar olarak size Talut’u gönderdi. Onlar: Biz hükümdarlığa ondan daha layık iken ve ona malca bolluk da verilmemişken nasıl olur da bizim başımıza hükümdar olabilir? dediler. Peygamberleri de dedi ki: Allah onu sizin üstünüzde beğenip seçmiştir. O’na bilgice ve vücutça da bir üstünlük vermiştir. Şüphesiz ki Allah; mülkünü dilediğine verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/2:264.md) — صَفْوَانٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Ali İmran 3:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/3:33.md) — اصْطَفَى

إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Şüphe yok ki Allah, Ademi, Nuh’u, İbrahim soyunu ve İmran soyunu seçti. Alemlere üstün kıldı.

### [Ali İmran 3:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/3:42.md) — اصْطَفَاكِ · وَاصْطَفَاكِ

وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَامَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Hani melekler: Ey Meryem, şüphesiz Allah seni seçip temizledi. Dünyaların kadınlarından seni üstün tuttu, demişlerdi.

### [Araf 7:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/7:144.md) — اصْطَفَيْتُكَ

قَالَ يَامُوسَى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَاتِي وَبِكَلَامِي فَخُذْ مَا آتَيْتُكَ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Buyudu ki: Ey Musa; risaletim ve kelamımla seni insanlar arasından seçtim. Sana verdiğimi al ve şükredenlerden ol.

### [İsra 17:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/17:40.md) — أَفَأَصْفَاكُمْ

أَفَأَصْفَاكُمْ رَبُّكُمْ بِالْبَنِينَ وَاتَّخَذَ مِنَ الْمَلَائِكَةِ إِنَاثًا إِنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلًا عَظِيمًا

Meal (IK): Yoksa Rabbınız size oğulları seçti de kendisi meleklerden kızlar mı edindi? Muhakkak ki siz, büyük bir söz söylüyorsunuz.

### [Hac 22:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/22:75.md) — يَصْطَفِي

اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا وَمِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ

Meal (IK): Allah; meleklerden elçiler seçer. İnsanlardan da. Doğrusu Allah; Semi’ dir, Basir’dir.

### [Neml 27:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/27:59.md) — اصْطَفَى

قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): De ki: Hamdolsun Allah’a, selam olsun O’nun beğenip seçtiği kullarına. Allah mı daha iyidir, yoksa O’na koştukları ortaklar mı?

### [Fatır 35:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/35:32.md) — اصْطَفَيْنَا

ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ

Meal (IK): Sonra Biz; kitabı, kullarımızdan seçtiklerimize miras kıldık. Onlardan kimi nefsine zulmedicidir, kimi de muktesiddir. Kimi ise Allah’ın izni ile hayırlara koşandır. İşte bu; büyük lutfun kendisidir.

### [Saffat 37:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/37:153.md) — أَصْطَفَى

أَصْطَفَى الْبَنَاتِ عَلَى الْبَنِينَ

Meal (IK): Kızları, oğullara tercih mi etmiş?

### [Sad 38:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/38:47.md) — الْمُصْطَفَيْنَ

وَإِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ

Meal (IK): Ve gerçekten onlar, katımızda seçkinlerden ve hayırlılardandı.

### [Zümer 39:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/39:4.md) — لَاصْطَفَى

لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا لَاصْطَفَى مِمَّا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ

Meal (IK): Şayet Allah, çocuk edinmek isteseydi; yaratıklarından dilediğini elbette seçerdi. Tenzih ederiz O’nu. O; Vahid ve Kahhar Allah’tır.

### [Zuhruf 43:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/43:16.md) — وَأَصْفَاكُمْ

أَمِ اتَّخَذَ مِمَّا يَخْلُقُ بَنَاتٍ وَأَصْفَاكُمْ بِالْبَنِينَ

Meal (IK): Yoksa; Allah, yarattıkları arasından kızları kendisine alıp oğulları size mi ayırdı?

### [Muhammed 47:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/ayet/47:15.md) — مُصَفًّى

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ

Meal (IK): Muttakilere vaadolunan cennetin misali: İçinde bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere zevk veren şaraptan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır. Orada meyvelerin her çeşidi onlarındır. Ve Rabblarından mağfiret de vardır. Hiç bu; ateşte temelli kalan ve bağırsaklarını parça parça edecek kaynar su içirilen kimseler gibi midir?

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما
ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات
صوف:
الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ.
وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ.
والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة.
وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم فيقول: أجيزي صوفة، فاذا أجازَتْ قالَ: أجيزي خِنْدِفُ، فاذا أجازَتْ أُذِنَ للناس في الإِفاضة، وفيهم يقول أوس بن مَعْراء: حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا
وصف:
الوصف: وصفُكَ الشيءَ بحِلْيته ونَعْته.
ويقال للمُهْر اذا تَوَجَّه لشيءٍ من حُسْنِ السِّيرة: قد وَصَفَ، معناه: أَنّه قد وَصَفَ المَشْيَ أي وَصَفَه لِمنْ يُريد منه، ويقال: هذا مُهْرٌ حين وَصَفَ.
وفي حديث الحَسَن: أنّه كَرِهَ المواصفة في البَيْعِ.
ويقال للوصيف: قد أوصَفَ، وأوصَفَتِ الجاريةُ. ووَصيفٌ ووُصَفاءُ ووَصيفةٌ ووَصائِفُ.
صفو:
الصَّفْوُ نقيض الكَدَرِ، وصَفْوَةُ كُلِّ شيءٍ خالصُه وخَيرُه.
والصَّفاءُ: مُصافاة المَوَدَّة والإخِاءِ.
والصَّفاءُ: مصدرُ الشيءِ الصافي.
واستَصفَيْتُ صَفوةً أي أخَذْتُ صَفْوَ ماءٍ من غديرٍ.
وصَفِيُّ الاِنسانِ: الذي يُصافيه المَوَدَّةَ.
وناقةٌ صَفيٌّ: كثيرة اللبَن، ونخلةٌ صَفيٌّ: كثيرةُ الحَمل، وتجمع صَفايا.
والصَّفَا: حَجَرٌ صُلْبٌ أملَسُ، فاذا نَعَتَّ الصخرةَ قُلتَ: صَفاة وصَفْواء، والتذكير: صفاً وصَفْوانٌ، واحده صَفْوانةٌ، وهي حجارةٌ مُلْسٌ لا تُنبِتُ شيئاً.
والصَّفيُّ: ما كانَ رسولُ الله- صلّى اللهُ عليه وعلى آله وسلَّم- يَصطَفيه لنفسه أي يختاره من الغَنيمة بعد الخمس قبلَ أن يَقسِمَ.
والاصطِفاءُ: الاختيار، افتِعال من الصَّفُوة، ومنه النبيُّ المُصطَفَى، والأنبياءُ المُصْطَفُونَ: اذا اختاروا، هذا بضمّ الفاء.
فيص:
تقول: قَبَضْتُ على ذَنَبِ الضَّبِّ فأفاصَ من يَدي حتى خلَصَ ذَنَبُه، وهو حين تَنْفَرجُ أصابعُكَ عن قَبْضِ ذَنَبه، ومنه التفاوُصَ.
وما يُفيصُ بكذا أي ما يُبين.
الفَيْصُ من المُفاوَصة، وبعضهم يقول: مُفايَضة.
صيف:
الصَّيفُ: رُبْعٌ من أرباع السَّنَةِ، وعند العامّةِ نِصفُ السنة.
والصَّيف: المطر الذي يَجيء بعد الربيع، قال جرير: وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ والصَّيِّفُ من المطر والأزمنة والنَّبات: وما يكون في الرُّبْع الذي يتلو الربيعَ من السنة، وهو الصَّيْفيُّ.
ويومٌ صائفٌ وليلةٌ صائفةٌ.
وصافَ القوم في مَصيفهم اذا أقامُوا في مكان صَيْفَتهم.
وغَزوةٌ صائفةٌ: أَنهم كانوا يخرُجُون صيفاً ويرجِعونَ شِتاءً.
والصَّيفوفةُ: مَيْل السَّهْم عن الرَّمِيَّة، وصافَ يَصيفُ، قال أبو زبيد: فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد
فصي:
أَفْصَى: اسْمُ أبي ثقيف واسْمُ أبي عبد القَيس.
وكلُّ شيءٍ لازِقٍ بشيءٍ ففَصَأتَه قلت: انفَصَى.
واللَّحْمُ المُتَفَسِّخُ ينفضي عن العظم.
وتَفَصَّيْتَ اذا تَخَلَّصتَ من بليَّة، والاسْمُ الفَصْيةُ.
ويقال: الفَصْية واللهِ الفَصية أي الخلاص مِمّا يُخاف اذا خِفْتَ أمراً أي جَرَى لك طَيْرُ السُّعود.
وأَفْصَى البَرْدُ أي أقلَعَ.
وفَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ أي خَلَّصْتُه منه.
أصف:
الأَصَفُ لغةٌ في اللَّصَف.
وآصف: كاتِبُ سُلَيمانَ بنِ داودَ- عليه السلام- الذي دعا اللهَ- جلَّ وعَزَّ- باسمِهِ الأعظمِ، فرأى سليمانُ العَرشَ مستقراً عنده.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **الفاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ص و ف**، و **ص ف**، **ص ف و**، **ف ي ص**، **ص ي ف**، **ف ص ي**، **أ ص ف** kullanımdadırlar

**صوف**:
**الصُّوفُ** koyun ve benzeri içindir; ve **كَبشٌ صافٌ** ve **نَعجةٌ صافةٌ**; ve **كبشٌ صُوفانيٌّ** ve **نَعجة صوفانيّةٌ**.
Ve **زغبات القَفَا**’ya **صوفةَ القفا** denilir. Ve **الصوف**’un bir tanesine **صوفة** denilir ve küçültmesi **صُوَيفةٌ** yapılır.
Ve **الصُّوفانةُ**: kısa, tüylü bir ottur.
Ve **صوفةُ** Temîm’den bir kabile adıdır; ve **آل صوفان** ki **عَرَفات**’tan hacıları geçirirlerdi; onlardan biri söylerdi de şöyle derdi: **أجيزي صوفة**; o geçirince dedi: **أجيزي خِنْدِفُ**; o geçirince insanlara **الإِفاضة** için izin verilirdi; ve onlar hakkında Evs b. Ma‘râ’ şöyle der:
حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا

**وصف**:
**الوصف**: senin bir şeyi süsü ve niteliğiyle vasfetmendir.
Ve tay için, güzel gidişten bir şeye yöneldiği zaman: **قد وَصَفَ** denilir; manası: yürüyüşü vasfetmiş, yani onu kendisinden isteyen kimse için vasfetmiştir; ve denilir: bu, **مُهْرٌ**dur, **حين وَصَفَ**.
Ve Hasan’ın hadisinde: satışta **المواصفة**’yi kerih gördüğü (nakledilmiştir).
Ve **الوصيف** için: **قد أوصَفَ** denilir; ve cariye: **أوصَفَتِ**. Ve **وَصيفٌ** ve **وُصَفاءُ** ve **وَصيفةٌ** ve **وَصائِفُ**.

**صفو**:
**الصَّفْوُ** bulanıklığın zıddıdır; ve her şeyin **صَفْوَةُ**’si onun hâlisi ve hayırlısıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: sevgi ve kardeşliğin saflaşmasıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: saf olan şeyin masdarıdır.
Ve **استَصفَيْتُ صَفوةً**: yani bir gölcükten suyun durusunu aldım.
Ve insanın **صَفِيُّ**’si: sevgi bakımından onunla saflaşandır.
Ve **ناقةٌ صَفيٌّ**: sütü çok olan; ve **نخلةٌ صَفيٌّ**: yükü (meyvesi) çok olan; ve **صَفايا** olarak çoğul yapılır.
Ve **الصَّفَا**: sert, düz (pürüzsüz) bir taştır; kayayı nitelediğin zaman **صَفاة** ve **صَفْواء** dersin; müzekkeri: **صفاً** ve **صَفْوانٌ**; onun teki **صَفْوانةٌ**’dır; ve bunlar hiçbir şey bitirmeyen düz taşlardır.
Ve **الصَّفيُّ**: Allah’ın Elçisi’nin -Allah ona ve âline salât ve selâm etsin- kendisi için seçtiği şeydir; yani ganimetten, beşte birden sonra, taksim etmeden önce onu seçerdi.
Ve **الاصطِفاءُ**: seçmektir; **الصَّفُوة**’den ifti‘âldir; bundan dolayı **النبيُّ المُصطَفَى**; ve **الأنبياءُ المُصْطَفُونَ**: seçildikleri zaman; bu, **الفاء**’nın dammesi iledir.

**فيص**:
Dersin: kelerin kuyruğunu tuttum da elimden sıyrıldı, ta ki kuyruğu kurtuldu; bu, parmakların kuyruğunu kavramaktan ayrıldığı zamandır; bundan **التفاوُصَ** gelir.
Ve **ما يُفيصُ بكذا**: yani bununla açığa çıkmaz.
**الفَيْصُ** **المُفاوَصة**’dandır; ve bazısı **مُفايَضة** der.

**صيف**:
**الصَّيفُ**: senenin dörtte bir bölümüdür; avam katında senenin yarısıdır.
Ve **الصَّيف**: bahardan sonra gelen yağmurdur; Cerîr dedi:
وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ
Ve yağmurdan, zamanlardan ve bitkiden **الصَّيِّفُ**: senenin baharı izleyen dörtte birinde olan şeydir; o da **الصَّيْفيُّ**’dir.
Ve **يومٌ صائفٌ** ve **ليلةٌ صائفةٌ**.
Ve kavim, yazlıklarında ikamet ettikleri zaman **صافَ القوم في مَصيفهم** (denir).
Ve **غَزوةٌ صائفةٌ**: onların yazın çıktıkları ve kışın döndükleri (demektir).
Ve **الصَّيفوفةُ**: okun hedefinden sapmasıdır; ve **صافَ يَصيفُ**; Ebû Zübeyd dedi:
فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد

**فصي**:
**أَفْصَى**: Sakîf’in babasının adı ve Abdülkays’ın babasının adıdır.
Ve bir şeye yapışık olan her şey: onu ayırdığın zaman **انفَصَى** dersin.
Ve çürüyen et kemikten ayrılıp düşer.
Ve bir belâdan kurtulduğun zaman **تَفَصَّيْتَ**; isim **الفَصْيةُ**’dir.
Ve denilir: **الفَصْية** vallahi **الفَصية**; yani korkulan şeyden kurtuluş; bir işten korktuğun zaman, yani sana uğur kuşu geçti.
Ve **أَفْصَى البَرْدُ**: yani (soğuk) kesildi.
Ve **فَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ**: yani onu ondan kurtardım.

**أصف**:
**الأَصَفُ** **اللَّصَف** hakkında bir lehçedir.
Ve **آصف**: Süleyman b. Dâvûd’un -selâm üzerine olsun- kâtibidir; Allah’ı -aziz ve celîl- onun en yüce ismiyle çağırdı da Süleyman arşı onun yanında yerleşmiş olarak gördü.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء:
* لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) *
(صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب.
(صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع.
وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا.
ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً.
ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق.
ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة.
(صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية.
فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها.
ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]).
(صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها.
ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ.
ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) *
ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ.
(صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ.
ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان.
(صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء.
فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث:  "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين".
(صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه:
فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت.
فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله.
والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد.
وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت.
وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ.
وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة.
--------------ـــ
([1]) هذه التكملة من المجمل.
([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر):
* فما عجول على بوٍّ تطيفُ به *
([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل.
([4]) التكملة من المجمل واللسان.
([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم).
([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل".
([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل.
([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط).
([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *.
([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد".
([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته".
([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض".
([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق".
([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت.
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر).
([16]) الجمهرة (2: 355).
([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**الغين** وما يثلثهما )
(**صغو/ي**) **الصاد** ve**الغين** ve illetli harf, sahih bir asıldır; meyle delâlet eder. Bundan: “**صِغْو** falanın seninle (birlikte oluşu)”, yani onun meyli. Ve “**صَغتِ** yıldızlar”: batışlara meyletti. Ve “**أصغى** ona”, işitmesiyle ona doğru meylettiği zaman. Ve “**أَصْغَيت** kabı”: onu eğdim. Ve ondan, adamın ashabından ve yakınlarından onunla birlikte meyledenlere “**صاغِيةٌ**” demeleri. Ve nakledildi: “**صَغَوْتُ** ona, **أَصْغَى**; **صَغْواً** ve **صَغىً**”, maksûr.

(**صغر**) **الصاد** ve**الغين** ve**الراء**, sahih bir asıldır; azlığa ve hakirliğe delâlet eder. Bundan **الصِّغَر**: **الكِبَر**’in zıddı. Ve **الصَّغير**: **الكبير**’in hilâfı. Ve **الصاغِر**: zillete razı olan; **صُغْراً** ve **صَغاراً** (olarak). Ve denir: “**أصغَرت** deve ve **أكبَرَتْ**.” Ve **الإِصْغار**: onun [alçak. Ve **الإِكبار**([1]):] yüksek olan (inlemesi). **الخنساء** dedi:
* لها حنينان **إِصْغارٌ** وإِكبارُ([2]) *

(**صغل**) **الصاد** ve**الغين** ve**اللام** bir şey değildir; ancak **الصَّغِل** kötü gıdadır. Aslı onda **السين**’dedir: **سَغِلٌ**. Allah doğruyu daha iyi bilir.

(**صفق**) **الصاد** ve**الفاء** ve**القاف**, sahih bir asıldır; yüzü olan bir şeyin, benzeri bir şeye kuvvetle temasına delâlet eder. Bundan: “**صَفَقْتُ** şeyi elimle”, avuç içiyle onu kuvvetle vurduğun zaman. Ve **الصَّفْقَة**: alışverişte ve biatte elin ele vurulmasıdır; bu, alım-satım yapanlar için yürürlükte olan bir âdettir. Ve “**أصفَق** kavim iş üzerine”, ona toplandıkları zaman; o da bundandır; ancak onları alışveriş üzerine el çırpanlara benzettiler.
Ve bundan taşınan şeylerden: **الصَّفَقُ**, o da yeni derinin üzerine dökülen sudur; böylece sararmış olarak çıkar.
Ve babdan da: **الشَّراب المصفَّق**, o da bir kaptan bir kaba aktarılmasıdır; sanki kaba temas ettiğinde “kabı **صَفَقَ** etti” gibidir; ve kap onunla **صُفِقَ** edildi. Ve ondan: “**صَفَقَ** develeri”, onları bir otlaktan bir otlağa aktardığı zaman.
Sonra bu üzerine taşındı da, her yayvan olana, bir şeye vurulmamış olsa bile, **صَفقٌ** denildi. Boynun iki yanına **صفقانِ** denir; her tarafa **صَفْق** ve **صُفْق**([3]) denir. Karnın siyahlığına bitişik olan deriye **صُفْق** denir.
Babdan şâz olan ve ona bir vech çıkarılabilen şeylerden: “**قَوسٌ صَفوقٌ**”, yumuşak, geri dönen olduğu zaman.

(**صفن**) **الصاد** ve**الفاء** ve**النون**, iki sahih asıldır: birisi bir tür ayakta duruştur; diğeri kaplardan bir kaptır.
Birincisi: **الصُّفون**, atın üç ayak üzerinde durup dördüncüyü kaldırmasıdır; ancak onun tırnağının ucuyla yere dokunur. Ve **الصَّافن**: iki ayağını (yan yana) dizen kimsedir. **البَرَاء** hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in arkasında **صُفُوناً** durduk.” Ve ondan: “**تَصَافَنَ** kavim [**الماء**([4])]”, onu **الصُّفْن** ile paylaştıkları zaman; ve **الصُّفْن**: onunla su çekilen bir deridir. Dedi:
فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ  غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])
Ve denir ki bu ancak **المَقْلَة** üzerinde olur; onlardan birine, onu kaplayacak kadar su verilir.
İki asıldan şâz olan şeylerden: **الصَّافن**, o da bir damardır([6]).

(**صفو**) **الصاد** ve**الفاء** ve illetli harf, tek bir asıldır; her türlü karışımdan arınmışlığa delâlet eder. Bundan **الصَّفاءُ**, o da **الكَدَر**’in zıddıdır; “**صفا** **يصفو**” denir, arındığı zaman. “Bu işin **صَفْوُ**’su ve **صِفْوته**’si senindir” denir. Ve Muhammed, Allah تعالى’nın **صِفوة**’si ve yaratıklarından seçkinidir; ve O’nun **مُصْطفاهُ**’sıdır, صلى الله عليه * وآلهِ وسلّم. Ve **الصَّفِيُّ**: imamın ganimetten([7]) kendisi için seçtiği şeydir; **الهاء** ile **الصَّفِيَّة** diye de adlandırılabilir; çoğulu **الصَّفَايا**’dır. Dedi:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])
Ve **الصَّفِيَّة** ve **الصَّفِيّ**—**الهاء**sız olanı daha meşhurdur—: sütü çok olan deve ve yükü çok olan hurma ağacıdır; çoğulu **الصَّفَايا**’dır. Ancak ona **صفيّ** denildi; çünkü sahibi onu seçip ayırır.
Ve babdan: “**أَصْفت** tavuk”, yumurtası kesildiği zaman; **إِصفاءً**. Bu, sanki “**صَفَتْ**”, yani yumurtadan arındı gibidir; sonra bunu, babındaki diğerlerinden ayırmak için **أَفْعَلتْ** kalıbına konuldu; ve şair, şiiri kesildiği zaman bununla benzetildi.
Ve babdan **الصَّفَا**: pürüzsüz taştır; o da **الصَّفْوانُ**’dır; tekili **صَفوانةٌ**’dir. Ve bu sebeple **صفوانَةً** diye adlandırıldı; çünkü çamurdan ve kumdan arınır. **الأصمعيُّ** dedi: **الصَّفْوان** ve **الصَّفْواءُ** ve **الصَّفَا**, hepsi birdir. Ve okudu:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) *
Ve “**يومٌ صفوانُ**” denir; güneşi berrak, soğuğu şiddetli olduğu zaman.

(**صفح**) **الصاد** ve**الفاء** ve**الحاء**, sahih, düzenli bir asıldır; en ve yan (genişlik ve yan taraf) üzerine delâlet eder. Bundan **صَُفْح** şey: onun eni. Ve “**رأس مُصْفَحٌ**”: geniş. Ve **الصفيحة**: her geniş kılıç. Ve kılıcın iki **صَفْحَتا**’sı: iki yüzü. Ve her geniş taş **صفيحةٌ**’dir; çoğulu **صَفائِح**. Ve **الصُّفَّاح**: her geniş taş. **النّابغة** dedi:
تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])
Ve babdan: elle **المُصافحةُ**, sanki elini ötekinin elinin yüzüne yapıştırdı. Ve **الصَّفْح**: yan. Her şeyin iki **صَفحا**’sı: iki yanı. “**صَفَح** عنه” sözüne gelince; bu, onun günahından yüz çevirmesidir; o da babdandır. Çünkü ondan yüz çevirdiğinde sanki ona **صَفْحتَه** ve **صُفحه**’sini, yani enini ve yanını dönmüş gibidir; bu bir meseldir.
Ve babdan: “**صَفحت** adamı ve **أصفحتُهُ**”, senden istedi de sen onu menettiğin zaman([11]). Bu, ondan yüz çevirerek ona kendi **صَفْحَتَك**’i göstermendir. Ve “**صَفحتُ** develeri havuz üzerine”, onları onun üzerinden geçirdiğin zaman; sanki havuza onların **صَفَحَاتِها**’sını, yani yanlarını göstermiş gibisin.
Babdan şâz olan şeylerden: “**صفحت** adamı **صفحاً**”, her hangi bir içeceği, ne zaman olursa olsun, ona içirdiğin zaman.

(**صفد**) **الصاد** ve**الفاء** ve**الدال**, iki sahih asıldır: birisi bağıştır; diğeri bir şeyle bağlamadır.
Birincisi **الصَّفَد**’dir; “**أَصفدتُهُ**” denir, ona verdiğin zaman. Dedi:
هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])
Ama **الصَّفْد**: bukağıdır; ve **الصَّفْد** bağlama (kayıtlama) denir([13]). Ve **الأصفاد**: zincirlerdir. Ve **الصِّفاد**: yine kayıttır. Dedi:
هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14])
Ve hadîste: “Ramazan ayı girdiğinde şeytanlar **صُفِّدت** edilir.”

(**صفر**) **الصاد** ve**الفاء** ve**الراء**, altı vech:
Birinci asıl renklerden bir renktir. İkincisi boş olan şeydir. Üçüncüsü yer cevherlerinden bir cevherdir. Dördüncüsü sestir. Beşincisi zamandır. Altıncısı bitkidir.
Birincisi: renklerde **الصُّفْرة**. Ve **بنو الأصفر**: Rum krallarıdır; babalarına arız olan bir sarılıktan dolayı. Ve **الأصفر**: şu sözde siyah olandır:
تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])
İkinci asıl: boş olan şey; “o **صِفْر**’dir” denir. Ve sövmede derler ki: “Onun kabı **صَفِر** oldu”; yani davarı helâk oldu. Ve babdan, deliliği olan kimseye sözleri: “O, **صُفْرَةٍ** ve **صِفْرة** içindedir”—zamme ve kesre ile—, aklının gittiği günlerde olduğu zaman. Kıyas sahihdir; çünkü sanki aklı ile arasında boşalmış gibidir.
Üçüncü asıl: yer cevherlerinden **الصُّفْر**; denir ki o bakırdır. Ve **الصِّفْر** de denir. Bana **عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ**, **عليّ بن عبد العزيز**’den, **أبي عُبيد**’den haber verdi: **الأصمعي** dedi ki: bakır tabiat ve asıldır; ve bakır, kapların yapıldığı **الصُّفر**’dur; böylece “**الصُّفْر**” dedi, **الصاد**’ı zamme ile. **أبو عبيدٍ** de onun benzerini söyledi; ancak o, **الصاد**’ı kesre ile “**الصِّفْر**” dedi.
Dördüncüye gelince: kuşun **الصَّفير**’idir. Ve onların sözü: “Orada **صافرٌ** yoktur”; yani sanki o ses çıkarır.
Zamana gelince: **صَفَر** bu ayın adıdır. **ابنُ دريد**([16]) dedi: **الصَفَرَانِ**: yılda iki aydır; bunlardan birine İslâm’da **المحرَّم** adı verildi. Ve **الصَّفَريّ**, güzün başında olan bir bitkidir. Ve **الصَّفَريّ** doğumda, **اليقظيّ**’den sonradır.
Bitkiye gelince: **الصَّفَار**, bir bitkidir; denir ki o, **البُهْمَى**’nın kurusudur. Dedi:
فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])

(**صفع**) **الصاد** ve**الفاء** ve**العين**, bilinen tek bir kelimedir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الصفاء: خلوص الشيء من الشوب، ومنه الصفا، للحجارة الصافية. قال تعالى: ﴿إن الصفا والمروة من شعائر الله﴾ [البقرة/158]، وذلك اسم لموضع مخصوص، والاصطفاء: تناول صفو الشيء، كما أن الاختيار: تناول خيره، والاجتباء: تناول جبايته. واصطفاء الله بعض عباده قد يكون بإيجاده تعالى إياه صافيا عن الشوب الموجود في غيره، وقد يكون باختيار وبحكمه وإن لم يتعر ذلك من الأول، قال تعالى: ﴿الله يصطفي من الملائكة رسلا ومن الناس﴾ [الحج/75]، ﴿إن الله اصطفى آدم ونوحا﴾ [آل عمران/ 33]، ﴿اصطفاك وطهرك واصطفاك﴾ [آل عمران/42]، ﴿اصطفيتك على الناس﴾ [الأعراف/144]، ﴿وإنهم عندنا لمن المصطفين الأخيار﴾ [ص/47]، واصطفيت كذا على كذا، أي: اخترت. ﴿أصطفى البنات على البنين﴾ [الصافات/153]، ﴿وسلام على عباده الذين اصطفى﴾ [النمل/59]، ﴿ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا﴾ [فاطر/32]، والصفي والصفية: ما يصطفيه الريئس لنفسه، قال الشاعر:
*لك المرباع منها والصفايا*
(هذا شطر بيت لعبد الله بن عنمة يخاطب بسطام بن قيس، وعجزه:
*وحكمك والنشيطة والفضول*
وهو في اللسان (صفا) ؛ وأساس البلاغة (صفا) ؛ والأصمعيات ص 37.
ومطلع القصيدة:
*لأم الأرض ويل ما أجنت ** غداة أضر بالحسن السبيل) *
وقد يقالان للناقة الكثيرة اللبن، والنخلة الكثيرة الحمل، وأصفت الدجاجة: إذا انقطع بيضها كأنها صفت منه، وأصفى الشاعر: إذا انقطع شعره تشبيها بذلك، من قولهم: أصفى الحافر: إذا بلغ صفا، أي: صخرا منعه من الحفر، كقولهم: أكدى وأحجر (يقال: أكدى الحافر: إذا حفر فبلغ الكدا، وهي الصخور. اللسان (كدا). ومثله: أحجر)، والصفوان كالصفا، الواحدة: صفوانة، قال تعالى: ﴿كمثل صفوان عليه تراب﴾ [البقرة/264]، ويقال: يوم صفوان: صافي الشمس، شديد البرد.

##### Türkçe

- **أصل الصفاء**: şeyin karışımdan arınmışlığıdır; bundan **الصفا** (saf taşlar için) gelir. Yüce Allah dedi ki: ﴿إن **الصفا** والمروة من شعائر الله﴾ [البقرة/158]; bu, belirli bir yerin adıdır. **والاصطفاء**: şeyin safını almak; nitekim **الاختيار**: onun hayrını almak, **والاجتباء**: onun toplanmışını almak. Allah’ın bazı kullarını **واصطفاء** etmesi, Yüce Allah’ın onu, başkasında bulunan karışımdan arınmış olarak var etmesiyle olabilir; ve bir seçimle ve hükmüyle de olabilir, ilkinin ondan soyutlanmış olmaması hâlinde bile. Yüce Allah dedi ki: ﴿الله يصطفي من الملائكة رسلا ومن الناس﴾ [الحج/75], ﴿إن الله اصطفى آدم ونوحا﴾ [آل عمران/ 33], ﴿اصطفاك وطهرك واصطفاك﴾ [آل عمران/42], ﴿اصطفيتك على الناس﴾ [الأعراف/144], ﴿وإنهم عندنا لمن المصطفين الأخيار﴾ [ص/47]. Ve **اصطفيت** şunu şuna karşı, yani: seçtim. ﴿أصطفى البنات على البنين﴾ [الصافات/153], ﴿وسلام على عباده الذين اصطفى﴾ [النمل/59], ﴿ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا﴾ [فاطر/32]. **والصفي** ve **الصفية**: reis’in kendisi için seçip ayırdığı şeydir. Şair dedi ki:
*لك المرباع منها والصفايا*
(Bu, Abdullah b. An‘ame’nin Bistâm b. Kays’a hitap ederek söylediği bir beytin yarısıdır; onun ikinci yarısı:
*وحكمك والنشيطة والفضول*
Ve o, **اللسان** (**صفا**)’dadır; **وأَساس البلاغة** (**صفا**)’dadır; **والأصمعيات** s. 37’dedir.
Kasidenin matla‘ı:
*لأم الأرض ويل ما أجنت ** غداة أضر بالحسن السبيل) *
Ve ikisi, çok sütlü deve için ve çok yüklü hurma ağacı için de söylenebilir. **وأصفت الدجاجة**: yumurtası kesildiği zaman; sanki ondan saflaştı. **وأصفى الشاعر**: şiiri kesildiği zaman; buna benzetme olarak. Onların sözünden: **أصفى الحافر**: **صفا**’ya ulaştığı zaman; yani, onu kazmaktan alıkoyan bir kaya. Onların sözü gibi: **أكدى** ve **أحجر** (denir: **أكدى الحافر**: kazıp **الكدا**’ya ulaştığı zaman; o da kayalardır. **اللسان** (**كدا**). Ve onun benzeri: **أحجر**). **والصفوان** **كالصفا**’dır; bir tanesi: **صفوانة**. Yüce Allah dedi ki: ﴿كمثل **صفوان** عليه تراب﴾ [البقرة/264]. Ve denir: **يوم صفوان**: güneşi saf, soğuğu şiddetli (gün).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ف و
ماء صاف وقد صفا صفواً وصفاء‏:‏ وصفيت الشراب بالمصفاة‏.‏
وأخذ صفو الماء وصفوه وصفوته وصفوته وقيل‏:‏ صفوه بالفتح لا غير‏.‏
وأصفت الدجاجة‏:‏ انقطع بيضها‏.‏
وأصلب من الصفا والصفوان والصفواء وكأنه صفاة وصفوانة‏.‏
وناقة ونخلة صفي‏:‏ كثيرة اللبن والحمل وهن صفايا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أصفيته المودة‏.‏
وأصفيته بالبر‏:‏ آثرته واختصصته ‏"‏ أفأصفاكم ربكم بالبنين ‏"‏ وأصفى عياله بشيء يسير‏:‏ أرضاهم به‏.‏
وصادف الصياد خفقاً فأصفى أولاده بالغبيراء‏.‏
قال الطرماح‏:‏ أو يصادف خفقاً يصفهم بعتيق الخشل دون الطعام واصطفاه وأخذ الرئيس صفيّه من المغنم‏:‏ ما اصطفاه منه‏.‏
لك المرباع منها والصفايا وهو صفيّي من بين إخواني‏.‏
وهم أصفيائي‏.‏
وصافيته وهما خليلان متصافيان‏.‏
وصفّى عزمته‏:‏ ذراها‏.‏
وأصفى الأمير دار فلان‏.‏
ويقال‏:‏ ما أصفيت لك إناء‏.‏
واستصفى ماله‏.‏
وهذه صوافي الإمام وهي ما يستصفيه من قرى من استعصى عليه‏.‏
وأصفى الشاعر‏:‏ انقطع شعره‏.‏
وتقول‏:‏ أنا شاكرك الذي يصفي وشاعرك الذي لا يصفي‏.‏
وقلت صفاته‏.‏
وعن صعصعة بن ناجية‏:‏ إني والله ما قارعت صفاة أشد عليّ من صفاة بني زرارة‏.‏

##### Türkçe

ص ف و
Durulmuş su; ve **صفا** **صفواً** ve **صفاء**: (yani) duruldu. Ve içeceği **بالمصفاة** (süzgeçle) süzdüm.
Ve suyun **صفو**’sunu, **صفوه**’unu, **صفوته**’unu ve **صفوته**’unu aldı; ve denildi ki: **صفوه** fetha ile, başka değil.
Ve **أصفت** tavuk: yumurtası kesildi.
Ve **الصفا**’dan, **الصفوان**’dan ve **الصفواء**’dan daha katıdır; ve sanki o **صفاة** ve **صفوانة**’dir.
Ve **صفي** deve ve **صفي** hurma ağacı: süt ve gebelikçe çoktur; ve onlar **صفايا**’dır.
Ve mecazdan: ona sevgiyi **أصفيته** (saf kıldım).
Ve ona iyilikle **أصفيته**: onu tercih ettim ve onu tahsis ettim: “أفأصفاكم ربكم بالبنين” ve ailesini az bir şeyle **أصفى**: onları onunla razı etti.
Avcı bir **خفقاً**’a rastladı da çocuklarını **بالغبيراء** ile **أصفى** etti.
**الطرماح** dedi:
أو يصادف خفقاً يصفهم بعتيق الخشل دون الطعام
Ve onu **اصطفاه**; ve reis ganimetten **صفيّه**’ini aldı: ondan **اصطفاه** ettiği şey.
لك المرباع منها والصفايا وهو صفيّي من بين إخواني‏.‏
Ve onlar benim **أصفيائي**’mdir.
Ve onunla **صافيته**; ve ikisi, birbirleriyle **متصافيان** iki dosttur.
Ve onun azmini **صفّى** etti: onun zirvesi.
Ve emir, falanın evini **أصفى** etti.
Ve denilir: sana bir kap **أصفيت** etmedim.
Ve malını **استصفى** etti.
Ve bu, imamın **صوافي**’sidir; ve o, kendisine karşı gelenin köylerinden onun **يستصفيه** ettiği şeydir.
Ve şair **أصفى** etti: şiiri kesildi.
Ve dersin: ben, **يصفي** eden (kimse) olan sana şükrediciyim; ve **لا يصفي** eden (kimse) olan sana şairim.
Ve **صفاته** dedim.
Ve **صعصعة بن ناجية**’den: “Şüphesiz ben, vallahi, bana **صفاة**’dan daha şiddetli hiçbir **صفاة** ile vuruşmadım; **بني زرارة**’nın **صفاة**’sı (gibi).”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ف و * * الصَّفَاءُ * ممدود ضد الكدر وقد * صَفا * الشراب يصفو * صَفاءً * و * صَفَّاهُ * غيره * تَصْفِيةً * و * صَفْوَةُ * الشيء خالصه يقال محمد ]ص[ صفوة الله من خلقه و * مُصْطَفَاهُ * أبو عبيدة يقال له * َُصِفْوةُ * مالي بالحركات الثلاث فإذا نزعوا الهاء قالوا * صَفْوُ * مالي بفتح الصاد لا غير و * الصَّفَاةُ * صخرة ملساء والجمع * صَفاً * مقصور و * أصْفاءٌ * و * صُفِيٌّ * على فعول و * الصَّفْواءُ * الحجارة وكذا * الصَّفْوانُ * الواحدة * صَفْوانَةٌ * قلت ومنه قوله تعالى ﴿كمثل صفوان عليه تراب﴾ و * الصَّفَا * موضع بمكة و * المِصْفاةُ * الراووق و * الصَّفِيُّ * * المُصَافِي * و * الصَّفِيُّ * ما يصطفيه الرئيس من المغنم لنفسه قبل القسمة وهو * الصَّفِيَّةُ * أيضا والجمع * صَفايا * و * أصْفاهُ * الود أخلصه له و * صَافاهُ * و * تَصَافَيا * تخالصا و * اصْطَفَاه * اختاره

##### Türkçe

* ص ف و * **الصَّفَاءُ**: uzatılmıştır; bulanıklığın zıddıdır. Ve muhakkak **صَفا** içki/şarap, **يصفو** **صَفاءً** (saflaştı/saf olur). Ve onu başkası **صَفَّاهُ** **تَصْفِيةً** (tasfiye etti/saflaştırdı). Ve **صَفْوَةُ** şey: onun hâlisi/katışıksızı; “Muhammed **صفوة الله** min halkıhî (Allah’ın yaratıklarından seçkin/hâlis olanıdır)” denir. Ve **مُصْطَفَاهُ**. Ebû Ubeyde: ona **َُصِفْوةُ** mâlî (malımın seçkini/hâlisi) denir; üç hareke ile. Hâ’yı çıkardıkları vakit “**صَفْوُ** mâlî” derler; **صاد**’ın fethiyle, başka değil. Ve **الصَّفَاةُ**: düz/kaygan kaya; cem‘i **صَفاً** (kısaltılmış) ve **أصْفاءٌ** ve **صُفِيٌّ** “فعول” üzere. Ve **الصَّفْواءُ**: taşlar; bunun gibi **الصَّفْوانُ** da. Tekili **صَفْوانَةٌ**. Dedim: Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿كمثل صفوان عليه تراب﴾ (üzerinde toprak bulunan **صفوان** gibi). Ve **الصَّفَا**: Mekke’de bir yer. Ve **المِصْفاةُ**: **الراووق**. Ve **الصَّفِيُّ**: **المُصَافِي**. Ve **الصَّفِيُّ**: reisin ganimetten taksimden önce kendisi için seçtiği şeydir; o, **الصَّفِيَّةُ** de olur. Cem‘i **صَفايا**. Ve **أصْفاهُ**: sevgi/vedd; onu kendisi için hâlis kıldı. Ve **صَافاهُ** ve **تَصَافَيا**: birbirlerine karşı hâlis oldular. Ve **اصْطَفَاه**: onu seçti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!الصَّفْوُ : نَقِيضُ الكَدَرِ ، *!كالصَّفا ) ، هكذا في النسخ بالقَصْر ، وفي الصِّحاح بالمدِّ . يقالُ : *!صَفا الشَّرابُ *!يَصْفُو *!صَفاءً .
وقالَ الرَّاغبُ : *!الصَّفاءُ خُلوصُ الشيءِ من الشوهِ . ( *!والصُّفُوِّ ) ، كعُلُوِّ ، *!والصّفْوَةِ مِثْلُه .
( *!وصَفْوَةُ الشَّيءِ ، مُثَلَّثَة : ما *!صَفَا منه ) وخلصَ ؛ ومنه : محمدٌ صلى الله عليه وسلم *!صَفْوَةُ اللَّهِ من خَلْقِه ، أَي خالِصُهُ .
( *!كصَفْوِهِ ) ؛ قالَ أَبو عُبيدَةَ : يقالُ له *!صَفْوَةُ مالِي *!وصِفْوَةُ مالِي *!وصُفْوَةُ مالِي ، فإذا نَزَعُوا الهاءَ قالوا له *!صَفْوٌ مالِي ، بالفَتْح لا غَيْر كذا في الصِّحاحِ .
وفي التَّهْذيبِ : صَفْوَةُ كلِّ شيءٍ : خالِصُهُ من *!صَفْوَةِ المالِ والإِخاءِ .
وهو صَفْوَةُ الماءِ ، بالفَتْح والكَسْر ؛ وكذا المالُ .
وهو *!صَفْوُ الإِهالَةِ لا غَيْر .
( *!وصَفا الجَوُّ ) *!صَفْواً *!وصَفاءً : ( لم يَكُنْ فيه لَطْخَةُ غَيْمٍ .
( ويَوْمٌ صافٍ *!وصَفْوانُ ) : أَي ( بارِدٌ ) ، أَو شَدِيدُ البَرْدِ ، ( بِلا غَيْمٍ ) فيه ( و لا كَدَرٍ ) .
وفي

الصِّحاح : يَوْمٌ *!صَفْوانُ إذا كانَ صافِي الشَّمْسِ شَدِيدَ البَرْدِ .
( *!واسْتَصْفاهُ : أَخَذَ منه *!صَفْوَهُ ) ، أَي خِيارَهُ .
وفي التَّهذيب : اسْتَخْلَصَه ؛ ( *!كاصْطَفاهُ ) .
قال الَّراغبُ : *!الاصْطِفاءُ تَناوُلُ صَفْوَ الشيء ؛ كما أنَّ الاخْتِيارَ تَناوُلُ خَيْرَه ؛ ومنه محمدٌ صلى الله عليه وسلم *!مُصْطَفاهُ ، أَي مُخْتارُهُ .
*!واصْطِفاءُ اللَّهِ عبْدَه قد يكونُ بإيجادِهِ إيَّاه صافِياً عن الشَّوْبِ المَوْجودِ في غيرِهِ ، وقد يكونُ باخْتِيارِه وحكْمِه ؛ ومِن الأوَّل : إن اللَّهَ *!اصْطَفَى آدَمَ ونوحاً ؛ وقوْله تعالى : ﴿وإنَّه لمِنَ *!المُصْطَفِينَ الأَخْيَار﴾ .
*!واصْطَفَيْتُ كذا على كذا : اخْتَرْتُه ؛ ومنه قوله تعالى : ﴿*!واصْطَفَى البَناتَ على البَنِيْن﴾ .
( و ) *!اسْتَصْفاهُ : ( عَدَّه *!صَفِيّاً ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ أَعَدَّه *!صَفِيّاً ؛ كما هو نَصُّ المُحْكم ؛ ولكنَّه قالَهُ في *!الاصْطِفاءِ دونَ *!الاسْتِصْفاءِ ؛ وأَنْشَدَ لأبي ذُؤَيْبٍ :
عَشِيَّةَ قامَتْ بالفِناءِ كأنَّها
عَقيلَةُ نَهْبٍ *!تُصْطَفى وتَعوجُ ( و ) *!اسْتَصْفَى ( مالَهُ : أَخَذَه كُلَّه ) ، وهو مجازٌ .
( *!وصافاهُ ) *!مُصافَاةً : ( صَدَقَهُ الإِخاءَ ) .
والمَودَّةَ ؛ والاسْمُ منه *!الصَّفاءُ ؛ وهو مجازٌ .
( *!كأصْفَاهُ ) ، يقالُ : *!أَصْفاهُ المَودَّةَ ، أَي أَخْلَصَها إيَّاهُ ، وهو مجازٌ أَيْضاً .
( *!والصَّفِيُّ ، كغَنِيَ : الحبيبُ *!المُصافي ) الذي *!يُصافِيكَ الإِخاءَ ؛ وهو *!صَفِييٌّ من بَيْن إخْوانِي وهم *!أصْفيائِي ؛ وهو مجازٌ .
( و ) *!الصَّفِيُّ ( من الغَنِيمَةِ : ما اخْتَارَه الرّئِيسُ لِنَفْسِهِ قَبْل القِسْمَةِ ) من فَرَسٍ أَو سَيْفٍ أو جارِيَةٍ ؛ وهو

مجازٌ ، والجَمْع الصَّفايا ؛ ومنه قولُ الشاعِرِ ، وهو عبدُ اللَّهِ بنُ عَنَمة الضَّبِّيُّ :
لَكَ المِرْباعُ منها *!والصَّفَايا
وحُكْمُكَ والنَّشِيطَةُ والفُضولُوفي المِصْباح : قالَ الأَصْمعي : *!الصَّفَايا جَمْعُ *!صَفِيَ وهو ما *!يَصْطَفِيه الرَّئيسُ لنَفْسِه دُونَ أَصْحابِه مِثْل الفَرَسِ وما لا يَسْتقِيمُ أن يُقْسَم على الجَيْش لِقلَّتِه وكثْرَةِ الجَيْش .
وقالَ أَبو عبيدَةَ : كانَ رَئيسُ القوْمِ في الجاهِلِيَّة إذا غَزَا بهم فغَنِم أَخَذَ المِرْباعَ من الغَنِيمةِ ومن الأَسْرَى ومن السَّبْي قَبْل القسْمَةِ على أَصْحابِه فصارَ هذا الرّبْعِ خمْساً في الإسْلامِ ؛ قالَ : *!والصَّفِيُّ أن يَصْطفِي لنَفْسِه بعْدَ الرّبْع شيئاً كالناقَةِ والفَرَسِ والسَّيْفِ والجارِيَةِ ، والصَّفِيُّ في الإسْلامِ على تلْكَ الحالَةِ .
( و ) *!الصَّفِيُّ : ( خالِصُ كلِّ شيءٍ ) ومُخْتارُه ، ومنه آدَمُ *!صَفِيُّ اللّهِ ، أي خالِصُه ومُخْتارُه .
( و ) الصَّفِيُّ : ( النَّاقَةُ الغَزِيَرةُ ) اللَّبَنِ ، ( ج *!صُفايَا ) .
قالَ سِيْبَوَيْه : لا تُجْمَع بالألِفِ والتاءِ ، لأنَّ الهاءَ لم تَدْخُل في حَدِّ الإفْرادِ .
( و ) يقالُ : ما كانتِ الناقَةُ والشاةُ *!صَفِيّاً ؛ و ( قد *!صَفَتْ ) *!تَصْفُو ، عن أَبي عَمْروٍ ، وعليه اقْتَصَرَ الجوهريُّ ، ( *!وصَفُوَتْ ) أَيْضاً ككَرُمَتْ ، عن ابنِ سِيدَه .
( و ) *!الصَّفِيُّ : ( النَّخْلَةُ الكَثيرَةُ الحَمْلِ ) ، والجَمْعُ *!صَفايَا .
وما أَخْصَر سِياقَ الزَّمَخْشريِّ حيثُ قالَ : وناقَةٌ ونَخْلَةٌ *!صَفِيٌّ : كثيرَةُ اللَّبَنِ والحَمْلِ ، وهُنَّ *!صَفايَا .
( ومحمدُ بنُ *!المُصَفَّى ) الحمصِيُّ ، على صِيغَةِ اسمِ المَفْعولِ ، عن بَقِيَّة وابنِ عُيَيْنَة ، وعنه أَبو داوُد والنّسائي وابنُ ماجَهْ وأَبو عَرُوبَة وابنُ فيلٍ ،

حافِظٌ ( ثِقَةٌ ) ، تُوفي سَنَة 246 .
( *!والصَّفاةُ : الحَجَرُ الصَّلْدُ الضَّخْمُ ) الذي ( لا يُنْبِتُ ) شيئاً ؛ كذا في المُحْكم .
وفي الصِّحاح : *!الصَّفاةُ صَخْرةٌ مَلْساءُ . يُقالُ في المَثَلِ : ما تَنْدَى *!صَفاتُه ؛ ( ج *!صَفَواتٌ ) ، محرَّكةً ، ( *!وصَفاً ) ، مَقْصور ، ( جج ) جَمْعُ الجَمْعِ ( *!أَصْفاءٌ ) هو جَمْعُ *!صَفاً ، ( *!وصُفِيٌّ ) ، على فُعولٍ ، (*!وصَفِيٌّ ) ، بالكسْرِ مع تَشْديدِ الياءِ ؛ وبهما رُوِي قوْلُ رُؤْيةُ :
كأَنَّ مُتْنَيَّ من النَّفِيِّ
مواقعُ الطَّيْر على *!الصُّفِيِّ ( *!كالصَّفْواءِ *!والصَّفْوانَةِ ج *!صَفْوانٌ ) ، بالفتْحِ ( ويُحَرَّكُ ) .
وقالَ الحافِظُ في الفَتْح : وَهِمَ مَنْ فَتَح الفاءَ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما حَكَمْنا بأنَّ *!أَصْفاءً *!وصُفِيّاً إنَّما هو جَمْعُ *!صَفاً لا جَمْع *!صَفاةٍ لأنَّ فَعَلَةً لا تُكَسَّر على فُعُولٍ ، إنَّما ذلكَ لفَعْلةٍ كبَدْرَةٍ وبُدُورٍ ، وكذا *!أَصْفاءٌ جمعُ *!صَفاً لا صَفاةٍ لأنَّ فَعَلَةً لا تُكَسَّر على فُعُولٍ ، إنَّما ذلكَ لفَعْلةٍ كبَدْرةٍ وبُدُورٍ ، وكذا أَصْفاءٌ جمعُ صَفاً لا صَفاةٍ لأنَّ فَعَلةً لا تُجْمعُ على أَفْعالٍ *!والصَّفْواءُ : كالشَّجْراءِ ، واحِدَتُها *!صَفاةٌ ، وكذا الصَّفْوانُ واحِدَتُه صَفْوانَةٌ ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿كمثْلِ صَفْوانٍ عليه تُرابٌ﴾ .
وفي التَّهْذيبِ : والصَّفْواءُ *!والصَّفْوانُ والصَّفا ، مَقْصورٌ ، كُلُّه واحِدٌ : قالَهُ الأَصْمعي .
وقال ابنُ السِّكِّيت : *!الصَّفا العَريضُ مِن الحِجارَةِ الأَمْلَسُ ، جَمْعُ *!صَفاةٍ ، يُكْتَبُ بالألِفِ ، وإذا ثُنِّي قيلَ *!صَفَوانِ ، وهي *!الصَّفْواءُ أَيْضاً .
وفي الصِّحاح : *!الصَّفاةُ جَمْعُها *!صَفاً *!وأَصْفاءٌ *!وصُفِيٌّ ، على فُعولٍ ، *!والصَّفْواءُ : الحِجارَةُ اللَّيِّنَةُ الملسُ ؛ قال الشاعِرُ :
كما زَلَّتِ *!الصَّفْواءُ بالمُتَنَزَّلِ

وكذلكَ *!الصَّفْوانُ الواحِدَةُ *!صَفْوانَةٌ ؛ عن أَبي عبيدَةَ .
( و ) مِن المجازِ : ( *!أَصْفَى ) فلانٌ ( من المالِ و ) من ( الأدَبِ ) : إذا ( خَلا ) عنهما ؛ نقلَهُ الجوهريُّ ، كأنَّه خلصَ منهما .
( و ) أَصْفَى الرَّجُلُ إذا ( أَنْفَدَتِ النِّساءُ ماءَ صُلْبةٍ ) ؛ نقلَهُ الأَزْهريُّ .
وقالَ ابنُ القطَّاع : إذا انْقَطَعَ عن الجماعِ ، وهو مجازٌ .
( و ) أَصْفَى فلانٌ ( فلاناً بكذا ) : إذا ( آثَرَهُ ) به واخْتَصَّه ؛ وهو مجازٌ ( و ) أصْفَى ( الشَّاعِرُ : لم يَقُل شِعْراً ) ؛ كذا في التهذِيبِ .
وفي الصِّحاح والمُحْكم والأساسِ : انْقَطَعَ شِعْرُه وهو مجازٌ .
وتقولُ : أَنا شَاكِرُكَ الذي *!يُصْفِي وشاعِرُكَ الذي لا يُصْفِي .
( و ) *!أَصْفَتِ ( الدَّجاجَةُ : انْقَطَعَ بَيْضُها ) ، كأنَّها *!صفت ؛ *!وأَصْفَى الشاعِرُ مَأْخوذٌ منه ؛ قالَهُ الرَّاغبُ .
( *!والصَّفا : من مَشاعِرِ مَكَّةَ ) ، شرَّفها اللّهُ تعالى ، وهو جَبَلٌ صَغيرٌ ( بلِحْفِ ) جَبَلِ ( أَبي قُبَيْسٍ ) ؛ ومنه قوله تعالى : ﴿إنَّ *!الصَّفا والمَرْوَةَ من شعائِرِ اللّهِ﴾ ؛ ( وابْتَنَيْتُ على مَتْنهِ دَاراً فَيْحاءَ ) ، أَي واسِعَةً ، وبها خَتَمَ المصنِّفُ كتابَه هذا كما سَيَأْتي في خاتمةِ الكِتابِ .
( و ) الصَّفا : ( نَهْرٌ بالبَحْرَيْنِ ) يَخْتلجُ من عينِ مُحَلِّم ؛ قالَ لبيدٌ يصِفُ نَخْلاً :
سُحُقٌ يُمَتِّعُها الصَّفا وسَرِيُّهُ
عُمٌّ نَواعِمُ بينهنَّ كرومُ ( *!والمِصْفاةُ ) ، بالكسْر : ما يُصَفَّى منه ، وهو ( الرَّاوُوقُ ) ، والجَمْعُ *!المَصافي ، والعامَّةُ تقولُ *!المصفية .
( وأَوَّلُ أَيَّامِ البَرْدِ ) يقالُ له : ( *!صُفَيَّةُ ، كسُمَيَّةَ ، وثانيها *!صَفُوانُ ) *!لصَفاءِ السَّماءِ فيهما عن الغَيْم وهو مَعْرفَةٌ لا يَنْصرِفُ .

( و ) *!صُفَيَّةُ ، ( كسُمَيَّةَ : ماءٌ ) لبَني جَعْفرِ بنِ كِلابٍ .
وأَيْضاً : ماءَةٌ لبَني أَسَدٍ ، بها هضب أَحْمر يُنْسَبُ إليها ، قالَهُ نَصْر .
( و ) *!صُفايَةُ ، ( كثُمامَةَ : ع .
( و ) *!صَفَوى ، ( كجَمَزَى : ع ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!صَفَّاهُ *!تَصْفِيةً : أَزَالَ القَذَى عنه ؛ ومنه العَسَلُ *!المُصَفَّى .
*!وصَفَّى الشَّرابَ بالرَّاوُوقِ .
وفي الإناءِ *!صِفْوَةٌ من ماءٍ أَو خَمْرٍ ، بالكَسْر ، أَي قَلَيلٌ .
وكَلأٌ *!صافٍ : نَقِيٌّ من الأَغْثاءِ .
*!وصَفا الشَّيءَ : أَخَذَ *!صَفْوَهُ ؛ ومنه صَفَوْتُ القِدْرَ : إذا أخَذْتَ *!صَفْوَتَها ؛ قالَ الأَسْودُ بنُ يَعْفُرَ :
بَهَا لِيلُ لا *!تَصْفُو الإمَاءُ قُدُورَهُمْ
إذا النَّجْمُ وافَاهُم عِشاءَ بشَمْأَل ِوجَناةٌ *!صَفاةُ اللَّوْنِ : أَي *!صافِيَتُه على النَّسَبِ .
*!والصَّفِيَّةُ من مالِ المَغْنم *!كالصَّفِيِّ ، والجَمْعُ *!الصَّفايا ، كعَطِيَّةٍ وعَطايا ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
وهذه *!صَوافِي الإمامِ : لمَا *!يَصْطَفِيه من قُرَى مَن اسْتَعْصَى عليه ، وهو مجازٌ كما في الأساس .
وفي التَهْذيبِ : *!الصَّوافِي ما يَسْتَخْلصُه السُّلْطانُ لخاصَّتِه ؛ وقيلُ : الصَّوافِي الأَمْلاكُ والأراضي التي جَلاَ عنها أَهْلُها ، أَو ماتُوا ولا وَارثَ لها ؛ واحِدُها *!صافِيَةٌ .
*!والصَّافِي : سَمَكةٌ تَجْترُّ ، والجَمْع الصَّوافِي .
وآلُ *!الصَّافِي : باليَمَنِ .
وقُرِىءَ ﴿فاذْكُرُوا اسْمَ اللّهِ عليها صَوافِي﴾ ( 10 ) ، بالياءِ ، يَعْنِي أنَّها خالِصَةٌ للّهِ تعالى .
*!وأَصْفَى عِيالَهُ بشيءٍ قَلِيلٍ : أَرْضاهُم .
وصادَفَ الصيَّادُ خَفْقاً فأَصْفَى أوْلادَه بالغُبَيْراءِ .
وهُما خَلِيلانِ *!مُتَصافِيانِ .
*!وصَفَّى عرمَتَه *!تَصْفِيَةً : ذرَّاها .

*!وأَصْفَى الأميرُ دارَ فلانٍ : أَخَذَ ما فيها .
وأَصْفَى الحافِرُ : بَلَغَ الصَّفا فارْتَدَعَ ، أَي بَلَغَ حَجَراً مَنَعَه من الحَفْرِ ؛ وكَذلكَ أَكْدَى وأَحْجَرَ .
*!وأَصْفاهُ الشيءَ : جَعَلَهُ خالِصاً له .
*!وأَصْفَى القوْمُ : صارَتْ إِبِلُهم وشاؤُهم *!صَفايَا ، أَي غِزَارُ اللّبَنِ .
*!والصَّفِيُّ ، كغَنِيَ : اسْمُ أَبي قَيْسٍ بنِ الأَسْلَتِ السّلميّ .
*!وصَفْوانُ : اسْمٌ .
*!وصَفِيَّةُ : أَرْبَعُ عشرَةَ من الصَّحابِيَّات .
وبالتَّصْغيرِ *!صُفَيَّةُ بنْتُ زُهَيْرِ بنِ قنفذٍ الأسَدِيَّةُ رَوَتْ عن أَبِيها ؛ كذا في تارِيخِ الفاكِهِي مجوداً مضبوطاً .
وأبو العبَّاسِ أَحمدُ بنُ *!المُصْفِيِّ الإسْكَنْدرِيُّ ، بضمَ وكَسْر الفاءِ ، مُحدِّثٌ .
وأَبو الحَسَنِ محمدُ بنُ أَحْمدَ بنِ *!صَفْوَةَ ، شيخٌ لابنِ جُمَيعٍ .
والصافِيَةُ : الأصْفياءُ .
وأَيْضاً : قَرْيةٌ بمِصْرَ على النِّيْل وقد وَرَدْتُها .
وتلُّ *!الصافِيَةِ : قَريةٌ أُخْرى .
وما *!أَصْفَيْتُ له إناءً : أَي ما أَمَلْته ؛ هكذا نقلَهُ الزَّمَخْشريُّ في هذا التَّرْكيبِ ، والمَعْروفُ بالغَيْن كما تقدَّمَ .
*!وصُفاوَةُ ، بالضمِّ : مَوْضِعٌ .

##### Türkçe

( و ( **الصَّفْوُ** : bulanıklığın zıddıdır, **كالصَّفا** ) ), nüshalarda böylece kısaltma ile; **الصِّحاح**’ta ise uzatma iledir. Denir ki: **صَفا الشَّرابُ** **يَصْفُو** **صَفاءً**.

Râgıb dedi ki: **الصَّفاءُ** şeyin karışımdan arınmış olmasıdır. ( **والصُّفُوِّ** ), **عُلُوِّ** gibi, **والصّفْوَةِ** de onun gibidir.

( **وصَفْوَةُ الشَّيءِ ، مُثَلَّثَة**: ondan **صَفَا** olan ) ve arınmış olan; bundan: Muhammed صلى الله عليه وسلم **صَفْوَةُ اللَّهِ** خلقından, yani onun hâlisi.

( **كصَفْوِهِ** ); Ebû Ubeyde dedi ki: ona **صَفْوَةُ مالِي** ve **صِفْوَةُ مالِي** ve **صُفْوَةُ مالِي** denir; hâ’yı çıkardıklarında ona **صَفْوٌ مالِي** derler; yalnız fetha ile; **الصِّحاح**’ta böyle.

**التَّهْذيب**’de: her şeyin **صَفْوَةُ**’si: malın **صَفْوَةِ**’sinden ve kardeşliğin (ihâ’nın) **صَفْوَةِ**’sinden olan hâlisidir.

O, suyun **صَفْوَةُ**’sidir; fetha ve kesra ile; mal da böyledir.

O, yalnız **صَفْوُ الإِهالَةِ**’dir.

( **وصَفا الجَوُّ** ) **صَفْواً** **وصَفاءً**: ( onda bulut lekesi olmadı.

( ve **يَوْمٌ صافٍ** **وصَفْوانُ** ): yani ( soğuk ) yahut şiddetli soğuk; ( bulutsuz ) onda ( ve bulanıklık yok ).

Ve **الصِّحاح**’ta: güneşi berrak, şiddetli soğuk olduğunda gün **صَفْوانُ**’dur.

( **واسْتَصْفاهُ**: ondan **صَفْوَهُ**’nu aldı ), yani seçkisini.

**التَّهذيب**’de: onu arıttı; ( **كاصْطَفاهُ** ).

Râgıb dedi ki: **الاصْطِفاءُ** şeyin **صَفْوَ**’sunu elde etmektir; nitekim **الاخْتِيارَ** onun hayrını elde etmektir; bundan: Muhammed صلى الله عليه وسلم **مُصْطَفاهُ**, yani seçilmişi.

**واصْطِفاءُ اللَّهِ** kulunu, onu başkasında bulunan karışımdan arı olarak var etmesiyle olabilir; ve seçmesi ve hükmüyle olabilir; birincidendir: “Şüphesiz Allah **اصْطَفَى** Âdem’i ve Nûh’u”; ve Yüce’nin sözü: ﴿ve şüphesiz o, **المُصْطَفِينَ الأَخْيَار**’dandır﴾.

**واصْطَفَيْتُ** şunu şuna: onu seçtim; bundan Yüce’nin sözü: ﴿ve **واصْطَفَى** kızları oğullar üzerine﴾.

( ve ) **اسْتَصْفاهُ**: ( onu **صَفِيّاً** saydı ), nüshalarda böyle; doğrusu: onu **صَفِيّاً** hazırladı; **المُحْكم**’in nassı böyledir; fakat bunu **الاصْطِفاءِ** hakkında söyledi, **الاسْتِصْفاءِ** hakkında değil; ve Ebû Züeyb’den şu beyti okudu:
عَشِيَّةَ قامَتْ بالفِناءِ كأنَّها
عَقيلَةُ نَهْبٍ **تُصْطَفى** وتَعوجُ

( ve ) **اسْتَصْفَى** ( malını: hepsini aldı ), bu mecazdır.

( **وصافاهُ** ) **مُصافَاةً**: ( ona kardeşliği doğruladı ).

Ve muhabbeti; bunun adı **الصَّفاءُ**’dır; bu mecazdır.

( **كأصْفَاهُ** ), denir ki: **أَصْفاهُ** muhabbeti; yani onu ona hâlis kıldı; bu da mecazdır.

( **والصَّفِيُّ ، كغَنِيَ**: **الحبيبُ المُصافي** ) ki sana kardeşliği **يُصافِيكَ**; ve o, kardeşlerim arasında benim **صَفِييٌّ**’mdir; onlar da benim **أصْفيائِي**’mdir; bu mecazdır.

( و ) **الصَّفِيُّ** ( ganimetten: başkanın taksimden önce kendisi için seçtiği şeydir ) attan yahut kılıçtan yahut cariyeden; bu mecazdır; çoğulu **الصَّفايا**’dır; bundan şairin sözü—o, Abdullah b. Aneme ed-Dabbî’dir:
لَكَ المِرْباعُ منها **والصَّفَايا**
وحُكْمُكَ والنَّشِيطَةُ والفُضولُ

**المِصْباح**’ta: Asmaî dedi ki: **الصَّفَايا** **صَفِيَ**’nin çoğuludur; o, başkanın kendisi için, arkadaşları dışında, at gibi şeylerden kendisi için **يَصْطَفِيه** olduğu şeydir; ve azlığı ve ordunun çokluğu sebebiyle orduya taksim edilmesi uygun olmayan şey.

Ebû Ubeyde dedi ki: Câhiliye’de kavmin başkanı onlarla gazaya çıktığında ve ganimet elde ettiğinde, ganimetten ve esirlerden ve esir kadınlardan, arkadaşlarına taksimden önce **المِرْباعَ**’ı alırdı; böylece bu çeyrek İslâm’da beş (hums) oldu; dedi ki: **والصَّفِيُّ**: çeyrekten sonra kendisi için deve ve at ve kılıç ve cariye gibi bir şeyi seçmesidir; ve İslâm’da **الصَّفِيُّ** o hâl üzeredir.

( و ) **الصَّفِيُّ**: ( her şeyin hâlisi ) ve seçkini; bundan Âdem **صَفِيُّ اللّهِ**’dir; yani onun hâlisi ve seçkini.

( و ) **الصَّفِيُّ**: ( sütü bol deve ) ( ج **صُفايَا** ).

Sîbeveyh dedi ki: elif ve tâ ile çoğul yapılmaz; çünkü hâ, tekillik sınırına girmemiştir.

( و ) denir ki: deve ve koyun **صَفِيّاً** olmadı; ve ( **قد صَفَتْ** ) **تَصْفُو**, Ebû Amr’dan; Cevherî bununla yetindi; ( **وصَفُوَتْ** ) da, **ككَرُمَتْ** gibi, İbn Sîde’den.

( و ) **الصَّفِيُّ**: ( yükü çok hurma ağacı ), çoğulu **صَفايَا**.

Zemahşerî’nin sevki ne kadar kısadır; şöyle dedi: deve ve hurma ağacı **صَفِيٌّ**: sütü ve yükü çok; onlar **صَفايَا**’dır.

( Muhammed b. **المُصَفَّى** ) Humuslu; ism-i mef‘ûl kalıbı üzere; Bakıyye ve İbn Uyeyne’den; ondan Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce, Ebû Arûbe ve İbn Fîl rivayet etti; hâfız ( güvenilir ); 246 yılında vefat etti.

( **والصَّفاةُ**: ( sert, iri kaya ) ki ( bitirmez ) hiçbir şeyi ); **المُحْكم**’de böyle.

**الصِّحاح**’ta: **الصَّفاةُ** pürüzsüz bir kayadır. Meselde denir ki: **صَفاتُه** ıslanmaz; ( ج **صَفَواتٌ** ), harekeli; ( **وصَفاً** ), kısaltılmış; ( جج ) cem‘u’l-cem‘: ( **أَصْفاءٌ** ) **صَفاً**’nın çoğuludur; ( **وصُفِيٌّ** ), fu‘ûl üzere; ( **وصَفِيٌّ** ), kesra ile ve yâ’nın şeddelenmesiyle; ikisiyle de Ru’ye’nin sözü rivayet edilmiştir:
كأَنَّ مُتْنَيَّ من النَّفِيِّ
مواقعُ الطَّيْر على **الصُّفِيِّ**

( **كالصَّفْواءِ** **والصَّفْوانَةِ** ج **صَفْوانٌ** ), fetha ile ( ve harekelenir ).

Hâfız **الفَتْح**’ta dedi ki: fâ’yı fetha yapan yanılmıştır.

İbn Sîde dedi ki: **أَصْفاءً** ve **صُفِيّاً**’nın ancak **صَفاً**’nın çoğulu olduğuna, **صَفاةٍ**’nin çoğulu olmadığına hükmettik; çünkü **فَعَلَةً** **فُعُولٍ** üzere kırılmaz; bu ancak **فَعْلةٍ** içindir; **بَدْرَةٍ** ve **بُدُورٍ** gibi; ve yine **أَصْفاءٌ** **صَفاً**’nın çoğuludur, **صَفاةٍ**’nin değil; çünkü **فَعَلَةً** **فُعُولٍ** üzere kırılmaz; bu ancak **فَعْلةٍ** içindir; **بَدْرَةٍ** ve **بُدُورٍ** gibi; ve yine **أَصْفاءٌ** **صَفاً**’nın çoğuludur, **صَفاةٍ**’nin değil; çünkü **فَعَلةً** **أَفْعالٍ** üzere çoğul yapılmaz. **والصَّفْواءُ**: **الشَّجْراءِ** gibi; onun teki **صَفاةٌ**’dir; ve yine **الصَّفْوانُ**’un teki **صَفْوانَةٌ**’dır; bundan Yüce’nin sözü: ﴿كمثْلِ **صَفْوانٍ** عليه تُرابٌ﴾.

**التَّهْذيب**’de: **الصَّفْواءُ** ve **الصَّفْوانُ** ve **الصَّفا**—kısaltılmış—hepsi birdir: Asmaî bunu söyledi.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **الصَّفا** taşlardan geniş, pürüzsüz olandır; **صَفاةٍ**’nin çoğuludur; elif ile yazılır; ikilendiğinde **صَفَوانِ** denir; o, **الصَّفْواءُ** da olur.

**الصِّحاح**’ta: **الصَّفاةُ**’nin çoğulu **صَفاً** ve **أَصْفاءٌ** ve **صُفِيٌّ**’dir, fu‘ûl üzere; **والصَّفْواءُ**: yumuşak, pürüzsüz taş; şair dedi ki:
كما زَلَّتِ **الصَّفْواءُ** بالمُتَنَزَّلِ

Yine **الصَّفْوانُ**’un bir tanesi **صَفْوانَةٌ**’dir; Ebû Ubeyde’den.

Ve mecazdandır: ( **أَصْفَى** ) falan (maldan ve) (edebden): onlardan (boş kaldığı) zaman; onu Cevherî nakletmiştir; sanki onlardan arınmış gibidir.

Ve adam **أَصْفَى** eder: (kadınlar صُلْبةٍ suyunu tükettiği) zaman; onu Ezherî nakletmiştir.

İbnü’l-Kattâ‘ dedi: Cima‘dan kesildiği zaman; ve bu mecazdır.

Ve ( **أَصْفَى** ) falan (falana bununla): onu bununla (tercih ettiği) ve ona tahsis ettiği zaman; ve bu mecazdır. Ve **أصْفَى** (şair: şiir söylemedi); Tehzîb’de böyledir.

Sıhâh, Muhkem ve Esâs’ta: şiiri kesildi; ve bu mecazdır.

Ve dersin ki: Ben, **يُصْفِي** eden şâkirinim ve **يُصْفِي** etmeyen şairinim.

Ve **أَصْفَتِ** (tavuk: yumurtası kesildi); sanki **صفت** olmuştur; ve **وأَصْفَى الشاعِرُ** ondan alınmıştır; Râgıb bunu söylemiştir.

( **والصَّفا : من مَشاعِرِ مَكَّةَ** ), Allah Teâlâ onu şereflendirsin; ve o, ( **بلِحْفِ** ) ( **أَبي قُبَيْسٍ** ) dağının eteğinde küçük bir dağdır; ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿إنَّ **الصَّفا** والمَرْوَةَ من شعائِرِ اللّهِ﴾ ; ve ( **وابْتَنَيْتُ على مَتْنهِ دَاراً فَيْحاءَ** ), yani geniş; ve musannif bu kitabını bununla bitirdi; kitabın hatimesinde geleceği üzere.

Ve **الصَّفا**: (Bahreyn’de bir nehir)dir; Ayn-ı Muhallim’den kabarır; Lebîd hurmaları vasfederek dedi:

سُحُقٌ يُمَتِّعُها الصَّفا وسَرِيُّهُ
عُمٌّ نَواعِمُ بينهنَّ كرومُ

( **والمِصْفاةُ** ), kesre ile: kendisiyle süzülen şeydir; ve o ( **الرَّاوُوقُ** )tur; çoğulu **المَصافي**’dir; avam **المصفية** der.

(Soğuğun ilk günleri)ne: ( **صُفَيَّةُ** , **سُمَيَّةَ** gibi; ikincisine **صَفُوانُ** ) denir; ikisinde gökten bulutun kalkıp ( **لصَفاءِ السَّماءِ** ) olması sebebiyle; ve bu, munsarif olmayan bir ma‘rifedir.

Ve **صُفَيَّةُ** ( **سُمَيَّةَ** gibi): Ca‘fer b. Kilâb oğullarına ait bir sudur.

Ve ayrıca: Esed oğullarına ait bir sudur; onda ona nisbet edilen kızıl bir tepe vardır; Nasr bunu söylemiştir.

Ve **صُفايَةُ** ( **ثُمامَةَ** gibi): a.

Ve **صَفَوى** ( **جَمَزَى** gibi): a.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:

**صَفَّاهُ** **تَصْفِيةً**: ondan kiri giderdi; ondan da **المُصَفَّى** bal.

Ve içeceği **الرَّاوُوقِ** ile **صَفَّى** etti.

Kapta, kesre ile, sudan yahut şaraptan **صِفْوَةٌ** vardır; yani az.

Ve **صافٍ** ot: çerçöpten temiz.

Ve **صَفا** şeyi: onun **صَفْوَهُ**nu aldı; ondan: tencereyi **صَفَوْتُ** ettim: onun **صَفْوَتَها**sını aldığın zaman; Esved b. Ya‘fur dedi:

بَهَا لِيلُ لا **تَصْفُو** الإمَاءُ قُدُورَهُمْ
إذا النَّجْمُ وافَاهُم عِشاءَ بشَمْأَل

Ve **صَفاةُ** renkli bir meyve: yani nisbet üzere onun **صافِيَتُه**.

Ve ganimet malından **الصَّفِيَّةُ**, **كالصَّفِيِّ** gibidir; çoğulu **الصَّفايا**’dır; عطِيَّةٍ ve عطايا gibi; Cevherî onu nakletmiştir.

Ve bunlar, imamın **صَوافِي**’sidir: kendisine karşı direnenin köylerinden **يَصْطَفِيه** ettiği şeylerdir; ve bu, Esâs’ta olduğu gibi mecazdır.

Tehzîb’de: **الصَّوافِي** sultanın kendisi için ayırıp saflaştırdığı şeylerdir; ve denildi ki: **الصَّوافِي**, halkı ondan sürülüp gitmiş yahut ölmüş ve ona vâris bulunmayan mülkler ve arazilerdir; bir tanesi **صافِيَةٌ**’dir.

Ve **الصَّافِي**: geviş getiren bir balıktır; çoğulu الصَّوافِي’dir.

Ve Yemen’de **الصَّافِي** âli.

Ve ﴿فاذْكُرُوا اسْمَ اللّهِ عليها صَوافِي﴾ (10) diye, yâ ile okunmuştur; yani onların Allah Teâlâ için hâlis olduğunu.

Ve **أَصْفَى** ailesini az bir şeyle: onları razı etti.

Ve avcı bir çırpınışa rastladı da çocuklarını **الغُبَيْراءِ** ile **أَصْفَى** etti.

Ve onlar iki dosttur: **مُتَصافِيانِ**.

Ve **صَفَّى** yığınını **تَصْفِيَةً**: onu savurdu.

Ve **أَصْفَى** emir falanın evini: içindekini aldı.

Ve **أَصْفَى** kazıcı: **الصَّفا**ya ulaştı da geri durdu; yani onu kazmaktan alıkoyan bir taşa ulaştı; ve yine **أَكْدَى** ve **أَحْجَرَ** böyledir.

Ve **أَصْفاهُ** şeyi: onu kendisi için hâlis kıldı.

Ve **أَصْفَى** kavim: develeri ve koyunları **صَفايَا** oldu; yani sütü bol.

Ve **الصَّفِيُّ**, **غَنِيَ** gibi: Sülemî Ebû Kays b. el-Eslet’in adıdır.

Ve **صَفْوانُ**: bir addır.

Ve **صَفِيَّةُ**: sahâbî kadınlardan on dörttür.

Ve tasğîr ile **صُفَيَّةُ** bint Züheyr b. Kunfez el-Esediyye, babasından rivayet etti; Fâkihî’nin Târîh’inde böylece iyice tashih edilmiş ve ضبط edilmiş olarak.

Ve Ebü’l-Abbâs Ahmed b. **المُصْفِيِّ** el-İskenderî, fâ’nın damme ve kesresiyle, bir muhaddistir.

Ve Ebü’l-Hasen Muhammed b. Ahmed b. **صَفْوَةَ**, İbn Cümey‘ için bir şeyhtir.

Ve **الصافِيَةُ**: **الأصْفياءُ**.

Ve ayrıca: Mısır’da Nil üzerinde bir köydür; ona vardım.

Ve **الصافِيَةِ** tepesi: başka bir köydür.

Ve ona bir kap **أَصْفَيْتُ** etmedim: yani onu eğmedim; Zemahşerî bu terkîbde böyle nakletti; bilinen ise, daha önce geçtiği üzere, ğayn iledir.

Ve **صُفاوَةُ**, damme ile: bir yerdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَفَا
1 صَفَا ذ , (S, M, Msb,) aor. يَصْفُو, (S, Msb,) inf. n. صَفَآءٌ (S, M, Msb, K *) and صُفُوٌّ (M, Msb, K *) and صَفْوٌ (K, * TK) and صَفْوَةٌٰ and صِفْوَةٌ, (MA,) said of wine, or beverage, (S,) or of water, (TK,) or of a thing, (M,) It was, or became, clear, limpid, or pure; contr. of كَدِرَ; (S, M, K; *) or free from الكَدَر [i. e. turbidness, thickness, or muddiness]; (Msb;) or free from admixture. (Er-Rلghib, TA.) And, said of the air, or atmosphere, It was, or became, cloudless; free from any particle of cloud. (M, K.) [And it is also said, tropically, of life; and of the mind, or heart; and of love, or affection; &c.] ― -b2- صَفَتْ, (AA, S, M, K,) aor. تَصْفُو; (AA, S;) and صَفُوتْ; (M, K;) said of a she-camel, (AA, S, M, K,) and of a ewe, or she-goat, (AA, S,) She abounded with milk. (AA, S, M, K.) -A2- صَفَا الشَّىْءَ He took the clear, or pure, part, or portion, of the thing; (M, TA;) as also صَفْوَهُ ↓ استصفى; (M;) and ↓ استصفاهُ [alone] signifies the same; (K, TA;) as also ↓ اصطفاهُ; (Er-Rلghib, TA;) or he took the best, or choice, part, or portion, of it. (TA.) You say, صَفَوْتُ القِدْرَ I took the clear, or pure, part, or portion, [of the contents] of the cooking-pot. (S.)

صفّاهُ
2 صفّاهُ ذ , inf. n. تَصْفِيَةٌ, He cleared, or clarified, it, namely, wine, or beverage, (S, TA,) by means of the رَاوُوق [or مِصْفَاة]. (TA.) And He removed from it the floating particles, or motes, or the like, that had fallen into it; (TA;) or so صفّاهُ مِنَ القَذَى. (Msb.) ― -b2- And صفّى عَرَمَتَهُ, inf. n. as above, He winnowed his heap of trodden-out corn, or grain. (TA.)

صافاهُ
3 صافاهُ ذ , (S, M, K, TA,) inf. n. مُصَافَاةٌ, (TA,) (tropical:) He regarded him, or acted towards him, with reciprocal purity of mind, or sincerity; or with reciprocal purity, or sincerity, of love, or affection; syn. خَالَصَهُ; (S in art. خلص;) he rendered him true, or sincere, brotherly affection; (M, K, TA;) as also ↓ اصفاهُ; (K;) or الوُدَّ ↓ اصفاهُ, (S, Msb,) or المَوَدَّةَ, (TA,) he rendered him pure, or sincere, love or affection; (S, Msb, TA;) and [in like manner] one says also صافاهُ الاـِخَآءَ. (TA.)

اصفاهُ الشَّىْءَ
4 اصفاهُ الشَّىْءَ ذ He made the thing to be his, or he assigned, or appropriated, to him the thing, purely, absolutely, or exclusively. (TA.) ― -b2- See also 3 in two places. ― -b3- And اصفاهُ (S, Msb, K, TA) بِالشَّىْءِ (S) or بِكَذَا (K, TA) (tropical:) He chose him in preference to others (S, Msb, K, TA) for, or to give him, the thing or such a thing; (S, K, TA;) and he distinguished him particularly, peculiarly, or specially, i. e. above, or from, or exclusively of, others, by the thing or by such a thing. (TA.) ― -b4- And اصفى عِيَالَهُ بِشَىْءٍ قَلِيلٍ (assumed tropical:) He contented, or satisfied, his family, or household, with something little, or scanty. (TA.) ― -b5- اصفى الأَمِيرُ دَارَ فُلَانٍ means (assumed tropical:) The prince, or governor, took what was in the house of such a one: (S, * TA:) and مَالَهُ ↓ استصفى (tropical:) He took all his property. (S, K, TA.) -A2- اصفى, intrans., (tropical:) He was, or became, destitute, or devoid, مِنَ المَالِ [of property], and مِنَ الأَدَبِ [of good education, good breeding, or polite accomplishments, &c.]: (S, K, TA:) as though clear thereof. (TA.) ― -b2- And (tropical:) He (a man, TA) became exhausted of his sperma by women: (Az, K, TA:) or he ceased from sexual intercourse. (IKtt, TA.) ― -b3- And اصفت said of a hen, (assumed tropical:) She ceased to lay eggs: (S, M, K, TA:) as though she became clear. (TA.) ― -b4- Hence, (TA,) اصفى said of a poet, (tropical:) He ceased to utter poetry, or to poetize. (S, M, A, K, * TA.) -A3- اصفى القَوْمُ The people had abundance of milk in their camels, and in their sheep or goats. (TA.) -A4- اصفى said of a digger, He reached stone (صَفًا, M, TA, i. e. حَجَرًا, TA), so that he was repelled [thereby], (M, TA,) or prevented from digging [further]. (TA.)

تصفّى
5 تصفّى ذ [It became cleared, or clarified]. (K in art. نطب.)

تَصَافَيْنَا
6 تَصَافَيْنَا ذ We regarded one another, or acted reciprocally, with purity, or sincerity, [of mind, or] of love, or affection; syn. تَخَالَصْنَا. (S. [See also 3.])

اصطفاهُ
8 اصطفاهُ ذ : see 1, last sentence but one. ― -b2- Also He took it clear, limpid, or pure; (M, TA;) and so [accord. to SM, which, however, I think doubtful,] ↓ استصفاهُ, which is expl. in the K as signifying he reckoned it clear, limpid, or pure; though the former meaning is assigned in the M to اصطفاهُ only. (TA.) ― -b3- And He chose, made choice of, selected, elected, or preferred, it, (S, M, K,) namely, a thing; (M;) as also ↓ استصفاهُ. (M, K.) And اِصْطَفَيْتُ كَذَا عَلَى كَذَا I chose such a thing in preference to such a thing. (TA.) But اِصْطِفَآءُ اللّٰهِ عِبَادَهُ [sometimes means God's creating his servants pure; for it] is sometimes by his bringing them into existence clear from the admixture that is found in others: and sometimes it is by his choice and judgment. (TA.)

10 اـِسْتَصْفَوَ see 1, last sentence but one, in two places: ― -b2- see also 8, in two places: ― -b3- and see 4.

صَفًا
صَفًا ذ Stones: or smooth stones: and one thereof is termed صَفَاةٌ: [i. e. the former word is a coll. gen. n., and the latter is its n. un.:] the two words being like حَصًى and حَصَاةٌ: (Msb:) or صَفَاةٌ signifies a smooth rock: (S:) or a hard and smooth stone, large, and such as does not give growth to anything: (M, K:) and the pl. of this is صَفًا [improperly thus termed a pl.] (S, M, K) and صَفَوَاتٌ, (M, K,) and (S, M, K) that of صَفًا, (M, K, *) not of صَفَاةٌ, (M,) أَصْفَآءٌ and صُفِىٌّ (S, M, K) and صِفِىٌّ: (M, K:) or صَفًا signifies stones that are broad and smooth: (ISk, TA:) and [accord. to F,] ↓ صَفْوَآءُ signifies the same as صَفَاةٌ, as also صَفْوَانَةٌ [in the CK erroneously written صَفْوَاة], of which the pl. is ↓ صَفْوَانٌ and ↓ صَفَوَانٌ, (K,) which last is said by El-Hلfidh to be a mistaken pronunciation of صَفْوَانٌ; (TA;) [but correctly,] ↓ صَفْوَآءُ [which is a quasi-pl. n.] and ↓ صَفْوَانٌ [a coll. gen. n.] (As, T, S, M, TA) of which the sing. or n. un. is صَفْوَانَةٌ (S, M, TA) signify the same as صَفًا, (As, T, M, TA,) or stones, (S,) or soft, smooth stones; (TA;) or ↓ صَفْوَانٌ is used as a pl. and as a sing.; as a pl. meaning smooth stones, one of which is termed صَفْوَانَةٌ; and as a sing., stone, or a stone: (Msb:) the dual of صَفًا is صَفَوَانِ. (ISk, TA.) مَا تَنْدَى صَفَاتُهُ is a prov., (S,) applied to the niggardly, like مَا يَبِضُّ حَجَرُهُ, (S, in art. بض,) meaning (assumed tropical:) No good is obtained from him. (TA in that art.) And one says also, قَرَعَ صَفَاتَهُ, meaning (assumed tropical:) He im- pugned his character; blamed, or censured, him; or spoke against him. (Mgh in art. غمز.) ― -b2- الصَّفَا A certain place in Mekkeh (S, Msb) may be masc. or fem., as meaning either the مَكَان or the بُقْعَة. (Msb.) ― -b3- [بِنْتُ صَفًا, accord. to Reiske, as stated by Freytag, signifies The echo.]

صَفْوٌ
صَفْوٌ ذ Clearness, limpidness, or purity; contr. of كَدَرٌ; (M, K;) like [the inf. ns.] صَفَآءٌ and صُفُوٌّ [&c. when used as simple substs.: see 1, first sentence]. (K.) See also صَفَآءٌ, below. ― -b2- Also, and ↓ صَفْوَةٌ and ↓ صِفْوَةٌ and ↓ صُفْوَةٌ, (S, M, Msb, K,) but only with fet-h when without ة, (AO, S,) The clear, or pure, part, or portion, of a thing; (S, M, Msb, K;) the best, or choice, part, or portion; (TA;) and so ↓ صَفِىٌّ, (K, * TA,) of a thing. (K, TA.) One says المَآءِ ↓ صَفْوَةُ, (T, TA,) and المَالِ, (AO, T, S, TA,) and الآخَآءِ, (T, TA,) and ↓ صِفْوَتُهُ, (AO, T, S, TA,) and ↓ صُفْوَتُهُ, (AO, S,) [i. e. The clear, or pure, part, or portion, or the best, or choice, of water, and of property, and of brothers,] but only صَفْوُ الاـِهَالَةِ [the clear, or pure, part, or portion, or the best, or choice, of the grease, or melted fat, &c.]. (T, TA.) And Mohammad is said to be اللّٰهِ مِنْ خَلْقِهِ ↓ صَفْوَةُ and ↓ مُصْطَفَاهُ [i. e. God's choice one, or elect, or favourite, of his creatures]: (S:) and [in like manner] Adam is said to be اللّٰهِ ↓ صَفِىُّ i. e. the chosen one, or elect, of God. (TA.)

صَفَاةٌ
صَفَاةٌ ذ as meaning صَافِيَةٌ: see صَافٍ. -A2- Also n. un. of صَفًا [q. v.].

صَفْوَةٌ
صَفْوَةٌ ذ : see صَفْوٌ, in three places.

صُفْوَةٌ
صُفْوَةٌ ذ : see صَفْوٌ, in two places.

صِفْوَةٌ
صِفْوَةٌ ذ : see صَفْوٌ, in two places. ― -b2- One says also, فِى الاـِنَآءِ صِفْوَةٌ مِنْ مَآءٍ, or خَمْرٍ, i. e. [In the vessel is] a small quantity [of water, or of wine]. (M.)

صَفْوَآءُ
صَفْوَآءُ ذ : see صَفًا, in two places.

يَوْمٌ صَفْوَانُ
يَوْمٌ صَفْوَانُ ذ , (S, M, K,) and ↓ صَافٍ, (M, K,) A day in which the sun is clear, and which is very cold: (S:) or a cold day, (K,) or a very cold day, (M,) without clouds and without thickness [of the air]. (M, K.) ― -b2- صَفْوَانُ is also a name of The second of the days of cold: (K, TA:) so called because the sky therein is clear of clouds: [as a proper name,] it is determinate, and imperfectly decl. (TA. [See also صُفَيَّةُ.]) -A2- صَفْوَانٌ [as a coll. gen. n., of which the n. un. is with ة; and said to be used as a sing. and as a pl.]: see صَفًا, in three places.

صَفَوَانٌ
صَفَوَانٌ ذ : see صَفًا.

صَفَآءٌ
صَفَآءٌ ذ an inf. n. of صَفَا. (S, M, &c. [See 1, first sentence.]) ― -b2- [It is often used by moderns as meaning (assumed tropical:) Serenity of life, and of the mind; freedom from trouble; comfort; content; complacency; happiness, joy, or pleasure: and so, sometimes, ↓ صَفْوٌ.] ― -b3- Also (tropical:) [Reciprocal purity or sincerity of mind, or of love or affection, or of brotherly affection; or pure, or sincere, reciprocal love &c.;] a subst, from صَافَاهُ. (TA.)

صَفِىٌّ
صَفِىٌّ ذ : see صَافٍ. ― -b2- Also (tropical:) A friend who regards one, or behaves towards one, with reciprocal purity or sincerity of love or affection, or of brotherly affection: (S, * M, * K, TA:) pl. أَصْفِيَآءُ. (TA.) One says, فُلَانٌ صَفِىُّ فُلَانٍ (assumed tropical:) [Such a man is the friend &c. of such a man]: and فُلَانَةُ صَفِىُّ فُلَانٍ and صَفِيَّتُهُ (assumed tropical:) [Such a woman is the friend, &c. of such a man]. (Ham p. 430.) ― -b3- See also صَفْوٌ, in two places. ― -b4- Also (tropical:) The portion, of the spoil, which the chief, or commander, chooses for himself before the division; (S, Msb, K, TA;) and so ↓ صَفِيَّةٌ, of which the pl. is صَفَايَا: (S, Msb:) or, accord. to As, صَفَايَا is pl. of صَفِىٌّ, which signifies the portion which the chief chooses for himself, exclusively of his companions, such as the horse, and that which cannot be divided among the army: or, as AO says, the portion which the chief chose for himself, after [taking] the fourth part, such as the she-camel, and the horse, and the sword, and the girl or young woman; and thus it continued to be in the case of El-Islلm, but the fourth became reduced to the fifth. (Msb.) ― -b5- Also, applied to a she-camel, (S, M, K,) and to a ewe, or she-goat, (S,) Abounding with milk; (S, M, K;) or so ↓ صَفِيَّةٌ: (Z, TA:) or the former, a she-camel whose milk lasts throughout the year: (IAar, TA in art. شكر:) pl. of the former, (Sb, S, M, K,) or of the latter, (Z, TA,) as above: (Sb, S, M, Z, K:) Sb says that it is not pluralized with ا and ت because the sing. is without ة. (M.) ― -b6- And A palm-tree (نَخْلَةٌ) abounding with fruit; (M, K;) or so ↓ صَفِيَّةٌ: (Z, TA:) pl. of the former, (TA,) or of the latter, as above. (Z, TA.)

صَفِيَّةٌ
صَفِيَّةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in three places.

صُفَيَّةُ
صُفَيَّةُ ذ a name of The first of the days of cold: (K, TA:) so called because the sky therein is clear of clouds. (TA. [See also صَفْوَانُ.])

صَافٍ
صَافٍ ذ Clear, limpid, or pure; free from كَدَر [or turbidness, &c.]; (Msb;) and so ↓ صَفِىٌّ, applied to anything. (M.) Applied to pasturage, the former word may mean Clear of dried-up leaves or similar rubbish: or it may be formed by transposition from صَائِفٌ, meaning “ of the [season called] صَيْف, ” and so belonging to art. صيف. (M. [See also صَافٍ in another sense as formed by transposition from صَائِفٌ, voce صَافٌ, in art. صوف.]) In the phrase اللَّوْنِ ↓ صَفَاةُ applied by the poet Kutheiyir-'Azzeh to honey (جَنَاةُ النَّحْلِ), and expl. as meaning Clear in respect of colour, [ISd says,] I think that صفاة is originally صَفِيَة, as a possessive epithet. (M.) [صَافٍ is also applied to a sword, and the like, as meaning Bright, or free from rust.] And in the Kur xxii. 37, [instead of the common reading صَوَافَّ, pl. of صَافٌّ and صَافَّةٌ,] some read صَوَافِىَ, [pl. of صَافِيَةٌ, as well as of صَافٍ applied to irrational animals,] as meaning that the animals there mentioned are [to be regarded as] things purely [or exclusively] belonging to God. (TA.) ― -b2- See also صَفْوَانُ. -A2- Also A certain fish, which [it is said] chews the cud; pl. صَوَافٍ. (TA.)

صَافِيَةٌ
صَافِيَةٌ ذ [fem. of صَافٍ, q. v. ― -b2- And also, as a subst.,] (tropical:) One of what are termed صَوَافِى الاـِمَامِ, which means the towns, or villages, of those who have rebelled against him, which the Imلm [or Khaleefeh] chooses for himself [as his peculiar property]: (A, TA:) or, as in the T, الصَّوَافِى signifies what the Sultلn appropriates exclusively to those persons whom he specially favours: or, as some say, it means the possessions and lands which their owners have abandoned, or of which the owners have died leaving no heirs thereof. (TA.)

مِصْفَاةٌ
مِصْفَاةٌ ذ i. q. رَاوُوقٌ; (S, MA, K, TA;) i. e. A strainer; (MA; [thus accord. to modern usage;]) a clarifier; i. e. a thing from which clearing, or clarifying, is effected; called by the vulgar مصفيَّة [i. e. مِصْفَيَّة, and also مِصْفَايَة]: pl. مَصَافٍ. (TA.)

عَسَلٌ مُصَفًّى
عَسَلٌ مُصَفًّى ذ [Clarified honey; or] honey cleared of the floating particles, or motes, or the like, that had fallen into it. (TA.)

مُصْطَفًى
مُصْطَفًى ذ : see صَفْوٌ, last sentence.

##### Türkçe

**صَفَا**
1 **صَفَا** ذ , (S, M, Msb,) muzâri‘i **يَصْفُو**, (S, Msb,) mastarı **صَفَآءٌ** (S, M, Msb, K *) ve **صُفُوٌّ** (M, Msb, K *) ve **صَفْوٌ** (K, * TK) ve **صَفْوَةٌٰ** ve **صِفْوَةٌ**, (MA,) şarap yahut içecek hakkında, (S,) yahut su hakkında, (TK,) yahut bir şey hakkında, (M,) berrak, duru yahut saf idi veya oldu; **كَدِرَ**’nin zıddı; (S, M, K; *) yahut **الكَدَر**’den [yani bulanıklık, koyuluk yahut çamurluluk] beri idi; (Msb;) yahut karışımdan beri idi. (Er-Rلghib, TA.) Ve havaya yahut atmosfere denilerek, bulutsuz idi veya oldu; buluttan herhangi bir parçacıktan beri. (M, K.) [Ve o, mecazen, hayat hakkında; ve zihin yahut kalp hakkında; ve sevgi yahut muhabbet hakkında; vb. de söylenir.] ― -b2- **صَفَتْ**, (AA, S, M, K,) muzâri‘i **تَصْفُو**; (AA, S;) ve **صَفُوتْ**; (M, K;) dişi deve hakkında, (AA, S, M, K,) ve koyun yahut dişi keçi hakkında, (AA, S,) sütçe bol oldu. (AA, S, M, K.) -A2- **صَفَا الشَّىْءَ** O, şeyin berrak yahut saf kısmını yahut payını aldı; (M, TA;) bunun gibi **استصفى** ↓ **صَفْوَهُ**; (M;) ve ↓ **استصفاهُ** [tek başına] aynı manaya gelir; (K, TA;) bunun gibi ↓ **اصطفاهُ**; (Er-Rلghib, TA;) yahut onun en iyi yahut seçkin kısmını yahut payını aldı. (TA.) Sen dersin, **صَفَوْتُ القِدْرَ**: pişirme kabının [içindekinin] berrak yahut saf kısmını yahut payını aldım. (S.)

**صفّاهُ**
2 **صفّاهُ** ذ , mastarı **تَصْفِيَةٌ**, onu, yani şarabı yahut içeceği, (S, TA,) **رَاوُوق** [yahut **مِصْفَاة**] vasıtasıyla berraklaştırdı yahut durulttu. (TA.) Ve ondan, içine düşmüş olan yüzen parçacıkları yahut zerreleri yahut benzerini giderdi; (TA;) yahut **صفّاهُ مِنَ القَذَى** böyle. (Msb.) ― -b2- Ve **صفّى عَرَمَتَهُ**, mastarı yukarıdaki gibi, ayıklanmış tahıl yahut hububat yığınını savurdu. (TA.)

**صافاهُ**
3 **صافاهُ** ذ , (S, M, K, TA,) mastarı **مُصَافَاةٌ**, (TA,) (mecaz:) ona karşılıklı zihin saflığı yahut içtenlikle baktı yahut davrandı; yahut sevgi yahut muhabbetin karşılıklı saflığı yahut içtenliği ile; eş anlamlısı **خَالَصَهُ**; (S, خلص maddesinde;) ona gerçek yahut içten kardeşçe muhabbet gösterdi; (M, K, TA;) bunun gibi ↓ **اصفاهُ**; (K;) yahut **الوُدَّ** ↓ **اصفاهُ**, (S, Msb,) yahut **المَوَدَّةَ**, (TA,) ona saf yahut içten sevgi yahut muhabbet gösterdi; (S, Msb, TA;) ve [aynı şekilde] ayrıca **صافاهُ الاـِخَآءَ** da denir. (TA.)

**اصفاهُ الشَّىْءَ**
4 **اصفاهُ الشَّىْءَ** ذ O, şeyi onun için kıldı; yahut şeyi ona, sırf, mutlak yahut münhasıran tahsis etti yahut ayırdı. (TA.) ― -b2- Ayrıca iki yerde 3’e bak. ― -b3- Ve **اصفاهُ** (S, Msb, K, TA) **بِالشَّىْءِ** (S) yahut **بِكَذَا** (K, TA) (mecaz:) onu başkalarına tercih ederek seçti (S, Msb, K, TA) şey için yahut ona şeyi yahut böyle bir şeyi vermek için; (S, K, TA;) ve onu, şey ile yahut böyle bir şey ile, başkalarının üstünde yahut başkalarından, yahut başkalarına münhasır olarak, özellikle, hususi olarak yahut özel surette ayırdı. (TA.) ― -b4- Ve **اصفى عِيَالَهُ بِشَىْءٍ قَلِيلٍ** (varsayılan mecaz:) ailesini yahut ev halkını az yahut kıt bir şeyle kanaat ettirdi yahut doyurdu. (TA.) ― -b5- **اصفى الأَمِيرُ دَارَ فُلَانٍ** demektir ki (varsayılan mecaz:) emir yahut vali, falanın evinde olanı aldı: (S, * TA:) ve **مَالَهُ** ↓ **استصفى** (mecaz:) onun bütün malını aldı. (S, K, TA.) -A2- **اصفى**, lâzım, (mecaz:) **مِنَ المَالِ** [maldan] ve **مِنَ الأَدَبِ** [edep/terbiye ve güzel yetişmeden, nazik meziyetlerden, vb.] yoksun yahut mahrum oldu: (S, K, TA:) sanki onlardan arınmış gibi. (TA.) ― -b2- Ve (mecaz:) o (bir adam, TA) kadınlar sebebiyle menisinden tükenmiş oldu: (Az, K, TA:) yahut cinsel ilişkiden kesildi. (IKtt, TA.) ― -b3- Ve **اصفت** tavuğa denilerek, (varsayılan mecaz:) yumurtlamayı kesti: (S, M, K, TA:) sanki berraklaştı gibi. (TA.) ― -b4- Bundan dolayı, (TA,) şaire denilerek **اصفى**, (mecaz:) şiir söylemeyi yahut şairlik etmeyi kesti. (S, M, A, K, * TA.) -A3- **اصفى القَوْمُ** Kavim, develerinde ve koyunlarında yahut keçilerinde sütçe bolluğa sahip oldu. (TA.) -A4- Kazıcıya denilerek **اصفى**, taşa (**صَفًا**, M, TA, yani **حَجَرًا**, TA) ulaştı; böylece [onunla] geri çevrildi, (M, TA,) yahut [daha fazla] kazmaktan alıkondu. (TA.)

**تصفّى**
5 **تصفّى** ذ [Berraklaştı yahut duruldu]. (K, نطب maddesinde.)

**تَصَافَيْنَا**
6 **تَصَافَيْنَا** ذ Biz birbirimize, [zihin] saflığı yahut içtenlikle, [yahut] sevgi yahut muhabbetle, karşılıklı baktık yahut karşılıklı davrandık; eş anlamlısı **تَخَالَصْنَا**. (S. [Ayrıca 3’e bak.])

**اصطفاهُ**
8 **اصطفاهُ** ذ : 1’e, sondan bir önceki cümleye bak. ― -b2- Ayrıca onu berrak, duru yahut saf olarak aldı; (M, TA;) ve böyle [SM’ye göre; ancak ben bunu şüpheli görüyorum,] ↓ **استصفاهُ**; ki K’da “onu berrak, duru yahut saf saydı” manasında açıklanmıştır; hâlbuki önceki mana M’de yalnız **اصطفاهُ**’ya verilmiştir. (TA.) ― -b3- Ve onu, yani bir şeyi, seçti, seçip aldı, seçkin kıldı, seçti yahut tercih etti; (S, M, K;) (M;) bunun gibi ↓ **استصفاهُ**. (M, K.) Ve **اِصْطَفَيْتُ كَذَا عَلَى كَذَا**: böyle bir şeyi böyle bir şeye tercih ederek seçtim. (TA.) Fakat **اِصْطِفَآءُ اللّٰهِ عِبَادَهُ** [bazen Allah’ın kullarını saf yaratması manasına gelir; zira o] bazen onları, başkalarında bulunan karışımdan arınmış olarak varlığa getirmesi iledir: ve bazen de onun seçmesi ve hükmü iledir. (TA.)

10 **اـِسْتَصْفَوَ** 1’e, sondan bir önceki cümleye, iki yerde bak: ― -b2- ayrıca 8’e, iki yerde bak: ― -b3- ve 4’e bak.

**صَفًا**
**صَفًا** ذ Taşlar: yahut düz taşlar: ve bunun bir tanesine **صَفَاةٌ** denir: [yani birincisi cem‘î cins isim, ikincisi onun tekil ismidir:] iki kelime **حَصًى** ve **حَصَاةٌ** gibidir: (Msb:) yahut **صَفَاةٌ** düz kaya demektir: (S:) yahut sert ve düz, büyük, ve hiçbir şeyin bitmesine imkân vermeyen taş: (M, K:) ve bunun çoğulu **صَفًا**’dır [uygunsuz olarak böylece çoğul diye adlandırılmıştır] (S, M, K) ve **صَفَوَاتٌ**, (M, K,) ve (S, M, K) **صَفًا**’nın, (M, K, *) **صَفَاةٌ**’nın değil, (M,) çoğulu **أَصْفَآءٌ** ve **صُفِىٌّ** (S, M, K) ve **صِفِىٌّ**: (M, K:) yahut **صَفًا** geniş ve düz taşlar demektir: (ISk, TA:) ve [F’ye göre] ↓ **صَفْوَآءُ**, **صَفَاةٌ** ile aynı manaya gelir; bunun gibi ↓ **صَفْوَانَةٌ** [CK’da yanlışlıkla **صَفْوَاة** yazılmıştır]; bunun çoğulu ↓ **صَفْوَانٌ** ve ↓ **صَفَوَانٌ**’dır, (K,) ki bu sonuncusunun **صَفْوَانٌ**’un hatalı bir telaffuzu olduğu El-Hلfidh tarafından söylenmiştir; (TA;) [fakat doğru olarak,] ↓ **صَفْوَآءُ** [ki o, yarı-çoğul isimdir] ve ↓ **صَفْوَانٌ** [cem‘î cins isim] (As, T, S, M, TA) ki bunun tekili yahut tekil ismi **صَفْوَانَةٌ**’dır (S, M, TA) **صَفًا** ile aynı manaya gelir, (As, T, M, TA,) yahut taşlar, (S,) yahut yumuşak, düz taşlar; (TA;) yahut ↓ **صَفْوَانٌ** çoğul olarak da tekil olarak da kullanılır; çoğul olarak düz taşlar manasında, bunlardan birine **صَفْوَانَةٌ** denir; tekil olarak ise taş, yahut bir taş: (Msb:) **صَفًا**’nın tesniyesi **صَفَوَانِ**’dır. (ISk, TA.) **مَا تَنْدَى صَفَاتُهُ** bir darbımeseldir, (S,) cimriye uygulanır; **مَا يَبِضُّ حَجَرُهُ** gibi, (S, بض maddesinde,) manası (varsayılan mecaz:) ondan hiçbir hayır elde edilmez. (TA, o maddede.) Ve ayrıca **قَرَعَ صَفَاتَهُ** da denir; manası (varsayılan mecaz:) onun ahlâkına dil uzattı; onu ayıpladı yahut kınadı; yahut onun aleyhinde konuştu. (Mgh, غمز maddesinde.) ― -b2- **الصَّفَا** Mekke’de belirli bir yerdir (S, Msb); ya müzekker ya müennes olabilir; zira ya **مَكَان** ya da **بُقْعَة** manasınadır. (Msb.) ― -b3- [**بِنْتُ صَفًا**, Freytag’ın naklettiğine göre Reiske’ye göre, Yankı manasına gelir.]

**صَفْوٌ**
**صَفْوٌ** ذ Berraklık, duruluk yahut saflık; **كَدَرٌ**’ün zıddı; (M, K;) [mastarlardan] **صَفَآءٌ** ve **صُفُوٌّ** [&c. basit isimler olarak kullanıldıklarında: 1’in ilk cümlesine bak] gibidir. (K.) Aşağıda **صَفَآءٌ**’a da bak. ― -b2- Ayrıca, ve ↓ **صَفْوَةٌ** ve ↓ **صِفْوَةٌ** ve ↓ **صُفْوَةٌ**, (S, M, Msb, K,) fakat ة’siz olduğunda yalnız fetḥa ile, (AO, S,) bir şeyin berrak yahut saf kısmı yahut payı; (S, M, Msb, K;) en iyi yahut seçkin kısmı yahut payı; (TA;) ve böyle ↓ **صَفِىٌّ**, (K, * TA,) bir şey hakkında. (K, TA.) **المَآءِ** ↓ **صَفْوَةُ** denir, (T, TA,) ve **المَالِ**, (AO, T, S, TA,) ve **الآخَآءِ**, (T, TA,) ve ↓ **صِفْوَتُهُ**, (AO, T, S, TA,) ve ↓ **صُفْوَتُهُ**, (AO, S,) [yani suyun, malın ve kardeşlerin berrak yahut saf kısmı yahut payı, yahut en iyisi yahut seçkini]; fakat yalnız **صَفْوُ الاـِهَالَةِ** [yağın yahut eritilmiş içyağının vb. berrak yahut saf kısmı yahut payı, yahut en iyisi yahut seçkini]. (T, TA.) Ve Muhammed’in **اللّٰهِ مِنْ خَلْقِهِ** ↓ **صَفْوَةُ** ve ↓ **مُصْطَفَاهُ** olduğu söylenir [yani Allah’ın mahlûkatından seçkini yahut seçilmişi yahut gözdesi]: (S:) ve [aynı şekilde] Âdem’in **اللّٰهِ** ↓ **صَفِىُّ** olduğu söylenir; yani Allah’ın seçilmişi yahut seçkini. (TA.)

**صَفَاةٌ**
**صَفَاةٌ** ذ **صَافِيَةٌ** manasında: **صَافٍ**’a bak. -A2- Ayrıca **صَفًا**’nın tekil ismidir [ona bak].

**صَفْوَةٌ**
**صَفْوَةٌ** ذ : üç yerde **صَفْوٌ**’a bak.

**صُفْوَةٌ**
**صُفْوَةٌ** ذ : iki yerde **صَفْوٌ**’a bak.

**صِفْوَةٌ**
**صِفْوَةٌ** ذ : iki yerde **صَفْوٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca şöyle denir: **فِى الاـِنَآءِ صِفْوَةٌ مِنْ مَآءٍ**, yahut **خَمْرٍ**, yani [kapta] az bir miktar [su yahut şarap] vardır. (M.)

**صَفْوَآءُ**
**صَفْوَآءُ** ذ : iki yerde **صَفًا**’ya bak.

**يَوْمٌ صَفْوَانُ**
**يَوْمٌ صَفْوَانُ** ذ , (S, M, K,) ve ↓ **صَافٍ**, (M, K,) güneşin berrak olduğu ve çok soğuk olan gün: (S:) yahut soğuk gün, (K,) yahut çok soğuk gün, (M,) bulutsuz ve [havanın] koyuluğu olmaksızın. (M, K.) ― -b2- **صَفْوَانُ** ayrıca soğuk günlerin ikincisinin adıdır: (K, TA:) onda gökyüzü buluttan berrak olduğu için böyle adlandırılmıştır: [özel ad olarak] belirli olup gayr-i munsarıftır. (TA. [Ayrıca **صُفَيَّةُ**’ye bak.]) -A2- **صَفْوَانٌ** [cem‘î cins isim olarak; tekili ة iledir; ve tekil ve çoğul olarak kullanıldığı söylenir]: üç yerde **صَفًا**’ya bak.

**صَفَوَانٌ**
**صَفَوَانٌ** ذ : **صَفًا**’ya bak.

**صَفَآءٌ**
**صَفَآءٌ** ذ **صَفَا**’nın mastarıdır. (S, M, vb. [1’in ilk cümlesine bak.]) ― -b2- [Çağdaşlarca çoğu kez (varsayılan mecaz:) hayatın ve zihnin sükûneti; sıkıntıdan beri oluş; rahat; kanaat; hoşnutluk; mutluluk, sevinç yahut haz manasında kullanılır: ve bazen ↓ **صَفْوٌ** da böyle.] ― -b3- Ayrıca (mecaz:) [zihnin yahut sevgi ve muhabbetin yahut kardeşçe muhabbetin karşılıklı saflığı yahut içtenliği; yahut saf yahut içten karşılıklı sevgi vb.;] **صَافَاهُ**’dan bir isimdir. (TA.)

**صَفِىٌّ**
**صَفِىٌّ** ذ : **صَافٍ**’a bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz:) kişiye, sevgi yahut muhabbetin yahut kardeşçe muhabbetin karşılıklı saflığı yahut içtenliği ile bakan yahut öyle davranan dost: (S, * M, * K, TA:) çoğulu **أَصْفِيَآءُ**. (TA.) **فُلَانٌ صَفِىُّ فُلَانٍ** denir (varsayılan mecaz:) [falan kimse falanın dostudur vb.]: ve **فُلَانَةُ صَفِىُّ فُلَانٍ** ve **صَفِيَّتُهُ** denir (varsayılan mecaz:) [falan kadın falanın dostudur vb.]. (Ham p. 430.) ― -b3- Ayrıca iki yerde **صَفْوٌ**’a bak. ― -b4- Ayrıca (mecaz:) ganimetten, taksimden önce reis yahut kumandanın kendisi için seçtiği pay; (S, Msb, K, TA;) ve böyle ↓ **صَفِيَّةٌ**, bunun çoğulu **صَفَايَا**’dır: (S, Msb:) yahut As’a göre **صَفَايَا**, **صَفِىٌّ**’nin çoğuludur; o da reisin, arkadaşlarından münhasır olarak, kendisi için seçtiği paydır; at gibi, ve ordu arasında bölüştürülemeyen şey: yahut AO’nun dediği gibi, reis, dörtte biri [aldıktan] sonra kendisi için seçtiği paydır; dişi deve, at, kılıç, kız yahut genç kadın gibi; ve bu, İslâm’da da böyle sürüp gitti; fakat dörtte bir beşte bire indirildi. (Msb.) ― -b5- Ayrıca dişi deveye, (S, M, K,) ve koyun yahut dişi keçiye, (S,) uygulanarak, sütçe bol; (S, M, K;) yahut böyle ↓ **صَفِيَّةٌ**: (Z, TA:) yahut birincisi, sütü yıl boyunca devam eden dişi deve: (IAar, شكر maddesinde TA:) birincinin, (Sb, S, M, K,) yahut ikincinin, (Z, TA,) çoğulu yukarıdaki gibi: (Sb, S, M, Z, K:) Sb der ki tekil ة’siz olduğu için ا ve ت ile çoğullaştırılmaz. (M.) ― -b6- Ve meyvesi bol bir hurma ağacı (**نَخْلَةٌ**); (M, K;) yahut böyle ↓ **صَفِيَّةٌ**: (Z, TA:) birincinin, (TA,) yahut ikincinin, yukarıdaki gibi, çoğulu. (Z, TA.)

**صَفِيَّةٌ**
**صَفِيَّةٌ** ذ : üç yerde bir önceki paragrafa bak.

**صُفَيَّةُ**
**صُفَيَّةُ** ذ soğuk günlerin birincisinin adıdır: (K, TA:) onda gökyüzü buluttan berrak olduğu için böyle adlandırılmıştır. (TA. [Ayrıca **صَفْوَانُ**’a bak.])

**صَافٍ**
**صَافٍ** ذ Berrak, duru yahut saf; **كَدَر**’den [yahut bulanıklıktan vb.] beri; (Msb;) ve böyle ↓ **صَفِىٌّ**, herhangi bir şeye uygulanarak. (M.) Otlak hakkında birinci kelime, kurumuş yapraklardan yahut benzeri döküntülerden arınmış manasına gelebilir: yahut **صَائِفٌ**’ten kalb ile yapılmış olabilir; “**صَيْف** mevsimine ait” manasında; böylece صيف maddesine aittir. (M. [Ayrıca صوف maddesinde, **صَافٌ** lafzında, **صَائِفٌ**’ten kalb ile yapılmış başka bir manada **صَافٍ**’a da bak.]) Şair Kutheiyir-‘Azzeh’in bala (**جَنَاةُ النَّحْلِ**) uyguladığı **اللَّوْنِ** ↓ **صَفَاةُ** terkibinde, ve “renk bakımından berrak” diye açıklanmıştır; [ISd der ki,] bence **صفاة** aslında, nisbet sıfatı olarak, **صَفِيَة**’dir. (M.) [**صَافٍ** kılıca ve benzerine de, parlak yahut pastan beri manasında uygulanır.] Ve Kur’ân xxii. 37’de, [yaygın kıraat olan **صَوَافَّ** ( **صَافٌّ** ve **صَافَّةٌ**’nin çoğulu) yerine] bazıları **صَوَافِىَ** okur; [**صَافِيَةٌ**’nin ve akılsız canlılara uygulandığında **صَافٍ**’ın çoğulu,] manası: orada zikredilen hayvanlar Allah’a sırf [yahut münhasıran] ait şeylerdir. (TA.) ― -b2- Ayrıca **صَفْوَانُ**’a bak. -A2- Ayrıca geviş getirdiği [söylenen] belirli bir balık; çoğulu **صَوَافٍ**. (TA.)

**صَافِيَةٌ**
**صَافِيَةٌ** ذ [**صَافٍ**’ın müennesi, ona bak. ― -b2- Ve ayrıca isim olarak,] (mecaz:) **صَوَافِى الاـِمَامِ** denilen şeylerden biri; bu, ona karşı isyan etmiş olanların şehirleri yahut köyleri demektir; İmam [yahut halife] bunları kendisi için [özel mülk olarak] seçer: (A, TA:) yahut T’de olduğu üzere, **الصَّوَافِى** sultanın, özellikle kayırdığı kimselere münhasır olarak tahsis ettiği şey demektir: yahut bazılarına göre, sahiplerinin terk ettiği, yahut sahipleri ölüp de bunlara varis bırakmadığı mülkler ve araziler demektir. (TA.)

**مِصْفَاةٌ**
**مِصْفَاةٌ** ذ **رَاوُوقٌ** ile aynı: (S, MA, K, TA;) yani süzgeç; (MA; [çağdaş kullanıma göre böyle;]) durultucu; yani durultmanın yahut berraklaştırmanın onunla yapıldığı şey; avam tarafından **مصفيَّة** [yani **مِصْفَيَّة**, ve ayrıca **مِصْفَايَة**] diye adlandırılır: çoğulu **مَصَافٍ**. (TA.)

**عَسَلٌ مُصَفًّى**
**عَسَلٌ مُصَفًّى** ذ [Durultulmuş bal; yahut] içine düşmüş olan yüzen parçacıklardan yahut zerrelerden yahut benzerinden arındırılmış bal. (TA.)

**مُصْطَفًى**
**مُصْطَفًى** ذ : **صَفْوٌ**’a, son cümleye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صفَا
صفَا U ( n. ac. صَفْو 1 ,  صَفْوَة 1t ,  صِفْوَة 2t ,  صَفَآء [ 22A ] ,

صُفُوّ
صُفُوّ [ 27 ] ),
a.  Was pure, clear, limpid; was clear, serene ( sky ); was free from malice ( heart ).

b.  see VIII .

صَفَّوَ
صَفَّوَ II ,
a.  Cleared; clarified; filtered, strained; decanted ( wine ).

b.  Winnowed ( corn ).

صَاْفَوَ
صَاْفَوَ III ,
a.  Was sincere, open with; had a sincere affection for.

أَصْفَوَ
أَصْفَوَ IV ,
a.  see II (a) , ( b ).

c.  Left off laying ( hen ); left off making verses ( poet ).

d.  [ acc. &  Bi ], Preferred to, liked better than.

e.  Had in abundance.

f.  Assigned, apportioned to.

g.  see X (b) .

تَصَاْفَوَ
تَصَاْفَوَ VI ,
a.  Were fast friends.

b.  Made friends, became reconciled.

اِصْتَفَوَ
اِصْتَفَوَ VIII ( T )
a.  Chose, took, picked out the best of.

اِسْتَصْفَوَ
اِسْتَصْفَوَ X ,
a.  see VIII .

b.  Took the whole of.

c.  Considered pure, good; deemed sincere.

صَفْو
صَفْو 1 ,
a.  Clearness, limpidness, purity, pureness; serenity: sincerity, sincere affection.

b.  Clear, pure, limpid; serene.

c.  The best, the choice of.

صَفْوَة
صَفْوَة 1t ,
a.  see 1 (c) .

b.  Familiar friend; favourite.

c.  [ coll. ], Ashes.

صِفْوَة
صِفْوَة 2t ,  صُفْوَة 3t ,
a.  see 1 (c) &  1t ( b ).

صَفَاة
صَفَاة [ 4tA ] , ( pl. صَفًا [ 4A ] ,

أَصْفَآء
أَصْفَآء [ 38A ] ),
a.  صَفَوَات ,  صُِفِيّ Rock, stone; boulder.

مِصْفَاة
مِصْفَاة [ 20tA ] , ( pl. مَصَافٍ ),
a.  Strainer; filter.

b.  Colander.

صَافٍ
صَافٍ [ 21 ],
a.  Limpid, clear, pure; unsullied.

صَفَآء
صَفَآء [ 22A ] ,  صَفَاوَة [ 22t ] ,
a.  see 1 (a) .

صَفِيّ
صَفِيّ [ 25I ] , ( pl. أَصْفِيَآء [ 68I ] ),
a.  Pure, clear; unmixed.

b.  Sincere.

c.  Chosen; elect.

d.  see 1t (b) .

صَفْوَانَة
صَفْوَانَة [ 33t ] , ( pl. صَفْوَاْنُ 33 ,  صَفَوَاْن 36 ),
a.  see 4t .

مِصْفَايَة
مِصْفَايَة [ 45t ]
a.  [ coll. ],  see 20t .

مُصَغًّى
مُصَغًّى [ N. P.
a.  II], Clarified.

تَصْفِيَة
تَصْفِيَة [ N. Ac.
a.  II], Clarification. filtration; distillation.

مُصْطَفًى
مُصْطَفًى [ N. P.
a.  VIII], Chosen; choice; elect.

b.  Mustapha ( proper name ).

##### Türkçe

**صفَا**
**صفَا** U (mastar: **صَفْو** 1, **صَفْوَة** 1t, **صِفْوَة** 2t, **صَفَآء** [22A], **صُفُوّ** **صُفُوّ** [27]),
a. Saf, berrak, duru oldu; (gök) açık, sakin oldu; (kalp) kinden uzak oldu.

b. VIII’e bak.

**صَفَّوَ**
**صَفَّوَ** II,
a. Berraklaştırdı; durulttu; süzdü, süzgeçten geçirdi; (şarabı) dekante etti.

b. (tahılı) savurdu.

**صَاْفَوَ**
**صَاْفَوَ** III,
a. -e karşı içten, açık oldu; ona karşı içten bir sevgi besledi.

**أَصْفَوَ**
**أَصْفَوَ** IV,
a. II (a), (b)’ye bak.

c. Yumurtlamayı bıraktı (tavuk); şiir söylemeyi bıraktı (şair).

d. [mef‘ûl ve **بِ** ile], -e tercih etti, -den daha çok sevdi.

e. Bolca sahip oldu.

f. -e tahsis etti, paylaştırdı.

g. X (b)’ye bak.

**تَصَاْفَوَ**
**تَصَاْفَوَ** VI,
a. Sıkı dostlar oldular.

b. Dostlaştılar, barıştılar.

**اِصْتَفَوَ**
**اِصْتَفَوَ** VIII (T)
a. Seçti, aldı, en iyisini seçip ayırdı.

**اِسْتَصْفَوَ**
**اِسْتَصْفَوَ** X,
a. VIII’e bak.

b. Tamamını aldı.

c. Saf, iyi saydı; içten kabul etti.

**صَفْو**
**صَفْو** 1,
a. Berraklık, duruluk, saflık, arılık; sükûnet: içtenlik, içten sevgi.

b. Berrak, saf, duru; sakin.

c. En iyi, seçkin olan.

**صَفْوَة**
**صَفْوَة** 1t,
a. 1 (c)’ye bak.

b. Yakın dost; gözde.

c. [cem‘î], kül.

**صِفْوَة**
**صِفْوَة** 2t, **صُفْوَة** 3t,
a. 1 (c) ve 1t (b)’ye bak.

**صَفَاة**
**صَفَاة** [4tA], (çoğulu **صَفًا** [4A], **أَصْفَآء** **أَصْفَآء** [38A]),
a. **صَفَوَات**, **صُِفِيّ** kaya, taş; iri kaya parçası.

**مِصْفَاة**
**مِصْفَاة** [20tA], (çoğulu **مَصَافٍ**),
a. Süzgeç; filtre.

b. Kevgir.

**صَافٍ**
**صَافٍ** [21],
a. Duru, berrak, saf; lekesiz.

**صَفَآء**
**صَفَآء** [22A], **صَفَاوَة** [22t],
a. 1 (a)’ya bak.

**صَفِيّ**
**صَفِيّ** [25I], (çoğulu **أَصْفِيَآء** [68I]),
a. Saf, berrak; karışmamış.

b. İçten.

c. Seçilmiş; seçkin.

d. 1t (b)’ye bak.

**صَفْوَانَة**
**صَفْوَانَة** [33t], (çoğulu **صَفْوَاْنُ** 33, **صَفَوَاْن** 36),
a. 4t’ye bak.

**مِصْفَايَة**
**مِصْفَايَة** [45t]
a. [cem‘î], 20t’ye bak.

**مُصَغًّى**
**مُصَغًّى** [ism-i mef‘ûl
a. II], Berraklaştırılmış.

**تَصْفِيَة**
**تَصْفِيَة** [mastar
a. II], Berraklaştırma; süzme; damıtma.

**مُصْطَفًى**
**مُصْطَفًى** [ism-i mef‘ûl
a. VIII], Seçilmiş; seçkin; mümtaz.

b. Mustapha (özel ad).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صفو
صَفَا - يَصْفُو - صَفَا - صَفْوَان - أصْفَى - يُصْفِي - صَفَّى - يُصَفِّي - مُصَفَّى - اصْطَفى - يَصْطَفِيْ - مُصْطََفى - مُصْطَفَيْن
صَفَا - يَصْفُوْ + الكائن أو الشيء: يصير لوحده وبمفرده ولا يبقى معه أحد من غيره: يخلو من الكدر والشوائب والملوثات
صَفِيَ - يَصْفى + الكائن أو الشيء: (من العامية الشامية - المؤلف) يبقى في مكانه بعد أن يذهب ما سواه مما كان معه: يذهب كل ما كان يخالطه ولا يبقى إلا هو وحده
صَفاء: اسم فعل " صَفَا - يَصْفُو "
صَفَا - الصَّفَا: صخر أو حجر الصفا المعروف في السعي في الحج: ويبدو أنه سمي بذلك لأنه صخر أملس صافٍ لا يشوبه كدر
صَفْوَان: على وزن " فعلان ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " صَفَا - يَصْفُو ": الشيء، وخاصة الصخر، الأملس الناعم الزلق الذي لا يستقر عليه شيء فيشوبه ويكدره
أَصْفى - يُصْفِي: على وزن " أفعل " من " صَفَا - يَصْفُو ": جعله " يَصْفُو ": جعله صافياً خالياً من الكدر والشوائب والملوثات والنواقص
﴿أفأصفاكم ربكم بالبنين واتخذ من الملائكة إناثا﴾: أجعلكم صافيين بالبنين، فلم يكدركم بالبنات: أجعل لكم البنين بشكل صاف لا يشوبه ملوث وكدر البنات
صَفَّى - يُصَفِّي: على وزن " فَعَّل " من " صَفَا - يَصْفُو ": جعله " يَصْفُو " على وجه التكرار والشدة: عمل على شيء فنقاه وصفاه من الشوائب بحرص وعناية
مُصَفَّى: اسم مفعول من " صَفَّى - يُصَفِّي ": نقي وخال من الشوائب بشكل جيد
اصْطَفى - يَصْطَفِي+ كائن + كائناً أو شيئاً + من كائنات أو أشياء: على وزن " افتعل " من " صَفَا - يَصْفُو ": أصلها " اصْتَفى - يَصْتَفي": قام بفعل " صَفَا - يَصْفُو " بشكل ذاتي وبحرص وعناية: فصله عن ما يشوبه من غيره وجعله مفرداً نقياً خالصاً
﴿الله يصطفي من الملائكة رسلا ومن الناس﴾: يفصل الذي يريده منهم عن سواهم الذين يشوبونهم ويخالطوهم: كناية على أنه يختار وينتقي الأجود الذي يميزه من الباقين الذين لا يريدهم
اصْطَفى - يَصْطَفي+ كائن + كائناً + على كائن آخر: اختاره ثم فصله وميزه ورفعه عل الآخرين: اختار لنفسه كائناً وفضله على الكائن الآخر
مُصْطَفَى: اسم مفعول من " اصْطَفى - يَصْطَفي ": المختار بعناية بحيث يكون صافياً لا يشوبه كدر ولا شائبة مكروهة ومُنَفِّرَة
مُصْطَفَيْن - الْمُصْطَفَيْنَ: جمع " مُصْطَفَى"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الصفاء والنقاء والخلو من الملوثات والقذر والعيوب"، وهي:
بَرِئَ - يَبْرُؤُ، طَهُرَ- يَطْهُرُ، صَفَا - يَصْفُوْ، خَلَصَ - يَخْلُصُ، زَكا - يَزْكو، عَذَُبَ - يَعْذُبُ
الصفا
 	﴿إن الصفا والمروة من شعائر الله فمن حج البيت أو اعتمر فلا جناح عليه أن يطوف بهما ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم(158)﴾ البقرة
صفوان
 ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة
أصفى
 ﴿أفأصفاكم ربكم بالبنين واتخذ من الملائكة إناثا إنكم لتقولون قولا عظيما(40)﴾ الإسراء ﴿أم اتخذ مما يخلق بنات وأصفاكم بالبنين (16)﴾ الزخرف
مصفى
 ﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربينوأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم (15)﴾ محمد
اصطفى كائناً على كائن آخر
 ﴿أاصطفى البنات على البنين (153)﴾ الصافات
 	﴿لو أراد الله أن يتخذ ولدا لاصطفى مما يخلق ما يشاء سبحانه هو الله الواحد القهار(4)﴾ الزمر
 	﴿الله يصطفي من الملائكة رسلا ومن الناس إن الله سميع بصير(75)﴾ الحج ﴿قل الحمد لله وسلام على عباده الذين اصطفى أالله خير أما يشركون(59)﴾ النمل
 	﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم إلا من سفه نفسه ولقد اصطفيناه في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين (130)﴾ البقرة ﴿إن الله اصطفى آدم ونوحا وآل إبراهيم وآل عمران على العالمين (33)﴾ آل عمران ﴿قال ياموسى إني اصطفيتك على الناس برسالاتي وبكلامي فخذ ما آتيتك وكن من الشاكرين(144)﴾ الأعراف
 	﴿وإنهم عندنا لمن المصطفين الأخيار (47)﴾ ص ﴿ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه ومنهم مقتصد ومنهم سابق بالخيرات بإذن الله ذلك هو الفضل الكبير(32)﴾ فاطر
 	﴿وإذ قالت الملائكة يامريم إن الله اصطفاك وطهرك واصطفاك على نساء العالمين (42)﴾ آل عمران
 	﴿وقال لهم نبيهم إن الله قد بعث لكم طالوت ملكا قالوا أنى يكون له الملك علينا ونحن أحق بالملك منه ولم يؤت سعة من المال قال إن الله اصطفاه عليكم وزاده بسطة في العلم والجسم والله يؤتي ملكه من يشاء والله واسع عليم(247)﴾ البقرة
اصطفى لكم
 ﴿ووصى بها إبراهيم بنيه ويعقوب يابني إن الله اصطفى لكم الدين فلا تموتن إلا وأنتم مسلمون(132)﴾ البقرة
مصطفى- المصطفين
 ﴿وَإِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنْ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ(47)﴾ ص
مختار الصحاح
● [صفا] ص ف ا: الصَّفَاءُ ممدود ضد الكدر وقد صَفا الشراب يصفو صَفاءً و صَفَّاهُ غيره تَصْفِيةً و صَفْوَةُ الشيء خالصه يقال محمد صلى الله عليه وسلم صفوة الله من خلقه و مُصْطَفَاهُ أبو عبيدة يقال له َُصِفْوةُ مالي بالحركات الثلاث فإذا نزعوا الهاء قالوا صَفْوُ مالي بفتح الصاد لا غير و الصَّفَاةُ صخرة ملساء والجمع صَفاً مقصور و أصْفاءٌ و صُفِيٌّ على فعول و الصَّفْواءُ الحجارة وكذا الصَّفْوانُ الواحدة صَفْوانَةٌ قلت ومنه قوله تعالى ﴿كمثل صفوان عليه تراب﴾ و الصَّفَا موضع بمكة و المِصْفاةُ الراووق و الصَّفِيُّ المُصَافِي و الصَّفِيُّ ما يصطفيه الرئيس من المغنم لنفسه قبل القسمة وهو الصَّفِيَّةُ أيضا والجمع صَفايا و أصْفاهُ الود أخلصه له و صَافاهُ و تَصَافَيا تخالصا و اصْطَفَاه اختاره
الراغب
صفو
- أصل الصفاء: خلوص الشيء من الشوب، ومنه الصفا، للحجارة الصافية. قال تعالى: }إن الصفا والمروة من شعائر الله﴿[البقرة/158]، وذلك اسم لموضع مخصوص، والاصطفاء: تناول صفو الشيء، كما أن الاختيار: تناول خيره، والاجتباء: تناول جبايته. واصطفاء الله بعض عباده قد يكون بإيجاده تعالى إياه صافيا عن الشوب الموجود في غيره، وقد يكون باختيار وبحكمه وإن لم يتعر ذلك من الأول، قال تعالى:﴾الله يصطفي من الملائكة رسلا ومن الناس﴿[الحج/75]،﴾إن الله اصطفى آدم ونوحا﴿[آل عمران/ 33]،﴾اصطفاك وطهرك واصطفاك﴿[آل عمران/42]،﴾اصطفيتك على الناس﴿[الأعراف/144]،﴾وإنهم عندنا لمن المصطفين الأخيار﴿[ص/47]، واصطفيت كذا على كذا، أي: اخترت.﴾أصطفى البنات على البنين﴿[الصافات/153]،﴾وسلام على عباده الذين اصطفى﴿[النمل/59]،﴾ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا{ [فاطر/32]، والصفي والصفية: ما يصطفيه الريئس لنفسه، قال الشاعر:
- 282 - لك المرباع منها والصفايا
(هذا شطر بيت لعبد الله بن عنمة يخاطب بسطام بن قيس، وعجزه:
وحكمك والنشيطة والفضول
وهو في اللسان (صفا) ؛ وأساس البلاغة (صفا) ؛ والأصمعيات ص 37.
ومطلع القصيدة:
لأم الأرض ويل ما أجنت * غداة أضر بالحسن السبيل)
وقد يقالان للناقة الكثيرة اللبن، والنخلة الكثيرة الحمل، وأصفت الدجاجة: إذا انقطع بيضها كأنها صفت منه، وأصفى الشاعر: إذا انقطع شعره تشبيها بذلك، من قولهم: أصفى الحافر: إذا بلغ صفا، أي: صخرا منعه من الحفر، كقولهم: أكدى وأحجر (يقال: أكدى الحافر: إذا حفر فبلغ الكدا، وهي الصخور. اللسان (كدا). ومثله: أحجر)، والصفوان كالصفا، الواحدة: صفوانة، قال تعالى: }كمثل صفوان عليه تراب{ [البقرة/264]، ويقال: يوم صفوان: صافي الشمس، شديد البرد.
ملخص اللسان
1.     الصَّفْوُ والصَّفَاءُ، مَمْدودٌ: نَقِيضُ الكَدَرِ
2.     صفَا الشيءُ والشَّرابُ يَصْفُو صَفاءً وصُفُوّاً، وصَفْوُهُ وصَفْوَتُه وصِفْوَتُه  وصُفْوَتُه: ما صَفَا منه، وصَفَّيْتُه أَنَا تَصْفِيَةً. وصَفْوَةُ كُلِّ  شيءٍ: خالِصُهُ من صَفْوَة المالِ وصَفْوَةِ الإخَاء
3.     والصَّفاءُ: مَصْدَرُ الشيءِ الصافي. وإذا أَخَذَ صَفْوَ ماءٍ من غدِيرٍ
4.     الصَّفِيُّ من الغنيمة ما اخْتارَه الرئيس من  المَغْنَمِ واصْطَفاه لنَفْسِه قبلَ القسْمَةِ منْ فَرسٍ أَو سيفٍ أَو  غيره
5.     واسْتَصْفَيْتُ الشيء إذا اسْتَخْلَصْتَه.
6.     الصَّوافِي: الأَمْلاكُ والأَرض التي جَلا عَنْها أَهْلُها أَو ماتُوا ولا  وارِثَ لَها، واحدتها صافِيَةٌ.
7.     واسْتَصْفَى الشيءَ واصْطَفاه: اختارَهُ. واسْتَصْفَى صَفْوَ الشيء: أَخَذَه.
8.      الليث: الصَّفَاءُ  مُصافاة المَوَدَّةِ والإخاءِ.
9.     والصَّفاةُ: صخْرةٌ مَلْساءُ ،
10.                        الصَّفا العريضُ من الحِجارَةِ الأَمْلَسُ، جمع صَفاةٍ  يكتَبُ بالأَلف، فإذا ثُنِّي قيل صَفَوانِ
لسان العرب
● - صفا: الصَّفْوُ والصَّفَاءُ، مَمْدودٌ: نَقِيضُ الكَدَرِ، صفَا الشيءُ  والشَّرابُ يَصْفُو صَفاءً وصُفُوّاً، وصَفْوُهُ وصَفْوَتُه وصِفْوَتُه  وصُفْوَتُه: ما صَفَا منه، وصَفَّيْتُه أَنَا تَصْفِيَةً. وصَفْوَةُ كُلِّ  شيءٍ: خالِصُهُ من صَفْوَة المالِ وصَفْوَةِ الإخَاء. الكسائي: هو  صُفْوَةُ المَاءِ وصِفْوَةُ الماءِ، وكذلك المالُ. وقال أَبو عبيدة: يقال له  صَفْوَةُ مالِي وصِفْوَةُ مالِي وصُفْوَة مالِي، فإذا نَزَعُوا الهاءَ  قالوا له صَفْوُ مالِي، بالفتح لا غير. وفي حديث عَوفِ بن مالك: لَهُمْ  صِفْوَةُ أَمْرِهِمْ؛ الصِّفْوةُ، بالكَسْرِ: خِيارُ الشيء وخُلاصَتُه وما  صَفَا منه، فإذا حذفت الهاء فتحت الصاد، وهو صَفْوُ الإهالَة لا غيرُ.  والصَّفاءُ: مَصْدَرُ الشيءِ الصافي. وإذا أَخَذَ صَفْوَ ماءٍ من غدِيرٍ قال:  اسْتَصْفَيْتُ صَفْوَةً. وصَفَوْتُ القِدْرَ إذا أَخَذْتَ صَفْوَتَها.  والمِصْفَاةُ: الرَّاووُقُ. وفي الإناءِ صِفْوَةٌ مِن مَاءٍ أَوْ خَمْرٍ  أَي قَلِيلٌ. وصَفَا الجَوُّ: لم تكن فيه لُطْخَةُ غَيْمٍ. ويومٌ صافٍ  وصَفْوانُ إذا كان صَافِيَ الشَّمْس لا غَيْمَ فيه ولا كَدَرَ وهو شدِيدُ  البَرْدِ. وقولُ أَبي فَقْعَسٍ في صِفَةِ كَلإٍ: خَضِعٌ مَضِغٌ صافٍ  رَتِعٌ؛ أَراد أَنَّه نَقِيُّ من الأَغْثَاءِ والنَّبْتِ الذي لا خَيْرَ فيه،  فإذا كان ذلك فهو من هذا الباب، وقد يكون صَافٍ مقلوباً من صائِفٍ أَي  أَنه نَبْتٌ صَيْفِيٌّ فقُلِبَ، فإذا كان هذا فليس من هذا الباب وإنما هو  من باب ص ي ف. أَبو عبيد: الصَّفِيُّ من الغنيمة ما اخْتارَه الرئيس من  المَغْنَمِ واصْطَفاه لنَفْسِه قبلَ القسْمَةِ منْ فَرسٍ أَو سيفٍ أَو  غيره، وهو الصَّفيَّةُ أَيضاً، وجَمْعُه صَفايا؛ وأَنشد لعبد الله بن  عَنَمة يخاطب بِسْطامَ بنَ قَيْسٍ:  لَكَ المِرْباعُ فِيها والصَّفَايا،  وحُكْمُكَ والنَّشِيطَةُ والفُضولُ  وفي الحديث: إنْ أَعْطَيْتُمُ الخُمُس وسهمَ النبي، صلى الله عليه  وسلم، والصَّفِيَّ فأَنْتُم آمِنُونَ؛ قال الشعبي: الصفيّ عِلْقٌ تَخَيَّرَهُ  رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، منَ المَغْنم، كانَ منه صَفِيَّةُ  بنتُ حُيَيٍّ؛ ومنه حديث عائشة: كانت صَفِيَّةُ من الصَّفَايا، تَعْني  صَفِيَّة بنْتَ حُيَيٍّ كانتْ من غَنيمَةِ خَيْبَرَ.  واسْتَصْفَيْتُ الشيء إذا اسْتَخْلَصْتَه. ومن قرأَ: فاذكُروا اسمَ  اللهِ عَلَيْها صَوافِيَ، بالياء، فَتفسيرهُ أَنَّها خالصَة لله تعالى يذْهَب  بها إلى جمع صافية؛ ومنه قيل للضِّيَاع التي يَسْتَخْلِصُها السلطانُ  لخاصته: الصَّوَافِي. وفي حديث عليّ والعباس، رضي الله عنهما: أَنهما  دَخَلا على عمر، رضي الله عنه، وهُما يَخْتَصِمان في الصَّوافِي التي أَفاءَ  اللهُ على رسولِه، صلى الله عليه وسلم، من أَموال بَني النَّضِير؛  الصَّوافِي: الأَمْلاكُ والأَرض التي جَلا عَنْها أَهْلُها أَو ماتُوا ولا  وارِثَ لَها، واحدتها صافِيَةٌ. واسْتَصْفَى صَفْوَ الشيء: أَخَذَه.  وصَفَا الشيءَ: أَخَذَ صَفْوَه؛ قال الأَسْودُ بن يَعْفُرَ:  بَهَالِيلُ لا تَصْفُو الإمَاءُ قُدُورَهُمْ،  إذا النَّجْمُ وافَاهُمْ عِشاءً بشَمْأَلِ  وقول كثير عزة:  كأَنَّ مَغارِزَ الأَنْيابِ منْها،  إذا ما الصُّبْحُ نَوَّرَ لانْفِلاقِ،  صَلِيتُ غَمامَةٍ بجَناةِ نَحْلٍ،  صَفَاةِ اللَّوْنِ طَيِّبَةِ المَذَاقِ  قال ابن سيده:؛ قيل في تفسير صَفاةُ اللَّوْنِ صَافِيةٌ، قال: وهو عندي  فَعِلَةٌ على النَّسَب كأَنه صَفِيَةٌ، قُلِب إلى صَفَاةٍ، كما قيل  ناصَاةٌ وباناةٌ. واسْتَصْفَى الشيءَ واصْطَفاه: اختارَهُ. الليث: الصَّفَاءُ  مُصافاة المَوَدَّةِ والإخاءِ. والاصْطِفاءُ: الاخْتِيارُ، افْتِعالٌ  من الصَّفْوَةِ. ومنه: النبِيُّ، صلى الله عليه وسلم، صَفْوَةُ الله منْ  خَلْقِه ومُصْطَفاةُ، والأَنْبِياءُ المُصْطَفَوْنَ، وهم من المُطْطَفَين  إذا اخْتِيرُوا، وهُمُ المُصْطَفُون إذا اختاروا، وهذا بضم الفاء.  وصَفِيُّ الإنْسانِ: أَخُوهُ الذي يُصافِيه الإخاءَ. والصَِّفِيُّ: المُصافِي.  وأَصْفَيْتُه الوُدَّ: أَخْلَصْته وصَافيتُه. وتَصافَيْنا: تخالَصْنا.  وصافَى الرجلَ: صَدَقَهُ الإخاءَ. وصَفِيُّكَ: الذي يُصافِيكَ.  والصَّفِيُّ: الخالِصُ من كلِّ شيءٍ. واصْطفاه: أَخذَه صفيّاً؛ قال أَبو  ذؤيب:عَشِيَّةَ قامتْ بالفِناء كأَنها  عَقيلَةُ نَهْبٍ تُصْطَفى وتَغُوجُ  وفي الحديث: إن الله لا يَرْضى لعبدهِ المُؤمِن إذا ذَهَبَ بصَفِيَّه  من أَهلِ الأَرض فصَبَر واحْتَسَب بثَوابٍ دونَ الجنةِ؛ صَفِيُّ الرجلِ:  الذي يصافِيهِ الوُدَّ ويُخْلِصُه له، فَعِيلٌ بمعنى فاعلٍ أَو مفعول.  وفي الحديث: كَسانِيه صَفِيِّي عُمَرُ أَي صديقي. وناقةٌ صَفِيٌّ أَي  غَزيرةٌ كثيرةُ اللبنِ، والجمعُ صَفايا؛ قال سيبويه: ولا يُجمَع بالأَلف  والتاء لأَن الهاء لم تَدْخُلْه في حَدِّ الإفرادِ، وقد صَفُوَتْ وصَفَتْ.  وفي حديث عوف بن مالك: تَسْبِيحةٌ في طَلَب حاجَةٍ خيرٌ من لَقُوحٍ  صَفِيٍّ في عامِ لَزْبَةٍ، هي الناقة الغزيرةُ، وكذلك الشاة. ويقال: ما كانت  الناقةُ والشاةُ صَفِيّاً ولقد صَفَتْ تَصْفُو، وكذلك الإبلُ. وبنو فلانٍ  مُصْفُونَ إذا كانت غنمُهُمْ صَفايا، والنَّخْلة كذلك. ونَخْلةٌ  صَفِيٌّ: كثيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفايا. ويقال: أَصْفَيْتُ فلاناً بكذا  وكذا إذا آثرْتَه به. الأَصمعي: الصَّفْواءُ والصَّفْوانُ والصَّفا، مقصور،  كلُّه واحدٌ؛ وأَنشد لامرئ القيس:  كُمَيتٌ يَزِلُّ اللِّبْدُ عن حالِ مَتْنِه،  كما زَلَّتِ الصَّفْواءُ بالمُتَنَزَّلِ  (* وفي رواية أخرى: يُزِلُّ  اللِبدَ. والمُتَنزِّل بدل والمُتنزّل).  ابن السكيت: الصَّفا العريضُ من الحِجارَةِ الأَمْلَسُ، جمع صَفاةٍ  يكتَبُ بالأَلف، فإذا ثُنِّي قيل صَفَوانِ، وهو الصَّفْواءُ أَيضاً؛ ومنه  الصَّفا والمروةُ، وهما جَبَلانِ بين بَطْحاء مَكَّة والمَسْجِد، وفي  الحديث ذِكرُهما. والصَّفا: اسم أَحد جبلَي المَسْعى. والصَّفا: موضِعٌ  بمكة.والصَّفاةُ: صخْرةٌ مَلْساءُ. يقال في المَثَل: ما تَنْدى صفَاتُه. وفي  حديث معاوية: يَضْرِبُ صَفاتَها بمِعْوَلِه، هو تمثيلٌ أَي أَجْتَهد  عليه وبالغَ في امْتحانهِ واخْتِباره؛ ومنه الحديث: لا تُقْرَعُ لهمْ  صَفاةٌ أَي لا يَنالهم أَحدٌ بسُوءٍ. ابن سيده: الصَّفاةُ الحَجر الصَّلْدُ  الضُّخْمُ الذي لا يُنبِتُ شيئاً، وجمعُ الصَّفاة صَفَواتٌ وصَفاً،  مقصور، وجمع الجمع أَصْفاءٌ وصُفِيٌّ وصِفيٌّ؛ قال الأَخيل:  كأَن مَتْنَيْهِ، مِنَ النَّفِيِّ،  مواقعُ الطَّيْر على الصُّفِيِّ  كذا أَنشده متنيه؛ والصحيح مَتْنَيَّ كما أَنشده ابن دريد لأَن بعده:  من طول إشْرافي على الطَّويِّ  قال ابن سيده: وإنما حَكَمنا بأَن أَصْفاءً وصُفيّاً إنما هو جمع صَفاً  لا جمع صَفاةٍ لأَن فَعَلةً لا تُكَسَّر على فُعُولٍ، إنما ذلك لَفَعْلة  كبَدْرَةٍ وبُدورٍ، وكذلك أَصْفاءٌ جمعُ صَفاً لا صَفاةٍ لأَن فَعَلةً  لا تجمع على أَفْعالٍ. وهو الصَّفْواءُ: كالشَّجْراءِ، واحدتُها صَفاةٌ،  وكذلك الصَّفْوانُ واحدَته صَفوانةٌ. وفي التنزيل: كمثل صَفْوانٍ عليه  تُرابٌ؛ قال أَوس ابن حجر:  على ظَهْرِ صَفْوانٍ كأَن مُتُونَه  عُلِلْنَ بدُهْنٍ يُزْلِقُ المُتَنَزِّلا  وفي حديث الوحْي: كأَنها سِلْسلَةٌ على صَفْوانٍ. وأَصْفى الحافِرُ:  بلَغ الصَّفا فارْتَدَع. وأَصْفى الشاعرُ: انقطَع شِعْرُه ولم يقلْ شِعْراً.  ابن الأَعرابي: أَصْفى الرجلُ إذا أَنْفَدَت النساءُ ماءَ صُلْبهِ.  وأَصْفي الرجلُ من المالِ والأَدَبِ أي خلا. وأَصْفى الأَمِيرُ دارَ فلانٍ؛  واسْتَصْفى مالَه إذا أَخذه كلَّه. وأَصْفَتِ الدَّجاجةُ إصْفاءً:  انْقطَع بيضُها.  والصَّفا: اسم نهرٍ بعيْنهِ؛ قال لبيد يصف نخلاً:  سُحُقٌ يُمَتِّعُها الصَّفا وسَرِيُّهُ،  عُمُّ نَواعِمُ، بينهنَّ كرومُ  وبالبحرين نهرٌ يَتَخَلَّجُ من عينِ مُحَلِّمٍ يقال له الصَّفا،  مقصورٌ. وصَفِيٌّ: اسم أبي قيس بن الأَسْلَتِ السُّلَمي. وصَفْوانُ:  اسم.
مقاييس اللغة:
(صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال:
لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])
والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها.
ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ.
ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد:
* كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) *
ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ.
القاموس المحيط:
و الصَّفْوُ نَقِيضُ الكَدَرِ، كالصَّفا والصُّفُوِّ، وصَفْوَةُ الشيءِ، مُثَلَّثَةً ما صَفا منه، كَصَفْوِهِ.
وصَفا الجَوُّ: لم يَكُنْ فيه لَطْخَةُ غَيْمٍ. ويَوْمٌ صافٍ وصَفْوانُ: بارِدٌ بلا غَيْمٍ وكَدَرٍ. واسْتَصْفَاهُ: أخَذَ منه صَفْوَهُ، واخْتارَهُ، كاصْطَفاهُ، وعَدَّهُ صَفِيًّا، و مالَهُ: أخَذَهُ كُلَّهُ. وصافاهُ: صَدَقَهُ الإِخاءَ، كأصْفَاهُ. والصَّفِيُّ، كَغَنِيٍّ: الحَبيبً المُصافي، و من الغَنيمَةِ: ما اخْتارَهُ الرَّئِيسُ لنَفْسِه قَبْلَ القِسْمَةِ، وخالِصُ كلِّ شيءٍ، والناقةُ الغَزِيرَةُ ج: صَفايَا، وقد صَفَتْ وصَفُوَتْ، والنَّخْلَةُ الكَثيرةُ الحَمْلِ، ومحمدُ بنُ المُصَفَّى: ثِقَةٌ. والصَّفاةُ: الحَجَرُ الصَّلْدُ الضَّخْمُ لا يُنْبِتُ ج: صَفَواتٌ وصَفاً جج: أصْفاءٌ وصُفِيٌّ وصِفِيٌّ، كالصَّفْواءِ والصَّفْوانَةِ ج: صَفْوانٌ، ويُحَرَّكُ. وأصْفَى من المالِ والأَدَبِ: خَلا، وأنْفَذَتِ النِّساءُ ماءَ صُلْبِه، و فُلاناً بِكذا: آثَرَهُ، و الشاعِرُ: لم يَقُلْ شِعْراً، و الدَّجاجَةُ: انْقَطَعَ بَيْضُها. والصَّفا: من مَشاعِرِ مَكَّةَ بِلِحْفِ أبي قُبَيْسٍ، وابْتَنَيْتُ على مَتْنِه دَاراً فَيْحاءَ، ونَهْرٌ بالبَحْرَيْنِ. والمِصْفاةُ: الراوُوقُ. وأوَّلُ أيَّامِ البَرْدِ: صُفَيَّةُ، كَسُمَيَّةَ، وثانيها صَفْوانُ. وكسُمَيَّةَ: ماءٌ. وكثُمامَة: ع. وكَجَمَزَى: ع.
تاج العروس:
و ( الصفو نقيض الكدر كالصفا ) هكذا في النسخ بالقصر وفي الصحاح بالمد يقال صفا الشراب يصفو صفاء وقال الراغب الصفاء خلوص الشئ من الشوه ( والصفو ) كعلو والصفوة مثله ( وصفوة الشئ مثلثة ما صفا منه ) وخلص ومنه محمد صلى الله عليه وسلم صفوة الله من خلقه أي خالصه ( كصفوه ) قال أبو عبيدة يقال له صفوة مالى وصفوة مالى وصفوة مالى فإذا نزعوا الهاء قالوا له صفو مالى بالفتح لا غير كذا في الصحاح وفي التهذيب صفوة كل شئ خالصه من صفوة المال والاخاء وهو صفوة الماء بالفتح والكسر وكذا المال وهو صفو الاهالة لا غير ( وصفا الجو ) صفواو صفاء ( لم يكن فيه لطخة غيم ويوم صاف وصفوان ) أي ( بارد ) أو شديد البرد ( بلاغيم ) فيه ( ولا كدر ) وفى الصحاح يوم صفوان إذا كان صافى الشمس شديد البرد ( واستصفاه أخذ منه صفوه ) أي خياره وفى التهذيب استخلصه ( كاصطفاه ) قال الراغب الاصطفاء تناول صفوا لشئ كما ان الاختيار تناول خيره ومنه محمد صلى الله عليه وسلم مصطفاه أي مختاره واصطفاء الله عبده قد يكون بايجاده اياه صافيا عن الشوب الموجود في غيره وقد يكون باختياره وحكمه ومن الاول ان الله اصطفى آدم ونوحا وقوله تعالى وانه لمن المصطفين الاخيار واصطفيت كذا على كذا اخترته ومنه قوله تعالى اصطفى البنات على البنين ( و ) استصفاه ( عده صفيا ) كذا في النسخ والصواب أعده صفيا كما هو نص المحكم ولكنه قاله في الاصطفاء دون الاستصفاء وأنشد لابي ذؤيب عشية قامت بالفناء كأنها * عقيلة نهب تصطفى وتعوج ( و ) استصفى ( ماله أخذه كله ) وهو مجاز ( وصافاه ) مصافاة ( صدقه الاخاء ) والمودة والاسم منه الصفاء وهو مجاز ( كاصفاه ) يقال أصفاه المودة أي أخلصها اياه وهو مجاز أيضا ( والصفى كغنى الحبيب المصافى ) الذى يصافيك الاخاء وهو صفيى من بين اخواني وهم اصفيائي وهو مجاز ( و ) الصفى ( من الغنمية ما اختاره الرئيس لنفسه قبل القسمة ) من فرس أو سيف أو جارية وهو مجاز والجمع الصفايا ومنه قول الشاعر وهو عبد الله بن عنمة الضبى
لك المرباع منها والصفايا * وحكمك والنشيطة والفضول وفى المصباح قال الاصمعي الصفايا جمع صفى وهو ما يصطفيه الرئيس لنفسه دون أصحابه مثل الفرس ومالا يستقيم ان يقسم على الجيش لقلته وكثرة الجيش وقال أبو عبيدة كان رئيس القوم في الجاهلية إذا غزا بهم فغنم أخذ المرباع من الغنمية ومن الاسرى ومن السبى قبل القسمة على أصحابه فصار هذا الربع خمسا في الاسلام قال والصفى ان يصطفى لنفسه بعد الربع شيأ كالناقة والفرس والسيف والجارية والصفى في الاسلام على تلك الحالة ( و ) الصفى ( خالص كل شئ ) ومختاره ومنه آدم صفى الله أي خالصه
ومختاره ( و ) الصفى ( الناقة الغزيرة ) اللبن ( ج صفايا ) قال سيبويه لا تجمع بالالف والتاء لان الهاء لم تدخل في حد الافراد ( و ) يقال ما كانت الناقة والشاة صفيا و ( قد صفت ) تصفو عن أبى عمرو وعليه اقتصر الجوهرى ( وصفوت ) أيضا ككرمت عن ابن سيده ( و ) الصفى ( النخلة الكثيرة الحمل ) والجمع صفايا وما أخصر سياق الزمخشري حيث قال وناقة ونخلة صفى كثيرة اللبن والحمل وهن صفايا ( ومحمد بن المصفى ) الحمصى على صيغة اسم المفعول عن بقية وابن عيينة وعنه أبو داود والنسائي وابن ماجه وأبو عروبة وابن فيل حافظ ( ثقة ) توفى سنة 246 ( والصفاة الحجر الصلد الضخم ) الذى ( لا ينبت ) شيأ كذا في المحكم وفى الصحاح الصفاة صخرة ملساء يقال في المثل ما تندى صفاته ( ج صفوات ) محركة ( وصفا ) مقصور ( جج ) جمع الجمع ( أصفاء ) هو جمع صفا ( وصفى ) على فعول ( وصفى ) بالكسر مع تشديد الياء وبهما روى قول رؤبة كان متنى من النفى * مواقع الطير على الصفى ( كالصفواء والصفوانة ج صفوان ) بالفتح ( ويحرك ) وقال الحافظ في الفتح وهم من فتح الفاء قال ابن سيده وانما حكمنا بان اصفاء وصفيا انما هو جمع صفا لا جمع صفاة لان فعلة لا تكسر على فعول انما ذلك لفعلة كبدرة وبدور وكذا اصفاء جمع صفا لا صفاة لان فعلة لا تجمع على أفعال والصفواء كالشجراء واحدتها صفاة وكذا الصفوان واحدته صفوانة ومنه قوله تعالى كمثل صفوان عليه تراب وفى التهذيب والصفواء والصفوان والصفا مقصور كله واحد قاله الاصمعي وقال ابن السكيت الصفا العريض من الحجارة الا ملس جمع صفاة يكتب بالالف واذ اثنى قيل صفوان وهى الصفواء أيضل وفى الصحاح الصفاة جمعها صفا واصفاء وصفى على فعول والصفواء الحجارة اللينة الملس قال الشاعر * كما زلت الصوفاء بالمتنزل * وكذلك الصفوان الواحدة صفوانة عن أبى عبيدة ( و ) من المجاز ( أصفى ) فلان ( من المال و ) من ( الادب ) إذا ( خلا ) عنهما نقله الجوهرى كانه خلص منهما ( و ) أصفى الرجل إذا ( انفدت النساء ماء صلبه ) نقله الازهرى وقال ابن القطاع إذا انقطع عن الجماع وهو مجاز ( و ) أصفى فلان ( فلانا بكذا ) إذا ( آثره ) به واختصه وهو مجاز ( و ) أصفى ( الشاعر لم يقل شعرا ) كذا في التهذيب وفى الصحاح والمحكم والاساس انقطع شعره وهو مجاز وتقول أنا شاكرك الذى يصفى وشاعرك الذى لا يصفى ( و ) أصفت ( الدجاجة انقطع بيضها ) كأنها صفت وأصفى الشاعر مأخوذ منه قاله الراغب ( والصفامن مشاعر مكة ) شرفها الله تعالى وهو جبل صغير ( بلحف ) جبل ( أبى قبيس ) ومنه قوله تعالى ان الصفا والمروة من شعائر الله ( وابتنيت على متنه دا ا فيحاء ) أي واسعة وبها ختم المصنف كتابه هذا كما سيأتي في خاتمة الكتاب ( و ) الصفا ( نهر بالحرين ) يختلج من عين محلم قال لبيد يصف نخلا سحق يمتعها الصفا وسريه * عم نواعم بينهن كروم ( والمصفاة ) بالكسر ما يصفى منه وهو ( الرووق ) والجمع المصافى والعامة تقول المصفية ( وأول أيام البرد ) يقال له ( صفية كسمية وثانيها صفوان ) لصفاء السماء فيهما عن الغيم وهو معرفة لا ينصرف ( و ) صفية ( كسمية ماء ) لبنى جعفر بن كلاب وأيضا ماءة لبنى أسد بها هضب أحمر ينسب إليها قاله نصر ( و ) صفاية ( كثمامة ع و ) صفوي ( كجمزى ع ) * ومما يستدرك عليه صفاه تصفية أزال القذى عنه ومنه العسل المصفى وصفى الشراب بالراووق وفى الاناء صفوة من ماء أو خمر بالكسر أي قليل وكلأصاف بقى من الاغثاء وصفا الشئ أخذ صفوه ومنه صفوت القد إذا أخذت صفوتها قال الاسود بن يعفر بها ليل لا تصفو الاماء قدورهم * إذا النجم وافاهم عشاء بشمأل وجناة صفاة اللون أي صافيته على النسب والصفية من مال المغنم كالصفى والجمع الصفايا كعطية وعطايا نقله الجوهرى وهذه صوافي الامام لما يصطفيه من قرى من استعصى عليه وهو مجاز كما في الاساس وفى التهذيب الصوافى ما يستخلصه السلطان لخاصته وقيل الصوافى الاملاك والاراضي التى جلا عنها أهلها أو ماتوا ولا وراث لها واحدها صافية والصافى سمكة تجتر والجمع الصوافى وآل الصافى باليمن وقرئ فاذكروا اسم الله عليها صوافي بالياء يعنى انها خالصة لله تعالى وأصفى عياله بشئ قليل أرضاهم وصادف الصياد خفقا فاصفى أولاده بالغبيراء وهما خليلان متصافيان وصفى عرمته تصفية ذراها وأصفى الامير دار فلان أخذ ما فيها وأصفى الحافر بلغ الصفا فارتدع أي بلغ حجرا منعه من الحفر وكذلك أكدى وأحجر وأصفاه الشئ جعله خالصا له وأصفى القوم صارت ابلهم وشاؤهم أي غزار اللبن والصفى كغنى اسم أبى قيس بن الاسلت السلمى وصفوان اسم وصفية أربع عشرة من الصحابيات وبالتصغير صفية بنت زهير بن قنفذ الاسدية روت عن أبيها كذا في تاريخ الفاكهى مجودا مضبوطا وأبو العباس
أحمد بن المصفى الاسكندرى بضم وكسر الفاء محدث وأبو الحسن محمد بن أحمد بن صفوة شيخ لابن جميع والصافية الاصفياء وأيضا
قرية بمصر على النيل وقد وردتها وتل الصافية قرية أخرى وما أصفيت له أناء أي ما أملته هكذا نقله الزمخشرمى في هذا التركيب والمعروف بالغين كما تقدم وصفاوة بالضم موضع

##### Türkçe

صفو
**صَفَا** - **يَصْفُو** - **صَفَا** - **صَفْوَان** - **أصْفَى** - **يُصْفِي** - **صَفَّى** - **يُصَفِّي** - **مُصَفَّى** - **اصْطَفى** - **يَصْطَفِيْ** - **مُصْطََفى** - **مُصْطَفَيْن**

**صَفَا - يَصْفُوْ** + varlık veya şey: tek başına ve yalnız başına olur ve onunla birlikte ondan başka hiç kimse kalmaz: bulanıklıktan, karışıklıklardan ve kirleticilerden arınmış olur

**صَفِيَ - يَصْفى** + varlık veya şey: (Şam lehçesinden - müellif) onunla birlikte olanlardan geri kalan gidince, yerinde kalır: ona karışan her şey gider ve yalnızca o tek başına kalır

**صَفاء**: “ **صَفَا - يَصْفُو** ” fiilinin isim-fiili

**صَفَا - الصَّفَا**: hacda sa‘yde bilinen Safa kayası yahut taşı: ve görünüşe göre buna, pürüzsüz, duru bir kaya olduğu ve ona bir bulanıklık karışmadığı için bu ad verilmiştir

**صَفْوَان**: “ **فعلان** ” vezni üzere: “ **صَفَا - يَصْفُو** ”dan mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: şey, özellikle kaya; üzerine bir şeyin yerleşip de onu karıştırmadığı ve bulandırmadığı, pürüzsüz, yumuşak, kaygan olan

**أَصْفى - يُصْفِي**: “ **أفعل** ” vezni üzere “ **صَفَا - يَصْفُو** ”dan: onu “ **يَصْفُو** ” kıldı: onu duru, bulanıklıktan, karışıklıklardan, kirleticilerden ve noksanlıklardan arınmış kıldı

﴿**أفأصفاكم ربكم بالبنين واتخذ من الملائكة إناثا**﴾: sizi oğullarla duru kıldı da kızlarla bulandırmadı mı: size oğulları, kızların kirleticisi ve bulanıklığı karışmaksızın duru bir biçimde kıldı

**صَفَّى - يُصَفِّي**: “ **فَعَّل** ” vezni üzere “ **صَفَا - يَصْفُو** ”dan: onu, tekrar ve şiddet üzere “ **يَصْفُو** ” kıldı: bir şey üzerinde çalıştı; onu, titizlik ve özenle karışıklıklardan arındırdı ve durulttu

**مُصَفَّى**: “ **صَفَّى - يُصَفِّي** ”den ism-i mef‘ûl: iyi bir şekilde arınmış ve karışıklıklardan hâlî

**اصْطَفى - يَصْطَفِي** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi + varlıklardan veya şeylerden: “ **افتعل** ” vezni üzere “ **صَفَا - يَصْفُو** ”dan: aslı “ **اصْتَفى - يَصْتَفي** ”dir: “ **صَفَا - يَصْفُو** ” fiilini, özden (kendiliğinden) ve titizlik ve özenle yaptı: onu, başkasından ona karışan şeyden ayırdı ve onu tek, arı, hâlis kıldı

﴿**الله يصطفي من الملائكة رسلا ومن الناس**﴾: onlardan istediğini, onları karıştıran ve onlara karışan diğerlerinden ayırır: onun seçtiğine ve geri kalan, istemediği kimselerden onu ayırt eden en iyiyi ayıklayıp seçtiğine kinayedir

**اصْطَفى - يَصْطَفي** + varlık + bir varlığı + başka bir varlık üzerine: onu seçti, sonra onu ayırdı, temyiz etti ve onu diğerlerinin üzerine yükseltti: kendisi için bir varlığı seçti ve onu diğer varlığa üstün kıldı

**مُصْطَفَى**: “ **اصْطَفى - يَصْطَفي** ”den ism-i mef‘ûl: özenle seçilmiş; öyle ki duru olur, ona bir bulanıklık ve hoş olmayan, nefret ettirici bir karışıklık bulaşmaz

**مُصْطَفَيْن - الْمُصْطَفَيْنَ**: “ **مُصْطَفَى** ”nın çoğulu

Ve lafız, “kirleticilerden ve pislikten ve ayıplardan arınma, temizlik ve duruluk” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَرِئَ - يَبْرُؤُ**، **طَهُرَ- يَطْهُرُ**، **صَفَا - يَصْفُوْ**، **خَلَصَ - يَخْلُصُ**، **زَكا - يَزْكو**، **عَذَُبَ - يَعْذُبُ**

الصفا
﴿**إن الصفا والمروة من شعائر الله فمن حج البيت أو اعتمر فلا جناح عليه أن يطوف بهما ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم(158)**﴾ البقرة

صفوان
﴿**ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)**﴾ البقرة

أصفى
﴿**أفأصفاكم ربكم بالبنين واتخذ من الملائكة إناثا إنكم لتقولون قولا عظيما(40)**﴾ الإسراء ﴿**أم اتخذ مما يخلق بنات وأصفاكم بالبنين (16)**﴾ الزخرف

مصفى
﴿**مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربينوأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم (15)**﴾ محمد

اصطفى كائناً على كائن آخر
﴿**أاصطفى البنات على البنين (153)**﴾ الصافات

﴿**لو أراد الله أن يتخذ ولدا لاصطفى مما يخلق ما يشاء سبحانه هو الله الواحد القهار(4)**﴾ الزمر

﴿**الله يصطفي من الملائكة رسلا ومن الناس إن الله سميع بصير(75)**﴾ الحج ﴿**قل الحمد لله وسلام على عباده الذين اصطفى أالله خير أما يشركون(59)**﴾ النمل

﴿**ومن يرغب عن ملة إبراهيم إلا من سفه نفسه ولقد اصطفيناه في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين (130)**﴾ البقرة ﴿**إن الله اصطفى آدم ونوحا وآل إبراهيم وآل عمران على العالمين (33)**﴾ آل عمران ﴿**قال ياموسى إني اصطفيتك على الناس برسالاتي وبكلامي فخذ ما آتيتك وكن من الشاكرين(144)**﴾ الأعراف

﴿**وإنهم عندنا لمن المصطفين الأخيار (47)**﴾ ص ﴿**ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه ومنهم مقتصد ومنهم سابق بالخيرات بإذن الله ذلك هو الفضل الكبير(32)**﴾ فاطر

﴿**وإذ قالت الملائكة يامريم إن الله اصطفاك وطهرك واصطفاك على نساء العالمين (42)**﴾ آل عمران

﴿**وقال لهم نبيهم إن الله قد بعث لكم طالوت ملكا قالوا أنى يكون له الملك علينا ونحن أحق بالملك منه ولم يؤت سعة من المال قال إن الله اصطفاه عليكم وزاده بسطة في العلم والجسم والله يؤتي ملكه من يشاء والله واسع عليم(247)**﴾ البقرة

اصطفى لكم
﴿**ووصى بها إبراهيم بنيه ويعقوب يابني إن الله اصطفى لكم الدين فلا تموتن إلا وأنتم مسلمون(132)**﴾ البقرة

مصطفى- المصطفين
﴿**وَإِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنْ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ(47)**﴾ ص

مختار الصحاح
● [صفا] ص ف ا: **الصَّفَاءُ** uzatılmıştır; bulanıklığın zıddıdır. Ve içki **صَفا** eder, **يصفو** eder; **صَفاءً** ve başkası onu **صَفَّاهُ** eder, **تَصْفِيةً**. Ve **صَفْوَةُ** şey: onun hâlisidir. Denir: Muhammed صلى الله عليه وسلم Allah’ın خلقından **صفوة**’sidir ve **مُصْطَفَاهُ**’dur. Ebû Ubeyde: ona “**َُصِفْوةُ** malım” denir; üç hareke ile. Hâ’yı çıkarınca “**صَفْوُ** malım” derler; صاد’ın fethiyle, başka değil. Ve **الصَّفَاةُ**: pürüzsüz bir kaya; çoğulu **صَفاً** (kısaltılmış) ve **أصْفاءٌ** ve **صُفِيٌّ** “**فعول**” üzere. Ve **الصَّفْواءُ**: taşlar; aynı şekilde **الصَّفْوانُ**; bir tanesi **صَفْوانَةٌ**. Dedim: bundan, Yüce Allah’ın sözü ﴿**كمثل صفوان عليه تراب**﴾. Ve **الصَّفَا**: Mekke’de bir yer. Ve **المِصْفاةُ**: süzgeç (râvûk). Ve **الصَّفِيُّ**: **المُصَافِي**. Ve **الصَّفِيُّ**: reisin ganimetten, taksimden önce kendisi için ayıkladığı şeydir; o **الصَّفِيَّةُ** da denir. Çoğulu **صَفايا**. Ve **أصْفاهُ** sevgi: onu kendisi için hâlis kıldı. Ve **صَافاهُ** ve **تَصَافَيا**: birbirlerine hâlis oldular. Ve **اصْطَفَاه**: onu seçti.

الراغب
صفو
- **الصفاء**’ın aslı: şeyin karışımdan hâlis olmasıdır; bundan **الصَّفا** (duru taşlar için). Yüce Allah dedi: }**إن الصفا والمروة من شعائر الله**﴿[البقرة/158]؛ bu, belirli bir yerin adıdır. Ve **الاصطفاء**: şeyin **صفو**’sunu almak; nitekim **الاختيار**: onun hayrını almak, **الاجتباء**: onun toplanmışını almak. Ve Allah’ın bazı kullarını **اصطفاء**’ı, bazen Yüce Allah’ın onu, başkasında bulunan karışımdan arınmış olarak var etmesiyle olur; bazen de ilkinden arınmış olmasa bile, seçmesi ve hükmüyle olur. Yüce Allah dedi:﴾**الله يصطفي من الملائكة رسلا ومن الناس**﴿[الحج/75]،﴾**إن الله اصطفى آدم ونوحا**﴿[آل عمران/ 33]،﴾**اصطفاك وطهرك واصطفاك**﴿[آل عمران/42]،﴾**اصطفيتك على الناس**﴿[الأعراف/144]،﴾**وإنهم عندنا لمن المصطفين الأخيار**﴿[ص/47]؛ ve “**اصطفيت** şunu şuna” yani: seçtim.﴾**أصطفى البنات على البنين**﴿[الصافات/153]،﴾**وسلام على عباده الذين اصطفى**﴿[النمل/59]،﴾**ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا**{ [فاطر/32]. Ve **الصفي** ve **الصفية**: reisin kendisi için ayıkladığı şeydir. Şair dedi:
- 282 - Senin için ondan **المرباع** ve **الصفايا** vardır

(Abdullah b. ‘Aneme’nin, Bıstâm b. Kays’a hitaben bir beytinin yarısıdır; ikinci yarısı:
Ve hükmün ve **النشيطة** ve **الفضول**
Ve o, Lisân’da (صفا); Esâsü’l-belâğa’da (صفا); el-Asma‘iyyât s. 37’dedir.
Kasidenin başlangıcı:
Yerin anası için yazık, ne işledi * حسن yoluna zarar verdiği gün)

Ve ikisi, çok sütlü deve için ve çok yüklü hurma ağacı için de söylenebilir. Ve **أصفت الدجاجة**: yumurtası kesilince; sanki ondan arınmış gibi. Ve **أصفى الشاعر**: şiiri kesilince; buna benzetme olarak. “**أصفى الحافر**” sözünden: kazıcı **صفا**’ya ulaşınca; yani kazmayı engelleyen kaya. “**أكدى** ve **أحجر**” sözleri gibi. Ve **الصفوان** **الصفا** gibidir; bir tanesi: **صفوانة**. Yüce Allah dedi: }**كمثل صفوان عليه تراب**{ [البقرة/264]. Ve denir: **يوم صفوان**: güneşi duru, şiddetli soğuk.

ملخص اللسان
1. **الصَّفْوُ** ve **الصَّفَاءُ** (uzatılmış): **الكَدَرِ**’in zıddı
2. Şey ve içki **صفَا** eder, **يَصْفُو** eder; **صَفاءً** ve **صُفُوّاً**; ve onun **صَفْوُهُ**’u ve **صَفْوَتُه**’u ve **صِفْوَتُه**’u ve **صُفْوَتُه**’u: ondan duru olan şey. Ve ben onu **صَفَّيْتُه** ederim: **تَصْفِيَةً**. Ve her şeyin **صَفْوَةُ**’si: onun hâlisi; malın **صَفْوَة**’sinden ve kardeşliğin **صَفْوَة**’sinden
3. Ve **الصَّفاءُ**: duru şeyin masdarı. Ve bir gölcükten suyun **صَفْوَ**sunu alınca
4. Ganimetten **الصَّفِيُّ**: reisin ganimetten, taksimden önce kendisi için seçtiği ve kendisine **اصْطَفاه** ettiği şey; at yahut kılıç yahut başkası
5. Ve **اسْتَصْفَيْتُ** şeyi: onu **اسْتَخْلَصْتَه** ettiğimde
6. **الصَّوافِي**: halkı sürülmüş yahut ölmüş ve ona vâris bulunmayan mülkler ve toprak; bir tanesi **صافِيَةٌ**
7. Ve **اسْتَصْفَى** şeyi ve **اصْطَفاه**: onu seçti. Ve **اسْتَصْفَى صَفْوَ** şey: onu aldı
8. el-Leys: **الصَّفَاءُ**: sevgi ve kardeşliğin **مُصافاة**’sidir
9. Ve **الصَّفاةُ**: pürüzsüz bir kaya
10. **الصَّفا**: taşlardan geniş, pürüzsüz olan; **صَفاةٍ**’nin çoğulu; elif ile yazılır; ikil yapılınca **صَفَوانِ** denir

لسان العرب
● - **صفا**: **الصَّفْوُ** ve **الصَّفَاءُ** (uzatılmış): **الكَدَرِ**’in zıddı. Şey ve içki **صفَا** eder, **يَصْفُو** eder; **صَفاءً** ve **صُفُوّاً**. Ve onun **صَفْوُهُ**’u ve **صَفْوَتُه**’u ve **صِفْوَتُه**’u ve **صُفْوَتُه**’u: ondan duru olan şey. Ve ben onu **صَفَّيْتُه** ederim: **تَصْفِيَةً**. Ve her şeyin **صَفْوَةُ**’si: onun hâlisi; malın **صَفْوَة**’sinden ve kardeşliğin **صَفْوَة**’sinden. el-Kisâî: o, suyun **صُفْوَةُ**’sidir ve suyun **صِفْوَةُ**’sidir; aynı şekilde mal da. Ebû Ubeyde dedi: ona “malımın **صَفْوَةُ**’si” ve “malımın **صِفْوَةُ**’si” ve “malımın **صُفْوَة**’si” denir; hâ’yı çıkarınca ona “malımın **صَفْوُ**’su” derler; feth ile, başka değil. ‘Avf b. Mâlik hadîsinde: “Onların işlerinin **صِفْوَةُ**’si vardır”; **الصِّفْوةُ** (kesr ile): şeyin seçkini ve hâlisi ve ondan duru olan. Hâ’yı kaldırınca صاد’ı feth edersin; ve o, yağın **صَفْوُ**’sudur, başka değil. Ve **الصَّفاءُ**: duru şeyin masdarı. Ve bir gölcükten suyun **صَفْوَ**sunu alınca dedi ki: “**اسْتَصْفَيْتُ صَفْوَةً**”. Ve tencereyi **صَفَوْتُ**: onun **صَفْوَتَ**sini aldığında. Ve **المِصْفَاةُ**: süzgeç (râvûk). Ve kapta sudan yahut şaraptan bir **صِفْوَةٌ** vardır: yani az. Ve hava **صَفَا** etti: onda bulut lekesi yoktu. Ve duru bir gün ve **صَفْوانُ**: güneşi duru, onda bulut ve bulanıklık olmayan; ve o şiddetli soğuktur. Ebû Fak‘as’ın otun sıfatında sözü: “**خَضِعٌ مَضِغٌ صافٍ رَتِعٌ**”; onun, kötü otlardan ve hayrı olmayan bitkiden arınmış olduğunu kastetti… (metin devamı aynı düzenle).
