# صف (ص-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الصاد والفاء
صف ، فص .
( صف ) : قال الليث : الصَّفُّ معروف قال : والطّير الصّوَافُّ : التي تَصُفّ أجنَحتها فلا تحرِّكُها .
والْبُدنَ الصَّوافُّ : التي تُصَفَّفُ ثمَّ تُنْحَر .
وقال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ) ( الصافات : 1 ) ، قال المفسرون : هم الملائكة ، أي : هم مصطفُّون في السماء يُسبِّحون لله .
وقال في قوله عزّ وجلّ : ( فَاذْكُرُواْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَآفَّ ) ( الحج : 36 ) ، قال : صَوافُّ منصوبةٌ على الحال ، أي : قد صفَّت قوائمَها ؛ أي : فاذكُروا اسمَ الله عليها في حال نحرِها .
قال : ( وَالطَّيْرُ صَآفَّاتٍ ) ( النور : 41 ) ، باسطات أجنِحَتها .
وقال الليث : صَفَفْتُ القومَ فاصطَفُّوا . والمَصَفُّ : المَوْقِفُ والجميع المَصَافّ . والصَّفِيفُ : القَدِيدُ إذا شُرِّر في الشمس ، يقال : صَفَفْتُه أصُفُّه صَفّاً .
أبو عُبَيد عن الكسائي قال : الصَّفِيفُ : القَدِيدُ ، وقد صَفَفْتُه أصُفُّه صَفّاً .
وقال امرؤ القيس :
صَفِيفَ شِواءٍ أَو قَدِيرٍ مُعَجَّلِ
قال شَمِر : قال ابن شُميل : التَّصفيف نحوُ التّشريح ، وهو أن تَقرض البَضْعة حتى تَرِقّ فترَاهَا تَشِفّ شَفِيفاً . وقد صفَفْتُ اللحم أصُفُّه صفّاً .
وقال خالدُ بنُ جَنْبَة : الصَّفِيفُ : أن يُشرّح اللحمُ غيرَ تَشريحِ القَدِيد ، ولكن يُوَسَّع مثل الرُغْفان الرِّقاق ، فإذا دُقّ الصَّفِيف ليؤكل فهو زِيم ، وإذا تُرِك ولم يُدَقّ فهو صَفِيف .
وقال الليث : الصُّفّةُ : صُفّةُ السَّرْج .
أبو عُبَيْد عن الكسائي : صَفَفْتُ للدابة صُفّةً ، أي : عملتُها له .
وقال الليث : الصُّفّة من البُنْيان . قال : وعذابُ يوم الصُّفّة : كان قَومٌ قد عَصَوْا رسولهم فأَرسَل الله عليهم حَرَّاً وغَمَّاً غَشِيَهم من فَوقهم حتى هَلَكوا .
قلتُ : الذي ذكره الله في كتابه : ( عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ ) ( الشعراء : 189 ) ، لا عَذَابُ يوم الصُّفّة ، وعُذِّب قومُ شعيب به ، ولا أدري ما عذابُ يوم الصُّفّة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( للهفَيَذَرُهَا قَاعاً صَفْصَفاً ) ( طه : 106 ) .
قال الفرّاء : الصَّفْصَفُ : الذي لا نَبات فيه ، وهو قولُ الكَلْبيّ .
وقال ابن الأعرابيّ : الصَفْصَفُ : القَرْعاء .
وقال مجاهد : ( قَاعاً صَفْصَفاً ( : مستوياً .
شمر عن أبي عمرو : الصَّفْصَف : المستوِي من الأرض ، وجمعُه صفَاصِف . وقيل : الصَفْصَفُ : المُستوِي الأملَس .
وقال الشاعر :
إذا رَكبْتَ داوِّيةً مُدْلَهِمّةً
وغَرَّدَ حَادِيها لها بالصَّفاصِفِ
أبو عُبَيد عن الأصمعي : الصَّفُوفُ : الناقةُ التي تَجمَع بين مِحْلَبَين في حَلْبة واحدة ؛ والشَّفُوعُ والقَرُونَ مِثْلُها .
قال : والصَّفوف أيضاً : التي تَصُفّ يَدَيْها عند الحَلب .
وقال اللّحياني : يقال : تضافّوا على الماء وتَصافُّوا عليه بمعنًى واحد : إذا اجتَمَعوا عليه .
اللّيْثُ : الصَّفْصَفة : دخِيل في العربية ، وهي الدُّوَيْبّة التي يسميها العَجَم السّيسك .
أبو عُبَيد : الصَّفْصافُ : الخِلافُ .
وقال الليث : هو شجَر الْخِلاف بلُغة أهلِ الشام .
فص : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : فَصُّ الشَّيءِ : حقيقتُه كُنْهُه . قال : والكُنْه : جَوْهَرُ الشيء . والكُنْهُ : نهايةُ الشيء وحقيقتُه .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : إذا أصابَ الإنسانَ جُرحٌ فجَعل يَسيلُ . قيل : فَصَّ يَفِصّ فَصيصاً ، وفَزّ يَفِزّ فَزِيزاً . قال : وقال
أبو زيد : الفُصوصُ : المَفاصلُ في العِظام كلها إلا الأصابع واحِدُها فَصّ .
وقال شَمِر : خُولِف أبو زيد في الفُصوص فقيل : إنها البَراجِم والسُّلاَمَيَات .
وقال ابن شميل في كتاب ( الخيل ) : الفُصوصُ من الفَرَس : مَفاصِلُ رُكبتَيه وأَرساغِه وفيها السُّلامَيَات ، وهي عِظام الرُّسْغَيْن ، وأنشد غيرُه في صفة الفَحْل :
قَريعُ هِجانٍ لم تُعَذَّبْ فُصوصُه
بقيد ولم يُرْكَب صَغيراً فيُجْدَعا
الحَرّاني عن ابن السكيت في باب ما جاء بالفتح ، يقال : فَصُّ الخاتَم . وهو يأتيك بالأمْر من فَصِّه ، أي : مَفْصِله ، يُفصِّله لك . وكلُّ ملتقَى عَظْمَيْن فهو فَصّ .
ويقال للفَرَس : إن فُصُوصَه لظِمَاء ، أي : ليست برَهِلة كثيرة اللحم . والكلامُ في هؤلاء الأحرف بالفتح .
قال أبو يوسف : ويقال : فِصُّ الخاتم وهي لغة ردية .
وقال الليث : الفَصُّ : السِّنُّ من أَسْنان الثُّوم ، وأنشد شَمِر قولَ امرىء القيس :
يُغالِينَ فيه الجزْء لولا هَواجِرٌ
جَنادِبُها صَرْعَى لهنّ فَصِيصُ
يُغالين : يُطاوِلْن ، يقال : غالبْتُ فلاناً فلاناً ، أي : طاوَلْتُه ، وقولُه : لهنّ فَصِيصُ ، أي : صَوْتٌ ضعِيف مثل الصفير . يقول : يُطاوِلْن الجَزْء لو قَدَرْنَ عليه ، ولكنَّ الحَرَّ يُعْجِلُهنّ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : الفَصافِص : واحدتُها فِصْفِصَة وهي بالفارسية أَسْبُسْت ، وأنشد للنابغة :
من الفَصافِص بالنُّمِّيّ سِفْسِيرُ
وقال الليث : فَصُّ العَيْن : حَدَقَتُها ، وأنشد :
بمُقْلةٍ تُوقِد فَصّاً أَزْرَقا
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : فَصْفَص : إذا أَتَى بالخَبَر حقّاً .
قال : ويقال : ما فَصَّ في يَدَيّ شيء ، أي : ما بَرَدَ ، وأنشد :
لأُمِّكَ وَيْلَةٌ وعليكَ أُخْرَى
فلا شاةٌ تَفِصُّ ولا بَعيرُ
وقال أبو تراب : قال حترش : قَصَصْتُ كذا مِن كذا ، أي : فصلته . وانْفَصّ منه ، أي : انفَصَل . وافتَصَصْتُه : افْتَرَزْتُه .

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **الفاء**
**صف** ، **فص** .
(**صف**) : Leys dedi: **الصَّفُّ** bilinen(şey)dir. Dedi: ve **والطّير الصّوَافُّ**: kanatlarını **تَصُفّ** edip onları hareket ettirmeyen(ler)dir.
Ve **والْبُدنَ الصَّوافُّ**: **تُصَفَّفُ** sonra **تُنْحَر** edilen(ler)dir.
Ebu İshak, Allah جلّ وعزّ’in sözü hakkında: ( **وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ** ) ( **الصافات : 1** ) dedi: müfessirler dedi: onlar meleklerdir; yani: onlar gökte saf saf dizilmişlerdir, Allah’a tesbih ederler.
Ve عزّ وجلّ’in sözü hakkında: ( **فَاذْكُرُواْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَآفَّ** ) ( **الحج : 36** ) dedi: **صَوافُّ** hâl üzere mansubdur; yani: ayaklarını saf etmiş(halde)dir; yani: onu boğazlama hâlinde iken onun üzerinde Allah’ın adını anın.
Dedi: ( **وَالطَّيْرُ صَآفَّاتٍ** ) ( **النور : 41** ) : kanatlarını açanlar.
Leys dedi: **صَفَفْتُ** kavmi, böylece **اصطَفُّوا**. Ve **المَصَفُّ**: durulan yer; çoğulu **المَصَافّ**. Ve **الصَّفِيفُ**: güneşte şeritler hâlinde kurutulduğunda **القَدِيدُ**; denir: **صَفَفْتُه** onu **أصُفُّه** **صَفّاً**.
Ebu Ubeyd, Kisâî’den: dedi: **الصَّفِيفُ**: **القَدِيدُ**; ve onu **صَفَفْتُه** onu **أصُفُّه** **صَفّاً**.
İmru’ul-Kays dedi:
**صَفِيفَ شِواءٍ أَو قَدِيرٍ مُعَجَّلِ**
Şemir dedi: İbn Şümeyl dedi: **التَّصفيف** **التّشريح** gibidir; o da, parçayı kesip inceltmendir; ta ki incelsin de onu, bir **شَفِيفاً** şeffaflıkla görürsün. Ve eti **صفَفْتُ** onu **أصُفُّه** **صفّاً**.
Hâlid b. Cenbe dedi: **الصَّفِيفُ**: etin, **القَدِيد**’in dilimlenmesi gibi olmayan bir dilimlenmeyle dilimlenmesidir; fakat ince ekmekler gibi genişletilir; sonra **الصَّفِيف** yenmek için dövülürse o **زِيم**’dir; ve eğer bırakılır ve dövülmezse o **صَفِيف**’tir.
Leys dedi: **الصُّفّةُ**: eyerin **صُفّةُ**’si.
Ebu Ubeyd, Kisâî’den: **صَفَفْتُ** binek hayvanı için bir **صُفّةً**, yani: onu onun için yaptım.
Leys dedi: **الصُّفّة** bina(ya ait)tır. Dedi: ve **عذابُ يوم الصُّفّة**: bir kavim vardı, peygamberlerine isyan ettiler; böylece Allah onların üzerine bir sıcaklık ve bir keder gönderdi; onları üstlerinden kapladı, ta ki helâk oldular.
Dedim: Allah’ın kitabında zikrettiği: ( **عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ** ) ( **الشعراء : 189** )’dur; **عَذَابُ يوم الصُّفّة** değil. Şuayb kavmi onunla azaplandırıldı; ve ben **عذابُ يوم الصُّفّة**’nin ne olduğunu bilmiyorum.
Allah جلّ وعزّ dedi: ( **للهفَيَذَرُهَا قَاعاً صَفْصَفاً** ) ( **طه : 106** ).
Ferrâ dedi: **الصَّفْصَفُ**: içinde bitki olmayan(yer)dir; bu, Kelbî’nin sözüdür.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصَفْصَفُ**: **القَرْعاء**.
Mücâhid dedi: ( **قَاعاً صَفْصَفاً** ) : düz.
Şemir, Ebu Amr’dan: **الصَّفْصَف**: yerden düz olan(şey)dir; çoğulu **صفَاصِف**. Ve denildi: **الصَفْصَفُ**: düz, pürüzsüz(olan).
Şair dedi:
إذا رَكبْتَ داوِّيةً مُدْلَهِمّةً
وغَرَّدَ حَادِيها لها بالصَّفاصِفِ
Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **الصَّفُوفُ**: bir sağımda iki memeyi birleştiren deve; **الشَّفُوعُ** ve **القَرُونَ** onun gibidir.
Dedi: ve **الصَّفوف** ayrıca: sağımda iki elini **تَصُفّ** eden(şey)dir.
Lihyânî dedi: denir: su üzerinde **تضافّوا** ve onun üzerinde **تَصافُّوا** tek bir anlamla: onun üzerinde toplandıklarında.
Leys: **الصَّفْصَفة** Arapçada dâhil(olmuş)tur; o, Acem’in **السّيسك** diye adlandırdığı küçük canlıdır.
Ebu Ubeyd: **الصَّفْصافُ**: **الخِلافُ**.
Leys dedi: o, Şam ehlinin dilinde **شجَر الْخِلاف**’tır.

**فص** : Ebu’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **فَصُّ الشَّيءِ**: onun hakikati, onun **كُنْهُه**’dur. Dedi: ve **الكُنْه**: şeyin cevheridir. Ve **الكُنْهُ**: şeyin nihayeti ve hakikatidir.
Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: insana bir yara isabet edip de akmaya başladığında denir: **فَصَّ يَفِصّ فَصيصاً**; ve **فَزّ يَفِزّ فَزِيزاً**. Dedi: ve dedi.
Ebu Zeyd: **الفُصوصُ**: bütün kemiklerdeki eklemler, parmaklar hariç; tekili **فَصّ**.
Şemir dedi: Ebu Zeyd’e **الفُصوص** hakkında muhalefet edildi; böylece denildi: onlar **البَراجِم** ve **السُّلاَمَيَات**’tır.
İbn Şümeyl, ( **الخيل** ) kitabında dedi: attan **الفُصوصُ**: iki dizinin ve bileklerin eklemleridir; ve onların içinde **السُّلامَيَات** vardır; o da iki bileğin kemikleridir. Ve başkası, aygırın sıfatında inşad etti:
قَريعُ هِجانٍ لم تُعَذَّبْ فُصوصُه
بقيد ولم يُرْكَب صَغيراً فيُجْدَعا
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten, فتح ile gelenler babında: denir: **فَصُّ الخاتَم**. Ve sana işi onun **فَصِّه**’inden getirir; yani: onun **مَفْصِله**’inden; onu sana **يُفصِّله**. Ve iki kemiğin her buluşma yeri bir **فَصّ**’tır.
Ve ata denir: onun **فُصُوصَه**’u **لظِمَاء**’dır; yani: çok etli, gevşek değildir. Ve bu harflerde söz فتح iledir.
Ebu Yusuf dedi: ve denir: **فِصُّ الخاتم**; ve o kötü bir dildir.
Leys dedi: **الفَصُّ**: sarımsağın dişlerden bir dişi; Şemir, İmru’ul-Kays’ın sözünü inşad etti:
يُغالِينَ فيه الجزْء لولا هَواجِرٌ
جَنادِبُها صَرْعَى لهنّ فَصِيصُ
**يُغالين**: uzatırlar; denir: **غالبْتُ** falanı falanla; yani: onu uzattım. Ve onun sözü: **لهنّ فَصِيصُ**; yani: ıslık gibi zayıf bir ses. Der ki: güç yetirebilselerdi **الجَزْء**’ü uzatırlardı; fakat sıcaklık onları acele ettirir.
Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **الفَصافِص**: tekili **فِصْفِصَة**; ve o Farsça **أَسْبُسْت**’tur. Nâbiga için inşad etti:
من الفَصافِص بالنُّمِّيّ سِفْسِيرُ
Leys dedi: **فَصُّ العَيْن**: onun **حَدَقَتُها**’sı; ve inşad etti:
بمُقْلةٍ تُوقِد فَصّاً أَزْرَقا
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **فَصْفَص**: haberi hak olarak getirdiğinde.
Dedi: ve denir: benim elimde hiçbir şey **فَصَّ** etmedi; yani: soğumadı. Ve inşad etti:
لأُمِّكَ وَيْلَةٌ وعليكَ أُخْرَى
فلا شاةٌ تَفِصُّ ولا بَعيرُ
Ebu Turâb dedi: Hatreş dedi: **قَصَصْتُ** şunu şundan; yani: onu ayırdım. Ve ondan **انْفَصّ**; yani: ayrıldı. Ve onu **افتَصَصْتُه**: onu **افْتَرَزْتُه**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق)
(صع) الصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على تفرُّق وحرَكة. يقال تصعصع القومُ، إذا تفرَّقوا. قال الخليل: يقال ذهبت الإبل صَعاصِعَ، أي فِرَقاً. ويقولون: صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع، وذلك إِذا حرّكتَه فتحرّك.
(صف) الصاد  والفاء  يدلُّ على أصلٍ واحدٍ، وهو استواءٌ في الشيء وتساوٍ بين شَيئين في المَقَرّ. من ذلك الصَّفُّ، يقال وقفَا صفَّاً، إِذا وَقَفَ كلُّ واحدٍ إلى جنْب صاحبه. واصطفَّ القومُ وتصافُّوا. والأصل في ذلك الصَّفْصَف، وهو المستوي من الأرض، فيقال للمَوقِف في الحرب إِذا اصطفَّ القومُ: مَصَفٌّ، والجمع المصافّ. والصَّفوف: النّاقة التي تَصُفُّ، أي تجمع بين مِحْلَبَين في حَلْبة. والصَّفُوفُ أيضاً: التي تصفُّ يدَيْها عند الحَلَب.
وممّا شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُتطَلَّب لـه في القياس وجهٌ، غيرَ أنَّا نكره القياسَ المتمَحَّل المستَكْرَه، وهذا الذي ذكرناه، فهو الصفيف، قال * قومٌ: هو القَديد. وقال آخرون: هو اللَّحم يُحْمَل في الأسفار طبيخاً أو شِواءً فلا يُنْضَجُ. قال:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])
(صك) الصاد والكاف أصلٌ يدلُّ على تلاقِي شيئين بقوَّة وشِدَّة، حتَّى كأنَّ أحدَهما يضرِبُ الآخر. من ذلك قولهم: صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا. والصَّكَك: أن تَصْطَكَّ رُكبتا [الرَّجُل([2])]. [وصَكَّ البابَ([3])]: أغْلقه بعنفٍ وشِدَّة. ويقال بعير مُصَكَّكٌ([4])، إذا كان اللَّحمُ قد صُكَّ فيه صَكّاً. ورجلٌ مِصكٌّ: شديد. ويقال ذلك في الخَيل والحُمُر وغيرها.
وأمَّا قولُهم: "جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ([5])" فإِنَّما يُراد أنَّ الأعمى  يلقى مثلَهُ فيصطكّانِ، أي يصكُّ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه. وذلك كلامٌ وضَعوه في الهاجرة وعند اشتداد الحرِّ خاصَّة.
(صل) الصاد واللام أصلان: أحدهما يدلُّ على ندىً وماء قليل، والآخر على صوت.
فأمَّا الأول فالصَّلّة، وهي الأرضُ تسمَّى الثَّرَى لِنداها. على أنَّ من العرب من يسمِّي الصَّلّة التُّرابَ الندِيّ. ولذلك تُسمَّى بقيَّةُ الماء في الغدير صُلْصُلة.
ومن الباب: صِلال المَطَر: ما وقع منه شيءٌ بعد شيء. ويقال للعُشْب المتفرِّق صِلالٌ، لأنَّه يسمَّى باسم المطرِ المتفرِّق. قال:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *
ومن الباب صَلّ اللحمُ، إِذا تغيَّرَتْ رائحتُهُ وهو شواءٌ أو طبيخ. وإِنّما هو من الصَّلّة، كأنَّه دُفِنَ في الصّلّة فتغيَّر. ومصدر ذلك الصُّلول. قال:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])وأمَّا الصَّوت فيقال صَلَّ اللِّجام وغيرُهُ، إِذا صَوَّت. فإِذا كثُر ذلك منه، قيل صَلْصَلَ. وسمِّيَ الَخَزَفُ صَلصَالاً لذلك، لأنَّه يصوّت ويصلصِل.
وممّا شذّ من هذين البابين الصِّلّ: الدَّاهية؛ والجمع أصلال. ويقال صَلَّتْهم الصَّالَّة. إذا دَهَتْهم الدَّاهية.
(صم) الصاد والميم أصلٌ يدلُّ على تَضَامِّ الشِّيءِ وزوالِ الخرْق والسَّمّ. من ذلك الصَّمَم في الأُذن. يقال صَمِمْت، وأنت تَصَمُّ صَمَما. وربَّما قالوا صُمَّ بمعنى صَمّ. ويقال: أصممتُ الرَّجُلَ، إِذا وَجدته أصمَّ. قال ابنُ أحمر:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])والصَّمّاء: الدَّاهية، كأنَّه من الصَّمَم. أي هو أمرٌ لا فُرجَةَ له فيه. ومن ذلك اشتمالُ الصَّمّاء: أنْ تلتحفَ بثوبك ثم تُلقيَ الجانبَ الأيسر على الأيمن. والعرب تقول في تعظيم الأمر: "صَمِّي صَمَامِ". والأصل في ذلك قولهم: "صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ"، وذلك أنَّ الدِّماءَ تكثُر في الأرض عند الوغَى، حتَّى لو أُلْقِيَتْ حصاةٌ لم يُسْمَع لها وَقْع، وهو في قول امرئ القيس:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])يريد تعظيمَ ما وقع فيه وأُدِّيَ إِليه. وصِمام القارورة سمِّيَ بذلك لأنّه يسُدُّ الفُرْجَة. وقولهم: صَمَّم في الأمر، إِذا مضى فيه راكباً رأسَه، فهو من القياس الذي ذكرناه، كأنَّه لما أراد ذلك لم يسمع عَذْلَ عاذلٍ ولا نَهْيَ ناهٍٍ، فكأَنّهُ أَصمُّ.
واشتُقَّ منه السَّيف الصَّمصام والصَّمصامة. ومنه صَمَّم، إِذا عَضَّ في الشيء فأثبت أسنانه فيه. والصَّمَّانُ: أرضٌ. وقال بعضهم: كلُّ أرضٍ إلى جنبِ رَمْلة فهي صَمَّانةٌ.  وهذا صحيح؛ لأنَّ الرّمل فيه خَلَل، والصَّمَّانةُ ليست كذلك.
ومن الباب: الصِّمْصِم([10]): الرَّجلُ الغليظ، وسمِّي بذلك لما ذكرناه، كأنَّه ليست في لحمه فُرجة ولا خَرْق. وكذلك الأسد صِمَّةٌ، كأنَّه لا وصول إليه من وجه.
ومن الباب الصِّمصِمة: الجماعة، سمِّيت بذلك، كأنَّها اجتمعت حتى لا خلل فيها ولا خَرْق.
(صن) الصاد والنون أصلان: أحدهما يدلُّ على إِباء وصَعَرٍ من كِبر. من ذلك الرّجلُ المُصِنُّ، قالوا: هو الرَّافعُ رأسَهُ لا يلتفت إلى أحدٍ. وقالوا: هو السَّاكت. وقالوا: هو الممتلئ غيظاً. قال الرَّاجز([11]):
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
أي أتأخُذُ إبلي لا يمنعُكَ زَجْرُ زاجر ولا تلتفت إلى أحد.
والأصل الآخر يدلُّ على خُبْث رائحة. من ذلك الصِّنُّ، و* هو بول الوَبْرِ، في قول جرير:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])ثم اشتق منه [الصُّنَان]: ذَفَر الإبط. فأمَّا قولُهم إنَّ أحدَ أيّام العَجُوز يقال لـه الصَّنُّ فهذا شيءٌ ما رأيتُ أحداً يَضبِطه ولا يعلم حقيقتَهُ، فلذلك لم أذكره.
(صه) الصاد والهاء كلمة تقال عند الإسكات، وهي صه([13])، ولا قياسَ لها.
(صي) الصاد والياء كلمة واحدة مُطَابَقة، وهي كلُّ شيءٍ  يُتَحَصَّنُ به. من ذلك تسميتُهم الحصونَ صَياصِيَ، ثمَّ شُبِّه بذلك ما يُحارِب ويتَحصَّن به الدِّيك [وسُمِّي] صيصِيَة، وكذلك قَرن الثور يسمَّى بذلك؛ لأنه يَتحصَّن ويُحارِب به.
(صأ) الصاد والهمزة كلمة واحدة. يقال صأصأ الجَرْوُ، إِذا حرَّك عينَيه ليفتحَهما. وفي حديث بعض التابعين([14]): "فقَّحْنا وصأصأتم". ويقال صأصأت النَّخْلة، إذا لم تقبل اللَّقاح.
(صب) الصاد والباء أصلٌ واحدٌ، وهو إراقة الشيء، وإليه ترجع فروعُ البابِ كلِّه.
من ذلك صَبَبت الماءَ أصبُّه صَبّاً. ويُحمَل على ذلك فيقال لِمَا انحدرَ من الأرض صَبَبٌ، وجمعه أصبابٌ، كأنَّه شيءٌ منصبٌّ في انحداره. وفي الحديث: "أنَّه كان صلى الله عليه وآله وسلم إِذا مشى فكأنَّما يمشي في صَبَب". وقال الراجز([15]):
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *
والصُّبَّة: القِطعةُ من الخيل، كأنَّها تنصبُّ في الإِغارَةِ انصباباً، والقِطعةُ من الغَنَم أيضاً صُبَّة، لذلك المعنى. ويقال للحيَّات الأساودِ: الصُّبُّ، وذلك أنها إِذا أرادت النكْزَ انصبَّتْ على الملدوغ انصباباً. فأما الصَّبيب فيقال إِنه ماءُ ورق السِّمسِم، ويقال بل هو عُصارة الحِنّاء. وقال الشَّاعر([16])، وهو يدلُّ على صحّة القول الأوّل:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ
وقال قومٌ: الصَّبيب: الدَّم الخالص، والعُصفُر المُخْلَص. والصُّبَابة: البقيَّة من الماء في الإناء. والصَّبَابة مِنْ صَبَّ إليه. ورجلٌ صَبٌّ، إِذا غَلبَه الهوى، وهو من انصباب القَلْب. ويقال تصبَّبَ الحرُّ: اشتدَّ، كأَنَّه شيء صُبَّ على الأرض صَبّا. وتصبصب([17]) الشَّيء: ذَهَبَ ومُحِقَ، كأنَّهُ صُبَّ صبّاً. ويقال تصابَبْتُ الإناء، إِذا شربتَ صُبَابَتَه. وكذلك تصابَبتُ الشّيء، إذا نِلتَه قليلاً. قال الشّمّاخ:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])(صت) الصاد والتاء أصلٌ يدلُّ على نِزاعٍ وخصومةٍ وافتراق، يقال للجَلَبَة الصَّتيت. وما زلتُ أُصَاتُّ فلاناً، أي أخاصِمُهُ. والصَّتُّ، فيما يقال: الصَّدْم. والصَّـتِيت: الفِرْقَة. ويقولون إِنَّ الصَّت الصَّدُّ.
(صح) الصاد والحاء أصل يدلُّ على البَراءَة من المرض والعَيب، وعلى الاستواءِ. من ذلك الصِّحَّة: ذَهاب السُّقْم، والبراءةُ من كلِّ عَيب. والصَّحِيح والصَّحَاح بمعنىً. والمُصِحُّ: الذي أهلُهُ وإبلُه صِحَاحٌ وأَصِحَّاء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ"، أي الذي إبلُهُ صِحاحٌ. والصَّحْصح والصَّحصَحانُ والصَّحصَاحُ: المكان المستوِي.
(صخ) الصاد والخاء أصلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. من ذلك الصَّاخَّة يقال إِنَّها الصَّيحةُ تُصِمُّ الآذان. ويقال ضَرَبْتُ الصخرةَ بحجرٍ فسمعتُ لها صَخّا([19]). ويقال صَخَّ الغُرابُ بمنقارِهِ في دَبَرة البَعير، إِذا طَعَن.
(صد) الصاد والدال معظمُ بابِهِ يَؤولُ إلى إِعراضٍ وعُدول. ويجيء بعد ذلك كلماتٌ تَشِذّ. فالصَّدُّ: الإعراض. يقال صَدَّ يصُدُّ، وهو مَيلٌ إلى أحد الجانبين. ثم تقول: صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر، إِذا عَدَلْتَه عنه. والصَُّدَّانِ: جانِبا الوادي، الواحد صَُدٌّ،  وهو القياس، لأنَّ الجانب مائلٌ لا محالة. ويقولون: إنّ الصَّدَدَ ما استَقْبَلَ([20]). يقال: هذه الدَّارُ على صَدَدِ هذه. ويقولون: الصَّدد: القُرب. والصُّدَّاد([21]): الطَّريق إلى الماء. والصَُّدُّ: الجبَل. وهذه الكلماتُ التي ذكرتُها فليست عندي أصلاً؛ لبُعدها عن القياس، وإنْ صحَّتْ فهي محمولةٌ *على الأصل.
ومما هو صحيحٌ وليس من هذا الباب، قولهم : صَدَّ يَصِدُّ، وذلك إِذا ضَجَّ. وقرأ قومٌ([22]): ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾  [الزخرف 57]، قالوا: يَضِجُّون. والصَّديد: الدَّم المختلِط بالقَيْح، يقال منه أَصَدَّ الجُرْح.
(صر) الصاد والراء أصولٌ: الأول قولهم صَرَّ الدَّرَاهمَ يصُرُّها صَرّاً. وتلك الخِرقة صُرَّة. والذي تعرفه العربُ الصِّرَار، وهي خِرقةٌ تُشدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فَصِيلُها.  يقال صَرَّها صَرَّا. ومن الباب: الإِصرار: العَزْم على الشيء. وإنما جعلْناه من قياسِه لأن العَزْم على الشيء والإجماعَ عليه واحد وكذلك الإصرار: الثَبَات على الشيء.
ومن الباب: هذه يمين صِرِّي([23]) أي جدّ، إنا ثابتٌ عليها مُجمِع.
ومن الباب :الصَّرَّة، يقال للجماعة صَرَّةٌ. قال امرؤُ القَيس:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])ومن الباب: حافرٌ مصرورٌ، أي منقبضٌ. ومنه الصُّرْصُور، وهو القَطيع الضَّخْم من الإبل.
وأَمَّا الثاني، وهو من السُّمُو والارتفاع، فقولهم: صَرَّ الحمارُ أُذُنَه، إِذا أقامها. وأَصَرَّ إذا لم تذكر الأُذُن، وإن ذكرتَ الأُذُن قلتَ أَصَرَّ بأذنه. وأظنُّه نادراً. والأصل في هذا الصِّرَار، وهي أماكنُ مرتفعةٌ لا يكَادُ الماء يعلوها. فأما صِرَارٌ فهو اسمُ علَمٍ، وهو جَبَلٌ. قال:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])وأمَّا الثالث: فالبرد والحَرُّ، وهو الصِّرُّ. يقال أصاب النَّبتَ صِرٌّ، إذا أصابَه بردٌ يُضرُّ به. والصِّرُّ: صِرُّ الرّيح الباردة. وربما جعلوا في هذا الموضع الحَرَّ. قال قوم: الصَّارَّةُ شدة الحرِّ حرِّ الشمس. يقال قطع الحِمار صارَّتَه. إِذا شرِب شُرْباً كَسَرَ عطشَه. والصَّارَّة: العَطَش، وجمعها صَوَارُّ. والصَّرِيرة: العطش، والجمع صرائر. قال:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *
وذكر أبو عبيدٍ: الصَّارّة العطش، والجمع صرائر. وهو غلط، والوجه ما ذكرنا.
وأما الرَّابع، فالصَّوت. من ذلك الصَّرَّة: شِدَّة الصِّياح. صَرَّ الجُنْدَب صرِيراً، وصَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرصرة. والصَّرَارِيُّ: الملاَّح، ويمكن أن يكون لرفعِه صوتَه.
ومما شذَّ عن هذه الأصول كلمتان، ولعلَّ لهما قياساً قد خَفِيَ علينا مكانُه فالأولى: الصّارَّة، وهي الحاجةُ. يقال لي قِبَلَ فلانٍ صَارَّةٌ، وجمعها صَوَارُّ، أي حاجة. والكلمةُ الأخرى  الصَّرورة، وهو الذي لم يحجُجْ، والذي لم يتزوَّج. ويقال الصَّرُورة: الذي يَدَعُ النكاح متبتِّلاً. وجاء في الحديث: "لا صَرْورة في الإسلام".
قال أبو بكر محمّد بن الحسن بن دُريد([27]): "الأصل في الصَّرورة أنَّ الرجلَ  في الجاهلية كانَ إذا أحدَثَ حدَثاً فلجأ إلى الكعبة لم يُهَجْ، فكان إِذا لقِيَه وليُّ الدَّمِ بالحرَم قيل له: هو صرورة فلا تَهِجْه. فكثُر ذلك في كلامهم حتَّى جعلوا المتعبِّد الذي يجتنِب النِّساء وطِيبَ الطعام صَرورةً، وصروريَّاً. وذلك عَنَى النابغةُ بقوله:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])أي مُنْقَبضٍ عن النِّساء والطِّيب([29]). فلما جاء الله تعالى بالإسلام وأوجَبَ إِقامةَ الحدود بمكَّة وغيرِها سُمِّي الذي لم يحجَّ صَرورةً وصَرُوريّاً، خلافاً لأمر الجاهلية. كأنَّهم جَعلُوا أنَّ تَرْكَه الحجَّ في الإِسلام، كترك المتأَلِّهِ إِتيانَ النِّساء والتّنعّمَ في الجاهليَّة".
وهذا الذي ذكرناه في معنى الصَّرورة يحتمل أنَّه من الصِّرار، وهو الخِرقة التي تُشَدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فصيلها. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ــ
([1]) لامرئ القيس في معلقته.
([2]) التكملة من المجمل.
([3]) التكملة من المجمل. وبين هاتين التكملتين في المجمل: "يقال منه صكك. والصكة: أشد الهاجرة".
([4]) في المجمل: "مِصَكّ"، وكلاهما صحيح، يقال : مصك ومصكوك ومصكك.
([5]) عُمَيّ، هنا: تصغير ترخيم للأعمى.
([6]) البيت للراعي، كما في معجم البلدان (لبن). وصدره في اللسان (صلل):
* سيكفيك الإله بمُسنَمات *
([7]) للحطيئة في ديوانه 84 واللسان (صلل).
([8]) البيت في اللسان (صمم؛ حجا).
([9]) البيت في اللسان (صمم)، وليس في ديوانه.
([10]) ويقال أيضاً "صمصم" كعلبط.
([11]) هو مدرك بن حصن. اللسان (صنن، شنن)، ونوادر أبي زيد 50 .
([12]) ديوان جرير 73، واللسان (صنن).
([13]) تقال بالسكون، وبالكسر مع التنوين.
([14]) هو عبيد الله بن جحش، كان أسلم  وهاجر إلى الحبشة، ثم ارتد وتنصر بالحبشة، فكان يمرُّ بالمهاجرين فيقول ذاك.  اللسان (صأصأ).
([15]) هو رؤبة. ديوانه 6، واللسان (صبب).
([16]) هو علقمة بن عبدة الفحل. ديوانه 132، والمفضليات (2: 193)، واللسان (صبب).
([17]) في الأصل: "تصبب"، صوابه في المجمل والقاموس واللسان. وأنشد للعجاج:
* حتى إذا ما يومها تصبصبا *.
([18]) ديوان الشمَّاخ 27 واللسان (صبب). وروي في اللسان أنه ينسب للأخطل.
([19]) في المجمل واللسان: "صخة"، وكلاهما صحيح؛ فإن "الصخ"، كذلك والصخيخ بمعنى الصوت.
([20]) في اللسان: "ما استقبلك".
([21]) ضبط في الأصل والمجمل بضم الصاد، وضبط في القاموس كرمان وكتاب.
([22]) قرأ بضم الصاد نافع وابن عامر والكسائي وأبو جعفر وخلف، وقرأ الباقون بكسرها. إتحاف فضلاء البشر 386 في سورة الزخرف.
([23]) في المجمل: "صِرِّي وأصِرِّي". ويقال أيضاً: "صِرَّى" و"أصِرَّى"، و"صُرِّي" و "صُرَّى".
([24]) البيت من معلقته المشهورة.
([25]) البيت لجرير في ديوانه 206 واللسان (صرر)
([26]) لذي الرمة في ديوانه 588 واللسان (صرر، قصع، نشح)، وسيأتي في (قصع). وعجزه:  * وقد نشحن فلا ري ولا هيم *
([27]) في الجمهرة: (3 :428).
([28]) ديوان النابغة 31 وشرح المعلقات  للزوزني 198. واللسان (صرر).
([29]) في نسخة الجمهرة: "والتنعم".

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق)
(**صع**) **الصاد** ve **العين** sahih bir asıldır; ayrılığa ve harekete delâlet eder. Denir: **تصعصع القومُ**; ayrıldıkları zaman. **الخليل** dedi: Denir: **ذهبت الإبل صَعاصِعَ**; yani fırkalar hâlinde. Ve derler: **صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع**; bu, onu hareket ettirdiğin zaman, o da hareket ettiği zamandır.
(**صف**) **الصاد** ve **الفاء** tek bir asla delâlet eder; o da şeyde düz olma ve iki şey arasında karargâhta eşitliktir. Bundan **الصَّفُّ**: denir: **وقفَا صفَّاً**; her biri arkadaşının yanına durduğu zaman. Ve **اصطفَّ القومُ** ve **تَصافُّوا**. Bunun aslı **الصَّفْصَف**’tir; o, yerin düz olanıdır. Savaşta kavim saf tuttuğu zaman durulan yere **مَصَفٌّ** denir; çoğulu **المصافّ**. Ve **الصَّفوف**: **تَصُفُّ** olan, yani bir sağımda iki memeyi bir araya toplayan dişi devedir. Ve **الصَّفُوفُ** ayrıca: sağım esnasında iki elini birleştiren (devedir).
Kapıdan şâz olanlardandır; kıyasta ona bir vech aranabilir; ancak biz, zorlama ve yapmacık kıyası kerih görürüz. Ve zikrettiğimiz bu (şey) **الصفيف**’tir. Bir kavim dedi: o **القَديد**’dir. Başkaları dedi: o, seferlerde pişmiş yahut kızartma olarak taşınan, fakat olgunlaştırılmayan ettir. Dedi ki:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])
(**صك**) **الصاد** ve **الكاف** iki şeyin kuvvet ve şiddetle birbirine kavuşmasına delâlet eden bir asıldır; sanki ikisinden biri ötekine vurur. Bundan onların sözü: **صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا**. Ve **الصَّكَك**: [**الرَّجُل**’ün] iki dizinin birbirine çarpmasıdır. Ve [**وصَكَّ البابَ**]: onu sertlik ve şiddetle kapattı. Ve denir: **بعير مُصَكَّكٌ**; etin onda bir **صَكّاً** ile sıkıştırılmış olduğu zaman. Ve **رجلٌ مِصكٌّ**: şiddetli (sert). Bu, atlarda, eşeklerde ve başkalarında da söylenir.
Onların: "جئتُهُ **صَكَّةَ عُمَيٍّ**" sözüne gelince; ancak, körün benzerine rastlayıp ikisinin **يصطكّانِ** etmesi, yani her birinin arkadaşını **يصكُّ** etmesi kastedilir. Bu, özellikle öğle sıcağında ve hararetin şiddetlendiği vakitte koydukları bir sözdür.
(**صل**) **الصاد** ve **اللام** iki asıldır: birisi çiğ ve az suya, diğeri sese delâlet eder.
Birincisine gelince: **الصَّلّة**; o, çiği sebebiyle **الثَّرَى** diye adlandırılan yerdir. Şu var ki Araplardan kimi **الصَّلّة** diye nemli toprağı adlandırır. Bu yüzden gölcükteki suyun kalıntısına **صُلْصُلة** denir.
Kapıdandır: **صِلال المَطَر**: ondan bir şeyin bir şeyden sonra düşmesidir. Dağınık ota **صِلالٌ** denir; çünkü dağınık yağmurun adıyla adlandırılır. Dedi ki:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *
Ve kapıdandır: **صَلّ اللحمُ**; kızartma yahut pişmiş iken kokusu değiştiği zaman. Ancak o, **الصَّلّة**’dendir; sanki **الصّلّة** içine gömülmüş de değişmiş gibidir. Bunun masdarı **الصُّلول**’dür. Dedi ki:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])Sese gelince: **صَلَّ اللِّجام** ve başkası denir; ses çıkardığı zaman. Ondan bu çoğaldığı zaman **صَلْصَلَ** denir. Ve **الَخَزَفُ** buna binaen **صَلصَالاً** diye adlandırıldı; çünkü ses çıkarır ve **يصلصِل** eder.
Bu iki kapıdan şâz olanlardandır: **الصِّلّ**: musibet; çoğulu **أصلال**. Ve denir: **صَلَّتْهم الصَّالَّة**; musibet onlara geldiği zaman.
(**صم**) **الصاد** ve **الميم** şeyin birbirine bitişmesine ve yırtığın ve deliğin yok olmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan kulakta **الصَّمَم**. Denir: **صَمِمْت**; ve sen **تَصَمُّ صَمَما**. Bazen **صُمَّ**’yı **صَمّ** mânasında söylerler. Ve denir: **أصممتُ الرَّجُلَ**; onu sağır bulduğun zaman. **ابنُ أحمر** dedi:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])Ve **الصَّمّاء**: musibet; sanki **الصَّمَم**’dendir; yani onda bir gedik yoktur. Bundan **اشتمالُ الصَّمّاء**: elbisenle bürünüp sonra sol tarafı sağın üzerine atmandır. Araplar işin büyüklüğünde: "**صَمِّي صَمَامِ**" der. Bunun aslı onların: "**صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ**" sözüdür; bu, savaşta yerde kanların çoğalmasıdır; öyle ki bir taş atılsa ona bir düşüş sesi işitilmez. Bu, **امرئ القيس**’in sözündedir:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])O, içine düştüğü ve kendisine ulaştırıldığı şeyin büyüklüğünü kasteder. Ve şişenin tıkacına **صِمام** denildi; çünkü gedik kapatır. Ve onların: **صَمَّم في الأمر** sözü; onda başını sürerek ilerlediği zaman; bu, zikrettiğimiz kıyastandır: sanki bunu istediğinde bir kınayıcının kınamasını ve bir yasaklayıcının yasağını işitmemiştir; sanki o sağırdır.
Ondan **السَّيف الصَّمصام** ve **الصَّمصامة** türetildi. Ve ondan **صَمَّم**; bir şeye ısırıp dişlerini onda sabitlediği zaman. Ve **الصَّمَّانُ**: bir yerdir. Bazıları dedi: her kumluğun yanında olan her yer **صَمَّانةٌ**’dır. Bu doğrudur; çünkü kumda bir boşluk vardır, **الصَّمَّانةُ** öyle değildir.
Ve kapıdandır: **الصِّمْصِم**([10]): kalın (iri) adam; zikrettiğimiz şey sebebiyle böyle adlandırıldı; sanki etinde bir gedik ve yırtık yoktur. Keza aslan **صِمَّةٌ**’dir; sanki ona bir yönden ulaşım yoktur.
Ve kapıdandır **الصِّمصِمة**: cemaat; bununla adlandırıldı; sanki toplanmış da onda boşluk ve yırtık kalmamış gibidir.
(**صن**) **الصاد** ve **النون** iki asıldır: birisi kibirden dolayı kaçınmaya ve baş kaldırmaya delâlet eder. Bundan **الرّجلُ المُصِنُّ**; dediler: başını kaldıran, kimseye dönüp bakmayan. Ve dediler: susan. Ve dediler: öfkeyle dolu olan. **الرَّاجز**([11]) dedi:
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
Yani: develerimi alıyor musun; bir azarlayıcının azarlaması seni engellemez ve kimseye dönüp bakmazsın.
Diğer asıl kötü kokuya delâlet eder. Bundan **الصِّنُّ**; ve o, **الوَبْرِ**’in idrarıdır; **جرير**’in sözünde:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])Sonra ondan [**الصُّنَان**] türetildi: koltuk altının keskin kokusu. Onların, acûz günlerinden birine **الصَّنُّ** denildiği sözüne gelince; bu, kimsenin ضبط ettiğini ve hakikatini bildiğini görmediğim bir şeydir; bu yüzden onu zikretmedim.
(**صه**) **الصاد** ve **الهاء** susturma sırasında söylenen bir kelimedir; o **صه**([13])’dir; onun kıyası yoktur.
(**صي**) **الصاد** ve **الياء** tek bir mutâbık kelimedir; o, kendisiyle tahassun olunan her şeydir. Bundan onların kalelere **صَياصِيَ** adını vermeleri; sonra bununla, horozun savaşacağı ve tahassun edeceği şeye benzetildi de [**وسُمِّي**] **صيصِيَة** diye adlandırıldı. Keza öküzün boynuzu da bununla adlandırılır; çünkü onunla tahassun eder ve savaşır.
(**صأ**) **الصاد** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **صأصأ الجَرْوُ**; gözlerini hareket ettirip açmak istediği zaman. Bazı tâbiînin([14]) hadisinde: "**فقَّحْنا وصأصأتم**". Ve denir: **صأصأت النَّخْلة**; aşıyı kabul etmediği zaman.
(**صب**) **الصاد** ve **الباء** tek bir asıldır; o, bir şeyi dökmektir; kapının bütün dalları ona döner.
Bundan: **صَبَبت الماءَ**; onu **أصبُّه صَبّاً**. Buna hamledilir de yerden aşağı inene **صَبَبٌ** denir; çoğulu **أصبابٌ**; sanki inişinde dökülen bir şey gibidir. Hadiste: "أنَّه كان صلى الله عليه وآله وسلم إِذا مشى فكأنَّما يمشي في **صَبَب**". **الراجز**([15]) dedi:
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *
Ve **الصُّبَّة**: atlardan bir parçadır; sanki akında dökülürcesine dökülür. Koyundan bir parça da **صُبَّة**’dir; bu mânadan dolayı. Kara yılanlara **الصُّبُّ** denir; çünkü sokmak istediğinde sokulana dökülürcesine dökülür. **الصَّبيب**’e gelince: denir ki o, susam yaprağının suyudur; denir ki bilakis o, kınanın öz suyudur. Şair([16]) dedi; ve o, birinci sözün sıhhatine delâlet eder:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ
Bir kavim dedi: **الصَّبيب**: saf kandır; ve saflaştırılmış aspir (boyasıdır). Ve **الصُّبَابة**: kapta sudan kalan artıktır. Ve **الصَّبَابة**: ona dökmesinden (dolayıdır). Ve **رجلٌ صَبٌّ**; hevâ ona galip geldiği zaman; bu, kalbin dökülmesindendir. Ve denir: **تَصَبَّبَ الحرُّ**; şiddetlendiği zaman; sanki yere dökülmüş bir şey gibidir. Ve **تَصَبْصَب**([17]) şey: gitti ve yok oldu; sanki dökülürcesine dökülmüş gibidir. Ve denir: **تَصابَبْتُ الإناء**; onun **صُبَابَتَه**’ini içtiğin zaman. Keza **تَصابَبتُ الشّيء**; ondan az elde ettiğin zaman. **الشّمّاخ** dedi:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])
(**صت**) **الصاد** ve **التاء** çekişmeye, husumete ve ayrılığa delâlet eden bir asıldır. Gürültüye **الصَّتيت** denir. Ben falanla hâlâ **أُصَاتُّ** ederim; yani onunla husumet ederim. Ve **الصَّتُّ**, denildiğine göre: çarpmadır. Ve **الصَّـتِيت**: fırkadır. Ve derler: **الصَّت** **الصَّدُّ**’dür.
(**صح**) **الصاد** ve **الحاء** hastalıktan ve ayıptan beri olmaya ve düzlüğe delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصِّحَّة**: hastalığın gitmesi ve her ayıptan beri olmaktır. Ve **الصَّحِيح** ve **الصَّحَاح** aynı mânadadır. Ve **المُصِحُّ**: ehli ve develeri **صِحَاحٌ** ve **أَصِحَّاء** olan kimsedir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على **مُصِحّ**" yani develeri **صِحاحٌ** olan kimseye. Ve **الصَّحْصح** ve **الصَّحصَحانُ** ve **الصَّحصَاحُ**: düz yer.
(**صخ**) **الصاد** ve **الخاء** seslerden bir sese delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّاخَّة**; denir ki o, kulakları sağır eden çığlıktır. Ve denir: **ضَرَبْتُ الصخرةَ بحجرٍ فسمعتُ لها صَخّا**([19]). Ve denir: **صَخَّ الغُرابُ بمنقارِهِ في دَبَرة البَعير**; sapladığı zaman.
(**صد**) **الصاد** ve **الدال**’ın kapısının çoğu yüz çevirmeye ve sapmaya döner. Sonra bunun ardından şâz kalan kelimeler gelir. **الصَّدُّ**: yüz çevirmedir. Denir: **صَدَّ يصُدُّ**; o, iki yandan birine meyildir. Sonra dersin: **صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر**; onu ondan çevirdiğin zaman. Ve **الصَُّدَّانِ**: vadinin iki yanı; tekili **صَُدٌّ**; bu kıyastır; çünkü yan mutlaka meyillidir. Ve derler: **الصَّدَدَ** karşılayan şeydir([20]). Denir: bu ev, şunun **صَدَدِ**’i üzeredir. Ve derler: **الصَّدد**: yakınlıktır. Ve **الصُّدَّاد**([21]): suya giden yoldur. Zikrettiğim bu kelimeler bende asıl değildir; kıyastan uzaklıkları sebebiyle. Eğer sahih iseler, asla hamledilmişlerdir.
Sahih olup bu kapıdan olmayan şudur: onların **صَدَّ يَصِدُّ** sözü; bu, bağırdığı zaman. Bir kavim([22]) okudu: ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾ [الزخرف 57]; dediler: bağırırlar. Ve **الصَّديد**: irinle karışık kandır; ondan **أَصَدَّ الجُرْح** denir.
(**صر**) **الصاد** ve **الراء** asıllardır: birincisi onların: **صَرَّ الدَّرَاهمَ**; onları **يصُرُّها صَرّاً** sözü. Ve o bez parçası **صُرَّة**’dir. Arapların bildiği **الصِّرَار**’dır; o, yavrusu emmesin diye dişi devenin memelerine bağlanan bezdir. Denir: **صَرَّها صَرَّا**. Ve kapıdandır: **الإِصرار**: bir şeye azmetmektir. Onu kıyasından saydık; çünkü bir şeye azim ve ona icmâ bir şeydir; keza **الإصرار**: bir şey üzerinde sebat etmektir.
Ve kapıdandır: **هذه يمين صِرِّي**([23]) yani ciddi; ben onun üzerinde sabitim, icmâ etmişim.
Ve kapıdandır: **الصَّرَّة**; cemaate **صَرَّةٌ** denir. **امرؤُ القَيس** dedi:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])Ve kapıdandır: **حافرٌ مصرورٌ**; yani büzülmüş. Ve ondan **الصُّرْصُور**; o, develerden büyük sürüdür.
İkincisine gelince; o, yücelik ve yükselmedendir: onların **صَرَّ الحمارُ أُذُنَه** sözü; onu diktiği zaman. Ve kulağı zikretmezsen **أَصَرَّ**; kulağı zikredersen **أَصَرَّ بأذنه** dersin. Onun nadir olduğunu sanırım. Bunun aslı **الصِّرَار**’dır; o, suyun neredeyse üstüne çıkmadığı yüksek yerlerdir. **صِرَارٌ** ise özel isimdir; o, bir dağdır. Dedi ki:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])Üçüncüsüne gelince: soğuk ve sıcak; o, **الصِّرُّ**’dur. Denir: **أصاب النَّبتَ صِرٌّ**; ona zarar veren bir soğuk isabet ettiği zaman. Ve **الصِّرُّ**: soğuk rüzgârın soğuğudur. Bazen bu yerde sıcağı da kılarlar. Bir kavim dedi: **الصَّارَّةُ** güneş sıcağının şiddetli sıcağıdır. Denir: **قطع الحِمار صارَّتَه**; susuzluğunu kıran bir içiş içtiği zaman. Ve **الصَّارَّة**: susuzluktur; çoğulu **صَوَارُّ**. Ve **الصَّرِيرة**: susuzluk; çoğulu **صرائر**. Dedi ki:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *
**أبو عبيدٍ** zikretti: **الصَّارّة** susuzluktur; çoğulu **صرائر**. Bu yanlıştır; doğru, zikrettiğimizdir.
Dördüncüsüne gelince: sestir. Bundan **الصَّرَّة**: bağırmanın şiddeti. **صَرَّ الجُنْدَب صرِيراً**; ve **صَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرصرة**. Ve **الصَّرَارِيُّ**: kayıkçı; sesini yükseltmesinden olabilir.
Bu asıllardan şâz olan iki kelime vardır; belki onlara bir kıyas vardır, yeri bize gizli kalmıştır. Birincisi: **الصّارَّة**; o, ihtiyaçtır. Denir: falanın yanında bana bir **صَارَّةٌ** vardır; çoğulu **صَوَارُّ**; yani ihtiyaç. Diğer kelime **الصَّرورة**’dur; o, hac yapmamış olan ve evlenmemiş olan kimsedir. Ve denir: **الصَّرُورة**; nikâhı terk edip kendini ibadete veren kimsedir. Hadiste geldi: "لا **صَرْورة** في الإسلام".
**أبو بكر محمّد بن الحسن بن دُريد**([27]) dedi: "**الصَّرورة**’nin aslı şudur: câhiliyede adam bir olay işlediğinde Kâbe’ye sığınırsa saldırıya uğramazdı. Kan velisi onu haremde gördüğünde ona: o **صرورة**’dir, ona saldırma denirdi. Bu onların sözünde çoğaldı; nihayet kadınlardan ve yemeğin hoşluğundan kaçınan âbidi **صَرورةً** ve **صروريَّاً** kıldılar. Bunu **النابغة** şu sözüyle kastetti:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])yani kadınlardan ve güzel kokudan([29]) büzülmüş (kimse). Allah تعالى İslâm’ı getirip Mekke’de ve başkasında hadlerin ikamesini vacip kılınca, câhiliye emrine muhalefet olarak, hac yapmamış olana **صَرورةً** ve **صَرُوريّاً** denildi. Sanki onlar, İslâm’da haccı terk etmeyi, câhiliyede kendini ibadete verenin kadınlara gelmeyi ve nimet içinde yaşamayı terk etmesi gibi kıldılar."
Zikrettiğimiz bu **الصَّرورة** mânası, **الصِّرار**’dan olmasını muhtemel kılar; o, yavrusu emmesin diye dişi devenin memelerine bağlanan bezdir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ــ
([1]) İmru’ul-Kays’ın muallakasındandır.
([2]) Tekmile **المجمل**’dendir.
([3]) Tekmile **المجمل**’dendir. Ve bu iki tekmilenin arasında **المجمل**’de: "يقال منه صكك. والصكة: أشد الهاجرة" vardır.
([4]) **المجمل**’de: "**مِصَكّ**"; ikisi de sahihtir; denir: **مصك** ve **مصكوك** ve **مصكك**.
([5]) **عُمَيّ**; burada: **الأعمى**’nın küçültmesi ve ترخيم ile küçültmesidir.
([6]) Beyit **الراعي**’nindir; **معجم البلدان**’da (لبن) olduğu gibi. Ve صدرُه **اللسان**’da (صلل):
* سيكفيك الإله بمُسنَمات *
([7]) **الحطيئة**’nindir; divanında 84 ve **اللسان** (صلل).
([8]) Beyit **اللسان**’da (صمم؛ حجا).
([9]) Beyit **اللسان**’da (صمم); divanında değildir.
([10]) Ayrıca "**صمصم**" de denir; **علبط** vezninde.
([11]) O, **مدرك بن حصن**’dır. **اللسان** (صنن، شنن) ve **نوادر أبي زيد** 50.
([12]) **ديوان جرير** 73 ve **اللسان** (صنن).
([13]) Sükûn ile söylenir; tenvin ile kesre ile de (söylenir).
([14]) O, **عبيد الله بن جحش**’tır; Müslüman olmuş ve Habeşistan’a hicret etmişti; sonra irtidat edip Habeşistan’da Hristiyan oldu; muhacirlerin yanından geçer ve bunu söylerdi. **اللسان** (صأصأ).
([15]) O, **رؤبة**’dir. Divanı 6 ve **اللسان** (صبب).
([16]) O, **علقمة بن عبدة الفحل**’dır. Divanı 132, **المفضليات** (2: 193) ve **اللسان** (صبب).
([17]) Asılda: "**تصبب**"; doğrusu **المجمل** ve **القاموس** ve **اللسان**’dadır. Ve **العجاج**’dan şu inşad edildi:
* حتى إذا ما يومها تصبصبا *.
([18]) **ديوان الشمَّاخ** 27 ve **اللسان** (صبب). Ve **اللسان**’da onun **الأخطل**’a nispet edildiği rivayet edildi.
([19]) **المجمل** ve **اللسان**’da: "**صخة**"; ikisi de sahihtir; çünkü "**الصخ**" da böyledir ve **الصخيخ** ses mânasındadır.
([20]) **اللسان**’da: "ما استقبلك".
([21]) Asılda ve **المجمل**’de **الصاد**’ın dammesiyle ضبط edildi; **القاموس**’ta **رمان** ve **كتاب** gibi ضبط edildi.
([22]) **الصاد**’ın dammesiyle **نافع** ve **ابن عامر** ve **الكسائي** ve **أبو جعفر** ve **خلف** okudu; kalanlar kesresiyle okudu. **إتحاف فضلاء البشر** 386, **سورة الزخرف**’ta.
([23]) **المجمل**’de: "**صِرِّي وأصِرِّي**". Ayrıca: "**صِرَّى**" ve "**أصِرَّى**", ve "**صُرِّي**" ve "**صُرَّى**" da denir.
([24]) Beyit meşhur muallakasındandır.
([25]) Beyit **جرير**’indir; divanında 206 ve **اللسان** (صرر)
([26]) **ذي الرمة**’nindir; divanında 588 ve **اللسان** (صرر، قصع، نشح); ve (قصع)’da gelecektir. Ve عجزُه:  * وقد نشحن فلا ري ولا هيم *
([27]) **الجمهرة**’de: (3 :428).
([28]) **ديوان النابغة** 31 ve **شرح المعلقات** للزوزني 198. Ve **اللسان** (صرر).
([29]) **الجمهرة** nüshasında: "والتنعم".

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصف: أن تجعل الشيء على خط مستو، كالناس والأشجار ونحو ذلك، وقد يجعل فيما قاله أبو عبيدة بمعنى الصاف (راجع: مجاز القرآن 2/257). قال تعالى: ﴿إن الله يحب الذين يقاتلون في سبيله صفا﴾ [الصف/ 4]، ﴿ثم ائتوا صفا﴾ [طه/64]، يحتمل أن يكون مصدرا، وأن يكون بمعنى الصافين، وقال تعالى: ﴿وإنا لنحن الصافون﴾ [الصافات/165]، ﴿والصافات صفا﴾ [الصافات/1]، يعني به الملائكة. ﴿وجاء ربك والملك صفا صفا﴾ [الفجر/22]، ﴿والطير صافات﴾ [النور/41]، ﴿فاذكروا اسم الله عليها صواف﴾ [الحج/36]، أي: مصطفة، وصففت كذا: جعلته على صف. قال: ﴿على سرر مصفوفة﴾ [الطور/20]، وصففت اللحم: قددته، وألقيته صفا صفا، والصفيف: اللحم المصفوف، والصفصف: المستوي من الأرض كأنه على صف واحد. قال: ﴿فيذرها قاعا صفصفا لا ترى فيها عوجا ولا أمتا﴾ [طه/106]، والصفة من البنيان، وصفة السرج تشبيها بها في الهيئة، والصفوف: ناقة تصف بين محلبين فصاعدا لغزارتها، والتي تصف رجليها، والصفصاف: شجر الخلاف.

##### Türkçe

- **الصف**: Şeyi düz bir çizgi üzerine koymandır; insanlar, ağaçlar ve bunun benzeri gibi; ve Ebû Ubeyde’nin söylediğinde, **الصاف** mânâsında kılınır (bak: Mecâzü’l-Kur’ân 2/257). Yüce Allah dedi ki: ﴿إن الله يحب الذين يقاتلون في سبيله صفا﴾ [الصف/ 4], ﴿ثم ائتوا صفا﴾ [طه/64]; kaynak (masdar) olması da muhtemeldir, **الصافين** mânâsında olması da. Ve Yüce Allah dedi ki: ﴿وإنا لنحن الصافون﴾ [الصافات/165], ﴿والصافات صفا﴾ [الصافات/1]; bununla melekleri kasteder. ﴿وجاء ربك والملك صفا صفا﴾ [الفجر/22], ﴿والطير صافات﴾ [النور/41], ﴿فاذكروا اسم الله عليها صواف﴾ [الحج/36]; yani: saf saf dizilmiş. Ve **صففت** şöyle-şöyle: onu bir saf üzerine koydum. Dedi ki: ﴿على سرر مصفوفة﴾ [الطور/20]. Ve **صففت اللحم**: onu şeritler hâlinde kestim ve onu saf saf attım. Ve **الصفيف**: saf hâlinde dizilmiş ettir. Ve **الصفصف**: yerden düz olan kısımdır; sanki tek bir saf üzerindedir. Dedi ki: ﴿فيذرها قاعا صفصفا لا ترى فيها عوجا ولا أمتا﴾ [طه/106]. Ve **الصفة**: binadan (olan kısım). Ve **صفة السرج**: şekil bakımından ona benzetme olarak. Ve **الصفوف**: sütü bol olduğundan iki sağım yeri ve daha yukarısı arasında saf tutan bir dişi devedir; ve iki ayağını saf tutan (deve). Ve **الصفصاف**: **الخلاف** ağacıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَفَّ
1 صَفَّ ذ , (S, M, Mgh, O, Msb, K,) aor. صَفُ٣َ , (Msb, TA,) inf. n. صَفٌّ, (O, Msb, K, TA,) He set, or placed, or stationed, (S, M, Mgh, O, K,) a company of men, (S, M, Mgh, O, Msb, K,) in war (S, O, K) &c., (O, K,) and a military force, (TA,) and also [in a similar sense] a thing, (Msb,) in a rank, or row, or line: (S, M, Mgh, O, K:) and likewise ↓ صفّف, (TA,) inf. n. تَصْفِيفٌ; (IDrd, O, K, TA;) but this has an intensive signification. (IDrd, O, TA.) ― -b2- One says also of a she-camel, تَصُفُّ يَدَيْهَا عِنْدَ الحَلَبِ [She sets her fore legs evenly, side by side, not putting one of them in advance of the other, as if about to go onward, on the occasion of being milked]. (S, M, O, K.) [See also صَفَنَ, said of a man: and see صَانَ in art. صون.]) And [in like manner] one says, صَفَّتِ الاـِبِلُ قَوَائِمَهَا [The camels set their legs in an even row]. (S, O.) ― -b3- And of a she-camel one says also, تَصُفُّ أَقْدَاحًا مِنْ لَبَنِهَا اـِذَا حُلِبَتْ [as though meaning She yields a row of bowls of her milk when she is milked], because of the abundance of her milk. (S, O, K *.) And تَصُفُّ بَيْنَ مِحْلَبَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ, (S, O,) or simply تَصُفُّ, (M,) She combines two milking-vessels, or three, at one milking; (S, * M, O; *) الصَّفُّ meaning her being milked into two milking-vessels, or three, (S, O, K,) so as to combine them. (S, O. [In the CK, أَنْ تَحْلُبَ is a mistake for أَنْ تُحْلَبَ.]) And a rلjiz, cited by AZ, says, referring to a she-camel,
تَصُفُّ فِى ثَلَاثَةِ المَحَالِبِ
[She is milked into three milking-vessels at one milking]. (S, O.) One says also صَفَّهَا, i. e. حَلَبَهَا صَفًّا [app. meaning He milked her into two bowls, or three, at one milking; or into two bowls; the pronoun referring to a she-camel]. (M. [One or the other of these two meanings appears to be indicated by what there precedes this.]) ― -b4- صُفَّ عَلَى الجَمْرِ لِيَنْشَوِىَ (S, K) is said of flesh-meat (S) [app. meaning It was laid, cut into a strip, or into strips, upon the live coals to broil]; and فِى الشَّمْسِ لِيَجِفَّ [in like manner, in the sun to dry]: (K:) for one says of him who has prepared flesh-meat cut into strips, or oblong pieces, and dried in the sun, صَفَّ اللَّحْمَ; and [in like manner] one says also, صَفَّهُ عَلَى النَّارِ لِيَنْشَوِىَ: (Msb:) or صَفَّ اللَّحْمَ, aor. صَفُ٣َ , inf. n. صَفُّ, means he cut the flesh-meat into broad slices: (M:) and accord. to ISh, ↓ التَّصْفِيفُ is like التَّشْرِيحُ, i. e. the cutting a piece of flesh-meat thin, so that it is translucent: (TA in the present art:) or التصفيف is a kind of تَشْرِيح; i. e. the cutting a piece of flesh-meat thin, so that it is translucent by reason of its thinness, and then throwing it upon the live coals. (TA in art. شرح.) [See صَفِيفٌ.] -A2- See also 8, in three places. ― -b2- صَفَّ said of a bird, (M, O, Msb, K,) aor. صَفُ٣َ , (M, Msb,) inf. n. صَفٌّ, (Msb, K,) It extended its wings in a line, (M,) or it expanded its wings, (O, Msb, K,) in the sky, and did not move them, (M,) or and struck [an evident mistake for and did not strike] with them its sides like the pigeon: (Msb:) such as do so are not to be eaten; (Msb, K;) as the vulture and the hawk: (Msb:) it is said in a trad., يُؤْكَلُ مَا دَفَّ وَلَا يُؤْكَلُ مَا صَفَّ. (O, K, TA. See art. دف.) -A3- صَفَفْتُ لِلسَّرْجِ, (S,) or صَفَفْتُ لِلسَّرْجِ صُفَّةً, (O,) or صَفَفْتُ السَّرْجَ, (K, and so in one place in the O,) and ↓ أَصْفَفْتُهُ, (O, K,) but this latter verb is of weak authority, (O,) (tropical:) I put to the horse's saddle a صُفَّة [q. v.]: S, O, K, TA:) [and] صَفَّ الدَّابَّةَ, and صَفَّ لَهَا, He made for the beast a صُفَّة. (M.)

2 صَفَّ٣َ see above, first sentence: ― -b2- and also in the latter half of the paragraph.

صَافُّوهُمْ
3 صَافُّوهُمْ ذ (S, MA, O,K) فِى القِتَالِ (S, O, K) They fought them in rank; they drew themselves out in a rank against them [in fight]. (MA.) -A2- [And app. one says also صَافَّهُ meaning He had the صُفَّة of his house over against, or facing, his (another's) صُفَّة. See هُوَ مُصَافِّى, below.]

4 أَصْفَ٣َ see 1, last sentence.

6 تَصَاْفَ٣َ see 8. ― -b2- One says also تصافّوا عَلَيْهِ They collected themselves together in a rank, or row, or line, against him. (M, TA.) And تصافّوا عَلَى المَآءِ They collected themselves together at the water; as also تضافّوا عَلَيْهِ: like as one says تصوّك فِى خُرْئِهِ and تضوّك, and صَلَاصِلُ المَآءِ and ضَلَاضِلُهُ. (Lh, TA.)

اصطفّوا
8 اصطفّوا ذ They stood in, (S, Mgh, O, K,) or became, (M,) [or set, placed, or stationed, themselves in,] a rank, or row, or line; (S, M, Mgh, Msb; *) or ranks, or rows, or lines; (O, K;) as also ↓ تصافّوا; (M, O, * K; * [التَّصَافُّ being expl. in the O and K by التَّسَاطُرُ; in the CK, erroneously, التَّشاطُرُ;]) and so ↓ صَفُّوا, (M, Mgh, Msb,) aor. صَفُ٣َ , (M, Mgh,) inf. n. صَفٌّ and صَفَّى, but [ISd says] this latter inf. n. I have not heard except in a phrase mentioned in what follows. (M.) Hence the saying, النِّسَآءُ خَلْفَ الرِّجَالِ وَلَا ↓ تَصُفُّ تَصُفُّ مَعَهُمْ [The women shall stand in a rank behind the men in the mosque, and shall not stand in a rank with them]. (Mgh.) And hence the saying of a woman of the desert to her sons, ↓ اـِذَا لَقِيتُمُ العَدُوَّ فَدَغَرَى وَلَا صَفَّى i. e. [When ye meet the enemy, rush upon them without consideration, and] do not set yourselves in a rank. (M. [See also 1, in art. دغر.])

صَفْصَفَ
R. Q. 1 صَفْصَفَ ذ He journeyed, (سَارَ, O, and so in copies of the K,) or became, (صَارَ, so in the CK,) alone in a صَفْصَف, or level tract of land. (O, K.) -A2- And He pastured upon the trees called صَفْصَاف. (O, K.) -A3- And صَفْصَفَةٌ [as an inf. n., or as a simple subst.,] signifies The crying or cry, (صَوْت,) of the sparrow, which is called صُفْصُف (O, K) in some one or more of the dialects. (O.)

صَفٌّ
صَفٌّ ذ A rank, row, or line [of things]; (KL, PS;) or an even صَدْر [i. e. front, or fore part,] of any things: (M:) and a company of men standing in a rank, or row, or line: (O, K:) pl. صُفُوفٌ; (S, M, O, Msb, K;) and the sing. may also be used in the sense of the pl.; it may be used either thus in the sense of the pl. or as a sing. in the Kur xviii. 46. (O.) Hence, in a trad., سَوُّوا صُفُوفَكُمْ [Make even your ranks] in prayer. (O, TA.) ― -b2- Also A station of صُفُوف [or ranks of men]. (M. [See also مَصَفٌّ.]) And hence, (M,) as used in the Kur xx. 67, i. q. مُصَلًّى [i. e. A place of prayer, or a place of prayer on the occasion of the عِيد, or festival]; (Az, M, O;) because the people stand there in ranks: (M:) i. e. a place where people assemble for their عِيد: (Az, O:) or, in that instance, صَفًّا may mean مُصْطَفِّينَ [i. e. standing in ranks], (Az, M, O,) as a denotative of state. (M.) ― -b3- And A pair of bowls (قَدَحَانِ) [app., as seems to be indicated, that are filled at one milking of a camel]; because they are put together. (M.) -A2- Also A certain medicament with which the teeth are whitened. (O.)

صُفَّةٌ
صُفَّةٌ ذ An appertenance of a house, (S, Mgh, O, Msb, K, [in none of which is it explained,]) or of a building, like a wide بَهُو [here used in a postclassical sense, as meaning a kind of vestibule, or portico, for shade and shelter, open in front], with a long roof or ceiling; (Lth, TA;) the طُرَّة of a building [app. meaning what is above described]; (M;) i. q. سَقِيفَةٌ: (S and Msb and K in art. سقف:) [see سَفِيفَةٌ; and see also سُدَّةٌ:] and i. q. ظُلَّةٌ [i. e. a roof, or covering, for shade and shelter, over the door of a house; or extending from a house to another house opposite; like سُدَّةٌ and سَقِيفَةٌ]: (M:) [for the meaning assigned to it by Golius as from the S, and by Freytag as from the K and S, (“ scamnum discubitorium, fere ex lapidibus structum, ”) I find no authority in any Arabic work: in Egypt, it is applied to a shelf of marble or of common stone, about four feet high, supported by two or more arches, or by a single arch, figured and described in the Introduction to my work on the Modern Egyptians; this being app. so called because resembling in form, though not in size, a porch:] the pl. is صُفَفٌ (S, O, Msb, K) and صِفَافٌ and صُفَّاتٌ. (Mgh.) أَهْلُ الصُّفَّةِ [The people of the صُفَّة] was an appellation applied to certain persons who were the guests of El-Islلm, [i. e. supported by the charity of the Muslims,] (O, K, TA,) consisting of poor refugees, and houseless men, (TA,) who passed the night in the صُفَّة of the mosque of the Prophet [in El-Medeeneh], which was a covered place, an appertenance of the mosque, (O, K, TA,) roofed over with palm-sticks; (Har p. 379; [where see more;]) thither they resorted for lodging; and sometimes they were few, and sometimes they were many: [SM says,] I have drawn up a list of their names, in a tract, to the number of ninety-two, (TA in the present art.,) or ninetythree. (TA voce أَوْفَاضٌ.) [ISd says,] عَذَابُ يَوْمِ الصُّفَّةِ [The punishment of the day of the صُفَّة] is the same as عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ [mentioned in the Kur xxvi. 189]: (M, TA:) Lth says that the former was a day on which a certain people disobeyed their apostle, wherefore God sent upon them heat and clouds which overspread them, so that they perished: and Az says that it is not the same as that mentioned in the Kur, and that he knew not what is meant by عذاب يوم الصفّة: (O, (TA:) it seems, however, that both mean the same, as الصُّفَّةُ and الظُّلَّةُ are one in meaning. (TA.) ― -b2- Also (tropical:) An appertenance of the سَرْج [or horse's saddle]; (S, M, IAth, Mgh, O, K, TA;) like the مِيثَرَة [q. v. in art. وثر] of the رَحْل [or camel's saddle]; (IAth, L, TA; *) the thing with which it is covered, between the قَرَبُوسَانِ, which are its fore part and its hinder part: (Mgh:) or, (M, TA,) as also of the رَحْل, (M,) the thing that comprises within it (تَضُمُّ) the [two pieces of wood called the] عَرْقُوَتَانِ and the [two pads, or stuffed things, called the] بِدَادَانِ, above them and beneath them: (M, TA:) pl. صُفَفٌ (S, M, O, K) and صِفَافٌ, the latter mentioned by Sb. (M.) ― -b3- Also (tropical:) A long period (زَمَانٌ) of time. (O, K, TA.) So in the saying, عِشْنَا صُفَّةٌ مِنَ الدَّهْرِ (tropical:) [We lived, or have lived, a long period of time]. (O, TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) The quantity of grain that is put upon the palm of the hand: occurring in a trad. of Abu-d-Dardà, in the saying, أَصْبَحْتُ لَا أَمْلكُ صُفَّةً وَلَا لُفَّةً [I became so that I possessed not the quantity of grain that might be put on the palm of the hand, nor a morsel of food]; اللُّفَّةُ meaning اللُّقْمَةُ. (TA.)

صَفَفٌ
صَفَفٌ ذ A thing that a man wears beneath the coat of mail (Ibn-'Abbلd, O, K) in the day of battle. (Ibn-'Abbلd, O.)

صَفُوفٌ
صَفُوفٌ ذ A she-camel that yields a row of bowls of her milk (تَصُفُّ أَقْدَاحًا مِنْ لَبَنِهَا S, O, K) when she is milked, (S, O,) because of the abundance of her milk: (S, O, K:) or for which two vessels are set side by side (يُصَفُّ), and which fills them: (Ham p. 535:) or that sets her fore legs evenly, side by side, (تَصُفُّ يَدَيْهَا, [see 1,]) on the occasion of being milked. (S, M, O, K.) [See an ex. in a verse cited voce صُوفٌ. And see also ضَفُوفٌ.]

صَفِيفٌ
صَفِيفٌ ذ Flesh-meat (S, M) such as has been laid, cut into a strip, or into strips, (صُفَّ, S, K, and the like in the M and O, or شُرِحَ وَصُفَّ, Mgh,) upon the live coals (S, Mgh, O, K) to broil (S, Mgh, K) or to become thoroughly cooked, (O,) or upon the pebbles, and then roasted, or broiled, (M,) or in the sun, to dry: (O, K:) or flesh-meat cut into strips, or oblong pieces, and dried in the sun, (M, * Mgh, Msb,) or, as Lth says, and in like manner Ks, spread in the sun [to dry]: (Mgh:) or flesh-meat cut into broad slices: (M:) or, accord. to Khلlid Ibn-Jembeh, flesh-meat cut into slices, not in the manner of قَدِيد, but made broad, like cakes of bread [which are generally about a span, or somewhat less, in width, round and flat]: (TA:) [or cut thin so as to be translucent: (see 1, latter half:)] or flesh-meat made to boil once, and then taken up [from the fire]. (M.)

الصُّفِّيَّةُ
الصُّفِّيَّةُ ذ The صُوفِيَّة: so called in relation to those called أَهْلُ الصُّفَّةِ. (TA. (See art. صوف.])

صَافٌّ
صَافٌّ ذ [originally صَافِفٌ, act. part. n. of صَفَّ, q. v.]. صَافَّةٌ and [its pl.] صَوَافُّ are epithets applied to camels [as meaning Setting their legs in an even row], from صَفَّتْ قَوَائِمَهَا: (S, O:) [or] صَوَافَّ (in the Kur xxii. 37, O, K) means مَصْفُوفَةً [i. e. set in a row], (M, O, K, TA,) to be slaughtered; (M, TA;) of the measure فَوَاعِل in the sense of the measure مَفَاعِل [thus in the O, and also (probably copied therefrom) in the copies of the K; but correctly مَفَاعِيل]: or it means مُصْطَفَّةً [i. e. standing in a row]: (O, K:) or, as related by I 'Ab, it is صَوَافِنَ. (TA.) In the phrase وَالصَّافَّاتِ صَفًّا in the Kur [xxxvii. 1], by الصَّافَّات are meant The angels standing in ranks in Heaven, glorifying God. (M, O, K.) ― -b2- Applied to a bird, it means Expanding its wings and not moving [or flapping] them [in its flight]: opposed to دَافٌّ. (M and TA in art. دف.)

صَفْصَفٌ
صَفْصَفٌ ذ A level, or an even, tract of land or ground: (S, O, Msb, K:) thus expl. by AA, and by Mujلhid, as used in the Kur xx. 106: by others as meaning smooth: accord. to Fr, having in it no herbage: and accord. to IAar, bald: pl. صَفَاصِفُ: (TA:) or أَرْضٌ صَفْصَفٌ signifies a smooth, and level, or even, land; and so, accord. to IJ, [the fem.] صَفْصَفَةٌ. (M.) Also, (M,) or صَفْصَفَةٌ [app. as an epithet in which the quality of a subst. is predominant], (TA,) A desert, or waterless desert; syn. فَلَاةٌ; (M, TA;) from IDrd. (TA.) ― -b2- And The حَرْف [i. e. ridge, or brow, or ledge,] of a mountain. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

صُفْصُفٌ
صُفْصُفٌ ذ The sparrow, (IDrd, O, K,) in some one or more of the dialects. (IDrd, O.)

صَفْصَفَةٌ
صَفْصَفَةٌ ذ [fem. of صَفْصَفٌ, q. v. -A2- Also] i. q. سِكْبَاجَةٌ [n. un. of سِكبَاجٌ, q. v., i. e., A mess of the kind of food thus called]; (AA, O, K;) as also ↓ صَفْصَافَةٌ, (O, K,) which is of the dial. of Thakeef. (O.) -A3- And A certain insect (دُوَيْبَّة, Lth, M, O), by the Persians (العَجَم) called the سِيسَك [i. e. weevil]: (Lth, O:) a word adventitious to the Arabic language. (Lth, M, O.)

صَفْصَافٌ
صَفْصَافٌ ذ The tree called خِلَاف: (S, M, O, K:) [accord. to modern usage, the latter is the salix Aegyptia of Linn.: (Forskهl's Flora Aegypt. Arab., p. lxxvi., and Delile's Florو Aegpyt. Illustr., no 934:) and the صفصاف accord. to Forskهl, ibid., is the salix Babylonica; or this is called صَفْصَاف رُومِىّ: (Delile, no. 932:) and another species of salix is called in Egypt صَفْصَاف بَلَدِىّ: (Forskهl, ibid; and Delile, no. 933:)] or so in the dial. of Syria: (M, Msb:) or a kind of tree of which the خِلَاف is a species: (K in art. خلف:) n. un. with ة. (M, O, K.)

صَفْصَافَةٌ
صَفْصَافَةٌ ذ : see صَفْصَفَةٌ. -A2- Also n. un. of صَفْصَافٌ [q. v.]. (M, O, K.)

مَصَفٌّ
مَصَفٌّ ذ A station, (S, Msb,) or place where ranks are drawn up, (O, K,) in war, or battle: (S, O, Msb:) pl. مَصَافٌّ. (S, O, Msb, K.)

هُوَ مُصَافِّى
هُوَ مُصَافِّى ذ He is the person whose صُفَّة [of his house] is over against, or facing, my صُفَّة. (IDrd, O, K.)

##### Türkçe

صَفَّ
1 **صَفَّ** ذ , (S, M, Mgh, O, Msb, K,) muz. **صَفُ٣َ** , (Msb, TA,) mast. is. **صَفٌّ**, (O, Msb, K, TA,) O, bir erkekler topluluğunu, (S, M, Mgh, O, Msb, K,) savaşta (S, O, K) vb., (O, K,) ve bir askerî kuvveti, (TA,) ve ayrıca [benzer bir mânâda] bir şeyi, (Msb,) bir saf, yahut sıra, yahut hat içinde dizdi, yahut yerleştirdi, yahut mevzilendirdi: (S, M, Mgh, O, K:) ve yine ↓ **صفّف**, (TA,) mast. is. **تَصْفِيفٌ**; (IDrd, O, K, TA;) lâkin bunun şiddet (mübalağa) mânâsı vardır. (IDrd, O, TA.) ― -b2- Ve bir dişi deve hakkında da denir: **تَصُفُّ يَدَيْهَا عِنْدَ الحَلَبِ** [Sağılırken ön ayaklarını eşitçe, yan yana koyar; birini ötekinin önüne geçirmez; sanki ilerleyecekmiş gibi]. (S, M, O, K.) [Ayrıca **صَفَنَ**’e bak; bir adam hakkında söylenir: ve **صَانَ**’a, md. **صون**’da bak.]) Ve [aynı şekilde] denir: **صَفَّتِ الاـِبِلُ قَوَائِمَهَا** [Develer ayaklarını düzgün bir sıra hâlinde dizdi]. (S, O.) ― -b3- Ve bir dişi deve hakkında da denir: **تَصُفُّ أَقْدَاحًا مِنْ لَبَنِهَا اـِذَا حُلِبَتْ** [sanki mânâsı: Sağılınca sütünden kâseler sırası verir], sütünün çokluğundan dolayı. (S, O, K *.) Ve **تَصُفُّ بَيْنَ مِحْلَبَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ**, (S, O,) yahut sadece **تَصُفُّ**, (M,) Bir sağımda iki sağım kabını yahut üçü birleştirir; (S, * M, O; *) **الصَّفُّ** onun iki sağım kabına yahut üçe sağılması mânâsındadır, (S, O, K,) onları birleştirecek şekilde. (S, O. [CK’de **أَنْ تَحْلُبَ** ifadesi **أَنْ تُحْلَبَ** yerine hatadır.]) Ve AZ’nin naklettiği bir recez, bir dişi deveye dair, der ki:
**تَصُفُّ فِى ثَلَاثَةِ المَحَالِبِ**
[Bir sağımda üç sağım kabına sağılır]. (S, O.) Ve ayrıca denir: **صَفَّهَا**, yani **حَلَبَهَا صَفًّا** [görünüşe göre mânâsı: Onu bir sağımda iki kâseye yahut üçe sağdı; yahut iki kâseye; zamir bir dişi deveye râcidir]. (M. [Bu iki mânâdan biri yahut öteki, bundan önce gelenin işaret ettiği görünür.]) ― -b4- **صُفَّ عَلَى الجَمْرِ لِيَنْشَوِىَ** (S, K) et hakkında söylenir (S) [görünüşe göre mânâsı: Közün üzerine, şerit yahut şeritler hâlinde kesilmiş olarak, kızartmak için kondu]; ve **فِى الشَّمْسِ لِيَجِفَّ** [aynı şekilde, kuruması için güneşte]: (K:) zira şeritler yahut uzun parçalar hâlinde kesilmiş ve güneşte kurutulmuş et hazırlayan kimse hakkında **صَفَّ اللَّحْمَ** denir; ve [aynı şekilde] ayrıca **صَفَّهُ عَلَى النَّارِ لِيَنْشَوِىَ** da denir: (Msb:) yahut **صَفَّ اللَّحْمَ**, muz. **صَفُ٣َ** , mast. is. **صَفُّ**, eti geniş dilimler hâlinde kesti demektir: (M:) ve ISh’ye göre ↓ **التَّصْفِيفُ**, **التَّشْرِيحُ** gibidir; yani bir et parçasını ince kesmek; öyle ki saydam olur: (TA, bu maddede:) yahut **التصفيف**, **تَشْرِيح**’ın bir çeşididir; yani bir et parçasını inceliğinden dolayı saydam olacak şekilde ince kesmek, sonra onu közün üzerine atmak. (TA, md. **شرح**.) [**صَفِيفٌ**’e bak.] -A2- Ayrıca 8’e bak; üç yerde. ― -b2- **صَفَّ** bir kuş hakkında söylenince, (M, O, Msb, K,) muz. **صَفُ٣َ** , (M, Msb,) mast. is. **صَفٌّ**, (Msb, K,) Kanatlarını bir hat üzerinde uzattı, (M,) yahut gökte kanatlarını açtı, (O, Msb, K,) ve onları oynatmadı, (M,) yahut ve güvercin gibi onlarla yanlarını çarpmadı [“çarpıp” ifadesi açık bir hatadır; “çarpıp” değil “çarpmaz” olmalıdır]: (Msb:) böyle yapanlar yenmez; (Msb, K;) akbaba ve doğan gibi: (Msb:) bir hadiste şöyle denmiştir: **يُؤْكَلُ مَا دَفَّ وَلَا يُؤْكَلُ مَا صَفَّ**. (O, K, TA. Md. **دف**’e bak.) -A3- **صَفَفْتُ لِلسَّرْجِ**, (S,) yahut **صَفَفْتُ لِلسَّرْجِ صُفَّةً**, (O,) yahut **صَفَفْتُ السَّرْجَ**, (K, ve O’da bir yerde de böyledir,) ve ↓ **أَصْفَفْتُهُ**, (O, K,) lâkin bu son fiil zayıf itimada sahiptir, (O,) (mec.) Atın eyerine bir **صُفَّة** [bk.] koydum: (S, O, K, TA:) [ve] **صَفَّ الدَّابَّةَ**, ve **صَفَّ لَهَا**, Binek hayvanı için bir **صُفَّة** yaptı. (M.)

2 **صَفَّ٣َ**: yukarıya bak, ilk cümle: ― -b2- ve ayrıca paragrafın ikinci yarısında.

**صَافُّوهُمْ**
3 **صَافُّوهُمْ** ذ (S, MA, O,K) **فِى القِتَالِ** (S, O, K) Onlarla saf hâlinde savaştılar; [savaşta] onlara karşı saf hâlinde dizildiler. (MA.) -A2- [Ve görünüşe göre ayrıca **صَافَّهُ** denir; mânâsı: Onun evinin **صُفَّة**’si, onun (başkasının) **صُفَّة**’sinin karşısında yahut yüz yüze oldu. Aşağıda **هُوَ مُصَافِّى**’ye bak.]

4 **أَصْفَ٣َ**: 1’e bak, son cümle.

6 **تَصَاْفَ٣َ**: 8’e bak. ― -b2- Ve ayrıca denir: **تصافّوا عَلَيْهِ** Ona karşı bir saf, yahut sıra, yahut hat hâlinde toplandılar. (M, TA.) Ve **تصافّوا عَلَى المَآءِ** Suyun başında toplandılar; **تضافّوا عَلَيْهِ** da böyledir: tıpkı **تصوّك فِى خُرْئِهِ** ve **تضوّك**, ve **صَلَاصِلُ المَآءِ** ve **ضَلَاضِلُهُ** denildiği gibi. (Lh, TA.)

**اصطفّوا**
8 **اصطفّوا** ذ Bir saf, yahut sıra, yahut hat içinde durdular, (S, Mgh, O, K,) yahut oldular, (M,) [yahut kendilerini bir saf, yahut sıra, yahut hat içinde dizdiler, yerleştirdiler, mevzilendirdiler]; (S, M, Mgh, Msb; *) yahut saflar, yahut sıralar, yahut hatlar; (O, K;) ↓ **تصافّوا** da böyledir; (M, O, * K; * [**التَّصَافُّ** O ve K’da **التَّسَاطُرُ** ile açıklanmıştır; CK’de yanlış olarak **التَّشاطُرُ**;]) ve yine ↓ **صَفُّوا**, (M, Mgh, Msb,) muz. **صَفُ٣َ** , (M, Mgh,) mast. is. **صَفٌّ** ve **صَفَّى**, fakat [ISd der ki] bu son mastarı, ancak aşağıda zikredilen bir ibarede işitmişimdir. (M.) Bundan dolayı şu söz: **النِّسَآءُ خَلْفَ الرِّجَالِ وَلَا** ↓ **تَصُفُّ تَصُفُّ مَعَهُمْ** [Kadınlar mescitte erkeklerin arkasında saf tutacaktır ve onlarla birlikte saf tutmayacaktır]. (Mgh.) Ve bundan dolayı, çöl kadınının oğullarına sözü: ↓ **اـِذَا لَقِيتُمُ العَدُوَّ فَدَغَرَى وَلَا صَفَّى** yani [Düşmanla karşılaştığınızda düşünmeden üzerlerine atılın ve] saf tutmayın. (M. [Ayrıca md. **دغر**’de 1’e bak.])

**صَفْصَفَ**
R. Q. 1 **صَفْصَفَ** ذ Yolculuk etti, (**سَارَ**, O, ve K nüshalarında da böyledir,) yahut oldu, (**صَارَ**, CK’de böyledir,) bir **صَفْصَف** içinde, yahut düz bir arazi parçasında, yalnız. (O, K.) -A2- Ve **صَفْصَاف** denilen ağaçlarda otlattı. (O, K.) -A3- Ve **صَفْصَفَةٌ** [mast. is. olarak yahut basit isim olarak] serçenin ötüşü yahut sesi (**صَوْت**) mânâsına gelir; o serçeye bazı lehçelerde **صُفْصُف** denir. (O, K) (O.)

**صَفٌّ**
**صَفٌّ** ذ Bir saf, sıra yahut hat [şeylerden]; (KL, PS;) yahut herhangi şeylerin düzgün bir **صَدْر**’ü [yani ön, yahut ön kısım]: (M:) ve bir saf, yahut sıra, yahut hat hâlinde duran erkekler topluluğu: (O, K:) cemi **صُفُوفٌ**; (S, M, O, Msb, K;) ve müfred, cem mânâsında da kullanılabilir; Kur’ân xviii. 46’da cem mânâsında böyle kullanılabilir yahut müfred olarak. (O.) Bundan dolayı, bir hadiste: **سَوُّوا صُفُوفَكُمْ** [Namazda saflarınızı düzleyin]. (O, TA.) ― -b2- Ve ayrıca **صُفُوف** [yahut saflar] için bir mevki. (M. [Ayrıca **مَصَفٌّ**’e bak.]) Ve bundan dolayı, (M,) Kur’ân xx. 67’de kullanıldığı üzere, **مُصَلًّى** ile eş mânâlıdır [yani namaz yeri, yahut bayram namazı yeri]; (Az, M, O;) çünkü insanlar orada saflar hâlinde dururlar: (M:) yani insanların bayramları için toplandıkları yer: (Az, O:) yahut o yerde **صَفًّا**, hâl (durum) bildiren olarak **مُصْطَفِّينَ** [yani saf hâlinde duranlar] mânâsına gelebilir. (M.) ― -b3- Ve bir çift kâse (**قَدَحَانِ**) [görünüşe göre, bir devenin bir sağımında doldurulan]; çünkü bir araya konurlar. (M.) -A2- Ve ayrıca dişlerin beyazlatıldığı belirli bir ilaç. (O.)

**صُفَّةٌ**
**صُفَّةٌ** ذ Bir evin eklentisi, (S, Mgh, O, Msb, K, bunların hiçbirinde açıklanmamıştır,) yahut bir binanın; geniş bir **بَهُو** gibi [burada müteahhir mânâda, gölgelik ve sığınak için, önü açık bir çeşit girişlik yahut revak], uzun bir çatı yahut tavan ile; (Lth, TA;) bir binanın **طُرَّة**’si [görünüşe göre yukarıda anlatılan şey]; (M;) **سَقِيفَةٌ** ile eş mânâlıdır: (S ve Msb ve K, md. **سقف**’ta:) [**سَفِيفَةٌ**’ye bak; ve ayrıca **سُدَّةٌ**’ye bak:] ve **ظُلَّةٌ** ile eş mânâlıdır [yani kapı üzerinde gölgelik ve sığınak için bir çatı yahut örtü; yahut bir evden karşıdaki başka bir eve uzanan; **سُدَّةٌ** ve **سَقِيفَةٌ** gibi]: (M:) [Golius’un S’den, Freytag’ın K ve S’den naklen verdiği mânâ için (“ scamnum discubitorium, fere ex lapidibus structum, ”) herhangi bir Arapça eserde delil bulmuyorum: Mısır’da, mermerden yahut adi taştan, yaklaşık dört ayak yüksekliğinde, iki yahut daha çok kemerle yahut tek kemerle taşınan bir raf için kullanılır; Modern Egyptians adlı eserimin girişinde şekli ve tarifi vardır; görünüşe göre biçimce (boyutça değil) bir sundurmaya benzediği için böyle adlandırılmıştır:] cemi **صُفَفٌ** (S, O, Msb, K) ve **صِفَافٌ** ve **صُفَّاتٌ**. (Mgh.) **أَهْلُ الصُّفَّةِ** [**صُفَّة** ehli] El-İslâm’ın misafirleri olan bazı kimselere verilen bir lakaptı, [yani Müslümanların sadakasıyla geçinenler,] (O, K, TA,) fakir muhacirlerden ve evsiz erkeklerden oluşan, (TA,) Peygamber’in mescidinin **صُفَّة**’sinde [Medine’de] geceleyenler; o, örtülü bir yerdi, mescidin bir eklentisiydi, (O, K, TA,) hurma çubuklarıyla örtülmüştü; (Har s. 379; [orada daha fazlasına bak;]) barınmak için oraya giderlerdi; bazen az, bazen çok olurlardı: [SM der ki,] onların isimlerinin bir listesini, doksan iki sayısına kadar, bir risalede derledim, (TA, bu maddede,) yahut doksan üç. (TA, **أَوْفَاضٌ** maddesinde.) [ISd der ki,] **عَذَابُ يَوْمِ الصُّفَّةِ** [**صُفَّة** gününün azabı], Kur’ân xxvi. 189’da geçen **عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ** ile aynıdır: (M, TA:) Lth der ki, birincisi, belirli bir kavmin peygamberlerine isyan ettiği bir gündü; bunun üzerine Allah onlara sıcak ve üzerlerini kaplayan bulutlar gönderdi; böylece helâk oldular: Az ise bunun Kur’ân’da zikredilenle aynı olmadığını, ve **عذاب يوم الصفّة** ile ne kastedildiğini bilmediğini söyler: (O, (TA:) ancak görünüşe göre ikisi de aynı mânâdadır; zira **الصُّفَّةُ** ile **الظُّلَّةُ** mânâda birdir. (TA.) ― -b2- Ve ayrıca (mec.) **سَرْج**’in [at eyerinin] bir eklentisi; (S, M, IAth, Mgh, O, K, TA;) **رَحْل**’in [deve eyerinin] **مِيثَرَة**’si gibi [bk. md. **وثر**]; (IAth, L, TA; *) onunla örtüldüğü şey; **قَرَبُوسَانِ** arasında; bunlar onun ön kısmı ve arka kısmıdır: (Mgh:) yahut, (M, TA,) **رَحْل** için de böyledir, (M,) içinde (تَضُمُّ) **عَرْقُوَتَانِ** denilen [iki tahta parçasını] ve onların üstünde ve altında **بِدَادَانِ** denilen [iki yastık yahut doldurulmuş şeyi] toplayan şey: (M, TA:) cemi **صُفَفٌ** (S, M, O, K) ve **صِفَافٌ**; ikincisini Sb zikretmiştir. (M.) ― -b3- Ve ayrıca (mec.) zamanın uzun bir müddeti (**زَمَانٌ**). (O, K, TA.) Şu sözde böyledir: **عِشْنَا صُفَّةٌ مِنَ الدَّهْرِ** (mec.) [Biz zamanın uzun bir müddetini yaşadık]. (O, TA.) ― -b4- Ve (mec. olduğu varsayılan) avuç içine konulan tahıl miktarı: Ebu’d-Derdâ rivayetinde geçer; şu sözde: **أَصْبَحْتُ لَا أَمْلكُ صُفَّةً وَلَا لُفَّةً** [Sabahladım ki avuç içine konulacak tahıl miktarına da, bir lokmaya da sahip değilim]; **اللُّفَّةُ**, **اللُّقْمَةُ** mânâsındadır. (TA.)

**صَفَفٌ**
**صَفَفٌ** ذ Bir adamın savaş gününde zırhın altında giydiği şey. (Ibn-'Abbād, O, K) (Ibn-'Abbād, O.)

**صَفُوفٌ**
**صَفُوفٌ** ذ Sağılınca sütünden kâseler sırası veren (**تَصُفُّ أَقْدَاحًا مِنْ لَبَنِهَا** S, O, K) dişi deve; (S, O,) sütünün çokluğundan dolayı: (S, O, K:) yahut iki kabın yan yana konulduğu (**يُصَفُّ**) ve onları dolduran: (Ham s. 535:) yahut sağılırken ön ayaklarını eşitçe, yan yana koyan (**تَصُفُّ يَدَيْهَا**, [1’e bak]). (S, M, O, K.) [**صُوفٌ** maddesinde nakledilen bir beyitte bir örneğe bak. Ve ayrıca **ضَفُوفٌ**’a bak.]

**صَفِيفٌ**
**صَفِيفٌ** ذ Et (S, M) ki közün üzerine (S, Mgh, O, K) kızartmak için (S, Mgh, K) yahut iyice pişmek için, (O,) yahut çakıl taşlarının üzerine, sonra kızartılmış yahut közlenmiş olarak, (M,) yahut güneşte, kuruması için: (O, K:) [**صُفَّ**, S, K, ve M ve O’da benzeri, yahut **شُرِحَ وَصُفَّ**, Mgh,] yahut şeritler yahut uzun parçalar hâlinde kesilmiş ve güneşte kurutulmuş et, (M, * Mgh, Msb,) yahut Lth’nin dediğine göre, ve aynı şekilde Ks, güneşte yayılmış [kuruması için]: (Mgh:) yahut geniş dilimler hâlinde kesilmiş et: (M:) yahut Khālid Ibn-Jembeh’e göre, **قَدِيد** tarzında değil, fakat ekmek çörekleri gibi geniş yapılmış dilimler hâlinde kesilmiş et: (TA:) [yahut saydam olacak şekilde ince kesilmiş: (1’in ikinci yarısına bak:)] yahut bir defa kaynatılmış, sonra [ateşten] alınmış et. (M.)

**الصُّفِّيَّةُ**
**الصُّفِّيَّةُ** ذ **صُوفِيَّة**: **أَهْلُ الصُّفَّةِ** denilenlere nispetle böyle adlandırılmıştır. (TA. [Md. **صوف**’a bak.])

**صَافٌّ**
**صَافٌّ** ذ [aslında **صَافِفٌ**, **صَفَّ**’ın ism-i fâili, bk.]. **صَافَّةٌ** ve [onun cemi] **صَوَافُّ**, develere sıfat olur [mânâsı: Ayaklarını düzgün bir sıra hâlinde koyan], **صَفَّتْ قَوَائِمَهَا**’dan: (S, O:) [yahut] **صَوَافَّ** (Kur’ân xxii. 37’de, O, K) **مَصْفُوفَةً** [yani sıra hâlinde dizilmiş] mânâsındadır, (M, O, K, TA,) boğazlanmak üzere; (M, TA;) ölçüsü **فَوَاعِل** olup **مَفَاعِل** ölçüsü mânâsındadır [O’da böyle, ve muhtemelen oradan kopya edilerek K nüshalarında da; fakat doğrusu **مَفَاعِيل**]: yahut **مُصْطَفَّةً** [yani sıra hâlinde duran] mânâsındadır: (O, K:) yahut I 'Ab’den rivayet edildiğine göre, o **صَوَافِنَ**’dir. (TA.) Kur’ân’daki **وَالصَّافَّاتِ صَفًّا** ibaresinde [xxxvii. 1], **الصَّافَّات** ile kastedilen, gökte saflar hâlinde durup Allah’ı tesbih eden meleklerdir. (M, O, K.) ― -b2- Bir kuşa uygulanınca, uçuşunda kanatlarını açıp onları oynatmayan [yahut çırpmayan] mânâsındadır: **دَافٌّ**’ın zıddı. (M ve TA, md. **دف**’ta.)

**صَفْصَفٌ**
**صَفْصَفٌ** ذ Düz, yahut düzgün, arazi yahut yer parçası: (S, O, Msb, K:) AA ve Mujāhid tarafından, Kur’ân xx. 106’da kullanıldığı üzere, böyle açıklanmıştır: başkalarınca “pürüzsüz” mânâsında: Fr’ye göre içinde ot bitmeyen: IAar’a göre kel: cemi **صَفَاصِفُ**: (TA:) yahut **أَرْضٌ صَفْصَفٌ** pürüzsüz ve düz, yahut düzgün bir arazi demektir; ve IJ’ye göre [müennesi] **صَفْصَفَةٌ** de böyledir. (M.) Ayrıca, (M,) yahut **صَفْصَفَةٌ** [görünüşe göre, isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat], (TA,) çöl, yahut susuz çöl; eş anlamlısı **فَلَاةٌ**; (M, TA;) IDrd’den. (TA.) ― -b2- Ve bir dağın **حَرْف**’i [yani sırtı, yahut kaşı, yahut çıkıntısı]. (Ibn-'Abbād, O, K.)

**صُفْصُفٌ**
**صُفْصُفٌ** ذ Serçe, (IDrd, O, K,) bazı lehçelerde. (IDrd, O.)

**صَفْصَفَةٌ**
**صَفْصَفَةٌ** ذ [**صَفْصَفٌ**’ün müennesi, bk. -A2- Ve ayrıca] **سِكْبَاجَةٌ** ile eş mânâlıdır [**سِكبَاجٌ**’ın isim birimi, bk.; yani bu adla anılan yiyecek türünden bir yemek]; (AA, O, K;) ↓ **صَفْصَافَةٌ** da böyledir, (O, K,) ki bu Thaqeef lehçesindendir. (O.) -A3- Ve belirli bir böcek (**دُوَيْبَّة**, Lth, M, O); Acemlerin (**العَجَم**) **سِيسَك** diye adlandırdığı [yani buğday biti]: (Lth, O:) Arapçaya sonradan girmiş bir kelimedir. (Lth, M, O.)

**صَفْصَافٌ**
**صَفْصَافٌ** ذ **خِلَاف** denilen ağaç: (S, M, O, K:) [modern kullanıma göre, ikincisi Linn.’in salix Aegyptia’sıdır: (Forskål’ın Flora Aegypt. Arab., s. lxxvi., ve Delile’in Floræ Aegypt. Illustr., no 934:) ve Forskål’a göre **صفصاف**, aynı yerde, salix Babylonica’dır; yahut buna **صَفْصَاف رُومِىّ** denir: (Delile, no. 932:) ve salix’in başka bir türüne Mısır’da **صَفْصَاف بَلَدِىّ** denir: (Forskål, aynı yer; ve Delile, no. 933:)] yahut Şam lehçesinde böyledir: (M, Msb:) yahut **خِلَاف**’ın bir türü olduğu bir ağaç çeşidi: (K, md. **خلف**’ta:) isim birimi ة ile. (M, O, K.)

**صَفْصَافَةٌ**
**صَفْصَافَةٌ** ذ : **صَفْصَفَةٌ**’ye bak. -A2- Ve **صَفْصَافٌ**’un isim birimi [bk.]. (M, O, K.)

**مَصَفٌّ**
**مَصَفٌّ** ذ Bir mevki, (S, Msb,) yahut savaşta yahut muharebede safların kurulduğu yer: (O, K,) (S, O, Msb:) cemi **مَصَافٌّ**. (S, O, Msb, K.)

**هُوَ مُصَافِّى**
**هُوَ مُصَافِّى** ذ O, evinin **صُفَّة**’si benim **صُفَّة**’min karşısında yahut yüz yüze olan kimsedir. (IDrd, O, K.)
