# صقب (ص-ق-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%82%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ق - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والصاد والباء معهما
ق ص ب، ص ق ب، ق ب ص، ب ص ق مستعملات قصب: القَصَبُ: ثياب من كتان ناعمة رقاق، والواحد قصَبيُّ.
وكل نبت ساقه ذو أنابيب فهو قَصبٌ، وقصب الزرع تقصيباً.
والقَصَبُ: عظام اليدين والرجلين، وقصَبةُ الأنف عظمه، وكل عظيم مستدير أجوف.
وما اتخذ من فضة أو غيرها قصب.
والقَصْباءُ: القَصَبُ الكثير في مَقْصَبَتِه.
وقَصَبُ الرئة عروق غلاظ فيها، وهي مخارج النفس ومجاريه.
والقَصَبةُ: جوف القصر أو جوف الحصن يبنى فيه بناء هو أوسطه.
والقَصبةُ خصلة من الشعر تلتوي فإذا أنت قَصَّبْتَها كانت تَقصيبةً، وتجمع تَقاصيبَ، قال بشار:
وفرعٌ زانَ متنيكِ		وزانته التَّقاصيبُ
وهو أن تضمها لياً إلى أصلها وتشدها فتصبح تَقَاصيبَ.
وفلان يقصِبُ فلاناً: يمزقه ويذكره بالقبيح.
والقَصْبُ: القطع، والقَصّابُ يقصب الشاة ويفصل أعضاءها تقصيباً.
والقَصَبُ من الجوهر: ما كان مستطيلاً أجوف.
ولخديجة بيت في الجنة من قَصَبٍ لا وصب فيه ولا نصب أي لا داء فيه ولا عناء.
والقَصَبَ: الأمعاء كلها، وجمع أقصابٌ.
والقاصِبُ: الزامر.
صقب: الصَّقبُ والسَّقبُ الطويل مع ترارة في كل شيء.
والصِّقَبُ: القرب، وبالسين لغة.
ويقال للفصيل والفصيلة سَقْبٌ وسَقْبَةٌ.
ويقال للغصن الطويل الريان سَقْبٌ، قال ذو الرمة:
سَقْبانِ لم يتقشرْ عنْهما النَّجبُ
قبص: القَبْصُ: التناول بأطراف الأصابع.
ويروى: "فَقَبَصْتُ قَبْصَةً"، أي أخذت من أثر دابة جبرئيل عليه السلام. من التراب بأطراف أصابعي.
وفرس قَبُوصٌ أي إذا جرى لم يصب الأرض إلا أطراف سنابكه من قدم، ويقال: هو الرشيق الخلق، قال:
سليم الرجع طهطاه قَبوصُ
والقَبْصُ، والقِبْصُ أجود، مجمع النمل الكثير.
وتقول: إنهم لفي قِبْصٍ من العدد، وفي قِبْصِ الحصى أي في كثرة لا يستطاع عده.
والقَبَصُ: ارتفاع في الرأس وعظم، وقَبِصَ قَبَصاً فهو رجل أَقَبصُ الرأس. ضخم مدور، قال:
قَبْصاءُ لم تنطح ولم تكتل
بصق: بَصَقَ لغة في بَسَق، وبُصاقُ الجراد لعابه.
والبِصاقُ: هنات من الحرة تبدو منها إلى المستوى، الواحدة بَصْقةٌ كأن الحر بَصَقَها بَصْقاً.

##### Türkçe

**القاف** ve **الصاد** ve **الباء** onlarla birlikte

**ق ص ب**، **ص ق ب**، **ق ب ص**، **ب ص ق** kullanımdadır. **قصب**: **القَصَبُ**: ince, yumuşak ketenden elbiseler; tekili **قصَبيُّ**’dir.
Ve her bitki ki sapı borucuklu ise o **قَصبٌ**’dur; ekinin kamışı **تقصيباً** (kamışlandırma) ile (denir).
Ve **القَصَبُ**: ellerin ve ayakların kemikleridir; burnun **قصَبةُ**’si onun kemiğidir; ve her yuvarlak, içi boş büyük kemik.
Ve gümüşten veya başkasından yapılmış olan (şey) **قصب** (diye adlandırılır).
Ve **القَصْباءُ**: kendi **مَقْصَبَتِه**’sinde çok olan **القَصَبُ**’dur.
Ve akciğerin **قَصَبُ**’u: onda kalın damarlar; ve onlar nefesin çıkışları ve onun yollarıdır.
Ve **القَصَبةُ**: sarayın iç boşluğu yahut kalenin iç boşluğu; onun içinde bir yapı inşa edilir ki o onun ortasıdır.
Ve **القَصبةُ**: saçtan bir tutamdır; bükülür; sen onu **قَصَّبْتَها** ettiğinde o bir **تَقصيبةً** olur; **تَقاصيبَ** olarak toplanır. **بشار** dedi ki:
وفرعٌ زانَ متنيكِ		وزانته التَّقاصيبُ
Ve o, onu bükerek köküne doğru toplaman ve onu sıkıca bağlamandır; böylece **تَقَاصيبَ** olur.
Ve falan, falanı **يقصِبُ**: onu parçalar ve onu çirkin olanla anar.
Ve **القَصْبُ**: kesmedir; **القَصّابُ** koyunu **يقصب** eder ve onun uzuvlarını **تقصيباً** (parçalara ayırarak) ayırır.
Ve cevherden **القَصَبُ**: uzunlamasına, içi boş olan şeydir.
Ve **خديجة** için cennette **قَصَبٍ**’dan bir ev vardır; onda ne **وصب** vardır ne **نصب**; yani onda ne hastalık vardır ne yorgunluk.
Ve **القَصَبَ**: bağırsakların hepsidir; çoğulu **أقصابٌ**.
Ve **القاصِبُ**: zurnacı.

**صقب**: **الصَّقبُ** ve **السَّقبُ**: her şeyde, her birinde bir **ترارة** ile birlikte uzun (olan).
Ve **الصِّقَبُ**: yakınlık; **السين** ile (de) bir lehçedir.
Ve sütten kesilmemiş deve yavrusuna ve dişisine **سَقْبٌ** ve **سَقْبَةٌ** denir.
Ve uzun, suya doymuş dala **سَقْبٌ** denir. **ذو الرمة** dedi ki:
سَقْبانِ لم يتقشرْ عنْهما النَّجبُ

**قبص**: **القَبْصُ**: parmak uçlarıyla alma.
Ve rivayet olunur: "فَقَبَصْتُ قَبْصَةً"، yani **جبرئيل** عليه السلام’in binitinin izinden, toprağı parmaklarımın uçlarıyla aldım.
Ve **قَبُوصٌ** bir at: yani koştuğunda, ayağından, toynağının uçlarından başka yere değmez; ve denir ki: o yaratılışça çeviktir. Dedi ki:
سليم الرجع طهطاه قَبوصُ
Ve **القَبْصُ** ve **القِبْصُ** daha iyidir: çok (olan) karıncanın toplandığı yer.
Ve dersin ki: onlar sayı bakımından bir **قِبْصٍ** içindedir; ve çakılın **قِبْصِ**’inde, yani sayılması mümkün olmayan bir çokluk içindedir.
Ve **القَبَصُ**: başta bir yükselti ve kemik; **قَبِصَ** **قَبَصاً** eder; o hâlde o, başı **أَقَبصُ** bir adamdır: iri, yuvarlak. Dedi ki:
قَبْصاءُ لم تنطح ولم تكتل

**بصق**: **بَصَقَ** **بَسَق**’ta bir lehçedir; ve çekirgenin **بُصاقُ**’u onun salyasıdır.
Ve **البِصاقُ**: lavdan (taştan) birtakım küçük çıkıntılardır; ondan düzlüğe doğru görünür; tekili **بَصْقةٌ**’dır; sanki sıcaklık onu **بَصَقَها** ile **بَصْقاً** tükürmüştür.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صَقِبَت دارُه بالكسر، أي قَرُبتْ. وفي الحديث: "الجار أحق بصَقَبِهِ". وتقول أصْقَبَه فصَقَبَ، أي قرَّبه فقرُب. والصقب: العمود الذي يكون في وسط الخِباء، وهو الأطول؛ والجمع صقوب والصقت أيضاً الضرب على شيء مصمت يابس. والصَقْبُ: الطويل من كل شيء مع تَرارَةٍ.

##### Türkçe

**صَقِبَت** evi, kesre ile (okunur); yani yaklaştı. Ve hadiste: “Komşu, **صَقَبِهِ**’ne daha çok hak sahibidir.” Ve dersin ki: **أصْقَبَه** de, sonra **صَقَبَ**; yani onu yaklaştırdı da o yaklaştı. Ve **الصقب**: çadırın ortasında bulunan direk; ve o en uzunudur; çoğulu **صقوب**’dur. Ve **الصقت** de: katı, kuru, yekpare bir şey üzerine vurmadır. Ve **الصَقْبُ**: her şeyden, bir **تَرارَةٍ** ile birlikte olan uzun (olan)dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ص ب
قصب ، قبص ، صقب ، بصق .
قصب : قال الليث : القَصَبُ : ثيابٌ تُتخذُ من كتَّانٍ ناعمةٌ رقاقٌ والواحدُ منها قصَيٌّ .
قال : وكلُّ نبْتٍ كان ساقه أنابيب وكعوباً فهو قَصَبٌ ، ويقال للزرع : قدْ قصَّب تقصيباً والقَصَبةُ جوْفُ القصْر وجوْفُ الحِصْن يُبْنى فيه بناءٌ وهو أوسطه ، والقصبة في الأنف عظمه ، وكل عَظْم كان مستديراً أجْوَفَ فهو قصبٌ ، وكذلك ما اتّخِذَ مِن فِضّةٍ أوْ غيرِها ، والقصْبَاءُ هوَ القصبُ النَّابتُ الكثير في مقصبتِه ، والقصب مِنَ الجوهرِ ما كان مُستَطيلاً أجْوَف .
وفي الحديث : أن جبريل قال للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( بَشِّرْ خديجةَ ببيْتٍ في الجنَّة من قصبٍ لا صَخَبَ فيه ولا نَصبَ ) .
قال أهل العِلم واللغة : القصَبُ في هذا الحديث لؤلؤٌ مُجَوَّفٌ واسِع كالقصْر المُنِيفِ .
وقال الأصمعي : القصَب : مَجاري ماء البئر مِن العُيون ، والقصَبُ : كل عَظمٍ فيه مُخٌّ الواحدة قَصَبة ، والقصَبُ : العُروق التي في الرِّئةِ ، وقصَبَة القريَةِ وسَطها ، وقَصَبَهُ يَقصِبُه قصْباً إذا عابه ووقَع فيه ، وقَصَّبَ شَعْره إذا جَعَّدَه ، ويقال : لها قُصّابَتَان أيْ غَدِيرَتانِ .
وقال الليث : القَصْبة : خصلة من الشَّعر تَلْتَوي ، فإنْ أنتَ قَصَّبْتَها كانتْ تقْصيبة ، والجميعُ التَّقاصِيبُ ، وتقْصيبكَ إيَّاها ليُّكَ الخُصلةَ إلى أسْفلِها تضمُّها وتشدُّها فتصبحُ وقَدْ صارتْ تقاصِيب كأَنها بَلابلُ جارِيَة .
قال : والقصْبُ : القطْعُ .
أبو عبيد عن أبي زيد : القصائِبُ : الشَّعر المُقصَّبُ ، واحدتها قصيبَةٌ .
قال : وقال أبو عبيدٍ : الأقصاب : الأمعاءُ ، واحدها قُصْبٌ ، وكذلك قال أبو عمرو .
وفي الحديث : أن عمرو بنَ لُحَيَ ، أَوَّل مَن بَدَّل دينَ إسماعيل . قال النبي عليه السلام : ( فرأَيْته يجر قُصْبَه في النَّار ) .
وقال غيره : سُمِّيَ القصابُ قصاباً لِتَنقيَته أقْصابَ البطْنِ .
وقال الليث : القاصِب : الزَّامِر .
وقال أبو عمرو في قوله :
وشاهِدنا الجُل والْياسمين
والمسْمِعات بِقُصّابها
قال : القُصَّابُ : المزاميرُ ، واحدتها قُصّابةٌ .
وقال ابن شميل : أخذ الرَّجلُ الرَّجلَ فَقَصَّبَهُ ، والتَّقْصِيبُ أن يَشُدَّ يديهِ إلى عنقِه ، والقَصَّابُ سُمِّيَ قَصَّاباً لذلك ، ورجلٌ
قَصَّابةٌ للناسِ إذا كان وقّاعاً فيهم ، وقصَّبَ بنا الطريق : إذا امتلأ ، وطريقٌ مُقَصِّبٌ .
وحدثنا أبو زيد عن عبد الجبار عن سفيان بن عمرو عن محمد بن جُبَيْرِ بن مُطْعِمٍ : أن سعيد بن العاص سَبَّقَ بين الخيلِ في الكوفةِ فجعلها مائة قَصَبةٍ وجعلَ لأخيرها قَصَبةً ألفَ دِرْهم . قال : أراد أنه ذَرَعَ الغايَةَ بالقصبِ فجعلها مائةَ قصبةٍ .
وقولهم : حازَ فلانٌ قَصَبةَ السَّبْقِ إذا سَبَقَ إلى أقصَى القصبةِ في الغايةِ ، وقيلَ : إن تلك القصبة التي تُذْرَعُ بها الغايةُ تُرْكَزُ عند أقصاها ، فمن سبقَ إليها أخذها واستحقَّ الخطرَ .
وقال أبو عمرو : القَصَّابُ : الزَّمّارُ .
وقال رؤبة يصفُ الحمار :
في جوفهِ وحْيٌ كَوَحْيِ القَصّاب
وقال الأصمعي : أراد الأعشى بالقُصَّابِ الأوتارَ التي سُوِّيَتْ من الأمعاء ، وقول أبي عمرو أصوب .
وقال الأصمعي : قَصَبَ البعيرُ فهوقاصِبٌ إذا أبَى أن يشربَ ، والقومُ مُقْصِبونَ إذا لم تشرب إبلهم ، وفَرَسٌ مُقَصِّبٌ : سابقٌ .
وقال الشاعر :
ذِمارَ العَتِيكِ بالجوادِ المُقَصِّب
أبو عبيد عن الأصمعي : في باب السَّحابِ الذي فيه رعدٌ : ومنه المُجَلْجِلُ والقاصِبُ بالباءِ والمُدَوِّي والمُرْتَجِسُ .
أبو منصور : شَبَّهَ صوتَ رعْدِهِ بالقاصب أي : الزّامرِ .
وسألَ أحمد بن يحيى ابن الأعرابي عن قوله : ( بَشِّرْ خَدِيجَةِ بِبَيْتٍ مِنْ قَصبٍ ) فقال : القصبُ ها هنا الدُّرُّ الرَّطْبُ ، والزّبَرْجَدُ الرَّطْبُ المُرَصَّعُ بالياقوت .
قال : والبيت ها هنا بمعنى القَصْرِ والدَّار كقولك : بيتُ الملكِ أي : قصره .
وقال ابن الأعرابي : قَصَبةُ البلادِ مدينتُها ، ودِرَّةٌ قاصِبَةٌ إذا خرجتْ سهلةً كأنها قضيبُ فِضَّةٍ .
صقب : قال الليث : الصقْبُ والسَّقْبُ لُغتانِ : الطويلُ من كلِّ شيءٍ ، ويقال للغصْنِ الريّانِ الغليظ الطويلِ سَقْبٌ .
وقال ذو الرُّمة :
سَقْبانِ لم يَتَقَشَّر عنهما النَّجَبُ
قال : وسألتُ أبا الدُّقَيْشِ عنه فقال : هو الذي قد امْتَلأَ وتمّ ، عامٌّ في كل شيءٍ من نحوه .
أبو عبيد عن الأصمعي : الصُّقُوبُ : العَمَدُ التي يُعْمَدُ بها البيتُ واحدها صَقْبٌ ، كذا رواه بالصاد .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( الجارُ أحَقُّ بِصقَبِه ) .
قال أبو عبيد : قولُهُ : أحَقُّ بصقبِهِ يعني القُرْبَ .
ومنه حديث عليَ عليه السلام أنه كان إذا أُتِيَ بالقتيل قد وُجِدَ بين القريتين حَمَلَهُ عَلَى أصْقَبِ القَريَتَيْنِ إليه .
وقال ابن الرُّقيَّات :
كُوفِيَّةٌ نازِحٌ محلَّتُها
لا أمَمٌ دارُها ولا صَقَبُ
قال : ومعنى الحديث : أن الجارَ أحقُّ بالشفعةِ من غيره .
وقال اللحياني : أَصْقَبَتِ الدارُ وأَسْقَبَتْ أي : قَرُبَتْ ، وداري من دارِهِ بِسَقَبٍ وصَقبٍ وزَمَمٍ وأمَمٍ وصَدَدٍ ، أي : قريبٌ ، ويقال هو جاري مُصاقِبي ومُطانِبي ومُؤاصِري .
أي : صقب داره وإصاره وطُنُبه بحذاء صَقب بيتي وإصاره .
وقد أصقبَكَ الصّيْدُ فارْمِهِ ، أي دَنا منك وأمكنك رميُهُ .
أبو عبيد عن الكسائي : لقيته صِقاباً وصِفاحاً مثل الصِّرَاحِ أي مواجهةً .
قبص : قال الليث : القبْصُ : التَّناولُ بأطرافِ الأصابع .
قال الله عز وجل : ( فقبصت قبصة من أثر الرسول ) ، هكذا قرأهُ الحسنُ بالصاد ، وقرأه العامّة ) فَقَبَضْتُ .
وقال الفراء : القبْضَةُ بالكفِّ كلها ، والقبْصَةُ بأطراف الأصابع ، وقال : والقَبْصَةُ والقُبْصَةُ : اسم ما تَناوَلْتَهُ بعينه .
وقال الليث : والفرسُ القَبوصُ الذي إذا جَرَى لم يصبِ الأرضَ إلا أطرافُ سنابكه من قُدُمٍ ، وأنشد :
سَلِيمُ الرّجْعِ طهطاهٌ قَبوصُ
وقال ذو الرُّمّة يَصِفُ ركاباً :
فَيَقبِصْنَ من عادٍ وسادٍ وواخِدٍ
كما انْصَاع بالسِّيِّ النَّعامُ النَّوافِرُ
يقبصْن : يَنْزُونَ ، يقال : قَبَصَ الفرس : إذا نزا .
أبو عبيد عن أبي عمرو : القبَصُ : الخِفَّةُ والنشاط ، وقد قَبِصَ يَقبَصُ والقفَصُ نحوه .
وفي الحديث : أن عمر أتَى النبي وعنده قِبْصٌ من الناس .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : هُمُ العددُ الكثير ، وأنشد :
لكم مسجدَا اللَّهِ المَزُوران والحَصَى
لكم قِبْصُهُ من بين أثْرَى وأقْتَرَا
أي : من بين مُثْرٍ ومُقِلَ .
وقال الليث : القِبْصُ : مجتمعُ النمل الكثير ، ويقال : إنهم لفِي قِبْصِ الحَصَا ، أي : في كثرتها ، لا يُسْتطاع عَدُّهُ من كثْرَتِهِ ، والقبَصُ في الرأس ارتفاعٌ فيه وعظمٌ ، وأنشد في صفةِ هامةِ البعير :
قَبْصَاء لم تُفْطَح ولم تُكَتَّلِ
وقال ابن السكيت : القَبْصُ : وجَعٌ يصيبُ الكَبِد من أكل التمر على الرِّيق ثم يشربُ عليه الماء ، وأنشد :
أَرُفْقَةٌ تشكو الجُحافَ والقبَصْ
جُلودهم أَلْيَنُ من مَسِّ القُمصْ
المِقبَصُ : المِقوَسُ ، وهو الحبلُ الذي ترسل منه الخيلُ في السِّباق .
بصق : قال الليث : بَصَق لغةٌ في بَسَق وبَزَقَ .
وقال أبو عمرو : والبَصْقةُ : حَرّةٌ فيها ارتفاعٌ وجمعها بِصاقٌ .
وقال ابن دريد : بُصاقَةُ القمَرِ وبُصاقه حَجَرٌ أبيضُ يتلألْا .

##### Türkçe

ق ص ب
**قصب** ، **قبص** ، **صقب** ، **بصق** .

**قصب** : Leys dedi: **القَصَبُ**: ketenden yapılan, yumuşak ince (narin) elbiseler; bunların bir teki **قصَيٌّ**’dir.
Dedi: Sapı borular ve boğumlar olan her bitki **قَصَبٌ**’dır; ekin için de “**قدْ قصَّب تقصيباً**” denir. **القَصَبةُ**: kasrın iç boşluğu ve hisnın (kalenin) iç boşluğu; içinde bir bina yapılır ve o onun ortasıdır. **القصبة** burunda bir kemiktir. Yuvarlak, içi boş olan her kemik **قصبٌ**’dur; gümüşten veya başkasından yapılmış olan da böyledir. **القصْبَاءُ**: kendi **مقصبتِه**’sinde çokça biten **القصبُ النَّابتُ**tir. **القصب** cevherden (mücevherden) olan, uzunlamasına içi boş olandır.

Ve hadiste: Cebrâil’in Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) dediği: ( **بَشِّرْ خديجةَ ببيْتٍ في الجنَّة من قصبٍ لا صَخَبَ فيه ولا نَصبَ** ) .
İlim ve lugat ehli dedi: Bu hadisteki **القصَبُ** geniş, içi boş bir inci; yüksek kasr gibi.

Asmaî dedi: **القصَب**: kuyunun gözelerinden su mecralarıdır; **القصَبُ**: içinde ilik bulunan her kemik; bunun bir teki **قَصَبة**’dir. **القصَبُ**: akciğerdeki damarlar. Köyün **قصَبَة**’si: ortası. “**قَصَبَهُ يَقصِبُه قصْباً**” ayıpladı ve ona dil uzattı/onda bulunduğu zaman. “**قَصَّبَ شَعْره**” saçını kıvırdığı zaman. “Onun iki **قُصّابَتَان**’ı vardır” denir; yani iki küçük gölcük.

Leys dedi: **القَصْبة**: bükülen bir saç tutamı; eğer onu **قَصَّبْتَها** edersen o bir **تقْصيبة** olur; hepsi **التَّقاصِيبُ**tur. Senin onu **تقْصيبكَ** etmen: tutamı aşağısına doğru bükmendir; onu toplar ve sıkarsın da, akıp giden bir kadının saç örgüleri sanki **بَلابلُ** imiş gibi **تقاصِيب** olur.
Dedi: **القصْبُ**: kesmedir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **القصائِبُ**: **الشَّعر المُقصَّبُ**; bunun bir teki **قصيبَةٌ**’dir.
Dedi: Ebû Ubeyd dedi: **الأقصاب**: bağırsaklardır; bunun bir teki **قُصْبٌ**’dur; Ebû Amr da böyle dedi.

Ve hadiste: Amr b. Luhay, İsmail’in dinini değiştiren ilk kimsedir. Peygamber عليه السلام dedi: ( **فرأَيْته يجر قُصْبَه في النَّار** ) .
Başkası dedi: **القصابُ** ona, karnın **أقْصابَ**’ını temizlemesinden dolayı **قصاباً** diye adlandırıldı.

Leys dedi: **القاصِب**: zurnacı/üfleyici.

Ebû Amr, şu sözünde:
وشاهِدنا الجُل والْياسمين
والمسْمِعات بِقُصّابها
Dedi: **القُصَّابُ**: mizmarlar; bunun bir teki **قُصّابةٌ**’dır.

İbn Şümeyl dedi: Adam, adamı aldı da onu **فَقَصَّبَهُ**; **التَّقْصِيبُ**: iki elini boynuna doğru bağlamasıdır; **القَصَّابُ** buna dolayı **قَصَّاباً** diye adlandırıldı. Ve bir adam, insanlara karşı **قَصَّابةٌ**dur; onlarda çokça kusur arayıp dil uzatan olduğu zaman. “Yol bize **قصَّبَ**” denir: dolduğu zaman; ve **طريقٌ مُقَصِّبٌ**.

Bize Ebû Zeyd, Abdülcebbâr’dan, Süfyân b. Amr’dan, Muhammed b. Cübeyr b. Mut‘im’den rivayet etti: Saîd b. el-Âs Kûfe’de atlar arasında yarış yaptırdı da onu yüz **قَصَبةٍ** yaptı; en sonuncusuna da bin dirhem **قَصَبةً** yaptı. Dedi: Maksadı, hedefi **القصب** ile ölçtü de onu yüz **قصبةٍ** yaptı, demektir.

Onların sözü: “Falan **قَصَبةَ السَّبْقِ**’i elde etti” yani hedefte **القصبة**’nin en ucuna kadar öne geçtiği zaman. Ve denildi ki: Hedefin onunla ölçüldüğü o **القصبة** en ucunda dikilir; kim ona önce varırsa onu alır ve ödülü hak eder.

Ebû Amr dedi: **القَصَّابُ**: zammâr (üfleyici).

Rü’be, eşeği vasfederek dedi:
في جوفهِ وحْيٌ كَوَحْيِ القَصّاب

Asmaî dedi: A‘şâ’nın **القُصَّابِ** ile kastı, bağırsaklardan düzeltilmiş kirişlerdir; Ebû Amr’ın sözü daha isabetlidir.

Asmaî dedi: Deve **قَصَبَ** eder de o **قاصِبٌ** olur; içmeyi reddettiği zaman. Topluluk **مُقْصِبونَ**dur; develeri içmediği zaman. **فَرَسٌ مُقَصِّبٌ**: yarışçı/önde giden.

Şair dedi:
ذِمارَ العَتِيكِ بالجوادِ المُقَصِّب

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: İçinde gök gürültüsü olan bulut babında: bundan **المُجَلْجِلُ** ve **القاصِبُ** (باء ile) ve **المُدَوِّي** ve **المُرْتَجِسُ** vardır.
Ebû Mansûr: Onun gök gürültüsünün sesini **القاصب**’e, yani zurnacıya benzetti.

Ahmed b. Yahyâ, İbnü’l-A‘râbî’ye şu söz hakkında sordu: ( **بَشِّرْ خَدِيجَةِ بِبَيْتٍ مِنْ قَصبٍ** ) ; o dedi: Buradaki **القصبُ** taze inci ve yakutla süslenmiş taze zeberceddir.
Dedi: Buradaki **البيت** “kasr ve dâr” manasındadır; senin “**بيتُ الملكِ**” demen gibi; yani onun kasrı.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **قَصَبةُ البلادِ**: onun şehridir. Ve **دِرَّةٌ قاصِبَةٌ**: kolayca çıktığı zaman; sanki gümüş bir çubuk gibi.

**صقب** : Leys dedi: **الصقْبُ** ve **السَّقْبُ** iki lugattır: her şeyin uzunu. Ve sulanmış, kalın, uzun dal için **سَقْبٌ** denir.

Zü’r-Rumme dedi:
سَقْبانِ لم يَتَقَشَّر عنهما النَّجَبُ

Dedi: Onu Ebû’d-Dukayş’e sordum; dedi ki: O, dolmuş ve tamam olmuş olandır; benzerinden her şeyde umumîdir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الصُّقُوبُ**: evin dayandırıldığı direkler; bunun bir teki **صَقْبٌ**’dur; onu **الصاد** ile böyle rivayet etti.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: ( **الجارُ أحَقُّ بِصقَبِه** ) .
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü “**أحَقُّ بصقبِهِ**” yani yakınlık demektir.

Ve ondan, Ali عليه السلام hadisi: İki köy arasında bulunmuş maktul getirildiğinde onu, ona daha yakın olan iki köyün **أصْقَبِ**’ine yüklerdi.

İbnü’r-Rukayyât dedi:
كُوفِيَّةٌ نازِحٌ محلَّتُها
لا أمَمٌ دارُها ولا صَقَبُ

Dedi: Hadisin manası: komşu, şuf‘ada başkasından daha hak sahibidir.

Lihyânî dedi: **أَصْقَبَتِ الدارُ** ve **أَسْقَبَتْ**; yani yaklaştı. Ve benim evim onun evine **بِسَقَبٍ** ve **صَقبٍ** ve **زَمَمٍ** ve **أمَمٍ** ve **صَدَدٍ**’dir; yani yakın. Ve “o benim **مُصاقِبي**’m ve **مُطانِبي**’m ve **مُؤاصِري**’mdir” denir.
Yani: onun evinin **صقب**’u ve **إصار**’ı ve **طُنُب**’u, benim evimin **صَقب**’u ve **إصار**’ı hizasındadır.

Av sana **أصقبَكَ** etti de onu at; yani sana yaklaştı ve onu atman mümkün oldu.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Onu **صِقاباً** ve **صِفاحاً** olarak, **الصِّرَاحِ** gibi; yani yüz yüze (karşı karşıya) olarak gördüm.

**قبص** : Leys dedi: **القبْصُ**: parmak uçlarıyla alma.
Allah عز وجل dedi: ( **فقبصت قبصة من أثر الرسول** ) ; Hasan onu **الصاد** ile böyle okudu; umum ise ( **فَقَبَضْتُ** ) okudu.
Ferrâ dedi: **القبْضَةُ** bütün avuçla; **القبْصَةُ** parmak uçlarıyla. Dedi: **القَبْصَةُ** ve **القُبْصَةُ**: bizzat aldığın şeyin adıdır.

Leys dedi: **الفرسُ القَبوصُ**: koştuğu zaman, ön taraftan yalnızca tırnaklarının uçlarıyla yere basan attır. Ve şu beyiti okudu:
سَلِيمُ الرّجْعِ طهطاهٌ قَبوصُ

Zü’r-Rumme, binekleri vasfederek dedi:
فَيَقبِصْنَ من عادٍ وسادٍ وواخِدٍ
كما انْصَاع بالسِّيِّ النَّعامُ النَّوافِرُ
**يقبصْن**: sıçrarlar; “at **قَبَصَ** etti” denir: sıçradığı zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **القبَصُ**: hafiflik ve canlılık; **قَبِصَ يَقبَصُ**; ve **القفَصُ** da ona benzer.

Ve hadiste: Ömer Peygamber’e geldi; yanında insanlardan bir **قِبْصٌ** vardı.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: Onlar çok sayıdaki topluluktur. Ve şu beyiti okudu:
لكم مسجدَا اللَّهِ المَزُوران والحَصَى
لكم قِبْصُهُ من بين أثْرَى وأقْتَرَا
Yani: zengin ile yoksul arasında.

Leys dedi: **القِبْصُ**: çok karıncanın toplandığı yer. Ve “Onlar **فِي قِبْصِ الحَصَا**’dadır” denir; yani çokluğunda; çokluğundan sayılması mümkün olmaz. Ve **القبَصُ** başta bir yükselti ve kemiktir. Deve başının vasfında şu beyit okundu:
قَبْصَاء لم تُفْطَح ولم تُكَتَّلِ

İbnü’s-Sikkît dedi: **القَبْصُ**: aç karnına hurma yemekten sonra üzerine su içmekten karaciğere isabet eden ağrıdır. Ve şu beyiti okudu:
أَرُفْقَةٌ تشكو الجُحافَ والقبَصْ
جُلودهم أَلْيَنُ من مَسِّ القُمصْ

**المِقبَصُ**: **المِقوَسُ**; o, yarışta atların salıverildiği iptir.

**بصق** : Leys dedi: **بَصَق** , **بَسَق** ve **بَزَقَ** hakkında bir lugattır.
Ebû Amr dedi: **البَصْقةُ**: içinde yükselti bulunan bir harra (taşlık); çoğulu **بِصاقٌ**’dır.
İbn Düreyd dedi: **بُصاقَةُ القمَرِ** ve onun **بُصاقه**’u: parıldayan beyaz bir taştır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والقاف وما يثلثهما)
(صقل) الصاد والقاف واللام أُصَيلٌ يدلُّ على تمليسِ شيء، ثم يقاس على ذلك. يقال صَقَلْتُ السَّيْفَ أَصقُله، وصائغ ذلك الصَّيقل. والصَّقِيل: السَّيف. ويقال: الفرسُ في صِقاله، أي صِوَانِهِ، وذلك إِذا أُحسنَ القيامُ عليه، كأنَّهُ يُصقَل صَقلاً ويُصنَع.
ومن الباب الصُّقل من الإنسان والفرس، وهو الجنْب، والجنب أشدُّ الأعضاء ملاسةً، فلذلك سمِّي صُقلاً، كأنَّه قد صُقِل. ويقال منه فرس صَقِلٌ، أي طويل الصُّقْلين.
(صقب) الصاد والقاف والباء لا يكاد يكون أصلاً؛ لأنَّ الصَّاد يكون مرَّةً فيه السين، والبابان متداخلان، مرّةً يقال بالسين ومرَّةً بالصاد، إِلاَّ أنَّه يدلُّ على القرب ومع الامتداد مع الدّقَّة.
فأمَّا القُرب فالصَّقَب. وجاء في الحديث:"الجار أحقُّ بِصَقَبِه"، يراد في الشُّفْعة. والصَّاقب: القريب. والرَّجُلان يتصاقبان في المحلّة، إِذا تقارَبا.
وأما الآخر فالصَّقْب: العمودُ يُعمَد به البيت، وجمعه صقوب. قال ذو الرُّمَّة:
* صَقْبانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([1]) *
وأما قولهم: صقبت الشيء، إِذا ضَربته فلا يكون إلاَّ على شيءٍ مُصْمَتٍ يابس. فممكنٌ أن يكونَ من الإِبدال، كأنه من صَقعته، فيكون الباء بدلاً من العين.
(صقر) الصاد والقاف والرَّاء أُصَيلٌ يدلُّ على وقع شيء بشدّة. من ذلك الصَّقْر. وهو ضربُكَ الصَّخرةَ بِمعولٍ، ويقال لِلمعْول الصَّاقُور. ويجوز أن يدخل فيه الهاء فيقال الصَّاقُورة.
والصَّقْر هذا الطائرُ، وسمِّي بذلك لأنه يَصقْـُر الصّيد صقراً بقُوّة. وصَقَرات الشَّمس: شدّة وقْعِها على الأرض. قال:
إِذا ذابت الشَّمسُ اتَّقى صَقَرانِها *** بأفنانِ مَربوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])وحكي عن العرب([3]): جاء فلان بالصُّقَر والبُقَر، إِذا جاء بالكذِب.
فهذا شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه. وكذلك الصَّاقورة في شعر أميّة بن أبي الصَّلت([4])  من الشاذّ. ويقال إِنَّها السَّماء الثالثة. وما أحسب ذلك من صحيح كلام العرب. وفي شعر أميَّةَ أشياءُ. فأما الدِّبْس وتسميتُهم إيّاهُ صَقْراً فهو من كلام أهل المدَر، وليس بذلك الخالِص من لغة العرب.
(صقع) الصاد والقاف والعين أصول ثلاثة: أَحدها وقْع شيءٍ على شيءٍ كالضَّرب ونحوه، والآخر صَوت، والثالث غِشْيانُ شيءٍ لشيء.
فالأوَّل: الصَّقْع وهو الضَّرْب بِبُسْط الكفِّ. يقال صَقعه صَقْعاً.
وأمَّا الصَّوت([5]) فقولهم صَقَع الدِّيك يصقَع. ومن الباب خطيب مِصْقعٌ، إِذا كان بليغاً، وكأنَّه سمِّي بذلك لجهارة صوته.
وأمَّا الأصل الثالث، في غِشيان الشَّيءِ الشيءَ، فالصِّقَاعِ، وهي الخرْقة التي تتغشَّاها المرأةُ في رأسها، تقي بها خِمارَها الدُّهنَ. والصَّقيع: البَرْد المحرِق للنَّبات فهذا يصلح في هذا، كأنَّه شيءٌ غَشَّى النَّبات فأحرَقه، ويصلح في باب الضَّرب.
ومن الباب العُقاب الصَّقْعاء: البيضاء الرّأس: كأنَّ البياضَ غشَّى رأسَها. ويقال الصِّقَاع البُرْقُع. والصِّقَاع: شيءٌ يشدُّ به أنفُ الناقة. قال القُطاميّ:
إِذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً *** شددتُ لـه الغمائمَ والصِّقاعا([6])ومنه الصَّقَع، مثل الغَشْي يأخذ الإنسانَ من الحرِّ، في قول سويد:
* يأخُذ *السَّائرَ فيها كالصَّقَعْ([7]) *
ومن الباب الصَّاقِعة، فممكن أن تُسمَّى بذلك لأنَّها تَغْشى. وممكن أن يكون من الضَّرْب. أما قولُ أوس:
يا بَا دُلَيْجَةَ من لِحَيٍّ مفرَدٍ *** صقِع من الأعداءِ في شَوَّالِ([8])فقال قومٌ: هذا الذي أصابه من الأعداء كالصَّاعقة. والصَّوقَعة: العِمامة؛ لأنَّها تُغَشِّي الرأس.
وما بقي من الباب فهو من الإِبدال؛ لأنَّ الصُّقْع النَّاحية. والأصل، فيما ذكر الخليل، السِّين كأنه في الأصل سقع. ويكون من هذا الباب قولهم: ما أدري أين صقَع، أي ذهب، والمعنى إلى أيِّ صقْعٍ ذهبَ. وقال في قول أوسٍ "صقع من الأعداء" هو المُتَنَحِّي الصُّقع.
 --------------ـــــ
([1]) صدره كما في ديوان ذي الرمة 28 والحيوان (4: 312): * كأن رجليه مسماكان من عشر *.
([2]) البيت لذي الرمة، وقد سبق بتخريجه في (ذوب).
([3]) بدله في المجمل: "قال ابن دريد". انظر الجمهرة (2: 357).
([4]) هي في قول أمية في ديوانه 24:
لمصفدين عليهم صاقورة  *** صماء ثالثة تماع وتجمد
 ([5]) في الأصل: "الصقع"، تحريف.
([6]) ديوان القطامي 45 واللسان (صقع).
([7]) صدره كما في المفضليات (1: 191). واللسان (صقع): * في حرور ينضج اللحم بها *.
([8]) في ديوان أوس بن حجر 23 واللسان (صقع): "أأبا دليجة". ورواية المقاييس هذه بحذف همزة الأب، كما جاء في قوله:
يا با المغيرة والدنيا مغيرة *** وإن من غرت الدنيا لمغرور
 ـ

##### Türkçe

(صاد ve **قاف** ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)

(**صقل**) **الصاد** ve **القاف** ve **اللام** bir aslî köktür; bir şeyin düzleştirilmesine delâlet eder; sonra bunun üzerine kıyas edilir. Denir: Kılıcı parlatıp düzleştirdim: **صَقَلْتُ السَّيْفَ**; onu parlatıp düzleştiririm: **أَصقُله**; bunun yapanı **الصَّيقل**’dir. **الصَّقِيل**: kılıçtır. Ve denir: At, **صِقاله**’sindedir; yani **صِوَانِهِ**’dedir; bu, ona iyi bakıldığı zaman olur; sanki o, bir parlatma ile parlatılır ve yapılır.

Ve bâbdan: insanda ve atta **الصُّقل**; o, yan (böğür)dur. Ve yan, uzuvların en çok pürüzsüz olanıdır; bu sebeple **صُقلاً** diye adlandırıldı; sanki o parlatılmıştır. Ve ondan denir: **فرس صَقِلٌ**; yani iki **الصُّقْل**’ü uzun olan.

(**صقب**) **الصاد** ve **القاف** ve **الباء** neredeyse aslî bir kök olmaz; çünkü **الصَّاد** onda bir defa **السين** olur; iki bâb iç içedir: bir defa **السين** ile denir, bir defa **الصاد** ile; ancak o, yakınlığa ve uzama ile birlikte incelikle delâlet eder.

Yakınlık ise **الصَّقَب**’dir. Hadiste geldi: “Komşu, **بِصَقَبِه**’ne daha hak sahibidir”; şuf‘ada murad edilir. **الصَّاقب**: yakın olandır. İki adam mahallede **يتصاقبان**; yani yakınlaşırlar.

Diğeri ise **الصَّقْب**: evin onunla dikildiği direk; çoğulu **صقوب**. Zü’r-Rumme dedi:
* صَقْبانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([1]) *

Onların “**صقبت الشيء**” sözlerine gelince; onu vurduğun zaman; ancak katı, kuru bir şey üzerinde olur. O hâlde, ibdâlden olması mümkündür; sanki **صَقعته**’dendir; böylece **الباء** **العين**’den bedel olur.

(**صقر**) **الصاد** ve **القاف** ve **الرَّاء** bir aslî köktür; bir şeyin şiddetle düşmesine/çarpmasına delâlet eder. Bundan **الصَّقْر** vardır: o, kazma ile kayayı vurmandır. Ve kazmaya **الصَّاقُور** denir. Ve ona **الهاء** girmesi câizdir; böylece **الصَّاقُورة** denir.

Ve **الصَّقْر** bu kuştur; bununla adlandırıldı; çünkü avı kuvvetle **صقراً** olarak **يَصقْـُر**. **صَقَرات الشَّمس**: onun yere şiddetli vuruşudur. Dedi:
إِذا ذابت الشَّمسُ اتَّقى صَقَرانِها *** بأفنانِ مَربوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])
Ve Araplardan hikâye edildi([3]): “Falan, **بالصُّقَر والبُقَر** ile geldi”; yani yalan ile geldi.

Bu ise, zikrettiğimiz aslî kökten şâzdır. Umeyye b. Ebî’s-Salt’ın şiirindeki **الصَّاقورة**([4]) da şâzdandır. Ve denir ki o, üçüncü göktür. Ben bunu Arapların sahih sözünden saymıyorum. Umeyye’nin şiirinde şeyler vardır. **الدِّبْس**’e gelince ve onların onu **صَقْراً** diye adlandırmaları; bu, şehir ehlinin sözündendir; Arap dilinin hâlisinden değildir.

(**صقع**) **الصاد** ve **القاف** ve **العين** üç aslî köktür: birincisi, vurma ve benzeri gibi bir şeyin bir şey üzerine vuruşu; ikincisi, ses; üçüncüsü, bir şeyin bir şeyi örtüp kaplamasıdır.

Birincisi: **الصَّقْع**; avuç içinin düz kısmıyla vurmaktır. Denir: onu **صَقعه صَقْعاً**.

Sese([5]) gelince: onların “horoz **صَقَع** eder, **يصقَع** eder” sözleridir. Ve bâbdan: **خطيب مِصْقعٌ**; fasih olduğu zaman; sanki sesinin gürlüğü sebebiyle bununla adlandırılmıştır.

Üçüncü aslî kök ise, şeyin şeyi örtüp kaplamasında: **الصِّقَاعِ**; o, kadının başında büründüğü bezdir; onunla başörtüsünü yağdan korur. **الصَّقيع**: bitkiyi yakan soğuktur; bu, bunda uygun olur; sanki o, bitkiyi örten bir şeydir de onu yakmıştır; ve vurma bâbında da uygun olur.

Ve bâbdan: **العُقاب الصَّقْعاء**: başı beyaz olan; sanki beyazlık onun başını kaplamıştır. Ve denir: **الصِّقَاع** **البُرْقُع**’dır. Ve **الصِّقَاع**: devenin burnunun bağlandığı bir şeydir. Kutâmî dedi:
إِذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً *** شددتُ لـه الغمائمَ والصِّقاعا([6])
Ve ondan **الصَّقَع**; sıcağın insana aldığı baygınlık gibi; Süveyd’in sözünde:
* يأخُذ *السَّائرَ فيها كالصَّقَعْ([7]) *

Ve bâbdan **الصَّاقِعة**; onunla adlandırılması mümkündür; çünkü o örter. Ve vurma’dan olması da mümkündür. Evs’in sözüne gelince:
يا بَا دُلَيْجَةَ من لِحَيٍّ مفرَدٍ *** صقِع من الأعداءِ في شَوَّالِ([8])
Bir kavim dedi ki: düşmanlardan ona isabet eden şey, yıldırım gibidir. **الصَّوقَعة**: sarıktır; çünkü o başı örter.

Bâbdan kalan ise ibdâldendir; çünkü **الصُّقْع** nâhiyedir. Asıl, Halîl’in zikrettiğine göre, **السين**’dir; sanki aslında **سقع**’dır. Ve bu bâbdan olur onların “**ما أدري أين صقَع**” sözleri; yani gitti; mânâ: hangi **صقْع**’a gitti. Ve Evs’in “**صقع من الأعداء**” sözü hakkında dedi ki: o, **الصُّقع**’dan uzaklaşan kimsedir.

--------------ـــــ
([1]) صدره كما في ديوان ذي الرمة 28 والحيوان (4: 312): * كأن رجليه مسماكان من عشر *.
([2]) البيت لذي الرمة، وقد سبق بتخريجه في (ذوب).
([3]) بدله في المجمل: "قال ابن دريد". انظر الجمهرة (2: 357).
([4]) هي في قول أمية في ديوانه 24:
لمصفدين عليهم صاقورة  *** صماء ثالثة تماع وتجمد
([5]) في الأصل: "الصقع"، تحريف.
([6]) ديوان القطامي 45 واللسان (صقع).
([7]) صدره كما في المفضليات (1: 191). واللسان (صقع): * في حرور ينضج اللحم بها *.
([8]) في ديوان أوس بن حجر 23 واللسان (صقع): "أأبا دليجة". ورواية المقاييس هذه بحذف همزة الأب، كما جاء في قوله:
يا با المغيرة والدنيا مغيرة *** وإن من غرت الدنيا لمغرور

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ق ب
صقبت داره صقباً‏:‏ دنت‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ المرء أحق بصقبه ‏"‏ وأصقب الله تعالى داره‏:‏ أدناها‏.‏
قال الأعشى‏:‏ لعل النوى بعد التفرق تصقب وأصقبت داره بمعنى صقبت وداره صقب منّي ودارك أصقب من داره‏.‏
وأتي عليّ رضي الله تعالى عنه بقتيل وجد بين قريتين فحمله على أصقب القريتين إليه‏.‏
وصافيه صقابا‏:‏ قاربه وواجهه‏.‏
يقال‏:‏ لقيته صقابا‏.‏

##### Türkçe

ص ق ب
**صقبت داره صقباً**: yaklaştı.
Hadiste: “Kişi **بصقبه**’sine daha hak sahibidir.” Ve Allah Teâlâ **أصقب** onun evini: onu yaklaştırdı.
A‘şâ dedi:
Belki ayrılıktan sonra uzaklık yaklaştırır
Ve **أصقبت داره** “**صقبت**” mânâsındadır; ve onun evi bana **صقب**’dur; senin evin de onun evinden daha **أصقب**’tur.
Ve Ali رضي الله تعالى عنه’a iki köy arasında bulunmuş bir öldürülmüş getirildi de onu, ona doğru iki köyün daha **أصقب** olanına yükledi.
Ve **وصافيه صقابا**: ona yaklaştı ve onunla yüz yüze geldi.
Denir: **لقيته صقابا**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّقْب والصَّقَب، لغتان: الطَّويلُ التارُّ من كل شيءٍ، ويقال لِلْـغُصْنِ الرَّيَّانِ الغَلِـيظِ الطَّويلِ. وصَقْبُ النَّاقَةِ وَلَدُها وجَمْعُه صِقابٌ وصِقْبانٌ. والصَّقْبُ عَمُودٌ يُعْمَدُ به البَيْتُ؛ وقيل: هُو العَمُودُ الأَطوَلُ في وَسَطِ البَيْتِ والجمع صُقُوبٌ. وصَقَبَ البِناءَ وغَيْرَه رَفَعَه. وصُقُوبُ الإِبِلِ: أَرْجُلُها، لغة في سُقُوبِها؛ حكاها ابن الأَعرابي. قال: وَأَرَى ذلك لمكان القاف، وضَعُوا مَكانَ السِّينِ صاداً، لأَنـَّها أَفْشَى من السين، وهي موافِقَةٌ للقافِ في الإِطْباقِ ليَـكُونَ العَمَلُ مِن وَجْهٍ واحد. قال: وهذا تعليلُ سِـيبويْه في هذا الضَّرْبِ من الـمُضارَعَةِ. والصَّقَبُ: القُرْب. وحكى سيبويه في الظُّروفِ التي عَزَلَها مما قَبْلَها لِـيُفَسِّرَ معانِـيها لأَنـَّها غَرائِبُ: هو صَقَبُك، ومعناه القُرْب؛ ومكانٌ صَقَبٌ وصَقِبٌ: قريب. وهذا أَصْقَبُ من هذا أَي أَقْرَبُ. وأَصْقَبَتْ دارُهم وصَقِـبَت، بالكسر، وأَسْقَبَتْ: دَنتْ وقَرُبَتْ. وفي الحديث: الجارُ أَحقُّ بِصَقَبه؛ قال ابن الأَنباري: أَراد بالصَّقَب الـمُلاصَقَة والقُرْب والمراد به الشُّفْعَةُ كأَنه أَرادَ بما يَلِـيه؛ وقال بَعْضُهُمْ: أَرادَ الشَّريكَ؛ وقال بَعْضُهُمْ: أَرادَ الـمُلاصِقَ؛ أَبو عبيد: يَعْني القُرْبَ. ومنه حديث علي، عليه السلام: أَنـَّه كان إِذا أُتِـيَ بالقَتِـيلِ قَدْ وُجِدَ بَيْنَ القَرْيَتَيْنِ، حُمِلَ على أَصْقَبِ القَريَتَيْنِ إِليه أَي أَقْربِهِما، ويروى بالسين؛ وأَنشد لابن الرُّقَيَّاتِ: كُوفِـيَّةٌ، نازِحٌ مَحِلَّتُها، *  لا أَمَمٌ دارُها ولا صَقَبُ قال: مَعْنَى الـحَديثِ أَنَّ الجارَ أَحَقُّ بالشُّفْعَة من الذي لَيْسَ بجار. وداري مِن دارِه بسَقَبٍ وصَقَبٍ وزَمَمٍ وأَمَمٍ وصَدَدٍ أَي قَريبٌ. ويقال: هو جاري مُصَاقِـبـي، ومُطانبي، ومُؤَاصِري
\<ص:526>
أَي صَقْبُ دارِه (1)
(1 قوله «صقب داره» أي عمود بيته بحذاء عمود بيتي. وإصاره: أي الحبل القصير يشد به أسفل الخباء إلى الوتد بحذاء حبل بيتي القصير أو الوتد بحذاء وتد بيتي وطنبه: أي حبل بيته الطويل بحذاء حبل بيتي الطويل. هذا هو المناسب ولا يغتر بما للشارح.) وإِصارهُ وطُنُبُه بحذاء صَقْب بيتي وإِصاري. وقيل: أَصْقَبَك الصَّيْدُ فارْمِه أَي دَنا مِنْكَ وأَمْكَنَكَ رَمْيُه. وتقول: أَصْقَبَه فَصَقِب أَي قَرَّبَهُ فَقَرُب. وصاقَبْناهُم مُصاقَبَـةً وصِقاباً: قارَبْناهُمْ. ولَقِـيتُه مُصاقَبَةً، وصِقاباً وصِفاحاً مِثلَ الصِّراح أَي مُواجَهَة. والصَّقْب: الجَمْعُ.
وصقَبَ قفَاهُ: ضَربَه بِصَقْبِه. والصَّقْب: الضَّرْبُ على كل شيء مُصْمَتٍ يابِس. وصَقَبَ الطائرُ: صَوَّتَ؛ عن كُراع. والصَّاقِبُ: جَبَل معروف، زاد ابن بَري في بلاد بني عامر، قال: رُمِـيَتْ بأَثْقَلَ مِن جِـبالِ الصَّاقِبِ
والسين(2)
(2 قوله «والسين إلخ»: سقط قبله من النسخ التي بأيدينا بعد قوله من جبال الصاقب ما صرح به شارح القاموس نقلاً عن اللسان ما نصه، وقال غيره: على السيد الصعب لو أَنه *  يقوم على ذروة الصاقب)
في كل ذلك لغة.

##### Türkçe

**الصَّقْب** ve **الصَّقَب** iki lugattır: her şeyden uzun, taze olan; ve kalın, uzun, suya doymuş dala denir. Ve **صَقْبُ النَّاقَةِ** onun yavrusudur; çoğulu **صِقابٌ** ve **صِقْبانٌ**dur. Ve **الصَّقْبُ** evin kendisiyle direklendirildiği bir direkten ibarettir; ve denildi ki: o, evin ortasındaki en uzun direkten ibarettir; çoğulu **صُقُوبٌ**dur.

Ve **صَقَبَ** binayı ve başkasını yükseltti. Ve **صُقُوبُ الإِبِلِ**: onun ayaklarıdır; onun **سُقُوبِها**sında bir lugattır; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti. Dedi: ve ben bunu **القاف**ın yeri sebebiyle görüyorum; **السِّين**in yerine **صاد** koydular; çünkü o, **السين**den daha yaygındır ve **القاف**a **الإِطْباقِ**ta uygundur ki amel tek bir yönden olsun. Dedi: ve bu, bu türden **الـمُضارَعَةِ**de Sîbeveyh’in ta‘lîlidir.

Ve **الصَّقَبُ**: yakınlıktır. Ve Sîbeveyh, kendisinden öncekinden ayırdığı zarflar içinde, mânâlarını açıklamak için, çünkü onlar gariptirler, şunu nakletti: “o, **صَقَبُك**tur”; mânâsı yakınlıktır. Ve **مَكانٌ صَقَبٌ** ve **صَقِبٌ**: yakın. Ve “bu, bundan **أَصْقَبُ**tur” yani daha yakındır.

Ve onların evi **أَصْقَبَتْ** ve **صَقِـبَت** (kesre ile) ve **أَسْقَبَتْ**: yaklaştı ve yakın oldu. Ve hadiste: “komşu, **بِصَقَبه** daha hak sahibidir”; İbnü’l-Enbârî dedi: **الصَّقَب** ile bitişikliği ve yakınlığı murad etti; bununla murad edilen **الشُّفْعَةُ**dır; sanki, kendisini izleyeni murad etti; ve bazısı dedi: ortağı murad etti; ve bazısı dedi: bitişiği murad etti; Ebû Ubeyd: yakınlığı kastediyor, dedi. Ve ondan Ali’nin hadisi, عليه السلام: ona, iki köy arasında bulunmuş bir öldürülmüş getirildiğinde, onu, kendisine daha yakın olan iki köyün **أَصْقَبِ**ine, yani ikisinin daha yakınına yükletirdi; **السين** ile de rivayet olunur. Ve İbnü’r-Ruqayyât’tan şu beyti okudu:
كُوفِـيَّةٌ، نازِحٌ مَحِلَّتُها، *  لا أَمَمٌ دارُها ولا صَقَبُ
Dedi: hadisin mânâsı, komşunun, komşu olmayan kimseden **الشُّفْعَةُ**ya daha hak sahibi olmasıdır. Ve evim, onun evinden **بِسَقَبٍ** ve **صَقَبٍ** ve **زَمَمٍ** ve **أَمَمٍ** ve **صَدَدٍ** iledir; yani yakındır. Ve denir: o, benim komşumdur, **مُصَاقِـبـي**dir, ve **مُطانبي**dir, ve **مُؤَاصِري**dir
\<ص:526>
yani onun evinin **صَقْبُ**u (1)
(1 “**صقب داره**” sözü: yani evinin direği, benim evimin direğinin hizasındadır. Ve **إصاره**si: yani çadırın altını kazığa bağlamakla bağlanan kısa ip, benim kısa ipimin hizasında olan kısa ip veya benim kazığımın hizasında olan kazık. Ve **طنبه**si: yani evinin uzun ipi, benim uzun ipimin hizasında olan uzun ip. Uygun olan budur; şârihin olanla aldanmasın.) ve onun **إِصارهُ**su ve **طُنُبُه**u, benim evimin **صَقْب**unun ve benim **إِصاري**min hizasındadır. Ve denildi ki: av sana **أَصْقَبَك** olduysa onu at; yani sana yaklaştı ve onu atman sana mümkün oldu.

Ve dersin: onu **أَصْقَبَه** de o **فَصَقِب** oldu; yani onu yaklaştırdı da o yaklaştı. Ve onlarla **صاقَبْناهُم** **مُصاقَبَـةً** ve **صِقاباً**: onlara yaklaştık. Ve onu **مُصاقَبَةً** olarak, ve **صِقاباً** ve **صِفاحاً** olarak, **الصِّراح** gibi, yani yüz yüze (karşı karşıya) olarak gördüm. Ve **الصَّقْب**: topluluktur.

Ve **وصقَبَ قفَاهُ**: onu, onun **بِصَقْبِه**siyle vurdu. Ve **الصَّقْب**: her katı, kuru şey üzerine vuruştur. Ve **صَقَبَ الطائرُ**: ses çıkardı; Kurâ‘dan. Ve **الصَّاقِبُ**: bilinen bir dağdır; İbn Berî, Benî Âmir beldelerinde diye ekledi; dedi:
رُمِـيَتْ بأَثْقَلَ مِن جِـبالِ الصَّاقِبِ
ve **السين**(2)
(2 “**والسين** ilh.” sözü: elimizdeki nüshalardan, “**من جبال الصاقب**” sözünden sonra, Kāmûs şârihinin Lisân’dan naklen açıkça belirttiği şu ibare düşmüştür: “ve başkası dedi:
على السيد الصعب لو أَنه *  يقوم على ذروة الصاقب”)
bütün bunlarda bir lugattır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصقب ويحرك: الطويل التار من كل شيء. ويقال للغصن الريان الغليظ الطويل: صقب الصقب من الناقة: ولدها. وقال شيخنا: السين أفصح فيه، بل أنكر بعضهم كونه بالصاد، ولذلك لم يذكره أهل صحيح اللغة كالجوهري وابن فارس في المجمل وغير واحد، انتهى. قلت: هو بالصاد فيه، ذكره ابن سيده في المحكم، ونقله ابن منظور في لسان العرب، وكفى بهما قدوة. وحكى ابن الأعرابي: وصقوب الإبل: أرجلها لغة في سقوبها. قال وأرى ذلك لمكان القاف، وضعوا مكان السين صادا، لأنها أفشى من السين، وهي موافقة للقاف في الإطباق ليكون العمل من وجه واحد، قال: وهذا تعليل سيبويه في هذا الضرب من المضارعة، فظهر بذلك سقوط ما قاله شيخنا. ج صقاب بالكسر وصقبان بالضم. وأصقب كأفلس، وقد تقدم الإنشاد:
  أذل من السقبان بين الحلائب في السين. الصقب: عمود للبيت يعمد به أو هو العمود الأطول في وسطه أي البيت. ج صقوب بالضم. الصقب بالتحريك: القريب يقال: مكان صقب أي قريب. قال سيبويه في الظروف التي عزلها مما قبلها ليفسر معانيها لأنها غرائب: هو صقبك ومعناه القرب. الصقب أيضا: البعد، ضد. وأنشد ابن الأنباري لابن الرقيات:
  كوفية نازح محلتـهـا                      لا أمم دارها ولا صقب

  ويقال: داري من داره بسقب وصقب وزمم وأمم وصدد أي قريب. ويقال: هو جاري مصاقبي ومطانبي ومواصري أي صقب داره وإصاره وطنبه بحذاء صقب بيتي وإصاري وطنبي. صقب كفرح قرب. تقول: أصقبته فصقب أي قربته فقرب. وأصقبت دارهم وصقبت الكسر وأسقبت بالسين دنت وقربت. وأصقب الله داره: أدناها. ووجدت في هامش لسان العرب ما نصه وفي نسخة من التهذيب: وأصقب داره فصقبت أي قربها فقربت. وصاقبهم مصاقبة وصقابا: قاربهم. ولقيهم مصاقبة وصقابا وصفاحا: واجههم. والصقاب بالصاد لغة في السقاب بالسين، وقد تقدم. الصقب: الجمع. يقال: صقبه، وصقب قفاه: ضربه بصقبه أي بجمع كفه. والصقب: الضرب على كل شيء مصمت يابس. صقب البناء وغيره: رفعه. صقب الشيء: جمعه، وقد أشرنا إليه. صقب الطائر: صوت عن كراع. والصيقباني: العطار لأنه يجمع من كل شيء، وهذا لم يذكره الجوهري قيل: أصقبك الصيد فارمه أي دنا منك وأمكنك رميه. في الحديث: الجار أحق بصقبه قال ابن الأنباري: أراد بالصقب الملاصقة والقرب، والمراد به الشفعة أي بما عبيد. ومنه حديث علي رضي الله عنه أنه كان إذا أتي بالقتيل قد وجد بين القريتين حمل على أصقب القريتين إليه أي أقربهما، ويروى بالسين، كذا في لسان العرب والأساس وقال بعضهم: أراد الشريك وقال بعضهم: أراد الملاصق. والصاقب: جبل معروف، زاد ابن بري: في بلاد بني عامر. قال:
  رميت بأثقل من جبال الصاقب وقال غيره:
  على السيد الصعب لو أنه                      يقوم على ذروة الصاقب والسين في كل ذلك لغة، كذا في لسان العرب.

##### Türkçe

**الصقب** ve harekesiyle: her şeyden uzun, taze olan. Ve taze, kalın, uzun dala denir: **صقب**. **الصقب** deveden: yavrusu. Şeyhimiz dedi ki: bunda **السين** daha fasîhtir; hatta bazısı onun **الصاد** ile olmasını inkâr etti; bu yüzden Cevherî ve İbn Fâris’in **المجمل**’de ve birden başkası gibi sahih dil ehli onu zikretmedi; bitti. Dedim ki: onda **الصاد** iledir; onu İbn Sîde **المحكم**’de zikretti, İbn Manzûr da **لسان العرب**’da nakletti; ikisi de örnek olarak yeter. İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: ve **وصقوب الإبل**: ayakları; **سقوبها**’sında bir lugat. Dedi: ve ben bunu **القاف**’ın yeri sebebiyle görüyorum; **السين**’in yerine **صادا** koydular; çünkü o **السين**’den daha yaygındır; ve **القاف** ile **الإطباق**’ta uygunluk gösterir; iş tek bir yönden olsun diye. Dedi: ve bu, Sîbeveyh’in bu tür **المضارعة**’da ta‘lîlidir; böylece şeyhimizin söylediğinin düşmesi ortaya çıktı. Çoğulu: kesre ile **صقاب** ve damme ile **صقبان**. Ve **أصقب** ( **أفلس** gibi); ve daha önce inşâd geçti:
  **أذل من السقبان بين الحلائب** **في السين**. **الصقب**: ev için bir direk; onunla direklenir; yahut o, ortasındaki (yani evdeki) en uzun direktektir. Çoğulu damme ile **صقوب**. **الصقب** hareke ile: yakın; denir: **مكان صقب** yani yakın. Sîbeveyh, kendilerinden önce olandan ayırdığı zarf(lar) hakkında—mânâlarını açıklasın diye, çünkü onlar gariptir—dedi: o, **صقبك**’tır; mânâsı yakınlıktır. **الصقب** ayrıca: uzaklık; zıddı. İbnü’l-Enbârî, İbnü’r-Ruqayyât’tan inşâd etti:
  **كوفية نازح محلتـهـا                      لا أمم دارها ولا صقب**

  Ve denir: benim evim onun evinden **بسقب** ve **صقب** ve **زمم** ve **أمم** ve **صدد** iledir; yani yakın. Ve denir: o, benim komşumdur; **مصاقبي** ve **مطـانبي** ve **مواصري**; yani onun evinin **صقب**’u ve onun **إصار**’ı ve onun **طنب**’u, benim evimin **صقب**’unun ve benim **إصار**’ımın ve benim **طنب**’umun hizasındadır. **صقب** ( **فرح** gibi) yaklaştı. Dersin: **أصقبته فصقب**; yani onu yaklaştırdım da yaklaştı. Ve **أصقبت** onların evi ve **صقبت** (kesr ile) ve **أسقبت** **بالسين**: yaklaştı ve yaklaştı. Ve **أصقب الله داره**: onu yaklaştırdı. **لسان العرب**’ın hâmişinde, nassı şu olanı buldum; ve **التهذيب**’in bir nüshasında: **وأصقب داره فصقبت**; yani onu yaklaştırdı da yaklaştı. Ve **صاقبهم مصاقبة وصقابا**: onlara yaklaştı. Ve onları **مصاقبة وصقابا وصفاحا** ile karşıladı: onlarla yüz yüze geldi. Ve **الصقاب** **بالصاد** ile, **السقاب** **بالسين**’de bir lugattır; ve daha önce geçti. **الصقب**: toplama. Denir: **صقبه**; ve **صقب قفاه**: onu **صقبه** ile, yani avucunun toplamıyla vurdu. Ve **الصقب**: her katı, kuru şey üzerine vuruş. **صقب** bina ve başkası: onu yükseltti. **صقب** şey: onu topladı; ona işaret ettik. **صقب** kuş: bacak tarafından bir sestir. Ve **الصيقباني**: attâr; çünkü her şeyden toplar; bunu Cevherî zikretmedi. Denildi: **أصقبك الصيد فارمه**; yani av sana yaklaştı ve onu atman mümkün oldu. Hadiste: **الجار أحق بصقبه**. İbnü’l-Enbârî dedi: **الصقب** ile bitişikliği ve yakınlığı kastetti; bununla murad **الشفعة**’dır; yani **بما عبيد**. Ve ondan, Ali رضى الله عنه hadisi: o, iki köy arasında bulunmuş maktul getirildiğinde, onu kendisine en **أصقب** olan iki köy üzerine yüklerdi; yani ikisinin en yakınına; **بالسين** ile de rivayet olunur; **لسان العرب** ve **الأساس**’ta böyle. Bazısı dedi: ortak olanı kastetti; bazısı dedi: bitişik olanı kastetti. Ve **الصاقب**: bilinen bir dağ. İbn Berrî artırdı: Benî Âmir diyarında. Dedi:
  **رميت بأثقل من جبال الصاقب**
Ve başkası dedi:
  **على السيد الصعب لو أنه                      يقوم على ذروة الصاقب**
Ve bütün bunlarda **السين** bir lugattır; **لسان العرب**’da böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَقِبَ
1 صَقِبَ ذ , (S, K,) aor. صَقَبَ , (K,) inf. n. صَقَبٌ, (M, A, K,) [like سَقِبَ,] He, or it, was, or became, near. (S, M, * A, * K.) You say, صَقِبَتْ دَارُهُ, (S, A,) with kesr [to the ق], (S,) inf. n. as above, (S, * A,) His house was near; (S, A;) and (A) so دَارُهُ ↓ أَصْقَبَتْ, (M, A, K, TA,) and أَسْقَبَتْ. (TA.) And it is said in a trad., (S, A,) الجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ, (S, A, K,) i. e. [The neighbour has a better, or the best, claim to pre-emption by reason of his being near: see, with respect to this explanation, and other explanations also, what is said of another reading, بِسَقَبِهِ, voce سَقِبَ: or has a better, or the best, claim] to close connection, and nearness; meaning pre-emption: (IAmb, O, TA:) or, to what is next to him, and near to him: (A, K, TA:) accord. to some, the meaning is the partner: (O, TA:) or the partner who has not divided with his copartner; this, says Az, being shown to be the meaning by another trad.: (Msb in art. جور:) or the neighbour whose dwelling is adjoining. (O, TA.) ― -b2- Also He, or it, was, or became, distant, or remote: thus it has two contr. significations. (K.) -A2- صَقَبَهُ, (K,) inf. n. صَقْبٌ, (M,) He collected it, or gathered it together. (M, K.) ― -b2- And صَقَبَهُ He raised it; namely, a building, &c. (M, O, K.) ― -b3- And صَقَبَهُ, (K,) or صَقَبَ قَفَاهُ, (M, TA,) He struck (M, K, TA) him, or it, (K,) or the back of his neck, with his صَقْب, (M, TA,) i. e. (TA) with his fist. (K, TA.) [The inf. n.] صَقْبٌ signifies The striking anything solid and dry or tough. (S, TA.) -A3- صَقَبَ, (K, TA,) or ↓ صقّب, (so in a copy of the M,) said of a bird, It uttered a cry or cries: (M, K:) from Kr. (M, TA.)

2 صَقَّبَ see what immediately precedes.

صاقبهُ
3 صاقبهُ ذ He drew near to him: and he faced him, or met him face to face: (A:) or صَاقَبَهُمْ, inf. n. مُصَاقَبَةٌ and صِقَابٌ, he faced them, or met them face to face: (K:) or صَاقَبْنَاهُمْ, inf. ns. as above, we drew near to them: and لَقِيتُهُ مُصَاقَبَةً and صِقَابًا I met him face to face. (M.)

أَصْقَبَتْ دَارُهُ
4 أَصْقَبَتْ دَارُهُ ذ : see 1, second sentence. -A2- اصقبهُ He made him, or it, to be near. (S, K.) And اصقب اللّٰهُ دَارَهُ May God make his house to be near. (A.) [And so with س.] ― -b2- And one says, أَصْقَبَكَ الصَّيْدُ The game, or object of the chase, has become near to thee, so that thou art able to shoot, or cast, at it. (K.)

صَقْبٌ
صَقْبٌ ذ The young one of a camel: (M, L, K:) and so سَقْبٌ [q. v.]: (M:) but the latter is the more chaste, and some have rejected the former word: (MF:) pl. صِقَابٌ and صُقْبَانٌ (M, K) [and app. صُقُوبٌ also, like سُقُوبٌ,] and [pl. of pauc.] أَصْقُبٌ. (TA.) ― -b2- And Anything [i. e. any animal] tall, together with plumpness, or with fatness, softness, thinness of the skin, and plumpness; (S, M, K;) and so with س; (M;) as also ↓ صَقَبٌ. (TA.) Applied to a branch, Juicy, thick, and long. (TA.) ― -b3- And A tent-pole: (M, K:) or the middle tent-pole, which is the longest: (S, M, K:) and so with س: (M:) pl. صُقُوبٌ. (S, M, K.) [See also this pl. below.] ― -b4- And The fist: so in the phrase ضَرَبَهُ بِصَقْبِهِ [expl. above]. (TA.)

صَقَبٌ
صَقَبٌ ذ [is an inf. n., of صَقِبَ, as mentioned above: and, used as a simple subst.,] signifies Vicinity, or nearness. (M, A, &c.) Thus in the phrase هُوَ صَقَبَكَ [lit. He is in thy vicinity; meaning he is near thee]; mentioned by Sb among instances of adv. nouns which he classes apart because of their strangeness. (M.) And one says also, دَارِى مِنْ دَارِهِ بِصَقَبٍ [lit. My house is in a situation of nearness with respect to his house:] meaning, near [his house]. (TA.) ― -b2- It [is also used as an epithet, and as such] signifies Near: (M, K:) you say مَكَانٌ صَقَبٌ, and سَقَبٌ [q. v. voce سَاقِبٌ], A near place; (M;) and ↓ مَكَانٌ صَاقِبٌ and سَاقِبٌ: (A in art. سقب:) and دَارُهُ صَقَبٌ مِنِّى [His house is near me]. (A in the present art.) ― -b3- See also صَقْبٌ.

صُقُوبٌ
صُقُوبٌ ذ a pl. of صَقْبٌ [q. v.]. (S, M, K.) ― -b2- Also The kind legs of camels; a dial. var. of سُقُوبٌ: (IAar, M:) the س is changed into ص app. because the latter is more agreeable with ق. (M.)

صَاقِبٌ
صَاقِبٌ ذ : see صَقَبٌ.

صَيْقَبَانِىٌّ
صَيْقَبَانِىٌّ ذ A seller of perfumes [&c: for the Arab dealer in perfumes sells a great variety of things, such as drugs, many articles of grocery, and the like]: (O, K:) so called because he collects [somewhat] of everything. (TA.)

أَصْقَبُ
أَصْقَبُ ذ [More, and most, near]. One says, هٰذَا أَصْقَبُ مِنْ هٰذَا This is nearer than this: (M: [and the like is said in the A and TA:]) and so أَسْقَبُ. (M, TA. *)

هُوَ مُصَاقِبِى
هُوَ مُصَاقِبِى ذ He is my neighbour: (TA in the present art.:) he is one whose house, or tent, adjoins mine. (TA in art. جور.)

##### Türkçe

**صَقِبَ**
1 **صَقِبَ** ذ , (S, K,) muzâri‘i **صَقَبَ** , (K,) mastarı **صَقَبٌ**, (M, A, K,) [**سَقِبَ** gibi,] O, yahut o (şey), yakın oldu, yahut yakınlaştı. (S, M, * A, * K.) Sen dersin ki, **صَقِبَتْ دَارُهُ**, (S, A,) [**ق** üzerine] kesr ile, (S,) mastarı yukarıdaki gibi, (S, * A,) Onun evi yakın oldu; (S, A;) ve (A) böylece **دَارُهُ** ↓ **أَصْقَبَتْ**, (M, A, K, TA,) ve **أَسْقَبَتْ**. (TA.) Ve bir rivayette denilmiştir ki, (S, A,) **الجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ**, (S, A, K,) yani [Komşu, yakın olmasından dolayı şuf‘a (önalım) hususunda daha hak sahibidir, yahut en hak sahibidir: bu açıklama ve başka açıklamalar hakkında, **سَقِبَ** maddesinde **بِسَقَبِهِ** olan başka bir kıraat hakkında söylenene bak: yahut daha hak sahibidir, yahut en hak sahibidir] sıkı bağlantıya ve yakınlığa; murad şuf‘adır (önalım): (IAmb, O, TA:) yahut, ona bitişik olana ve ona yakın olana: (A, K, TA:) bazılarına göre mânâ, ortaktır: (O, TA:) yahut, ortağıyla taksim etmemiş olan ortak; Az der ki, bunun mânâ olduğuna başka bir rivayet delâlet eder: (Msb, **جور** maddesinde:) yahut, meskeni bitişik olan komşu. (O, TA.) ― -b2- Keza O, yahut o (şey), uzak oldu, yahut uzaklaştı: böylece onun iki zıt mânâsı vardır. (K.) -A2- **صَقَبَهُ**, (K,) mastarı **صَقْبٌ**, (M,) Onu topladı, yahut onu bir araya getirdi. (M, K.) ― -b2- Ve **صَقَبَهُ** Onu yükseltti; yani, bir bina vb. (M, O, K.) ― -b3- Ve **صَقَبَهُ**, (K,) yahut **صَقَبَ قَفَاهُ**, (M, TA,) Ona, yahut ona (şeye), (K,) yahut ensesine, **صَقْب**’ı ile vurdu, (M, K, TA) yani (TA) yumruğu ile. (K, TA.) [Mastar] **صَقْبٌ**, katı ve kuru yahut sert olan herhangi bir şeye vurmayı ifade eder. (S, TA.) -A3- **صَقَبَ**, (K, TA,) yahut ↓ **صقّب**, (M’nin bir nüshasında böyle,) bir kuş hakkında söylenir: Öttü, yahut ötüşler çıkardı: (M, K:) Kr’den. (M, TA.)

2 **صَقَّبَ** hemen önce geçen şeye bak.

**صاقبهُ**
3 **صاقبهُ** ذ Ona yaklaştı: ve onunla yüz yüze geldi, yahut onunla yüz yüze karşılaştı: (A:) yahut **صَاقَبَهُمْ**, mastarı **مُصَاقَبَةٌ** ve **صِقَابٌ**, onlarla yüz yüze geldi, yahut onlarla yüz yüze karşılaştı: (K:) yahut **صَاقَبْنَاهُمْ**, mastarları yukarıdaki gibi, onlara yaklaştık: ve **لَقِيتُهُ مُصَاقَبَةً** ve **صِقَابًا** onu yüz yüze karşıladım. (M.)

**أَصْقَبَتْ دَارُهُ**
4 **أَصْقَبَتْ دَارُهُ** ذ : 1’in ikinci cümlesine bak. -A2- **اصقبهُ** Onu, yahut onu (şeyi), yakın kıldı. (S, K.) Ve **اصقب اللّٰهُ دَارَهُ** Allah onun evini yakın kılsın. (A.) [Ve **س** ile de böyledir.] ― -b2- Ve denir ki, **أَصْقَبَكَ الصَّيْدُ** Av, yahut avlanan şey, sana yakınlaştı; öyle ki ona atış yapabilir, yahut ona (mızrak vb.) fırlatabilirsin. (K.)

**صَقْبٌ**
**صَقْبٌ** ذ Devenin yavrusu: (M, L, K:) ve **سَقْبٌ** da böyledir [bk.]: (M:) lâkin ikincisi daha fasîhtir; ve bazıları birincisini reddetmiştir: (MF:) çoğulu **صِقَابٌ** ve **صُقْبَانٌ** (M, K) [ve görünüşe göre **صُقُوبٌ** da, **سُقُوبٌ** gibi,] ve [azlık çoğulu] **أَصْقُبٌ**. (TA.) ― -b2- Ve Herhangi bir şey [yani herhangi bir hayvan] uzun boylu olup, dolgunlukla birlikte; yahut yağlılıkla, yumuşaklıkla, derinin inceliğiyle ve dolgunlukla birlikte; (S, M, K;) ve **س** ile de böyledir; (M;) keza ↓ **صَقَبٌ** da. (TA.) Bir dala nispetle: Sulu, kalın ve uzun. (TA.) ― -b3- Ve Bir çadır direği: (M, K:) yahut, en uzun olan orta çadır direği: (S, M, K:) ve **س** ile de böyledir: (M:) çoğulu **صُقُوبٌ**. (S, M, K.) [Bu çoğula aşağıda da bak.] ― -b4- Ve Yumruk: **ضَرَبَهُ بِصَقْبِهِ** ibaresinde olduğu gibi [yukarıda açıklanmıştır]. (TA.)

**صَقَبٌ**
**صَقَبٌ** ذ [yukarıda zikredildiği üzere **صَقِبَ**’ın mastarıdır: ve yalın isim olarak kullanıldığında,] Yakınlık, yahut yakın olma mânâsına gelir. (M, A, vb.) Böylece **هُوَ صَقَبَكَ** ibaresinde [lafzen: O senin yakınlığındadır; mânâ: o sana yakındır]; Sb bunu, garipliklerinden dolayı ayrı bir sınıfa koyduğu zarf isimlerine örnekler arasında zikretmiştir. (M.) Ve ayrıca denir ki, **دَارِى مِنْ دَارِهِ بِصَقَبٍ** [lafzen: Benim evim, onun evine nispetle bir yakınlık durumundadır:] mânâ: [onun evine] yakın. (TA.) ― -b2- O [sıfat olarak da kullanılır; ve bu hâliyle] Yakın mânâsına gelir: (M, K:) sen dersin **مَكَانٌ صَقَبٌ**, ve **سَقَبٌ** [bk. **سَاقِبٌ** maddesinde], Yakın bir yer; (M;) ve ↓ **مَكَانٌ صَاقِبٌ** ve **سَاقِبٌ**: (**سقب** maddesinde A’da:) ve **دَارُهُ صَقَبٌ مِنِّى** [Onun evi bana yakındır]. (Bu maddede A’da.) ― -b3- Keza **صَقْبٌ**’a da bak.

**صُقُوبٌ**
**صُقُوبٌ** ذ **صَقْبٌ**’un bir çoğuludur [bk.]. (S, M, K.) ― -b2- Keza Develerin ince bacakları; **سُقُوبٌ**’un bir lehçe varyantı: (IAar, M:) **س** harfi, görünüşe göre **ق** ile daha uygun olduğu için **ص**’a çevrilmiştir. (M.)

**صَاقِبٌ**
**صَاقِبٌ** ذ : **صَقَبٌ**’a bak.

**صَيْقَبَانِىٌّ**
**صَيْقَبَانِىٌّ** ذ Güzel koku satıcısı [&c: zira Arap güzel koku satıcısı, ilaçlar, birçok bakkaliye eşyası ve benzeri gibi pek çok çeşit şey satar]: (O, K:) her şeyden [bir miktar] topladığı için böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**أَصْقَبُ**
**أَصْقَبُ** ذ [Daha yakın, ve en yakın]. Denir ki, **هٰذَا أَصْقَبُ مِنْ هٰذَا** Bu, bundan daha yakındır: (M: [ve benzeri A ve TA’da söylenmiştir:]) ve **أَسْقَبُ** da böyledir. (M, TA. *)

**هُوَ مُصَاقِبِى**
**هُوَ مُصَاقِبِى** ذ O benim komşumdur: (Bu maddede TA’da:) onun evi, yahut çadırı, benimkine bitişik olan kimsedir. (**جور** maddesinde TA’da.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَقَبَ
صَقَبَ U ( n. ac. صَقْب 1 ),
a.  Struck, slapped, smacked, cuffed.

b.  Gathered, collected.

c.  Raised, erected ( building ).

صَقِبَ
صَقِبَ A ( n. ac. صَقَب 4 ),
a.  Was near, neighbouring.

b.  Was far off, distant.

صَاْقَبَ
صَاْقَبَ III ,
a.  Was near to; met; was face to face with.

b.  [ coll. ], Suited, was adapted to.

أَصْقَبَ
أَصْقَبَ IV ,
a.  Brought near.

b.  Came within range ( game ).

c.  Was near, close by, adjoining.

صَقْب
صَقْب 1 , ( pl. صُقْب 3 ,  صِقَاْب 23 ,  صُقْبَاْن 35 ),
a.  Long & slender; slim.

صَقَب
صَقَب 4 ,
a.  Nearness, proximity; vicinity.

b.  Near, close by; adjacent, adjoining.

مُصَاقَبَة
مُصَاقَبَة [ N. Ac. صَاْقَبَ III ( صِقْب 2 )],
a.  Suitability.

صَيْقَبَانِيّ
صَيْقَبَانِيّ
a.  Druggist.

##### Türkçe

صَقَبَ
صَقَبَ U (n. ac. **صَقْب** 1),
a. Vurdu, tokatladı, şaplak attı, enseledi.

b. Topladı, derledi.

c. Yükseltti, dikti (bina).

صَقِبَ
صَقِبَ A (n. ac. **صَقَب** 4),
a. Yakın oldu, komşu oldu.

b. Uzak oldu, uzak bulundu.

صَاْقَبَ
صَاْقَبَ III,
a. Yakın oldu; buluştu; yüz yüze oldu.

b. [topl.], Uygun oldu, uyarlanmış oldu.

أَصْقَبَ
أَصْقَبَ IV,
a. Yaklaştırdı.

b. Menzil içine geldi (av).

c. Yakın oldu, yakında oldu, bitişik oldu.

صَقْب
صَقْب 1, (pl. **صُقْب** 3, **صِقَاْب** 23, **صُقْبَاْن** 35),
a. Uzun ve ince; narin.

صَقَب
صَقَب 4,
a. Yakınlık, yakın olma; civar.

b. Yakın, yakında; bitişik, bitişen.

مُصَاقَبَة
مُصَاقَبَة [N. Ac. **صَاْقَبَ** III (**صِقْب** 2)],
a. Uygunluk.

صَيْقَبَانِيّ
صَيْقَبَانِيّ
a. Drogist.
