# صقر (ص-ق-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%82%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ق - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والصاد والراء معهما
ق ص ر، ص ق ر، ق ر ص، ر ق ص مستعملات قصر: القَصْرُ: الغاية، وهو القُصار والقُصَارى، قال العباس بن مرداس:
للهِ دركَ لم تـمـنـى مـوتـنـا		والموتُ، ويحكَ، قصرُنا والمرجعُ
والقَصْرُ: المجدل أي الفدن الضخم.
وجمع المَقصُورةِ مقاصيرُ، وهو حيث يقوم الإمام في المسجد.
وهذا قَصْرُكَ أي أجلك وموتك وغايتك.
واقتَصَرَ على كذا أي قنع به.
وقال في وصية: والشك لبني عمي قَصْرة أي يُقْصرٌ به عليهم خاصة لا يعطى غيرهم.
واقتَصَرَ على أمري أي أطاعني.
والقَصْرُ: كفك نفسك عن شيء، وقَصَرْتُ نفسي على كذا أقصرها قَصْراً.
وقَصَرْتُ طرفي أي لم أرفعه إلى ما لا ينبغي. وقاصِرُ الطرف قريب من الخاشع.
"وقاصِراتُ الطرف" في القرآن أي قَصَرْنَ طرفهن على أزواجهن لا يرفعن إلى غيرهم ولا يردن بدلاً.
وقَصرْت لجام الدابة.
وقَصرْتُ الصلاة قَصْراً وقصرتها.
والقاصِرُ: كل شيء قَصَرَ عنك، وأقصَرَ عما كان عليه.
وتقاصَرَتْ إليه نفسه ذلاً.
وقَصَرْتُ عن هذا الأمر أقْصُرُ قُصُوراً وقَصْراً، وأقْصَرْتُ عنه أي كففت، قال الشاعر:
لولا حبائلُ من نعم علقتُ بهـا		لأقْصَرَ القلبُ عنها أي إقصارِ
وقَصَر عني الوجع قُصُوراً أي ذهب. وقَصَرَ عني الغضب مثله إذا لم تغضب ونحو ذلك.
وامرأة مقصورةُ الخطو، شبهت بالمقيد الذي يُقَصِّر القيد خطوه.
وقَصَرْتُ بفلان أي أعطيته مخسوساً، والتَّقصير فيما يشبه من هذا المعنى.
وقَصُرَ الشيء قِصَراً، وهو خلاف طال طولاً.
وقَصَّرْتُه أي صيرته قَصيراً.
والمقصُورةُ: المحبوسة في بيتها وخدرها لا تخرج، قال:
من الصيفِ مقصُورٌ عليها حجالها
والمقصُورُ من نعت الحجال، والقصيرةُ: المرأة المحجوبة في الحجلة.
وتقاصَرْتُ عن الشيء إذا لم أبلغه على عمد.
والمقصُورةُ: كل ناحية الدار على حيالها محصنة، قال:
ومن دونِ ليلى مصمتاتُ المقاصِرِ
والقُصَيْرَى: الضلع التي تلي الشاكلة بين الجنب والبطن، والقصرى جائز.
والقَصَارُ يَقصُرُ الثوب قَصْراً وقِصارةً، والقِصارةُ فِعله.
والقَوْصَرَّة: وعاء للتمر من قصب، ويخفف في لغة، قال:
أفلحَ من كانَ له قَوْصَرَّهْ		يأكلُ منها كلَّ يومٍ مَرَّهْ
والقَصَرُ: كعابر الزرع الذي يخرج من البر وفيه بقية من الحب. وهي القُصْرى والقُصارةُ.
والقَصَرةُ: أصل العنق، وكذلك عنق النخلة أيضاً، ويجمع القَصَرَ والقَصَراتِ.
وقال أبو عبيدة: كان الحسن يقرأ "إنها ترمي بشرر كالقَصَرِ، كأنه جمالات صفر" ويفسر أن الشرر يرتفع فوقهم كأعناق النخل ثم ينحط عليهم كالأينق السود.
والقَصَرُ داء يأخذ في القَصَرةِ فتغلظ، وبعير قَصِرٌ، ويجوز في الشعر أقصَرُ، قد قَصِرَ قَصَراً من قَصِرٌ، وهو الكزاز.
وجاءت نادرة عن الأعشى وهي جمع قصيرة على قِصارة قال:
لا ناقِصي حسب ولا		أيد إذا مدت قِصاره
والقَصرُ معروف، وجمعه قُصُورٌ.
والقَصْرُ: قبل اصفرار الشمس لأنك تقتصِرُ على أمر قبل غروب الشمس سميت بهذا.
وأقصرَنْا: صرنا في ذلك الوقت.
صقر: الصَّقْرُ من الجوارح، وبالسين جائز.
والصّاقِرةُ والصّاقُورة: النازلة الشديدة، لم يسمع إلا بالصاد.
والصّاقُورةُ: اسم السماء الدنيا.
والصّاقُورةُ: باطن القحف المشرف على الدماغ فوقه كأنه قعر قصعة.
والصّاقُورةُ: المطرقة.
والصَّقْر لغة في السَّقر، وهو شدة الوقع، قال:
إذا مالت الشمس اتقى صَقَراتِها
يعني شدة وقع الشمس.
والصَّقرُ: ما تحلب من العنب والتمر من غير عصر. وما مصل من اللبن فآنمازت خثارته، وصفت صفوته فإذا حمضت كانت صباغاً طيباً، ويجوز بالسين.
والصَّوْقَريرُ: حكاية صوت طائر يُصوقِرُ، في صياحه تسمع نحو هذه النغمة في صوته.
ولا تنكر السين في كل صاد تجيء قبل القاف.
قرص: قَرَصَه بلسانه وإصبعه يَقْرُصُه قَرْصاً أي تقبض على الجلد بإصبعين غمزة توجعه.
ولا تزال: تقرصني منهم قَرْصةٌ أي كلمة مؤذية، قال:
قَوارصُ تأتيني وتحتقرونَها		وقد يملأ القطرُ الإِناء فيفعمُ
والقُرْصُ من الخبز وشبهه، والجميع القِرَصة، والواحدة الصغيرة قُرْصةٌ، والتذكير أعم.
والقُرصُ: عين الشمس عند الغروب.
ولبن وشراب قارِصٌ: يحذي اللسان.
والقَريصُ لغة في القريس.
وقَرصتُ العجين: قطعته قُرْصةً.
وكل ما أخذت شيئاً بين شيئين وعصرت أو قطعت فقد قَرَصْتَه.
والقُرّاصُ: نبات، قال الأخطل:
كأنه من ندى القُرّاصِ مختضب
الواحدة قُرّاصةٌ.
رقص: الرَّقصُ والرِّقصُ والرَّقصانُ ثلاث لغات.
ولا يقال. يَرقُصُ إلا للاعب والإبل ونحوه، وما سوى ذلك ينقز ويقفز.
والسراب أيضاً يرقُصُ، والحمار إذا لاعب عانته، قال:
حتى إذا رَقَصَ اللوامع بالضحَى		واجتابَ أرديةَ السرابِ ركامُها
والنبيذ إذا جاش فهو يرقُصُ، قال حسان:
بزجاجةٍ رَقَصَتْ بما في قَعْرِهـا		رَقْصَ القَلوصِ براكب مستعجلِ

##### Türkçe

**القاف** ve **الصاد** ve **الراء** onlarla birlikte

**ق ص ر**، **ص ق ر**، **ق ر ص**، **ر ق ص** kullanımdadır. **قصر**: **القَصْرُ**: son sınırdır; o **القُصار** ve **القُصَارى**’dır. **العباس بن مرداس** dedi ki:
للهِ دركَ لم تـمـنـى مـوتـنـا		والموتُ، ويحكَ، قصرُنا والمرجعُ

Ve **القَصْرُ**: **المجدل** yani büyük **الفدن**’dir.
Ve **المَقصُورةِ**’nin çoğulu **مقاصيرُ**’dur; o, mescitte imamın durduğu yerdir.
Ve bu: **قَصْرُكَ** yani ecelin ve ölümün ve son sınırındır.
Ve **اقتَصَرَ** على şöyle-böyle: yani onunla yetindi.
Ve bir vasiyette dedi: ve şüphe, amcaoğullarım için **قَصْرة**’dir; yani onlara özellikle onunla **يُقْصرٌ** olunur, başkalarına verilmez.
Ve **اقتَصَرَ** على أمري: yani bana itaat etti.
Ve **القَصْرُ**: kendini bir şeyden alıkoymandır; ve **قَصَرْتُ** kendimi şöyle-böyle üzerine, onu **قَصْراً** kısarım.
Ve **قَصَرْتُ** bakışımı: yani onu, uygun olmayan şeye kaldırmadım. Ve **قاصِرُ الطرف** huşûya yakın olandır.
Kur’an’daki **وقاصِراتُ الطرف**: yani bakışlarını kocaları üzerine **قَصَرْنَ** ettiler; başkalarına kaldırmazlar ve bir bedel istemezler.
Ve **قَصرْت** binitin gemini.
Ve **قَصَرْتُ** namazı **قَصْراً** ve onu kısalttım.
Ve **القاصِرُ**: senden geri kalan her şeydir; ve olduğu hâlden **أقصَرَ** etti.
Ve nefsi ona zilletle **تقاصَرَتْ**.
Ve **قَصَرْتُ** bu işten, **أقْصُرُ** **قُصُوراً** ve **قَصْراً**; ve ondan **أقْصَرْتُ**: yani vazgeçtim. Şair dedi ki:
لولا حبائلُ من نعم علقتُ بهـا		لأقْصَرَ القلبُ عنها أي إقصارِ

Ve acı benden **قَصَرَ** **قُصُوراً**: yani gitti. Ve öfke benden **قَصَرَ** da bunun gibidir; öfkelenmediğin ve bunun benzeri hâllerde.
Ve bir kadın **مقصورةُ الخطو**: adımı kısaltılmış; adımını kısaltan bağlıya benzetildi.
Ve **قَصَرْتُ** falan kimseye: yani ona eksik verdim; ve bu mânaya benzeyen şeylerde **التَّقصير** vardır.
Ve şey **قَصُرَ** **قِصَراً**; o, **طال** **طولاً**’ın zıddıdır.
Ve **قَصَّرْتُه**: yani onu kısa yaptım.
Ve **المقصُورةُ**: evinde ve perdesinde hapsedilmiş, çıkmayan kadındır. Dedi ki:
من الصيفِ مقصُورٌ عليها حجالها

Ve **المقصُورُ** hücrelerin sıfatındandır; ve **القصيرةُ**: hücrede örtülü kadındır.
Ve **تقاصَرْتُ** bir şeyden: kasten ona ulaşmadığım zaman.
Ve **المقصُورةُ**: evin her bir yanı, kendi karşısında tahkim edilmiş (müstahkem) olandır. Dedi ki:
ومن دونِ ليلى مصمتاتُ المقاصِرِ

Ve **القُصَيْرَى**: yan ile karın arasında, **الشاكلة**’ye bitişik olan kaburgadır; ve **القصرى** câizdir.
Ve **القَصَارُ** elbiseyi **قَصْراً** ve **قِصارةً** kısaltır; ve **القِصارةُ** onun fiilidir.
Ve **القَوْصَرَّة**: kamıştan hurma kabıdır; bir dilde hafifletilir. Dedi ki:
أفلحَ من كانَ له قَوْصَرَّهْ		يأكلُ منها كلَّ يومٍ مَرَّهْ

Ve **القَصَرُ**: ekin biçen gibi, yabandan çıkan ve içinde tanelerden bir kalıntı bulunan şeydir. O, **القُصْرى** ve **القُصارةُ**’dır.
Ve **القَصَرةُ**: boynun köküdür; hurma ağacının boynu da böyledir. **القَصَرَ** ve **القَصَراتِ** diye çoğul yapılır.
Ve **أبو عبيدة** dedi: **الحسن** “إنها ترمي بشرر كالقَصَرِ، كأنه جمالات صفر” okurdu ve kıvılcımın, hurma ağaçlarının boyunları gibi onların üstüne yükselip sonra kara dişi develer gibi üzerlerine indiğini tefsir ederdi.
Ve **القَصَرُ**: **القَصَرةِ**’de tutan bir hastalıktır; o kalınlaşır. Ve **قَصِرٌ** deve; şiirde **أقصَرُ** câizdir. **قَصِرَ** **قَصَراً** (fiili), **قَصِرٌ**’den (sıfat) gelir; o **الكزاز**’dır.
Ve **الأعشى**’dan bir nâdire geldi; o, **قصيرة**’nin **قِصارة** üzerine cem’idir. Dedi ki:
لا ناقِصي حسب ولا		أيد إذا مدت قِصاره

Ve **القَصرُ** bilinen şeydir; çoğulu **قُصُورٌ**’dur.
Ve **القَصْرُ**: güneşin sararmasından öncedir; çünkü güneş batmadan önce bir iş üzerine **تقتصِرُ** edersin; bununla adlandırıldı.
Ve **أقصرَنْا**: o vakitte olduk.

**صقر**: **الصَّقْرُ** yırtıcı kuşlardandır; **بالسين** ile de câizdir.
Ve **الصّاقِرةُ** ve **الصّاقُورة**: şiddetli musibettir; **بالصاد**’dan başkasıyla işitilmedi.
Ve **الصّاقُورةُ**: en aşağı göğün adıdır.
Ve **الصّاقُورةُ**: kafatasının, beynin üstüne bakan iç kısmıdır; üstünde, sanki bir çanağın dibi gibi.
Ve **الصّاقُورةُ**: çekiçtir.
Ve **الصَّقْر** **السَّقر**’da bir lugattır; o, çarpmanın şiddetidir. Dedi ki:
إذا مالت الشمس اتقى صَقَراتِها

Yani güneşin çarpmasının şiddeti.
Ve **الصَّقرُ**: sıkmadan, üzüm ve hurmadan sağılan şeydir. Ve sütten süzülen, sonra pıhtısı ayrışan şeydir; onun duru kısmı süzülür; ekşidiği zaman güzel bir boya olur. **بالسين** ile de câizdir.
Ve **الصَّوْقَريرُ**: **يُصوقِرُ** eden bir kuşun sesinin taklididir; ötüşünde, sesinde bu nağmeye yakın bir şey işitirsin.
Ve **القاف**’tan önce gelen her **صاد**’da **السين**’i yadırgama.

**قرص**: **قَرَصَه** diliyle ve parmağıyla, onu **يَقْرُصُه** **قَرْصاً**: yani iki parmakla deriyi sıkarsın; acıtan bir çimdik.
Ve hâlâ: onlardan bir **قَرْصةٌ** beni çimdikler: yani incitici bir söz. Dedi ki:
قَوارصُ تأتيني وتحتقرونَها		وقد يملأ القطرُ الإِناء فيفعمُ

Ve **القُرْصُ** ekmekten ve benzerindendir; hepsi **القِرَصة**’dır; küçük tekil **قُرْصةٌ**’dır; müzekker kullanımı daha geneldir.
Ve **القُرصُ**: batışta güneşin yuvarlağıdır.
Ve **قارِصٌ** süt ve içecek: dili yakar.
Ve **القَريصُ** **القريس**’te bir lugattır.
Ve **قَرصتُ** hamuru: onu bir **قُرْصةً** olarak kestim.
Ve iki şey arasında bir şeyi alıp sıktığın veya kestiğin her şeyde, onu **قَرَصْتَه** etmiş olursun.
Ve **القُرّاصُ**: bir bitkidir. **الأخطل** dedi ki:
كأنه من ندى القُرّاصِ مختضب

Tekili **قُرّاصةٌ**’dır.

**رقص**: **الرَّقصُ** ve **الرِّقصُ** ve **الرَّقصانُ** üç lugattır.
Ve denilmez: **يَرقُصُ** ancak oyuncu için ve develer ve benzeri için; bunun dışındakiler sıçrar ve zıplar.
Ve serap da **يرقُصُ** eder; ve eşek, dişisiyle oynaştığı zaman. Dedi ki:
حتى إذا رَقَصَ اللوامع بالضحَى		واجتابَ أرديةَ السرابِ ركامُها

Ve nebîz kabarıp köpürdüğü zaman o **يرقُصُ** eder. **حسان** dedi ki:
بزجاجةٍ رَقَصَتْ بما في قَعْرِهـا		رَقْصَ القَلوصِ براكب مستعجلِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَقْرُ: الطائر الذي يصاد به. والصَقْرُ أيضاً: اللبن الشديد الحموضة. يقال: جاءنا بصَقْرَةٍ تَزوي الوجهَ، كما يقال: بصَرْبَةٍ. والصَقْرُ أيضاً: الدِبْسُ عند أهل المدينة. يقال: رُطَبٌ صقْرٌ، للذي يصلُح للدِبْسِ. والمُصَقَّرُ الرُطَبِ: المُصَلَّبُ يُصَبُّ عليه الدِبس ليَلينَ. أبو عمرو: الصاقورُ: الفأسُ العظيمة التي لها رأس واحدٌ دقيقٌ تكسر به الحجارة، وهو المِعْول أيضاً. وقد صَقرْتُ الحجارةَ صقْراً، إذا كسرتَها بالصاقور. والصَقْرُ والصَقْرَةُ: شِدَّة وقع الشمس. يقال: صقَرَتْهُ الشمس. قال الشاعر ذو الرمة:
إذا ذابَتِ الشمسُ اتَّقَى صقَراتِها		بأَفْنان مَرْبوعِ الصَريمةِ مُعْبِلِ

##### Türkçe

**الصَقْرُ**: kendisiyle av yapılan kuş. Ve **الصَقْرُ** ayrıca: şiddetli ekşilikte süt. Denilir: bize yüzü buruşturan bir **صَقْرَةٍ** ile geldi; nitekim denildiği gibi: bir **صَرْبَةٍ** ile. Ve **الصَقْرُ** ayrıca: Medine ehli katında pekmezdir. Denilir: pekmeze elverişli olana, **رُطَبٌ صقْرٌ**. Ve **المُصَقَّرُ الرُطَبِ**: sertleştirilmiş olan; yumuşasın diye üzerine pekmez dökülür. Ebû Amr: **الصاقورُ**: tek, ince bir başı olan, onunla taşların kırıldığı büyük balta; o, **المِعْول** da(dır). Ve muhakkak ben taşları **صقْراً** **صَقرْتُ**; yani onları **الصاقور** ile kırdığın zaman. Ve **الصَقْرُ** ile **الصَقْرَةُ**: güneşin vuruşunun şiddeti. Denilir: **صقَرَتْهُ الشمس**. Şair Zû’r-Rumme dedi:
إذا ذابَتِ الشمسُ اتَّقَى صقَراتِها		بأَفْنان مَرْبوعِ الصَريمةِ مُعْبِلِ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ص ر
قصر ، قرص ، صقر ، صرق ، رقص ، رصق .
قصر : قال الليث : القصْرُ : المِجْدَلُ ، وهو الفَدَنُ الضّخْمُ .
قال : والقَصْرُ : الغاية ، وقاله أبو زيدٍ ، وغيرُه .
وأنشد :
عِشْ ما بَدَا لَكَ قصْرُكَ الموْتُ
لا مَعْقِلٌ منه ولا فَوْتُ
قال أبو زَيد : ويقال : قُصارُك أن تفعَلَ ذاك وقَصْرُكَ وقُصاراكَ أن تفعلَ ذاك ، أي : جهدُكَ وغايَتُكَ ، ويقال : المُتَمنِّي قُصاراهُ الخَيْبَة .
قال الليث : والقصْرُ : كفُّكَ نفسَكَ عن شيء ، وكفكَهَا عنْ أن يطمَحَ بها غربُ الطمَع ، ويقال : قصَرْتُ نفسي عن هذا الأمر أقصُرُها قصراً .
قال أبو زيد : قَصِرَ فلانٌ يقصَرُ قَصَراً : إذا ضمَّ شيئاً إلى أصْله الأول وقصَرَ قيد بعيرِه قَصْراً إذا ضَيّقه ، وقصَرَ فلانٌ صلاتَه يقصُرُها قَصْراً في السفر .
قال الله تعالى : ( فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُواْ مِنَ الصَّلواةِ ) ( النساء : 101 ) ، وهو أن يصلِّيَ الظهرَ ركعتينِ ، وكذلكَ العصرُ وعِشاءُ الآخرة . فأما المغربُ وصلاةُ الفجر فلا قصرَ فيهما ، وفيها لُغاتٌ قَصَرَ الصلاة وأقصرَها وقصَّرَها ، كلُّ ذلك جائز .
وقال أبو زيد : يقال قصَرَ عَلَى فرَسِه ثلاثاً أو أربعاً منَ الإبلِ : يشرَبُ ألْبانهُنَّ وناقةٌ مقصورَةٌ على العِيال : يشرَبونَ لَبَنهَا .
وقال أبو ذؤيبٍ :
قصرَ الصَّبُوحَ لها فَشَرَّج لحْمَها
بالنِّيِّ فَهْي تَثُوخُ فيه الإصْبَعُ
وقال غيره : القصرُ : العَشِيُّ ، وقد أقصرْنا أي : دخَلْنا في العَشي ، وجاءَ مُقْصراً أي : حينَ قصرِ العشيِّ : أي : كاد يَدْنو من اللَّيْلِ .
وقال ابنُ حِلِّزَة :
آنَسَتْ نَبْأَةً وأفْزَعَها القنا
صُ قصراً وقدْ دنَا الإمساءُ
وهي المقصَرَةُ وجمعُها المقاصيرُ .
وأنشد أبو عبيدٍ :
فَبعثتُها تَقِصُ المقاصرَ بعدما
كَرَبتْ حياةُ الليْل للمُتَنَوِّر
والقصرُ : الحَبْسُ .
وقال الله تعالى : ( تُكَذِّبَانِ حُورٌ مَّقْصُورَاتٌ فِى الْخِيَامِ ) ( الرحمن : 72 ) ، أي : محبوساتٌ في خيامٍ منَ الدُّرِّ مخَدَّراتٌ على أزواجهنّ في الجنةِ ، وامرأةٌ مقصورَةٌ .
وقال الفراءُ في قوله : ( حُورٌ ( قصرن على أزواجهنّ أي : حُبِسنَ فلا يُرِدنَ غيرهم ولا يَطْمَحْن إلى مَن سواهم .
قال : والعربُ تسمَّي الحَجَلة المقصورَة ، والقَصُورةَ وتسمى المقصورَةَ منَ النساء القصُورَة . وأنشد :
لعَمْرِي لقَدْ حبْبْتِ كلَّ قصورة
إليَّ وما تدري بذاكَ القصائرُ
عنَيتُ قَصُورَات الحجالِ ولم أرِد
قِصارَ الخطى شرُّ النساء البَحاترُ
وقال غيره : إذا قالوا قصيرةٌ للمرأة أرادوا قِصرَ القامة ويجمَعْن قِصاراً .
وأما قوله جل وعز : ( ( وَشَرَابٍ وَعِندَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ ) ( ص : 52 ) ، فإن الفراء وغيرَه قالوا : قاصراتُ الطرْفِ حورٌ قد قصرْن طرفهنَّ على أزواجهنَّ لا ينظرن إلى غيرهم .
وأنشد الفراء :
من القاصرَاتِ الطرْف لو دَبَّ مُحوِلٌ
منَ الذرِّ فوْق الإتب منها لأثرا
وقال الليث : امرأة مقصورةُ الخطو شُبِّهتْ بالمقيد الذي يقصرُ القيدُ خطوَه ، ويقال لها قصيرُ الخطى . وأنشد :
قصيرُ الخُطى ما تقربُ الجيرة القُصَى
ولا الأنَسَ الأدنين إلا تجشّما
والقصَّارُ : يقصُرُ الثوب قصراً وحرفَتُه القِصارةُ .
قال : وجاءتْ نادرةٌ في شِعره الأعشى ، وذلك أنهُ جَمَعَ قصيرةً عَلَى قِصارَةٍ ؛ فقال :
لا نَاقصي حَسَبٍ ولا
أيْدٍ إذا مُدَّتْ قِصارهْ
قال الفراء : والعربُ تُدخِلُ الهاء في كل جمع على فِعال ، يقولون : الْجِمالة والحبالة ، والذكارة والحجارة ، قال الله تعالى : ( كَالْقَصْرِ كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ صُفْرٌ ) ( المرسلات : 33 ) .
وقال أبو زيد : يقال : أبلغْ هذا الكلام بني فلانٍ قَصْرَةً ومَقْصورة ، أي : دون الناس .
أبو عبيد قال الكسائي : هو ابنُ عمه قُصْرَةً ومقصورَةً إذا كان ابن عمه لَحّاً .
وقال الله جل وعز : ( اللَّهَبِ إِنَّهَا تَرْمِى بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ ) ( المرسلات : 32 ) .
قال الفراء : يريد القصرَ من قصُور مياه العرب ، وتوحيدُه وجمعُه عرَبيان ، ومثله :
) ( ) مُّنتَصِرٌ سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ ) ( القمر : 45 ) ، معناه : الأدبارُ .
قال : ومن قرأ : ( بِشَرَرٍ ) ( المرسلات : 32 ) فهي أصولُ النخْلِ .
قال أبو منصورٍ : وهي قراءة ابن عباس .
وقال أبو معاذ النحويّ : قَصَرُ النخلِ الواحدةُ قَصَرةٌ ، وذلك أن النخلة تقطَعُ قدْرَ ذراع يستوقدون بها في الشتاء .
قال : وهو قولك للرجل : إنه لَتامُّ القَصَرَة إذا كان ضَخْمُ الرَّقبة .
وقال الضَّحَّاك : القصرُ مِن أصول الشجَر العِظَام .
وقرأَهُ الحسنُ : ( كالقصرِ ) مخفّفاً وفسره الجِذْلَ من الخشبِ الواحدَة قَصْرَةٌ مِثْل تمرةٍ وتمر .
وقال قتادة : كالقَصر يَعني أصول النخْلِ والشجَر .
وقال أبو زيدٍ : يقال : قَصِرَ الفَرَس يقصَر قَصراً إذا أخذه وجَعٌ في عنقِه ، ويقال بهِ قَصَرٌ .
وقال ابن شميْل : القِصارُ : مِيسمٌ يوسم بهِ قَصَرة العُنق ، يقال : قَصَرت الجَمل قصراً فهو مقصور .
قال : ولا يقال : إبلٌ مقصَّرةٌ .
وقال أبو زيد : أقصَرَ فلانٌ عن الشيءِ يُقْصِرُ إقصاراً إذا كفَّ عنه وانتهى ، وقَصَّرَ فلانٌ في الحاجةِ إذا ونَى فيها وضعُف .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ ) ( الفتح : 27 ) .
قال : قَصَّرَ من شعره تقصيراً إذا حذف منه شيئاً ولم يستأصله .
قال الفراء : وسمعتُ أعرابياً يقول : الْحَلقُ أحَبُّ إليكَ أمِ القِصارُ ؟ أراد التقصير .
وقال الليث : الإقْصَارُ : الكَفُّ عن الشيءِ قال : والمُقَصِّرُ الذي يُخِسُّ العَطِيَّةَ ويُقلِّلُها ، والقِصَرُ نقيضُ الطولِ ، يقال : قَصُرَ يَقْصُرُ قِصَراً ، وقَصَّرْتُهُ تقصيراً إذا صيرته قصيراً ، والقُصْرَى والقُصَيْرَى : الضِّلَعُ التي تلي الشّاكلة بين الجَنْبِ والبطن ، وأنشد :
نَهْدُ القُصَيْرَى تَزِينُهُ خُصَلُهْ
وقال أبو داود :
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا
ءِ نَبَّاحٍ من الشَّعَبِ
قال : والقَصَرُ كعابرُ الزَّرْع الذي يُخلَّصُ من البُرِّ وفيه بقيةٌ من الحَبِّ ، ويقال له القَصَرِيُّ .
وروى أبو عبيد في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في المزارعةِ : أن أحدهم كان يشترطُ ثلاثةَ جداوِلَ والقُصَارَةَ وَما سَقَى الربيع فنهى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن ذلك .
قال أبو عبيد : والقُصارَةُ ما بقيَ في السُّنْبُلِ من الحَبِّ بعدما يداسُ .
قال : وأهل الشامِ يُسَمُّونَهُ القِصْرِي . قال : هكذا أقرأنيه الرُّواةُ عن ابن جَبَلَةَ عن ابن عبيد بكسر القاف ، وتسكين الصاد وكسرِ الرّاء وتشديد الياءِ ورأيتُ من أهل العربيةِ من يقولُ قُصَرَّى على فُعَلَّى .
وقال اللحياني : نَقَّيْتُ الطعامَ من قَصَرِهِ وقصلِهِ ، أي : من قماشه .
وقال أبو عمرو : القَصَرُ والقَصَلُ أصولُ التِّبن .
وقال ابن الأعرابي : القَصَرَةُ : قِشْرُ الحَبَّةِ إذا كانت في السُّنْبُلَةِ وهي القُصارةُ ، والقَصَرةُ : الكسل .
وقال الليث : القَوْصَرةُ : وِعاءٌ من قصبٍ للتَّمْر وبعضهم يخففها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : العربُ تَكْنِي عن المرأة بالقارورةِ والقَوْصَرةِ ، وأنشد :
أفلحَ من كانت له قَوْصَرَّهْ
يأكلُ منها كلَّ يومٍ مَرّهْ
وقال غيره في قول ابن كُلْثوم :
أباحَ لنا قُصورَ المجدِ ديناً
أراد معاقلَ المجدِ وحصونه .
ابن السكيت : أقْصرَتِ العنزُ والنَّعْجةُ إقصاراً إذا أَسَنَّتا حتى تَقصرَ أطرافُ أسنانِهِما فهما مُقْصرتان .
ويقال : ما رَضيتُ من فلانٍ بِمِقْصَرٍ وبمقصِرٍ ، أي : بأمرٍ دونٍ وبأمْرٍ يسير .
وقال ابن الأعرابي : فلانٌ جارِي مُقاصِري أي : قَصْرُهُ بحذاءِ قَصْرِي ، وأنشد :
لِتذهبْ إلى أقصى مُباعَدَةٍ جَسْرُ
فما بِي إليها من مُقاصَرةٍ فَقْرُ
يقول : لا حاجَةَ لي في جِوارِهِم ، وجَسْرٌ من مُحارِبٍ .
قال : والتِّقصارُ : القلادة .
وقال عدي بن زيد :
وَلها ظَبْيٌ يُؤَرِّثها
عاقِدٌ في الجِيدِ تِقصارا
وقال أبو وجزة :
وغدا نوائِحُ مُعْوِلاتٌ بالضُّحَى
وُرْقٌ تَلُوحُ فكلُّهُنَّ قِصارُها
قالوا : قِصارُها : أطْوَاقها .
أبو منصور : كأنَّهُ شُبِّهَ بِقِصار الميسَمِ وهو العلاط .
وقال ابن السكيت : ماءٌ قاصرٌ ومُقصِرٌ إذا كان مرعاهُ قريباً ، وأنشد :
كانت مياهي نُزُعاً قواصِرا
ولم أكن أمارِسُ الجَرائِر
النُّزُعُ جمع النَّزوع وهي البئر التي تنزعُ منها باليدِ نزْعاً ، وبِئرٌ جَرُورٌ يُسْتَقَى منها على بعير .
ابن شميل عن أبي الخطاب قال : الحَبُّ عليه قِشْرَتانِ فالتي تَلي الحَبَّةَ الحَشَرَةُ ، والتي تَلي الحَشرَةَ القصرةُ .
وقال غيره : يقال فلانٌ قصيرُ النَّسَب إذا كان أبوهُ معروفاً إذا ذكره الابن كفاه الانتماءَ إلى الجدِّ الأبعدِ .
وقال رؤبة :
قد رفعَ العجّاجُ ذِكرِي فادْعنِي
باسمٍ إذا الأنْساب طالت يكْفِني
وكان لَقِيَ النَّسابَةَ البكريَّ فقال : من أنت ، فقال رؤبة بن العجَّاج ، فقال له : قصرْتَ وعرفت .
ابن السكيت : أقصرَ عن الشيءِ إذا نزع عنه وهو يقدِر عليه ، وقصر عنه إذا عجز عنه .
قال : وأقصرَتْ فلانةُ إذا وَلدَتْ ولداً قِصاراً ، وأطالَتْ إذا ولدتهم طِوالاً ، ويقال : إِن الطويلة قد تُقْصِر والقصيرة قد تُطيل .
قال : ويقال للجاريةِ المصونةِ التي لا بروزَ لها : قَصيرةٌ وقَصُورَةٌ ، ويقال للمحبوسةِ من الخيلِ قصيرٌ .
وقال مالك بن زُغْبَةَ :
تراها عند قُبَّتِنَا قصيراً
ونَبْذُلُها إِذا باقت بَؤُوقُ
وقال الليث : المقصورة مقام الإمام ، وجمعها مقاصير .
قال : وإِذا كانت داراً واسعةً محصنةَ الحيطانِ فكلُّ ناحية منها على حِيالها مقصورةٌ ، وأنشد :
ومن دونِ ليلى مصْمَتاتُ المقاصر
والمصمت : المحكم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : القَصَرُ والقصار الكسل .
وقال أعرابي : أردت أن آتيك فمنعني القَصار .
قال : والقُصارُ والقَصار والقصْرى والقَصْر كلُّه أُخْرَى الأمور .
وروى شمر للأصمعي : قَصَّرَ عن ذلك الأمر إِذا عجز عنه ، وأقصر عنه إِذا تركه وهو يقدر عليه ، قال : وربما جاءا بمعنى واحد إلا أن الأغلبَ عليه هذا ، ويقال : قَصَرَ بمعنى قَصَّرَ .
قال حميد بن ثورٍ :
فلئن بلغت لأبلُغَنْ متَكلِّفاً
ولئن قَصَرْت لكارِهاً ما أقصُر
صقر : قال الليث : الصَّقْر : طائرٌ من الجوارح ، والصاد فيه أحسن .
قال : والصَّقْر ما تَحَلَّبَ من العنبِ والتمر من غير عصر .
قال : وما مَصَلَ من اللبن فامَّازَتْ خُثارَته وصفتْ صَفْوَته فإذا حَمضَتْ كانت صِباغاً طَيِّباً وهو بالصاد أحسن .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا بَلَغَ اللبن من الحَمْضِ ما ليسَ فوقه شيءٌ فهو الصقْر .
شمر : الصقْر : الحامض الذي ضَرَبَتْه الشَّمس فحمضَ ، يقال : أتانا بِصقْرَةٍ حامِضة .
قال مكوزة : كأن الصقْرَ منه .
وقال ابن بزرجَ : المصقئرُّ من اللبنِ الذي قد حمضَ وامتنع .
أبو منصور : والصَّقْرُ عند البحرانيين ما سال من جلالِ التمرِ المكنوزة يسدك بعضها فوق بعضٍ وتحتها خواب خضرٌ مركبةٌ في الأرض المصرجةِ فينعَصِرُ منها دبسٌ خامٌ كأنَّهُ العسلُ ، وربما أخذوا الرطبَ من العِذْقِ ملقُوطاً مُنَقًّى فجعلوهُ في بساتيقَ وصبُّوا عليه من ذلك الصقرِ فيقال له : رُطَبٌ مصَقَّرٌ ويبقى رطباً طَيِّباً لمن أرادهُ من أرْبابِ النخيلِ .
أبو عبيدٍ عن أبي عمرو : الصَّقْرَةُ : شدة الحر .
وقال ذو الرمة :
إذا ذابتِ الشمسُ اتقَى صَقَراتِها
بأفنانٍ مربوعِ الصَّرِيمةِ مُعْبِلِ
وقد صَقَرَتْهُ الشمس : إذا آذاهُ حَرُّهَا .
وقال أبو عبيدة : الصَّقْرانِ دائرتانِ من الشعر عندَ مؤخرِ اللِّبدِ من ظهرِ الفَرسِ ، قال : وحدُّ الظهرِ إلى الصَّقْرَيْن .
وقال الفراءُ : جاء فلانٌ بالصُّقَر والبُقَرِ والصُّقَارَى والبُقَارى : إذا جاءَ بالكذبِ الفاحِشِ .
أبو عبيدٍ عن أبي عمرو : الصَّاقُورُ : الفأسُ العظيمة التي لها رأسٌ واحدٌ دقيقٌ يكسرُ به الحجارةُ وهو المعولُ أيضاً .
وقال الليث : الصَّاقُورُ : باطنُ القِحْفِ المشرف فوق الدماغِ كأنَّهُ قَعْرُ قَصْعَةٍ ، قال : والصَّاقِرَةُ : النَّازِلَةُ الشديدةُ ، والصَّوْقَرِيَّة : حكاية صوت طائر يُصَوْقِرُ في صياحه تسمعُ في صوته نحوَ هذه النغمةِ ، قال : والصَّقْرُ : ضربُ الحجارةِ بالمعولِ .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : الصَّقْرُ : الماءُ الآجِنُ والصَّقْرُ : القيادةُ عَلَى الحُرَمِ ، ومنه الصَّقّارُ الذي جاء في الحديث .
وروى سلمة عن الفراء قال : الصَّقَّارُ : اللَّعّانُ لغيرِ المستحقين ، والصَّقّارُ : الكافِرُ ، والصَّقّار : الدَّبّاسُ .
وأخبرني محمد بن إسحاق عن أبي الهيثم أنه قال : السقَّارُ : الكافرُ بالسّين ، وقرأت بخط شمر : ( ملعونٌ كلٌّ كافر صَقَّارٍ ) رواهُ أنس ، قال : والصَّقّارُ : النمامُ ، تَصَقَّرتُ بموضعِ كذا وتشكَّلتُ وتَنَكَّفْتُ ، بمعنى تلبَّثتُ .
صرق : أهمله الليث .
وروى أحمد بن يحيى عن عمرو عن أبيه وعن سلمة عن الفراء وعن ابن الأعرابيّ أنهم قالوا : الصَّريقة : الرُّقاقَةُ .
قال الفراء : وتجمعُ على صُرُقٍ وصَرَائق وصريقٍ .
قال ابن الأعرابيّ : روي عن ابن عباس أنه كان يأكل يومَ الفطرِ قبل أن يخرج إلى المصلّى من طرف الصرِيقَةِ ويقولُ : إنَّهُ سُنَّةٌ .
قال أبو منصور : وعوامُّ الناسِ يقولونَ الصَّلائِقُ الرُّقاقُ ، والصوابُ من جاءَ عن هؤلاء الأئمةِ ، وتفسير الصّلائِقِ في الباب الذي يلي هذا الباب .
وقال ابن الأعرابي : كلُّ شيء رَقيق فهو صَرَقٌ .
قرص : قال الليث : القَرْصُ باللسان والإصبع ، يقال : لا تَقْرُصُني منهم قارصةٌ أي كلمةٌ مؤذية .
وأنشد هو وغيره للفرزدق :
قوارصُ تأتيني وتحتقرونَها
وقد يملأُ القطرُ الإناءَ فيُفعَمُ
قال : والْقَرْصُ بالأصابع قبضٌ على الْجِلْدِ بأصبعينِ حتى يُؤلم ويوجَع ، قال : والقُرصُ من الخبز وما أشبهه ، ويجمعُ القِرَصَةَ ، وقد يقُولونَ للصغيرة جِدّاً قُرْصة واحدةٌ والتذكيرُ أعَمُّ ، وكلما أخذتَ شيئاً بين شيئين أو قَطعتهُ فقد قَرَّصتهُ وتُسَمَّى عينُ الشمس قُرْصاً عند الغيبوبةِ ، ويقال للمرأةِ قرّصي العجينَ أي سويهِ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ وأبي عمرو : هوَ القُرَّاصُ للْبَابُونجِ ، واحِدها قُرَّاصةٌ .
وقال الأصمعيُّ وحده : إذا حَذَى اللَّبَن اللسان فهو قَارِصٌ .
وقال بعض العرب :
يا ربَّ شاةٍ شاصِ
في رَبرَبٍ خِماصِ
يأكلنَ من قُرَّاصِ
وحَمَصيص آص
كَفِلَقِ الرَّصاصِ
ينظرنَ من خَصاصِ
بأعيُنٍ شَوَاصِ
ينطحْنَ بالصّياصي
عارضها قُنَّاصِي
بأكلبِ ملاصِ
آصٍ متصلٌ مثل واصٍ شَاصٍ منتصب .
رصق : قال بعضهمْ : جَوْزٌ مُرْصَقٌ إذا تعذَّرَ خروج لُبّهِ منه ومُرْتصِقٌ مثله .
والْتَصَقَ الشيء وارْتَصَقَ والْتَزَق بمعنًى واحد .
رقص : قال الليثُ : الرَّقْصُ والرَّقَصانُ ، ولا يقال : يَرْقُصُ إلاّ لِلاَّعِب والإبلِ وما سوى ذلكَ فإنهُ يقال يَقْفِزُ ويقفُزُ ، والسَّراب يَرْقُصُ ، والنبيذُ إذا جاشَ رَقَصَ .
وقال حسان :
بزجاجةٍ رَقصَتْ بما في قَعْرِهَا
رَقْصَ القَلُوصِ براكبٍ مستعجِل
وقال لبيدٌ في السرابِ :
فَبِتلْكَ إذْ رَقَصَ اللوامع بالضحى
وسمعت العرب تقول : رَقصَ البعيرُ رَقَصاً محركَ القافِ إذا أسرعَ في سيرهِ .
وقال أبو وجزة :
فما أرَدْنَا بها منْ خَلّةٍ بدلاً
ولا بها رَقَصَ الواشِينَ نستمعُ
أراد إسراعهم في هَتِّ النمائمِ .
قال أبو منصور : ويقال للبعيرِ إذا رَقَصَ في عدوه : قد الْتَبَطَ الْتِباطاً وما أشَدَّ لَبَطَتَهُ .
وقال ابن السكيت : الرَّقْصُ مصدرُ رَقَصَ يَرْقُصُ رَقصاً ؛ والرَّقَصُ ضربٌ من الْخَبَب وهذا هو الصحيح .

##### Türkçe

ق ص ر
**قصر** ، **قرص** ، **صقر** ، **صرق** ، **رقص** ، **رصق** .

**قصر** : Leys dedi: **القصْرُ**: **المِجْدَلُ**’dür; o da **الفَدَنُ الضّخْمُ**’dur.
Dedi: ve **القَصْرُ**: **الغاية**’dir; bunu Ebû Zeyd ve başkası söylemiştir.
Ve inşad etti:
Yaşa, sana göründüğü gibi; senin **قصْرُكَ** ölüm(dür);
Ondan ne bir sığınak vardır ne de bir kaçış.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: **قُصارُك** şu işi yapmandır; ve **قَصْرُكَ**; ve **قُصاراكَ** şu işi yapmandır; yani: gücünün yettiği ve nihayetin. Ve denir ki: temenni edenin **قُصاراهُ** hayal kırıklığıdır.

Leys dedi: ve **القصْرُ**: kendini bir şeyden alıkoymandır; ve onu, tamahın taşkınlığının kendisiyle sıçramasından alıkoymandır. Ve denir ki: “Bu işten nefsimi **قصَرْتُ**; onu **قصراً** kısarım.”

Ebû Zeyd dedi: **قَصِرَ** falan kimse **يقصَرُ قَصَراً**: bir şeyi ilk aslına topladığında; ve deve bağını **قيد بعيرِه** **قَصْراً** kısalttı: onu daralttığında; ve falan kimse yolculukta namazını **قَصْراً** kısaltır.

Yüce Allah dedi: “( فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُواْ مِنَ الصَّلواةِ ) ( النساء : 101 )”; bu, öğleyi iki rekât kılmasıdır; aynı şekilde ikindi ve yatsı. Ama akşam ve sabah namazında kısaltma yoktur. Ve onda lugatlar vardır: **قَصَرَ** namazı, **أقصرَها** ve **قصَّرَها**; bunların hepsi caizdir.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: atının üzerine develerden üç ya da dört (tane) **قصَرَ**: onların sütlerini içer. Ve **ناقةٌ مقصورَةٌ على العِيال**: aile onun sütünü içer.

Ebû Züeyb dedi:
Onun için sabah içkisini **قصرَ**; sonra etini
çiğ ile yarıp açtı; öyle ki parmak onda batıp gider.

Başkası dedi: **القصرُ**: akşam vaktidir; “**أقصرْنا**” yani: akşama girdik. Ve “**جاءَ مُقْصراً**” yani: akşamın kısalığı vaktinde; yani: geceye yaklaşmak üzereydi.

İbn Hillize dedi:
Bir haber sezdi; mızraklar onu korkuttu,
**قصراً**; hâlbuki akşam yaklaşmıştı.

Ve o **المقصَرَةُ**’dir; çoğulu **المقاصيرُ**’dir.
Ebû Ubeyd inşad etti:
Onu gönderdim; gece hayatı aydınlanana yaklaşınca
**المقاصرَ**’i kesip biçer.

Ve **القصرُ**: hapistir.
Yüce Allah dedi: “( تُكَذِّبَانِ حُورٌ مَّقْصُورَاتٌ فِى الْخِيَامِ ) ( الرحمن : 72 )”; yani: inci çadırlarda hapsedilmiş, cennette kocalarına karşı örtülü (mahfuz) olanlar; ve **امرأةٌ مقصورَةٌ**.

Ferrâ, şu sözü hakkında dedi: “( حُورٌ )”: “**قصرن على أزواجهنّ**” yani: hapsedildiler; başkalarını istemezler ve kendilerinden başkasına göz dikmezler.
Dedi: Araplar **الحَجَلة**’ye **المقصورَة** ve **القَصُورةَ** der; kadınlardan **المقصورَة**’ye **القصُورَة** der. Ve inşad etti:
Ömrüme yemin olsun, her **قصورة**’yi sevdirdin
bana; hâlbuki **القصائرُ** bununla bilmez.
Kastettim: **قَصُورَات الحجالِ**; istemedim
kısa adımlıları; kadınların en kötüsü **البَحاترُ**’dir.

Başkası dedi: kadına “**قصيرةٌ**” dediklerinde boyun kısalığını kastederler; ve onları **قِصاراً** diye cemederler.

Aziz ve Celîl’in şu sözüne gelince: “( وَشَرَابٍ وَعِندَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ ) ( ص : 52 )”; Ferrâ ve başkaları dediler ki: **قاصراتُ الطرْفِ**: bakışlarını kocalarına kısaltmış **حورٌ**’dur; başkalarına bakmazlar.
Ferrâ inşad etti:
**القاصرَاتِ الطرْف**’tan; eğer bir zayıf
karınca, onlardan birinin eteğinin üstünde yürüse iz bırakırdı.

Leys dedi: **امرأة مقصورةُ الخطو**: adımı, bağı adımını kısaltan bağlıya benzetildi; ona **قصيرُ الخطى** denir. Ve inşad etti:
**قصيرُ الخُطى**; uzak komşuluğa yaklaşmaz,
ne de yakın ünsiyete; ancak zorlanarak.

Ve **القصَّارُ**: elbiseyi **قصراً** kısaltır; mesleği **القِصارةُ**’dır.
Dedi: A‘şâ’nın şiirinde nadir bir şey geldi; çünkü **قصيرةً**’yi **قِصارَةٍ** üzerine cem etti; şöyle dedi:
Ne soy eksilticiler, ne de
eller; uzatıldığında **قِصارهْ**.

Ferrâ dedi: Araplar her **فِعال** veznindeki cem‘e **الهاء**’yı sokar; “**الْجِمالة** ve **الحبالة**; **والذكارة** ve **الحجارة**” derler. Yüce Allah dedi: “( كَالْقَصْرِ كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ صُفْرٌ ) ( المرسلات : 33 )”.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: bu sözü falan oğullarına **قَصْرَةً** ve **مَقْصورة** ulaştır; yani: insanların dışında (yalnız onlara).
Ebû Ubeyd dedi: Kisâî dedi: eğer amcaoğlu çok yapışık (yakın) ise, o onun amcaoğludur **قُصْرَةً** ve **مقصورَةً**.

Yüce Allah dedi: “( اللَّهَبِ إِنَّهَا تَرْمِى بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ ) ( المرسلات : 32 )”.
Ferrâ dedi: Arap sularının köşklerinden **قصُور**’u kasteder; onun tekili ve çoğulu Arapçadır. Ve benzeri:
“( مُّنتَصِرٌ سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ ) ( القمر : 45 )”; manası: arkalar.

Dedi: Kim “( بِشَرَرٍ ) ( المرسلات : 32 )” okursa, o hurma kökleridir.
Ebû Mansûr dedi: Bu, İbn Abbâs’ın kıraatidir.

Ebû Muâz en-Nahvî dedi: hurmanın **قَصَرُ**’u; bir tanesi **قَصَرةٌ**’dir. Bu, hurma ağacının bir arşın kadar kesilmesidir; kışın onunla ateş yakarlar.
Dedi: Bu, adama “O, **لَتامُّ القَصَرَة**’dır” demendir; boynu iri olduğunda.

Dahhâk dedi: **القصرُ** büyük ağaçların köklerindendir.

Hasan onu “( كالقصرِ )” hafifletilmiş okudu ve onu, tek odunun kökü olan **الجِذْلَ** diye tefsir etti; bir tanesi **قَصْرَةٌ**; tıpkı “**تمرةٍ** ve **تمر**” gibi.

Katâde dedi: “**كالقَصر**” yani: hurma ve ağaç kökleri.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: at **قَصِرَ** **يقصَر قَصراً**: boynunda bir ağrı tuttuğunda; ve onda **قَصَرٌ** denir.

İbn Şümeyl dedi: **القِصارُ**: boynun kısalığına dağlanan bir dağlama aletidir; denir ki: deveyi **قَصَرت** **قصراً**; o da **مقصور** olur.
Dedi: “**إبلٌ مقصَّرةٌ**” denmez.

Ebû Zeyd dedi: falan kimse bir şeyden **أقصَرَ** **يُقْصِرُ إقصاراً**: ondan el çektiğinde ve son verdiğinde. Ve falan kimse ihtiyaçta **قَصَّرَ**: onda gevşediğinde ve zayıfladığında.

Yüce Allah dedi: “( ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ ) ( الفتح : 27 )”.
Dedi: saçından **تقصيراً** **قَصَّرَ**: ondan bir şey kestiğinde ve kökünden kazımadığında.

Ferrâ dedi: Bir bedevînin şöyle dediğini işittim: “**الْحَلقُ** sana daha mı sevimli, yoksa **القِصارُ** mu?”; kısaltmayı kastetti.

Leys dedi: **الإقْصَارُ**: bir şeyden el çekmektir. Dedi: **المُقَصِّرُ**: bağışı eksilten ve onu azaltandır. Ve **القِصَرُ** uzunluğun zıddıdır; denir ki: **قَصُرَ يَقْصُرُ قِصَراً**. Ve onu **تقصيراً** **قَصَّرْتُهُ**: onu kısa yaptığımda. Ve **القُصْرَى** ve **القُصَيْرَى**: yan ile karın arasında, **الشّاكلة**’ye bitişik olan kaburgadır. Ve inşad etti:
**نَهْدُ القُصَيْرَى**’yı saç tutamları süsler.

Ebû Dâvûd dedi:
Ve **قُصْرَى**; bükümlü kadınların
kalçaları; vadiden havlayan (köpek).

Dedi: ve **القَصَرُ**; ekinin, buğdaydan ayıklanan; içinde bir miktar tane kalanı gibidir; ona **القَصَرِيُّ** denir.

Ebû Ubeyd, Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) **المزارعةِ** hakkındaki hadisinde rivayet etti: Onlardan biri üç ark ve **القُصَارَةَ** ve baharın suladığı şeyi şart koşardı; Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) bunu yasakladı.
Ebû Ubeyd dedi: **القُصارَةُ**; başak dövüldükten sonra başakta kalan tanedir.
Dedi: Şam ehli ona **القِصْرِي** der. Dedi: Raviler bana bunu İbn Cebele’den, İbn Ubeyd’den; **القاف**’ı kesreli, **الصاد**’ı sâkin, **الرّاء**’ı kesreli, **الياءِ**’yi şeddeli olarak okuttular. Ve Arapçacılardan “**قُصَرَّى**”yı **فُعَلَّى** üzere söyleyen gördüm.

Lihyânî dedi: yemeği **قَصَرِهِ** ve **قصلِهِ**’nden arındırdım; yani: süprüntüsünden.

Ebû Amr dedi: **القَصَرُ** ve **القَصَلُ** samanın kökleridir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **القَصَرَةُ**: başakta iken tanenin kabuğudur; o da **القُصارةُ**’dır. Ve **القَصَرةُ**: tembelliktir.

Leys dedi: **القَوْصَرةُ**: hurma için kamıştan bir kaptır; bazıları onu hafifletir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Araplar kadından kinaye ile **القارورةِ** ve **القَوْصَرةِ** der. Ve inşad etti:
Kurtuldu; kendisinde **قَوْصَرَّهْ** olan,
ondan her gün bir acı yer.

Başkası, İbn Külsûm’un sözü hakkında dedi:
“Bize din olarak **قُصورَ المجدِ**’i helal kıldı”;
mecdin sığınaklarını ve kalelerini kastetti.

İbnü’s-Sikkît: keçi ve koyun **أقْصرَت** **إقصاراً**: yaşlandıklarında, dişlerinin uçları kısalıncaya kadar; ikisi de **مُقْصرتان** olur.

Ve denir ki: falan kimseden **بِمِقْصَرٍ** ve **بمقصِرٍ** ile razı olmadım; yani: aşağı bir işle ve küçük bir işle.

İbnü’l-A‘râbî dedi: falan kimse benim komşumdur **مُقاصِري**; yani: onun **قَصْرُهُ** benim **قَصْرِي**’min hizasındadır. Ve inşad etti:
**جَسْرُ** en uzak uzaklığa gitsin;
bende onlara komşulukta bir ihtiyaç yoktur.

Diyor ki: onların komşuluğuna ihtiyacım yoktur; **جَسْرٌ** da Muhârib’dendir.

Dedi: ve **التِّقصارُ**: gerdanlıktır.

Adî b. Zeyd dedi:
Onun bir ceylanı vardır; onu miras bırakır;
boyunda **تِقصارا** bağlayan.

Ebû Vecze dedi:
Kuşluk vakti ağıtçılar sabahladı; feryat edenler;
kül rengi; görünür; hepsinin **قِصارُها** (vardır).

Dediler: **قِصارُها**: gerdanlıklarıdır.
Ebû Mansûr: sanki **قِصار** ile, o da **العلاط** olan dağlama aletinin **قِصار**’ına benzetildi.

İbnü’s-Sikkît dedi: **ماءٌ قاصرٌ** ve **مُقصِرٌ**: otlağı yakın olduğunda. Ve inşad etti:
Sularım çekilerek alınan; yakın (kuyular) idi;
ben de ağır işlere alışmazdım.

**النُّزُعُ**: **النَّزوع**’un çoğuludur; o, elle çekerek su alınan kuyudur. Ve **بِئرٌ جَرُورٌ**: deveyla su çekilen kuyudur.

İbn Şümeyl, Ebû’l-Hattâb’dan: tanenin üzerinde iki kabuk vardır; taneye bitişik olan **الحَشَرَةُ**’dir; **الحَشرَة**’ye bitişik olan **القصرةُ**’dir.

Başkası dedi: falan kimse **قصيرُ النَّسَب**’dir: babası bilinir olduğunda; oğul onu andığında, daha uzak dedeye nisbet ona yeter.

Rü’be dedi:
A‘ccâc zikrimi yükseltti; beni çağır,
nesebler uzadığında bana yetecek bir adla.

Ve nesep bileni Bekrî ile karşılaşmıştı; o “Sen kimsin?” dedi; Rü’be b. el-A‘ccâc dedi; ona “**قصرْتَ** ve bildin” dedi.

İbnü’s-Sikkît: bir şeyden **أقصرَ**: ondan çekildiğinde; ona gücü yettiği halde. Ve ondan **قصر**: ona güç yetiremediğinde.
Dedi: ve falanca kadın **أقصرَتْ**: **قِصاراً** çocuk doğurduğunda; ve **أطالَتْ**: onları uzun doğurduğunda. Ve denir ki: uzun olan kısalabilir; kısa olan uzayabilir.
Dedi: dışarı çıkışı olmayan, korunmuş cariyeye: **قَصيرةٌ** ve **قَصُورَةٌ** denir. Ve atlardan hapsedilmiş olana **قصيرٌ** denir.

Mâlik b. Zuğbe dedi:
Onu kubbemizin yanında **قصيراً** görürsün;
borular öttüğünde onu ortaya koyarız.

Leys dedi: **المقصورة** imamın makamıdır; çoğulu **مقاصير**’dir.
Dedi: duvarları sağlam, geniş bir ev olduğunda; onun her bir yanı, kendi karşısında bir **مقصورةٌ**’dur. Ve inşad etti:
Leylâ’nın önünde **مصْمَتاتُ المقاصر** vardır.

Ve **المصمت**: sağlamlaştırılmıştır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَصَرُ** ve **القصار** tembelliktir.
Bir bedevî dedi: sana gelmek istedim; beni **القَصار** engelledi.
Dedi: **القُصارُ** ve **القَصار** ve **القصْرى** ve **القَصْر**; hepsi işlerin sonrasıdır.

Şemr, Asma‘î’den rivayet etti: “O işten **قَصَّرَ**”: ona güç yetiremediğinde; “ondan **أقصر**”: ona gücü yettiği halde onu bıraktığında. Dedi: bazen ikisi bir manada gelir; ancak galip olan budur. Ve denir ki: **قَصَرَ**; **قَصَّرَ** manasındadır.

Humeyd b. Sevr dedi:
Eğer ulaşırsam, mutlaka zorlanarak ulaşacağım;
eğer **قَصَرْت** isem, istemeyerek; ben **أقصُر** değilim.

**صقر** : Leys dedi: **الصَّقْر**: yırtıcı kuşlardan bir kuştur; onda **الصاد** daha güzeldir.
Dedi: ve **الصَّقْر**; üzüm ve hurmadan sıkmadan sızan şeydir.
Dedi: ve sütten ayrılıp süzülerek pıhtısı ayrılan, safı berraklaşan şey; ekşidiğinde güzel bir boya olur; ve o, **الصاد** ile daha güzeldir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: süt ekşilikte üstünde bir şey kalmayacak dereceye ulaştığında, o **الصقْر**’dur.

Şemr: **الصقْر**: güneşin vurup ekşittiği ekşidir; denir ki: bize ekşi bir **بِصقْرَةٍ** getirdi.

Mekûze dedi: sanki ondan **الصقْر**.

İbn Bezrec dedi: **المصقئرُّ**; ekşimiş ve (içilmesi) engellenmiş süttendir.

Ebû Mansûr: Bahreynliler yanında **الصَّقْرُ**; üst üste yığılmış hurma yığınlarının posasından akan şeydir; altında, sıkıştırılmış toprağa yerleştirilmiş yeşil tekneler vardır; ondan bal gibi ham bir pekmez sıkılır. Bazen salkımdan toplanmış, ayıklanmış tazeyi alırlar; onu sepetlere koyarlar; üzerine o **الصقر**’dan dökerler; ona **رُطَبٌ مصَقَّرٌ** denir; hurma sahibi isteyen için taze ve güzel kalır.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الصَّقْرَةُ**: sıcağın şiddetidir.

Zü’r-Rumme dedi:
Güneş eridiğinde, onun **صَقَراتِها**’sından sakınır,
dallarla; dört köşe (yapılı) **الصَّرِيمة**’li; kalın.

Ve güneş onu **صَقَرَتْهُ**: sıcağı ona eziyet ettiğinde.

Ebû Ubeyde dedi: **الصَّقْرانِ**; atın sırtında, eyer keçesinin arka tarafında kıldan iki dairedir. Dedi: sırtın sınırı **إلى الصَّقْرَيْن**’dir.

Ferrâ dedi: falan kimse **بالصُّقَر** ve **البُقَرِ** ve **الصُّقَارَى** ve **البُقَارى** ile geldi: aşırı yalanla geldiğinde.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الصَّاقُورُ**: tek, ince bir başı olan büyük baltadır; onunla taş kırılır; o aynı zamanda **المعول**’dür.

Leys dedi: **الصَّاقُورُ**: kafatasının, beynin üstünde yükselen iç tarafıdır; sanki bir çanağın dibi gibidir. Dedi: ve **الصَّاقِرَةُ**: şiddetli musibettir. Ve **الصَّوْقَرِيَّة**: bir kuşun sesinin taklididir; çığlığında **يُصَوْقِرُ**; sesinde bu nağmeye benzer bir şey işitilir. Dedi: ve **الصَّقْرُ**: taşları kazmayla vurmaktır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّقْرُ**: bayat su; ve **الصَّقْرُ**: hürmetler üzerine sevk ve idaredir; ondan, hadiste gelen **الصَّقّارُ**.

Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti: **الصَّقَّارُ**: hak etmeyenlere çok lanet edendir. Ve **الصَّقّارُ**: kâfirdir. Ve **الصَّقّار**: pekmezci (dibbâs)dır.

Muhammed b. İshak bana haber verdi; Ebû’l-Heysem’in şöyle dediğini: **السقَّارُ**: kâfirdir; **بالسّين** ile. Ve Şemr’in hattıyla okudum: “( ملعونٌ كلٌّ كافر صَقَّارٍ )” Enes rivayet etti. Dedi: ve **الصَّقّارُ**: koğucudur. “Şu yerde **تَصَقَّرتُ**; şekillendim ve **تَنَكَّفْتُ**”; manası: oyalanıp kaldım.

**صرق** : Leys onu ihmal etti.
Ahmed b. Yahyâ’dan, Amr’dan, babasından; ve Seleme’den, Ferrâ’dan; ve İbnü’l-A‘râbî’den rivayet edildi: dediler ki: **الصَّريقة**: ince yufkadır.
Ferrâ dedi: **صُرُقٍ** ve **صَرَائق** ve **صريقٍ** üzerine cem edilir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: İbn Abbâs’tan rivayet edildi: bayram günü musallaya çıkmadan önce **الصرِيقَةِ**’nin ucundan yerdi ve “Bu sünnettir” derdi.
Ebû Mansûr dedi: halkın avamı “**الصَّلائِقُ** ince yufkalar” der; doğrusu, bu imamların getirdiğidir. Ve **الصّلائِقِ**’in tefsiri, bu babı izleyen babdadır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: her ince şey **صَرَقٌ**’tur.

**قرص** : Leys dedi: **القَرْصُ** dil ve parmakla olur. Denir ki: “Onlardan bana bir **قارصةٌ** dokunmasın”; yani: incitici bir söz.
O ve başkası, Ferazdak için inşad etti:
Bana **قوارصُ** gelir; siz onu küçük görürsünüz;
oysa damla kabı doldurur da taşırır.

Dedi: ve **الْقَرْصُ** parmaklarla; iki parmakla deriyi tutup acıtıncaya ve ağrı verinceye kadar (sıkmaktır). Dedi: ve **القُرصُ** ekmekten ve benzerinden (olan)dır; **القِرَصَةَ**’yi cem eder. Ve çok küçük olana “bir tek **قُرْصة**” derler; müzekker daha geneldir. Ve iki şey arasında bir şey aldığında yahut onu kestiğinde, onu **قَرَّصتهُ** olursun. Ve güneşin gözü, batışta **قُرْصاً** diye adlandırılır. Ve kadına “Hamuru **قرّصي**” denir; yani: onu düzelt.

Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Ebû Amr’dan: papatya için o **القُرَّاصُ**’tur; tekili **قُرَّاصةٌ**’dır.
Asma‘î tek başına dedi: süt dili yaktığında o **قَارِصٌ**’tur.

Bazı Araplar dedi:
Ey Rabbim; bir koyun; **شاصِ**;
**رَبرَبٍ** içinde; **خِماصِ**;
**قُرَّاصِ**’tan yerler;
ve **حَمَصيص آص**;
kurşun parçası gibi;
**خَصاصِ**’tan bakarlar;
**شَوَاصِ** gözlerle;
**الصّياصي** ile tos vururlar;
ona **قُنَّاصِي** karşı koydu;
yapışık bir köpekle;
**آصٍ** bitişik; **واصٍ** gibi; **شَاصٍ** dik.

**رصق** : Bazıları dedi: içinden özü çıkması zor olduğunda “**جَوْزٌ مُرْصَقٌ**” denir; ve **مُرْتصِقٌ** da onun gibidir.
**والْتَصَقَ** şey ve **ارْتَصَقَ** ve **الْتَزَق**; bir manadadır.

**رقص** : Leys dedi: **الرَّقْصُ** ve **الرَّقَصانُ**; “**يَرْقُصُ**” denmez; ancak oyuncu, develer ve bunların dışındakiler için “**يَقْفِزُ** ve **يقفُزُ**” denir. Ve serap **يَرْقُصُ**; ve nebiz kabarıp köpürdüğünde **رَقَصَ**.

Hassân dedi:
Bir şişe ile; dibindekilerle **رَقصَتْ**;
acele bir binicinin altındaki dişi devenin **رَقْصَ**’ı gibi.

Lebîd serap hakkında dedi:
İşte o vakitte; kuşlukta parıltılar **رَقَصَ** etti.

Arapların şöyle dediğini işittim: deve, yürüyüşünde hızlandığında; **القاف**’ı harekeli olarak “**رَقَصَ** البعيرُ **رَقَصاً**”.

Ebû Vecze dedi:
Onunla bir huyu değiştirmek istemedik;
ne de onunla, koğucuların **رَقَصَ**’ını dinleriz.

Onların, koğuculukları yaymada hızlanmalarını kastetti.
Ebû Mansûr dedi: deve koşusunda **رَقَصَ** ettiğinde ona “**قد الْتَبَطَ الْتِباطاً**” denir; ve onun **لَبَطَتَهُ** ne şiddetlidir!

İbnü’s-Sikkît dedi: **الرَّقْصُ**; **رَقَصَ يَرْقُصُ رَقصاً**’ın masdarıdır. Ve **الرَّقَصُ**; **الْخَبَب**’den bir türdür; doğru olan budur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والقاف وما يثلثهما)
(صقل) الصاد والقاف واللام أُصَيلٌ يدلُّ على تمليسِ شيء، ثم يقاس على ذلك. يقال صَقَلْتُ السَّيْفَ أَصقُله، وصائغ ذلك الصَّيقل. والصَّقِيل: السَّيف. ويقال: الفرسُ في صِقاله، أي صِوَانِهِ، وذلك إِذا أُحسنَ القيامُ عليه، كأنَّهُ يُصقَل صَقلاً ويُصنَع.
ومن الباب الصُّقل من الإنسان والفرس، وهو الجنْب، والجنب أشدُّ الأعضاء ملاسةً، فلذلك سمِّي صُقلاً، كأنَّه قد صُقِل. ويقال منه فرس صَقِلٌ، أي طويل الصُّقْلين.
(صقب) الصاد والقاف والباء لا يكاد يكون أصلاً؛ لأنَّ الصَّاد يكون مرَّةً فيه السين، والبابان متداخلان، مرّةً يقال بالسين ومرَّةً بالصاد، إِلاَّ أنَّه يدلُّ على القرب ومع الامتداد مع الدّقَّة.
فأمَّا القُرب فالصَّقَب. وجاء في الحديث:"الجار أحقُّ بِصَقَبِه"، يراد في الشُّفْعة. والصَّاقب: القريب. والرَّجُلان يتصاقبان في المحلّة، إِذا تقارَبا.
وأما الآخر فالصَّقْب: العمودُ يُعمَد به البيت، وجمعه صقوب. قال ذو الرُّمَّة:
* صَقْبانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([1]) *
وأما قولهم: صقبت الشيء، إِذا ضَربته فلا يكون إلاَّ على شيءٍ مُصْمَتٍ يابس. فممكنٌ أن يكونَ من الإِبدال، كأنه من صَقعته، فيكون الباء بدلاً من العين.
(صقر) الصاد والقاف والرَّاء أُصَيلٌ يدلُّ على وقع شيء بشدّة. من ذلك الصَّقْر. وهو ضربُكَ الصَّخرةَ بِمعولٍ، ويقال لِلمعْول الصَّاقُور. ويجوز أن يدخل فيه الهاء فيقال الصَّاقُورة.
والصَّقْر هذا الطائرُ، وسمِّي بذلك لأنه يَصقْـُر الصّيد صقراً بقُوّة. وصَقَرات الشَّمس: شدّة وقْعِها على الأرض. قال:
إِذا ذابت الشَّمسُ اتَّقى صَقَرانِها *** بأفنانِ مَربوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])وحكي عن العرب([3]): جاء فلان بالصُّقَر والبُقَر، إِذا جاء بالكذِب.
فهذا شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه. وكذلك الصَّاقورة في شعر أميّة بن أبي الصَّلت([4])  من الشاذّ. ويقال إِنَّها السَّماء الثالثة. وما أحسب ذلك من صحيح كلام العرب. وفي شعر أميَّةَ أشياءُ. فأما الدِّبْس وتسميتُهم إيّاهُ صَقْراً فهو من كلام أهل المدَر، وليس بذلك الخالِص من لغة العرب.
(صقع) الصاد والقاف والعين أصول ثلاثة: أَحدها وقْع شيءٍ على شيءٍ كالضَّرب ونحوه، والآخر صَوت، والثالث غِشْيانُ شيءٍ لشيء.
فالأوَّل: الصَّقْع وهو الضَّرْب بِبُسْط الكفِّ. يقال صَقعه صَقْعاً.
وأمَّا الصَّوت([5]) فقولهم صَقَع الدِّيك يصقَع. ومن الباب خطيب مِصْقعٌ، إِذا كان بليغاً، وكأنَّه سمِّي بذلك لجهارة صوته.
وأمَّا الأصل الثالث، في غِشيان الشَّيءِ الشيءَ، فالصِّقَاعِ، وهي الخرْقة التي تتغشَّاها المرأةُ في رأسها، تقي بها خِمارَها الدُّهنَ. والصَّقيع: البَرْد المحرِق للنَّبات فهذا يصلح في هذا، كأنَّه شيءٌ غَشَّى النَّبات فأحرَقه، ويصلح في باب الضَّرب.
ومن الباب العُقاب الصَّقْعاء: البيضاء الرّأس: كأنَّ البياضَ غشَّى رأسَها. ويقال الصِّقَاع البُرْقُع. والصِّقَاع: شيءٌ يشدُّ به أنفُ الناقة. قال القُطاميّ:
إِذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً *** شددتُ لـه الغمائمَ والصِّقاعا([6])ومنه الصَّقَع، مثل الغَشْي يأخذ الإنسانَ من الحرِّ، في قول سويد:
* يأخُذ *السَّائرَ فيها كالصَّقَعْ([7]) *
ومن الباب الصَّاقِعة، فممكن أن تُسمَّى بذلك لأنَّها تَغْشى. وممكن أن يكون من الضَّرْب. أما قولُ أوس:
يا بَا دُلَيْجَةَ من لِحَيٍّ مفرَدٍ *** صقِع من الأعداءِ في شَوَّالِ([8])فقال قومٌ: هذا الذي أصابه من الأعداء كالصَّاعقة. والصَّوقَعة: العِمامة؛ لأنَّها تُغَشِّي الرأس.
وما بقي من الباب فهو من الإِبدال؛ لأنَّ الصُّقْع النَّاحية. والأصل، فيما ذكر الخليل، السِّين كأنه في الأصل سقع. ويكون من هذا الباب قولهم: ما أدري أين صقَع، أي ذهب، والمعنى إلى أيِّ صقْعٍ ذهبَ. وقال في قول أوسٍ "صقع من الأعداء" هو المُتَنَحِّي الصُّقع.
 --------------ـــــ
([1]) صدره كما في ديوان ذي الرمة 28 والحيوان (4: 312): * كأن رجليه مسماكان من عشر *.
([2]) البيت لذي الرمة، وقد سبق بتخريجه في (ذوب).
([3]) بدله في المجمل: "قال ابن دريد". انظر الجمهرة (2: 357).
([4]) هي في قول أمية في ديوانه 24:
لمصفدين عليهم صاقورة  *** صماء ثالثة تماع وتجمد
 ([5]) في الأصل: "الصقع"، تحريف.
([6]) ديوان القطامي 45 واللسان (صقع).
([7]) صدره كما في المفضليات (1: 191). واللسان (صقع): * في حرور ينضج اللحم بها *.
([8]) في ديوان أوس بن حجر 23 واللسان (صقع): "أأبا دليجة". ورواية المقاييس هذه بحذف همزة الأب، كما جاء في قوله:
يا با المغيرة والدنيا مغيرة *** وإن من غرت الدنيا لمغرور
 ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **القاف** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**صقل**) **الصاد** ve **القاف** ve **اللام**; bir aslî köktür, bir şeyin düzleştirilmesine delâlet eder; sonra bunun üzerine kıyas edilir. Denir: Kılıcı parlatıp düzleştirdim: **صَقَلْتُ السَّيْفَ أَصقُله**; bunun yapanı **الصَّيقل**’dir. **الصَّقِيل**: kılıçtır. Ve denir: At, onun **صِقاله**’ındadır; yani onun **صِوَانِهِ**’indedir; bu, ona iyi bakıldığı zaman olur; sanki o, bir parlatma ile parlatılır ve yapılır.

Ve babdan: insanda ve atta **الصُّقل**; o, yan (böğür)dur. Yan, uzuvların en çok pürüzsüz olanıdır; bu sebeple **صُقلاً** diye adlandırıldı; sanki o parlatılmıştır. Ve ondan denir: **فرس صَقِلٌ**; yani iki **الصُّقْلين**i uzun.

(**صقب**) **الصاد** ve **القاف** ve **الباء**; asıl olmaya pek yaklaşmaz; çünkü **الصَّاد** onda bir defa **السين** olur; iki bab iç içedir: bir defa **السين** ile denir, bir defa **الصاد** ile; ancak o, incelikle birlikte uzama ile beraber yakınlığa delâlet eder.

Yakınlık ise **الصَّقَب**’dir. Hadiste geldi: “**الجار أحقُّ بِصَقَبِه**”; şuf‘ada murad edilir. **الصَّاقب**: yakın olandır. İki adam mahallede **يتصاقبان**; yakınlaştıkları zaman.

Diğeri ise **الصَّقْب**: evin onunla direklendirildiği sütundur; çoğulu **صقوب**. ذو الرُّمَّة dedi:
* صَقْبانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([1]) *

Onların “**صقبت الشيء**” sözleri ise, onu vurduğun zaman; ancak katı, kuru bir şey üzerine olur. O hâlde, ibdâlden olması mümkündür; sanki **صَقعته**’dendir; böylece **الباء**, **العين**’den bedel olur.

(**صقر**) **الصاد** ve **القاف** ve **الرَّاء**; bir aslî köktür, bir şeyin şiddetle vukuuna delâlet eder. Ondan: **الصَّقْر**; o, kayayı kazma ile vurmandır. Ve kazmaya **الصَّاقُور** denir. Ve ona **الهاء**’nın girmesi câizdir; böylece **الصَّاقُورة** denir.

Ve **الصَّقْر**: bu kuştur; ona bu ad verildi; çünkü o, avı kuvvetle **صقراً** olarak **يَصقْـُر**. **صَقَرات الشَّمس**: onun yer üzerine vuruşunun şiddetidir. Dedi:
إِذا ذابت الشَّمسُ اتَّقى صَقَرانِها *** بأفنانِ مَربوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])وحكي عن العرب([3]): Falan kimse **بالصُّقَر والبُقَر** ile geldi; yalan ile geldiği zaman.

Bu ise, zikrettiğimiz asıldan şâzdır. Aynı şekilde, Ümeyye b. Ebî الصَّلت’in şiirindeki **الصَّاقورة**([4]) da şâzdandır. Ve denir ki: o, üçüncü göktür. Ben bunu Arapların sahih sözünden saymıyorum. Ümeyye’nin şiirinde şeyler vardır. أما **الدِّبْس** ve onların onu **صَقْراً** diye adlandırmaları ise, şehirli (ehl-i meder)in sözündendir; Arap dilinin o saf olanından değildir.

(**صقع**) **الصاد** ve **القاف** ve **العين**; üç asıldır: birincisi, vurma ve benzeri gibi bir şeyin bir şey üzerine vukuudur; ikincisi, sestir; üçüncüsü, bir şeyin bir şeyi örtmesidir.

Birincisi: **الصَّقْع**; avuç içinin düz kısmıyla vurmaktır. Denir: onu **صَقْعاً** olarak vurdu: **صَقعه صَقْعاً**.

Sese gelince([5]): onların “horoz öttü” sözleri: **صَقَع الدِّيك يصقَع**. Babdandır: **خطيب مِصْقعٌ**; beliğ olduğu zaman; sanki o, sesinin gürlüğü sebebiyle böyle adlandırılmıştır.

Üçüncü asla gelince; bir şeyin bir şeyi örtmesinde: **الصِّقَاعِ**; o, kadının başında büründüğü bezdir; onunla başörtüsünü yağdan korur. **الصَّقيع**: bitkiyi yakan soğuktur; bu, bunda uygun olur; sanki o, bitkiyi örten bir şeydir de onu yakmıştır; ve vurma babında da uygun olur.

Ve babdandır: **العُقاب الصَّقْعاء**: başı beyaz olan; sanki beyazlık onun başını örtmüştür. Ve denir: **الصِّقَاع** **البُرْقُع**’dır. Ve **الصِّقَاع**: devenin burnunun onunla bağlandığı bir şeydir. القُطاميّ dedi:
إِذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً *** شددتُ لـه الغمائمَ والصِّقَاعا([6])Ve ondan: **الصَّقَع**; sıcağın insana aldığı baygınlık gibi; Süveyd’in sözünde:
* يأخُذ *السَّائرَ فيها كالصَّقَعْ([7]) *

Ve babdandır: **الصَّاقِعة**; onunla adlandırılması mümkündür; çünkü o örter. Ve vurma’dan olması da mümkündür. Evs’in sözüne gelince:
يا بَا دُلَيْجَةَ من لِحَيٍّ مفرَدٍ *** صقِع من الأعداءِ في شَوَّالِ([8])Bir kavim dedi ki: düşmanlardan ona isabet eden, yıldırım gibidir. **الصَّوقَعة**: sarıktır; çünkü o başı örter.

Babdan kalan ise ibdâldendir; çünkü **الصُّقْع** yöredir. Asıl, Halîl’in zikrettiğine göre, **السين**’dir; sanki asılda **سقع**’dır. Ve bu babdan olur onların “**ما أدري أين صقَع**” sözleri; yani gitti; mânâ: hangi **صقْعٍ**a gitti. Ve Evs’in “**صقع من الأعداء**” sözünde dedi ki: o, **الصُّقع**’dan uzaklaşan (kenara çekilen)dir.

--------------ـــــ
([1]) صدره كما في ديوان ذي الرمة 28 والحيوان (4: 312): * كأن رجليه مسماكان من عشر *.
([2]) البيت لذي الرمة، وقد سبق بتخريجه في (ذوب).
([3]) بدله في المجمل: "قال ابن دريد". انظر الجمهرة (2: 357).
([4]) هي في قول أمية في ديوانه 24:
لمصفدين عليهم صاقورة  *** صماء ثالثة تماع وتجمد
([5]) في الأصل: "الصقع"، تحريف.
([6]) ديوان القطامي 45 واللسان (صقع).
([7]) صدره كما في المفضليات (1: 191). واللسان (صقع): * في حرور ينضج اللحم بها *.
([8]) في ديوان أوس بن حجر 23 واللسان (صقع): "أأبا دليجة". ورواية المقاييس هذه بحذف همزة الأب، كما جاء في قوله:
يا با المغيرة والدنيا مغيرة *** وإن من غرت الدنيا لمغرور

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ق ر
خرج المصقر بالصقور والصقورة وهو البازيار‏.‏
قال الجعدي‏:‏ كما انصلت البازي بكفّ المصقر وكنا نتصقر اليوم‏:‏ نتصيد بالصقور‏:‏ وسمّي الصقر بالصقر الذي هو شدّة الضرب‏.‏
يقال‏:‏ صقر الصخرة بالصاقور وهو المعول‏.‏
‏"‏ وجاء بصقرة تزوي الوجه ‏"‏ وهي اللبن الحامض‏.‏
ورطب مصقر‏:‏ مصبوب عليه دبس الرطب وأهل مكة يصبون عليه العسل في البرانيّ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ صقرني بكلامه‏.‏
ولعن الله تعالى كل صقار نقّار ومنه‏:‏ ‏"‏ جاء بالصقر والبقر ‏"‏ وهي الأكاذيب والتضاريب. وصقَرتْه الشمس: آذته بحرّها ورمته بصَقَراتها.

##### Türkçe

ص ق ر
**المصقر** **بالصقور** ve **الصقورة** ile çıktı; o, **البازيار**’dır.
**الجعدي** dedi ki: **البازي** nasıl **المصقر**’ın avucuyla sıyrılıp çıktıysa; ve biz bugün **نتصقر** ederiz: **بالصقور** ile avlanırız. Ve **الصقر**, darbenin şiddeti olan **الصقر** ile adlandırıldı.
Denilir ki: **صقر** **الصخرة**’yi **بالصاقور** ile; o, **المعول**’dür.
“Ve yüzü ekşiten bir **بصقرة** ile geldi”; o, ekşi süttür.
**رطب** **مصقر**: üzerine **دبس** **الرطب** dökülmüş (olan). Mekke ehli onu **البرانيّ** içinde üzerine bal dökerler.
Mecazdan: **صقرني** **بكلامه**.
Yüce Allah her **صقار** **نقّار**’a lanet etsin. Ondandır: “**بالصقر** ve **البقر** ile geldi”; o, yalanlar ve uydurma sözlerdir. Ve güneş onu **صقَرتْه**: onu sıcağıyla incitti ve onu **بصَقَراتها** ile attı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّْرُ: الطائر الذي يُصاد به، من الجوارح. ابن سيده: والصَّقْرُ كل شيء يَصيد من البُزَاةِ والشَّواهينِ وقد تكرر ذكره في الحديث، والجمع أَصْقُرٌ وصُقُورٌ وصُقُورَةٌ وصِقَارٌ وصِقَارَةٌ. والصُّقْرُ: جَمْعُ الصُّقُور الذي هو جمع صَقْرٍ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
كَأَنَّ عَيْنَيْهِ، إِذا تَوَقَّدَا،
عَيْنَا قَطَامِيٍّ منَ الصُّقْرِ بَدَا
قال ابن سيده: فسره ثعلب بما ذكرنا؛ قال: وعندي أَن الصُّقْرَ جمع صَقْرٍ كما ذهب إِليه أَبو حنيفة من أَن زُهْواً جمع زَهْو، قال: وإِنما وجهناه على ذلك فراراً من جمع الجمع، كما ذهب الأَخفش في قوله تعالى: فرُهُنٌ مَقْبُوضَة، إِلى أَنه جمع رَهْنٍ لا جمع رِهَان الذي هو جمع رَهْنٍ هَرَباً من جمع الجمع، وإِن كان تكسير فَعْلٍ على فُعْلٍ وفُعُلٍ قليلاً، والأُنثى صَفْرَةٌ. والصَّقْرُ: اللبن الشديد الحُمُوضَة. يقال: حَبَانا بِصَقْرَةٍ تَزْوِي الوجه، كما يقال بِصَرْبَةٍ؛ حكاهما الكسائي. وما مَصَلَ من اللَّبن فامَّازَتْ خُثَارَته وصَفَتْ صَفْوَتُه فإِذا حَمِضَتْ كانت صِبَاغاً طيِّباً، فهو صَقْرَة. قال الأَصمعي: إِذا بلغ اللبن من الحَمَضِ ما ليس فوقه شيء، فهو الصَّقْرُ. وقال شمر: الصَّقْر الحامض الذي ضربته الشمس فَحَمِضَ. يقال: أَتانا بِصَقْرَةٍ حامضة. قال: مِكْوَزَةُ: كأَن الصَّقْرَ منه. قال ابن بُزُرج: المُصْقَئِرُّ من اللبن الذي قد حَمِضَ وامتنع. والصَّقْرُ والصَّقْرَةُ: شدة وقعِ الشمس وحِدَّةُ حرّها، وقيل: شدة وقْعِها على رأْسه؛ صَقَرَتْهُ صَقْراً: آذاه حَرُّها، وقيل: هو إِذا حَمِيَتْ عليه؛ قال ذو الرمة:
إِذا ذَابَت الشمْسُ، اتَّقَى صَقَرَاتِها
بِأَفْنَانِ مَرْبُوعِ الصَّرِيمَةِ مُعْبِلِ
وصَقَرَ النَّارَ صَقْراً وصَقَّرَهَا: أَوْقَدَها؛ وقد اصْتَقَرَتْ واصْطَقَرَتْ: جاؤوا بها مَرَّةً على الأَصل ومَرَّةً على المضارَعة. وأَصْقَرَت الشمس: اتَّقَدَتْ، وهو مشتق من ذلك. وصَقَرَهُ بالعصا صَقْراً: ضربه بها على رأْسه. والصَّوْقَرُ والصَّاقُورُ: الفأْس العظيمة التي لها رأْس واحد دقيق تكسر به الحجارة، وهو المِعْوَل أَيضاً. والصَّقْر: ضرب الحجارة بالمِعْوَل. وصَقَرَ الحَجَرَ يَصْقُرُهُ صَقْراً: ضربه بالصَّاقُور وكسره به.
والصَّاقُورُ: اللِّسان. والصَّاقِرَةُ: الداهية النازلة الشديدة كالدَّامِغَةِ.
والصَّقْرُ والصَّقَرُ: ما تَحَلَّب من العِنَب والزبيب والتمر من غير أَن يُعْصَر، وخص بعضهم من أَهل المدينة به دِبْسَ التمر، وقيل: هو ما يسيل من الرُّطَب إِذا يبسَ. والصَّقْرُ: الدِّبس عند أَهل المدينة. وصَقَّرَ التمر: صبَّ عليه الصَّقْرَ. ورطب صَقِرٌ مَقِرٌ: صَقِرٌ ذو صَقْرٍ ومَقِرٌ إِتباع، وذلك التمر الذي يصلح للدِّبس. وهذا التمر أَصْقَرُ مَنْ هذا أَي أَكْثَرُ صَقْراً؛ حكاه أَبو حنيفة وإِن لم يك له فِعْل. وهو كقولهم للسانين
(* قوله: «للسانين» هكذا بالأَصل). وقد تقدم مراراً.
والمُصَقَّرُ من الرطب: المُصَلِّبُ يُصَبُّ عليه الدّبس ليَلينَ، وربما جاء بالسين، لأَنهم كثيراً ما يقلبون الصاد سيناً إِذا كان في الكلمة قاف أَو طاء أَو عين أَو خاء مثل الصَّدْع والصِّماخ والصِّراط والبُصاق. قال أَبو منصور: والصَّقْر، عند البَحْرَانِيِّينَ، ما سال من جِلالِ التمر التي كُنِزَتْ وسُدِّك بعضُها فوق بعض في بيت مُصَرَّج تحتها خَوابٍ خُضْر، فينعصر منها دِبْس خامٌ كأَنه العسل، وربما أَخذوا الرُّطَب الجَيِّد ملقوطاً من العِذْقِ فجعلوه في بَساتِيقَ وصَبّوا عليه من ذلك الصَّقْر، فيقال له رُطَب مُصَقِّر، ويبقى رُطباً طيباً طول السنة وقال الأَصمعي: التَّصْقِيرُ أَن يُصَب على الرُّطَب الدِّبْسُ فيقال رُطَب مُصَقَّر، مأْخوذ من الصَّقْرِ، وهو الدِّبْس. وفي حديث أَبي حَثْمَةَ: ليس الصَّقْر في رؤوس النَّحل. قال ابن الأَثير: هو عسل الرُّطَب ههنا، وهو الدِّبْس، وهو في غير هذا اللَّبَنُ الحامض. وماء مُصْقَرٌّ: متغير. والصَّقَر: ما انْحَتَّ من ورق العِضاهِ والعُرْفُطِ والسَّلَمِ والطَّلْح والسَّمُر، ولا يقال له صَقَرٌ حتى يَسْقط.
والصَّقْرُ: المَاءُ الآجِنُ.
والصَّاقُورَةُ: باطن القِحْف المُشْرِفُ على الدِّماغ، وفي التهذيب: والصَّاقُور باطن القِحْفِ المُشْرِف فوق الدِّماغ كأَنه قَعْرُ قَصْعة. وصَاقُورَةُ والصَّاقُورَةُ: اسم السماء الثَّالثة.
والصَّقَّارُ: النَّمَّامُ. والصَّقَّار: اللَّعَّانُ لغير المُسْتَحِقين. وفي حديث أَنس: مَلْعُون كلّ صَقَّارٍ قيل: يا رسولُ الله، وما الصَّقِّار؟ قال: نَشْءٌ يكونون في آخر الزمن تَحِيْتُهم بينهم إِذا تلاقوا التَّلاعُن. التهذيب عن سهل بن معاذ عن أَبيه: أَن رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، قال: لا تزال الأُمة على شَريعَةٍ ما لم يظهر فيهم ثلاث: ما لم يُقْبَضْ منهم العِلْمُ، ويَكْثُرْ فيهم الخُبْثُ، ويَظْهَرْ فيهم السَّقَّارُونَ، قالوا: وما السَّقَّارُون يا رسولُ الله؟ قال: نَشَأٌ يكونون في آخر الزمان تكون تحيتهم بينهم إِذا تلاقوا التلاعنَ، وروي بالسين وبالصاد، وفسره بالنَّمَّامِ. قال ابن الأَثير: ويجوز أَن يكون أَراد به ذا الكْبرِ والأُبَّهَةِ بأَنه يميل بخدّه. أَبو عبيدة: الصَّقْرَانِ دَائِرتانِ من الشَّعر عند مؤخر اللِّبْدِ من ظهر الفرس، قال: وحدُّ الظهر إِلى الصَّقْرين.
الفراء: جاء فلان بالصُّقَرِ والبُقَرِ والصُّقارَى والبُقارَى إِذا جاءَ بالكَذِب الفاحش. وفي النوادر: تَصَقَّرْت بموضع كذا وتشكلت وتنكفت (*
قوله: «وتشكلت وتنكفت» كذا بالأَصل وشرح القاموس). بمعنى تَلَبَّثْت. والصَّقَّار: الكافر. والصَّقَّار: الدَّبِّاس، وقيل: السَّقَّار الكافر، بالسين. والصَّقْرُ: القِيَادَةُ على الحُرَم؛ عن ابن الأَعرابي؛ ومنه الصَّقِّار الذي جاء في الحديث.
والصَّقُّور: الدَّيُّوث، وفي الحديث: لا يَقْبَلُ اللهُ من الصَّقُّور يوم القيامة صَرْفاً ولا عَدْلاً؛ قال ابن الأَثير: هو بمعنى الصَّقَّار، وقيل: هو الدَّيُّوث القَوَّاد على حُرَمه.
وصَقَرُ: من أَسماء جهنم، نعوذ بالله منها، لغة في سَقَر. والصَّوْقَرِيرُ: صَوْت طائر يُرَجِّع فتسمع فيه نحو هذه النَّغْمَة. وفي التهذيب: الصَّوْقَرِيرُ حكاية صوت طائر يُصَوْقِرُ في صياحه يسمع في صوته نحو هذه النغمة.
وصُقارَى: موضع.

##### Türkçe

**الصَّقْرُ**: onunla av yapılan kuş; yırtıcılardan. İbn Sîde: ve **الصَّقْرُ**: **البُزَاةِ** ve **الشَّواهينِ**’den avlayan her şeydir; hadiste onun zikri tekrar etmiştir. Çoğulu **أَصْقُرٌ** ve **صُقُورٌ** ve **صُقُورَةٌ** ve **صِقَارٌ** ve **صِقَارَةٌ**’dır. Ve **الصُّقْرُ**: **الصُّقُور**’un cem‘idir; o da **صَقْرٍ**’ın cem‘idir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Sanki iki gözü, tutuştuğu zaman,
**الصُّقْرِ**’den beliren bir **قَطَامِيٍّ**’nin iki gözü.

İbn Sîde dedi: Sa‘leb onu, zikrettiğimiz şeyle tefsir etti; dedi ki: ve benim yanımda **الصُّقْرَ**, Ebû Hanîfe’nin **زُهْواً**’nın **زَهْو**’un cem‘i olduğu görüşüne gittiği gibi, **صَقْرٍ**’ın cem‘idir. Dedi ki: onu ancak bu şekilde yönlendirdik; cem‘in cem‘inden kaçış olarak; Ahfeş’in, Yüce Allah’ın sözü olan: **فرُهُنٌ مَقْبُوضَة** hakkında, onun **رَهْنٍ**’in cem‘i olduğu, **رِهَان**’ın cem‘i olmadığı (ki o **رَهْنٍ**’in cem‘idir) görüşüne gittiği gibi; cem‘in cem‘inden kaçış olarak. Her ne kadar **فَعْلٍ**’in **فُعْلٍ** ve **فُعُلٍ** üzerine kırılması az ise de. Dişisi **صَفْرَةٌ**’dir.

Ve **الصَّقْرُ**: şiddetli ekşilikte süt. Denir: yüzü buruşturan bir **صَقْرَةٍ** ile bize ikram etti; **صَرْبَةٍ** ile denildiği gibi; ikisini de Kisâî rivayet etti. Sütten ayrılan şey ayrılıp pıhtısı ayrıştığında ve safı saflaştığında, ekşidiği zaman hoş bir boya olur; o, **صَقْرَة**’dir. Asma‘î dedi: süt ekşilikten, üstünde hiçbir şey olmayan dereceye ulaştığında, o **الصَّقْرُ**’dur. Şemr dedi: **الصَّقْر**: güneşin vurup ekşittiği ekşi olandır. Denir: bize ekşi bir **صَقْرَةٍ** ile geldi. Dedi: **مِكْوَزَةُ**: sanki ondan **الصَّقْرَ**. İbn Büzurc dedi: sütten **المُصْقَئِرُّ**: ekşimiş ve (akışı) kesilmiş olandır.

Ve **الصَّقْرُ** ve **الصَّقْرَةُ**: güneşin vuruşunun şiddeti ve hararetinin keskinliği; ve denildi: başına vuruşunun şiddeti; **صَقَرَتْهُ صَقْراً**: onun harareti ona eziyet etti; ve denildi: onun üzerine kızıştığı zamandır; Zü’r-Rumme dedi:

Güneş eridiği zaman, onun **صَقَرَاتِها**’sından sakınır,
**الصَّرِيمَةِ**’nin dört aylık (devesinin) dallarıyla, **مُعْبِلِ**.

Ve **صَقَرَ النَّارَ صَقْراً** ve **صَقَّرَهَا**: onu yaktı; ve **اصْتَقَرَتْ** ve **اصْطَقَرَتْ**: onu bir defa asıl üzere, bir defa da muzâra‘a üzere getirdiler. Ve **أَصْقَرَت** güneş: tutuştu; o, bundan türemiştir. Ve **صَقَرَهُ** değnekle **صَقْراً**: onunla başına vurdu.

Ve **الصَّوْقَرُ** ve **الصَّاقُورُ**: tek, ince bir başı olan büyük balta; onunla taşlar kırılır; o, **المِعْوَل** da olur. Ve **الصَّقْر**: taşları **المِعْوَل** ile dövmektir. Ve **صَقَرَ الحَجَرَ يَصْقُرُهُ صَقْراً**: onu **الصَّاقُور** ile vurdu ve onunla kırdı.

Ve **الصَّاقُورُ**: dil. Ve **الصَّاقِرَةُ**: **الدَّامِغَةِ** gibi inen şiddetli musibet.

Ve **الصَّقْرُ** ve **الصَّقَرُ**: üzümden, kuru üzümden ve hurmadan, sıkılmaksızın sızan şey. Bazıları Medine ehlinden onu hurma pekmezine tahsis etti. Ve denildi: yaş hurma kuruduğu zaman ondan akan şeydir. Ve **الصَّقْرُ**: Medine ehli yanında pekmezdir. Ve **صَقَّرَ التمر**: onun üzerine **الصَّقْرَ** döktü. Ve **رطب صَقِرٌ مَقِرٌ**: **صَقِرٌ**: **صَقْرٍ** sahibi; ve **مَقِرٌ**: tâbi‘ (uydurma eş); ve o, pekmeze elverişli hurmadır. Ve bu hurma, bundan daha **أَصْقَرُ**’dur; yani daha çok **صَقْراً**’dır; Ebû Hanîfe onu rivayet etti, her ne kadar onun fiili olmasa da. Ve o, onların iki dil için söyledikleri gibidir
(* Sözü: «للسانين» asılda böyledir). Ve daha önce defalarca geçti.

Ve **المُصَقَّرُ** yaş hurmadan: sertleştirilen; yumuşasın diye üzerine pekmez dökülür. Bazen **السين** ile gelir; çünkü onlar, kelimede **قاف** yahut **طاء** yahut **عين** yahut **خاء** bulunduğu zaman **الصاد**’ı **سين**’e çokça çevirirler; **الصَّدْع** ve **الصِّماخ** ve **الصِّراط** ve **البُصاق** gibi. Ebû Mansûr dedi: ve **الصَّقْر**, **البَحْرَانِيِّينَ** yanında, depolanmış hurmanın **جِلالِ**’inden akan şeydir; bir evde, altlarında yeşil **خَوابٍ** varken, bir kısmı bir kısmının üstüne yığılıp sıkıştırılır; onlardan bal gibi ham bir pekmez sıkılır. Bazen iyi yaş hurmayı, salkımdan toplanmış olarak alırlar da onu **بَساتِيقَ** içine koyarlar ve onun üzerine o **الصَّقْر**’dan dökerler; ona **رُطَب مُصَقِّر** denir; ve bütün yıl boyunca hoş bir yaş hurma olarak kalır. Asma‘î dedi: **التَّصْقِيرُ**: yaş hurmanın üzerine pekmez dökülmesidir; ona **رُطَب مُصَقَّر** denir; **الصَّقْرِ**’den alınmıştır; o da pekmezdir.

Ebû Hasme hadîsinde: **الصَّقْر** arıların başlarında değildir. İbnü’l-Esîr dedi: burada o, yaş hurmanın balıdır; o, pekmezdir; bunun dışında ise o, ekşi süttür. Ve **ماء مُصْقَرٌّ**: değişmiş (renk/koku). Ve **الصَّقَر**: **العِضاهِ** ve **العُرْفُطِ** ve **السَّلَمِ** ve **الطَّلْح** ve **السَّمُر** yaprağından dökülen şey; düşmedikçe ona **صَقَرٌ** denmez.

Ve **الصَّقْرُ**: bayat su.

Ve **الصَّاقُورَةُ**: kafatasının, beyne bakan iç kısmı. Ve **التهذيب**’de: ve **الصَّاقُور**: beyin üzerinde yükselen kafatasının iç kısmıdır; sanki bir çanağın dibi gibidir. Ve **صَاقُورَةُ** ve **الصَّاقُورَةُ**: üçüncü göğün adıdır.

Ve **الصَّقَّارُ**: koğucu. Ve **الصَّقَّار**: hak etmeyenlere lânet eden. Enes hadîsinde: her **صَقَّارٍ** lânetlidir. Denildi: ey Allah’ın Resûlü, **الصَّقِّار** nedir? Dedi: zamanın sonunda olacak bir nesil; karşılaştıklarında aralarındaki selâmlaşmaları lânetleşmedir. **التهذيب**: Sehl b. Muâz’dan, babasından: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: ümmet, kendilerinde üç şey ortaya çıkmadıkça bir şeriat üzere olmaya devam eder: kendilerinden ilim kabzedilmedikçe, içlerinde kötülük çoğalmadıkça, içlerinde **السَّقَّارُونَ** ortaya çıkmadıkça. Dediler: ey Allah’ın Resûlü, **السَّقَّارُونَ** nedir? Dedi: zamanın sonunda olacak bir nesil; karşılaştıklarında aralarındaki selâmlaşmaları lânetleşmedir. **السين** ile ve **الصاد** ile rivayet edildi; onu koğucu ile tefsir etti. İbnü’l-Esîr dedi: onunla, yanağıyla meyleden kibir ve gösteriş sahibini kastetmiş olması caizdir. Ebû Ubeyde: **الصَّقْرَانِ**: atın sırtında, yelenin arkasında bulunan kıldan iki dairedir. Dedi: sırtın sınırı **الصَّقْرين**’e kadardır.

Ferrâ: falan, aşırı yalanla geldiği zaman **بالصُّقَرِ** ve **البُقَرِ** ve **الصُّقارَى** ve **البُقارَى** ile geldi. Ve **النوادر**’de: falan yerde **تَصَقَّرْت** ve şekillendim ve çekindim
(* Sözü: «وتشكلت وتنكفت» asılda böyledir ve **شرح القاموس**). **تَلَبَّثْت** anlamında.

Ve **الصَّقَّار**: kâfir. Ve **الصَّقَّار**: pekmezci; ve denildi: **السَّقَّار** kâfirdir; **بالسين**. Ve **الصَّقْرُ**: hür kadınlar üzerine kılavuzluk/pezevenklik; İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan, hadiste gelen **الصَّقِّار**.

Ve **الصَّقُّور**: deyyûs. Ve hadiste: Allah, kıyamet günü **الصَّقُّور**’dan ne **صَرْفاً** ne de **عَدْلاً** kabul eder. İbnü’l-Esîr dedi: o, **الصَّقَّار** anlamındadır; ve denildi: o, haremine pezevenklik eden deyyûstur.

Ve **صَقَرُ**: cehennemin adlarındandır; Allah’a ondan sığınırız; **سَقَر**’da bir lugattır.

Ve **الصَّوْقَرِيرُ**: bir kuşun, tekrar ederek çıkardığı ses; onun içinde bu nağmeye benzer bir şey işitirsin. Ve **التهذيب**’de: **الصَّوْقَرِيرُ**, bir kuşun sesinin taklididir; ötüşünde **يُصَوْقِرُ**; sesinde bu nağmeye benzer bir şey işitilir.

Ve **صُقارَى**: bir yer.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ق ر * * الصَّقْرُ * الطائر الذي يصاد به والصقر أيضا الدبس عند أهل المدينة

##### Türkçe

* ص ق ر * * **الصَّقْرُ** * kendisiyle avlanılan kuş; **الصقر** ayrıca Medine ehli katında pekmezdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصقر: الطائر الذي يصاد به، من الجوارح. وقال ابن سيده: الصقر: كل شيء يصيد من البزاة والشواهين وقد تكرر ذكره في الحديث. وقال الصاغاني: صقر: صاقر حديد البصر. ج أصقر، وصقور وصقورة، بضمها وصقار، بكسرهما، وصقر، بضم فسكون، واختلف فيه، فقيل: هو جمع صقور الذي هو جمع صقر، وأنشد ابن الأعرابي:
  كأن عـينـيه إذا تـوقـدا                      عينا قطامي من الصقر بدا قال ابن سيده: فسره ثعلب بما ذكرنا، قال: وعندي أن الصقر: جمع صقر، كما ذهب إليه أبو حنيفة من أن زهوا جمع زهو، قال: وإنما وجهناه على ذلك فرارا من جمع الجمع، كما ذهب الأخفش في قوله  فرهن مقبوضة  إلى أنه جمع رهن لا جمع رهان الذي هو جمع رهن، هربا من جمع الجمع، وإن كان تكسير فعل على فعل وفعل قليلا. والأنثى صقرة. وتصقر: صاد به، وكنا نتصقر اليوم، أي نتصيد بالصقور. والصقر: قارة باليمامة بالمروت، لبني نمير، وهناك قارة أخرى بهذا الإسم، يقال لكل واحد: الصقران.
 والصقر: اللبن الحامض الذي ضربته الشمس فحمض، قاله شمر. وقال الأصمعي: إذا بلغ اللبن من الحمض ما ليس فوقه شيء فهو الصقر. والصقر: الدائرة من الشعر خلف موضع لبد الدابة عن يمين وشمال، وهما اثنتان. وقال أبو عبيدة: الصقران: دائرتان من الشعر عند مؤخر اللبد من ظهر الفرس، قال: وحد الظهر إلى الصقرين. والصقر: الدبس، عند أهل المدينة، وخص بعضهم من أهل المدينة به دبس التمر وقيل: هو عسل الرطب، إذا يبس وقيل: هو ما تحلب من العنب والزبيب والتمر من غير أن يعصر. ويحرك في الأخيرة. وقال أبو منصور: الصقر عند البحرانيين: ما سال من جلال التمر التي كنزت وسدك بعضها على بعض في بيت مصرج تحتها خواب خضر، فينعصر منها دبس خام، كأنه العسل. والصقر: شدة وقع الشمس وحدة حرها، وقيل: شدة وقعها على رأسه، كالصقرة. صقرته تصقره صقرا: آذاه حرها، وقيل: هو إذا حميت عليه، وهو مجاز.
 وقال الزمخشري: صقرته الشمس: آذته بحرها، ورمته بصقراتها، قال ذو الرمة:
  إذا ذابت الشمس أتقى صقراتها                      بأفنان مربوع الصريمة معبل والصقر: الماء الآجن المتغير.والصقر: القيادة على الحرم، عن ابن الأعرابي، ومنه الصقار الذي جاء في الحديث. والصقر: اللعن لمن لا يستحق، ج صقور، بالضم، وصقار، بالكسر. والصقر، بالتحريك: ما انحط من ورق العضاه والعرفط والسلم والطلح والسمر، ولا يقال صقر حتى يسقط. وبلا لام: اسم جهنم، نعوذ بالله منها، لغة في السين، وقد تقدم. والصاقورة: باطن القحف المشرف على الدماغ، كأنه قعر قصعة، وفي التهذيب: هو الصاقور. و صاقورة والصاقورة: اسم السماء الثالثة، قال أمية بن أبي الصلت:

  لمصفدين عليهم صاقورة                      صماء ثالثة تماع وتجمد والصاقور، بلا هاء: الفأس العظيمة التي لها رأس، واحد دقيق تكسر به الحجارة، وهو المعول أيضا، كالصوقر، كجوهر. وقال ابن دريد: الصوقر: الفأس الغليظة التي تكسر بها الحجارة، ووزنه فوعل. والصاقور: اللسان. الصقار، ككتان: اللعان، ومنه حديث أنس: ملعون كل صقار. قيل: يا رسول الله، وما الصقر? قال: نشء يكونون في آخر الزمن تحيتهم بينهم التلاعن. وفي التهذيب عن سهل بن معاذ، عن أبيه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قال:  ل تزال الأمضة على شريعة مالم يظهر فيهم ثلاث: ما لم يقبض منهم العلم، ويكثرء فيهم الخبث، ويظهر فيهم السقارة. قالوا: وما السقارة يا رسول الله? قال: نشء يكونون في آخر الزمان تكون تحيتهم بينهم إذا تلاقوا التلاعن  روى بالسين وبالصاد والصقار أيضا: النمام، وبه فسر الأزهري: الحديث أيضا. والصقار: الكافر، ويقال بالسين أيضا. والصقار: الدباس. والصقور، كتنور: الديوث، وفي الحديث:  لا يقبل الله من الصقور يوم القيامة صرفا ولا عدلا  قال ابن الأثير: هو بمعنى الصقار، وقيل: هو القواد على حرمه. ويقال: هذا التمر أصقر من هذا، أي أكثر صقرا، حكاه أبو حنيفة، وإن لم يك له فعل. ويقال: رطب صقر مقر، ككتف، صقر: ذو صقر، ومقر إتباع، وذلك التمر الذي يصلح للدبس. والصاقرة: الداهية النازلة الشديدة، كالدامغة. وصقره بالعصا صقرا: ضربه بها على رأسه. وصقر الحجر يصقره صقرا كسره بالصاقور، وهو الفأس.
 وصقر اللبن: اشتدت حموضته، كاصقر اصقرارا، وصمقر واصمقر. وقال ابن بزرج: المصقئر من اللبن : الذي قد حمض وامتنع. وصقر النار صقرا: أوقدها، كصقرها تصقيرا، وقد اصتقرت، واصطقرت، وتصقرت، جاءوا بها مرة على الأصل، ومرة على المضارعة، الأخيرة عن الصاغاني. وأصقرت الشمس: اتقدت، وهو مشتق من ذلك. وقال الفراء: جاء فلان بالصقر والبقر، كزفر، وبالصقارى والبقارى، كسمانى، أي بالكذب الصرح الفاحش، وهو اسم لما لا يعرف، وهو مجاز، وقد تقدم في س ق ر وفي ب ق ر .وفي الأساس: أي جاء بالأكاذيب والتضاريب. وسيأتي في كلام المصنف أن السماني بالتشديد، وسبق له أيضا تنظيره بحبارى، وهو مخفف، فلينظر. وقال ابن دريد: صعارى، وصقارى: ع، أي موضعان، ذكرهما في باب فعالى، بالضم. والصوقرير، كزمهرير: حكاية صوت الطائر يصوقر في صياحه يسمع في صوته نحو هذه النغمة، كذا في التهذيب، وقد صوقر إذا رجع صوته. وصقر به الأرض: ضرب به هكذا هو مضبوط عندنا بالمبني للمعلوم في الفعلين، والذي في التكملة بالمبني للمجهول هكذا ضبطه، وصححه.

  والصقرة محركة: الماء يبقى في الحوض، تبول فيه الكلاب والثعالب، وهو الآجن المتغير. وفي النوادر: تصقر بموضع كذا، وتشكل وتنكف بمعنى تلبث. ويقال: امرأة صقرة، كفرحة: ذكية شديدة البصر، نقله الصاغاني. وسموا صقرا، بالفتح، وصقيرا، بالتصغير، منهم: موسى ابن صقير، وغيرهما. والصقر بن حبيب، والصقر بن عبد الرحمن، محدثان. ومما يستدرك عليه: المصقر، كمحدث: الصائد بالصقور،يقال: خرج المصقر بالصقور. ويقال: جاءنا بصقرة تزوي الوجه، كما يقال: بصربة، حكاهما الكسائي. وما مصل من اللبن فامازت خثارته، وصفت صفوته، فإذا حمضت كانت صباغا طيبا، فهو صقرة. والمصقئر من اللبن: الحامض الممتنع.
 والصاقرية من قرى مصر، منها أبو محمد المهلب بن أحمد بن مرزوق المصري، ذو الفنون، صحب أبا يعقوب النهرجوري. وصقر التمر: صب عليه الصقر. والمصقر من الرطب: المصلب يصب عليه الدبس ليلين، وربما جاء بالسين. وقال أبو حنيفة: وربما أخذوا الرطب الجيد ملقوطا من العذق، فجعلوه في بساتيق، وصبوا عليه من ذلك الصقر، فيقال له: رطب مصقر، ويبقى رطبا طول السنة. وقال الأصمعي: التصقير: أن يصب على الرطب الدبس، فيقال: رطب مصقر. وماء مصقر: متغير. ويوم مصمقر: شديد الحر. والميمات زائدة وإذا كان لون الطائر مختلطا خضرته أو سواده بحمرة أو صفرة، فتلك الصقر، شبه بالصقر، وهو الدبس، والطائر مصقر، كذا في كتاب غريب الحمام للحسين بن عبد الله الكاتب الأصبهاني.

##### Türkçe

**الصقر**: onunla avlanılan kuş; yırtıcılardan. İbn Sîde dedi: **الصقر**: **البزاة** ve **الشواهين**’den avlayan her şey; ve hadiste onun zikri tekrar etmiştir. Sâğânî dedi: **صقر**: keskin bakışlı **صاقر**. Çoğulu: **أصقر**; ve **صقور** ve **صقورة** (ikisi de ötre ile); ve **صقار** (ikisi de kesre ile); ve **صقر** (ötre sonra sükûn ile); onda ihtilaf edildi: denildi ki: o, **صقر**’un çoğulu olan **صقور**’un cem‘idir; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  Sanki iki gözü, tutuştuğu vakit,
  **الصقر**’dan beliren bir **قطامي**’nin iki gözü.

İbn Sîde dedi: Sa‘leb onu, zikrettiğimiz şeyle tefsir etti; dedi ki: ve benim yanımda **الصقر**: **صقر**’un cem‘idir; Ebû Hanîfe’nin **زهوا**’nın **زهو**’nun cem‘i olduğu görüşüne gittiği gibi. Dedi ki: Biz onu buna ancak cem‘in cem‘inden kaçınarak yönelttik; Ahfeş’in **رهن مقبوضة** sözünde, onun **رهن**’in cem‘i olduğu, **رهن**’in cem‘i olan **رهان**’ın cem‘i olmadığı görüşüne gittiği gibi; cem‘in cem‘inden kaçınarak; her ne kadar **فعل**’in **فعل** ve **فعل** üzerine kırılması az ise de. Dişisi **صقرة**’dir. **تصقر**: onunla avladı; ve bugün **نتصقر** ediyorduk, yani **بالصقور** avlanıyorduk. Ve **الصقر**: Yemâme’de **المروت** ile bir **قارة**; Benî Numeyr’indir; ve orada bu isimle başka bir **قارة** daha vardır; her birine **الصقران** denir.

Ve **الصقر**: güneşin vurduğu için ekşiyip ekşimiş olan ekşi süt; Şemmer söyledi. Asma‘î dedi: süt ekşilikten, üstünde hiçbir şey olmayan dereceye ulaştığında o **الصقر**’dur. Ve **الصقر**: binek hayvanının eğer keçesinin yeri arkasında sağ ve solda kıllardan olan daire; ikisi iki tanedir. Ebû Ubeyde dedi: **الصقران**: atın sırtında, eğer keçesinin arka tarafı yanında kıllardan iki dairedir; dedi ki: sırtın tekili **الصقرين**’e kadardır. Ve **الصقر**: Medine ehli yanında pekmez; Medine ehlinden bazısı onu hurma pekmezine tahsis etti; ve denildi ki: o, yaş hurmanın balıdır; kuruduğu zaman. Ve denildi ki: o, sıkılmaksızın üzümden, kuru üzümden ve hurmadan sağılan şeydir. Sonuncusunda harekelenir. Ebû Mansûr dedi: Bahreynliler yanında **الصقر**: bir evde üst üste yığılıp depolanan hurma sepetlerinden akan şeydir; altında yeşil küpler vardır; onlardan ham bir pekmez sıkılır; sanki bal gibidir. Ve **الصقر**: güneşin vuruşunun şiddeti ve hararetinin keskinliği; ve denildi ki: onun başına vuruşunun şiddeti; **الصقرة** gibi. **صقرته** onu **تصقره** **صقرا**: onun harareti ona eziyet etti; ve denildi ki: o, onun üzerine kızdığı vakittir; ve o mecazdır.

Zemahşerî dedi: **صقرته الشمس**: hararetiyle ona eziyet etti; ve onu **بصقراتها** ile attı. Zü’r-Rumme dedi:
  Güneş eridiği vakit, **صقراتها**’sından sakınır,
  Kalın bir **الصريمة**’nin dört aylık dal budaklarıyla, **معبل**.

Ve **الصقر**: değişmiş, bayat su. Ve **الصقر**: haramı üzerinde kılavuzluk/pezevenklik; İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan hadiste gelen **الصقار**. Ve **الصقر**: hak etmeyene lânet; çoğulu **صقور** (ötre ile) ve **صقار** (kesre ile). Ve **الصقر** (hareke ile): **العضاه** ve **العرفط** ve **السلم** ve **الطلح** ve **السمر**’in yaprağından düşen şey; düşmedikçe **صقر** denmez. Ve lâm’sız: cehennemin adı; Allah’a ondan sığınırız; **السين**’de bir lugat; ve daha önce geçti. Ve **الصاقورة**: beynin üstüne bakan kafatasının içi; sanki bir çanağın dibi; ve **التهذيب**’de: o **الصاقور**’dur. Ve **صاقورة** ve **الصاقورة**: üçüncü göğün adı; Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:

  Üzerlerinde **صاقورة** ile zincire vurulmuşlara;
  Sağır (katı) bir üçüncü; parlar ve donar.

Ve **الصاقور** (hâ’sız): başı olan büyük balta; onunla taş kırılan ince bir (uç) tek parça; ve o **المعول**’dür de; **الصوقر** gibi; **جوهر** gibi. İbn Düreyd dedi: **الصوقر**: onunla taş kırılan kalın balta; vezni **فوعل**’dür. Ve **الصاقور**: dil. **الصقار** ( **كتان** gibi): lânet eden; ve ondan Enes hadisi: “Lânetlenmiştir her **صقار**.” Denildi: ey Allah’ın elçisi, **الصقر** nedir? Dedi: zamanın sonunda olacak bir nesil; aralarındaki selâmlaşma, birbirlerine lânetleşmedir. Ve **التهذيب**’de Sehl b. Muâz’dan, babasından: Allah’ın elçisi صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Ümmet şeriat üzere olmaya devam eder; onlarda üç şey ortaya çıkmadıkça: onlardan ilim kabzedilmedikçe, onlarda habislik çoğalmadıkça, onlarda **السقارة** ortaya çıkmadıkça.” Dediler: ey Allah’ın elçisi, **السقارة** nedir? Dedi: âhir zamanda olacak bir nesil; karşılaştıklarında aralarındaki selâmlaşma lânetleşme olur. **بالسين** ile ve **بالصاد** ile rivayet edilmiştir. Ve **الصقار** ayrıca: koğucu; Ezherî hadisi de bununla tefsir etti. Ve **الصقار**: kâfir; ve **بالسين** ile de denir. Ve **الصقار**: pekmezci. Ve **الصقور** ( **تنور** gibi): deyyûs; ve hadiste: “Allah kıyamet gününde **الصقور**’dan ne bir **صرفا** ne de bir **عدلا** kabul eder.” İbnü’l-Esîr dedi: o, **الصقار** manasındadır; ve denildi ki: o, haramı üzerinde kılavuzluk/pezevenkliktir. Ve denilir: “Bu hurma, şundan daha **أصقر**’dır”, yani daha çok **صقر**’ludur; Ebû Hanîfe hikâye etti; her ne kadar onun fiili olmasa da. Ve denilir: **رطب صقر مقر** ( **كتف** gibi): **صقر**: **صقر** sahibi; ve **مقر** tâbî kılmadır; ve o, pekmeze elverişli olan hurmadır. Ve **الصاقرة**: inen şiddetli musibet; **الدامغة** gibi. Ve **صقره بالعصا صقرا**: onu değnekle başına vurdu. Ve **صقر الحجر يصقره صقرا**: onu **بالصاقور** ile kırdı; ve o baltadır.

Ve **صقر اللبن**: ekşiliği şiddetlendi; **اصقر اصقرارا** gibi; ve **صمقر** ve **اصمقر**. İbn Bezrec dedi: sütten **المصقئر**: ekşimiş ve (içilmekten) çekinilen olandır. Ve **صقر النار صقرا**: onu yaktı/harladı; **صقرها تصقيرا** gibi; ve **اصتقرت** ve **اصطقرت** ve **تصقرت**; onu bir kere asıl üzere, bir kere de muzâra‘a üzere getirdiler; sonuncusu Sâğânî’dendir. Ve **أصقرت الشمس**: tutuştu; ve o, bundan türemiştir. Ferrâ dedi: “Falan **بالصقر والبقر** ile geldi” ( **زفر** gibi) ve “**بالصقارى والبقارى** ile” ( **سمانى** gibi); yani apaçık, fahiş yalanla; ve o, bilinmeyen şeye isimdir; ve o mecazdır; ve **س ق ر**’da ve **ب ق ر**’da geçti. Ve **الأساس**’ta: yani yalanlarla ve uydurmalarla geldi. Musannifin sözünde **السمانى**’nın şeddeli olduğu gelecektir; ve daha önce de onu **حبارى** ile benzetmiştir; o ise muhaffeftir; bakılsın. İbn Düreyd dedi: **صعارى** ve **صقارى**: **ع**; yani iki yer; onları **فعالى** babında, ötre ile zikretti. Ve **الصوقرير** ( **زمهرير** gibi): kuşun sesinin hikâyesi; ötüşünde **يصوقر**; sesinde bu nağmeye yakın bir şey işitilir; **التهذيب**’de böyledir; ve sesi geri döndüğü vakit **صوقر** etmiştir. Ve **صقر به الأرض**: onunla yere vurdu; bizde iki fiilde de ma‘lûm bina ile ضبط edilmiştir; **التكملة**’de ise meçhul bina ile böyle ضبط etti; ve onu sahih gördü.

**والصقرة** (harekeli): su havuzda kalır; köpekler ve tilkiler onun içine bevleder; o, değişmiş, bayat sudur. **وفي النوادر**: “falanca yerde **تصقر**” (denir); ve “**تشكل**” ve “**تنكف**” (şekillenir); “**تلبث**” mânâsında. Ve denir: “kadın **صقرة**”, “**كفرحة**” gibi: zeki, görmesi şiddetli (keskin); onu **الصاغاني** nakletti. Ve “**صقرا**” diye adlandırdılar, fetih ile; ve “**صقيرا**”, küçültme ile; onlardan: **موسى ابن صقير** ve başkaları. Ve **الصقر بن حبيب** ve **الصقر بن عبد الرحمن**: iki muhaddis.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المصقر**, “**كمحدث**” gibi: doğanlarla avlanan; denir: “**خرج المصقر بالصقور**”. Ve denir: “bize yüzü büken bir **بصقرة** ile geldi”; “**بصربة** ile” denildiği gibi; ikisini de **الكسائي** hikâye etti. Ve sütten **مصل** olan şey; sonra pıhtısı ayrıştı, durusu saflaştı; sonra ekşidiği vakit güzel bir **صباغا** olur; o, **صقرة**’dır. Ve sütten **المصقئر**: ekşi, (içilmekten) kaçınılan.

**والصاقرية** Mısır köylerindendir; ondan: Ebû Muhammed **المهلب بن أحمد بن مرزوق المصري**; فنler sahibi; Ebû Ya‘kūb **النهرجوري** ile sohbet etti. Ve **صقر التمر**: onun üzerine **الصقر** döktü. Ve yaş hurmadan **المصقر**: sertleşmiş olan; yumuşasın diye üzerine pekmez dökülür; bazen **بالسين** ile gelir. Ebû Hanîfe dedi: Bazen iyi yaş hurmayı salkımdan toplanmış olarak alırlar; onu sepetlere koyarlar; onun üzerine o **الصقر**’dan dökerler; ona “**رطب مصقر**” denir; ve bütün yıl yaş hurma olarak kalır. **الأصمعي** dedi: **التصقير**: yaş hurmanın üzerine pekmez dökülmesidir; ona “**رطب مصقر**” denir. **وماء مصقر**: değişmiş. **ويوم مصمقر**: şiddetli sıcak. **والميمات زائدة**. Ve kuşun rengi, yeşilliği yahut siyahlığı kırmızılık veya sarılıkla karışık olursa, işte o **الصقر**’dur; **بالصقر**a benzetildi; o da **الدبس**tir. Ve kuş **مصقر**dur; **كذا في كتاب غريب الحمام للحسين بن عبد الله الكاتب الأصبهاني**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَقَرَ
1 صَقَرَ ذ , (S, M, K,) aor. صَقُرَ , (M,) inf. n. صَقْرٌ, (S, M,) He broke, (S, K,) or struck, (M,) stones, (S,) or a stone, (M, K,) with a صَاقُور [q. v.]. (S, M, K.) ― -b2- صَقَرَهُ بِالعَصَا, (M, K,) inf. n. as above, (M,) He struck him, or beat him, (M, K,) on his head, (M,) with the staff, or stick. (M, K.) ― -b3- صُقِرَ بِهِ الأَرْضُ He was thrown, or cast, upon the ground; lit. the ground was struck with him. (O, K. [In some copies of the K, صقر in this instance and the verb explaining it (ضرب) are in the act. form, and الارض is therefore in the accus. case.]) ― -b4- صَقَرَ النَّارَ, (M, K,) inf. n. as above; (M;) and ↓ صقّرها, (M, K,) inf. n. تَصْقِيرٌ; (TA;) He lighted, or kindled, the fire; or made it to burn, burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame. (M, K.) ― -b5- صَقَرَتْهُ الشَّمْسُ, (S, M, A,) aor. and inf. n. as above, (M,) (tropical:) The sun hurt him by its heat: (A:) or pained his brain: (S:) or fell vehemently, with fierce heat, upon him, or upon his head: or was hot upon him. (M, TA.) [See also 1 in art. سقر.] ― -b6- صَقَرَنِى بِكَلَامِهِ (tropical:) [app. He cursed me, and calumniated me]. (A. [These meanings seem to be there indicated by the context.]) -A2- صَقَرَ اللَّبَنُ The milk was, or became, intensely sour; as also ↓ اصقرّ, inf. n. اِصْقِرَارٌ; (K;) and ↓ صَمْقَرَ, (K in art. صمقر,) and ↓ اِصْمَقَرَّ. (K in that art and in the present art. also.) ― -b2- [See also صَقْرٌ, below, last explanation but one.]

صقّر النَّارَ
2 صقّر النَّارَ ذ : see 1. -A2- صقّر التَّمْرَ, (M,) or الرُّطَبَ, inf. n. تَصْقِيرٌ, (As, TA,) He poured صَقَر [q. v.], (M,) or دِبْس, [which is the same,] (As,) upon the dates, (M,) or upon the fresh ripe dates. (As.)

اصقرت الشَّمْسُ
4 اصقرت الشَّمْسُ ذ (tropical:) The sun was, or became, burning, or fiercely burning; syn. اِتَّقَدَت; (M, K;) as also ↓ اِصْمَقَرَّت, (L and K in art. صمقر,) in which the م is augmentative: (L in that art.:) the former is from اصتقرت said of fire. (M.)

تصقّرت النَّارُ
5 تصقّرت النَّارُ ذ : see 8. -A2- تصقّر [He hawked;] he hunted with the صَقْر. (A, K.) -A3- And He tarried, stayed, or waited, (K, TA,) in a place. (TA.)

٨
8 اصتقرت النَّارُ ذ and اصطقرت The fire became lighted or kindle; burned, burned up, burned brightly or fiercely, blazed, or flamed; (M, K;) as also ↓ تصقّرت. (K.)

اصقرّ
9 اصقرّ ذ : see 1, last explanation.

صَمْقَرَ
Q. Q. 1 صَمْقَرَ ذ : see 1, last explanation.

Q. Q. 1  صَوْقَرَ He (a bird) uttered the cry termed صَوْقَرِير [q. v.]: (K:) reiterated his cry. (TA.)

اِصْمَقَرَّ
Q. Q. 4 اِصْمَقَرَّ ذ : see 1, last explanation: ― -b2- and see also 4.

صَقْرٌ
صَقْرٌ ذ [The hawk;] the bird with which one hunts, or catches, game; (S;) whatever preys, or hunts or catches game, of the birds called بُزِاة [pl. of بَازٍ] and شَوَاهِين [pl. of شَاهِين]; (M, A, K;) a kind of bird including the بَازِى and the شَاهِين and the زُرَّق and the يُؤْيُؤ and the بَاشَق: (AHلt, TA in art. بشق:) [like our term “ saker, ” and the French “ sacre, ” &c:] pl. [of pauc.] أَصْقُرٌ (M, K) and [of mult.] صُقُورٌ and صُقُورَةٌ (M, A, K) and صِقَارٌ and صِقَارَةٌ and صُقُرٌ; (M, K;) the last of which is said by Th to be pl. of صُقُورٌ, which is pl. of صَقْرٌ, but [ISd says] I hold it to be pl. of صَقْرٌ: the fem. is ↓ صَقْرَةٌ. (M.) ― -b2- [And accord. to Reiske, as mentioned by Freytag, A liberal man: perhaps a noble man, as likened to a hawk.] -A2- Also, (S, K,) and ↓ صَقْرَةٌ, (S, M, K,) Vehemence of the stroke of the sun, (S, M, K,) and fierceness of its heat: (M:) or the vehemence of its stroke upon the head: (M:) pl. [of the latter] صَقَرَاتٌ. (S, A.) -A3- Also the former, Sour milk; (K;) [and] so ↓ صَقْرَةٌ: (A:) or milk rendered sour by a stroke of the sun: (Sh:) or milk sour in the utmost degree: (As:) or very sour milk; as also ↓ صَقْرَةٌ: (S:) or this latter is milk that has curdled, and of which the thick part has become separate, and the whey become clear, and that has become sour, so as to be a good kind of sauce. (L.) One says, تَزْوِى الوَجْهَ ↓ جَآءَنَا بِصَقْرَةٍ [He brought us some sour milk, or very sour milk, &c., such as contracts the face, or makes it to wrinkle: like as one says بِصَرْبَةٍ]. (S, A, L.) ― -b2- Also, (T, S, M, Msb, K,) and ↓ صَقْرَةٌ, (M,) [The exuded, or expressed, juice called] دِبْس; (S, K;) in the dial. of the people of El-Medeeneh: (S:) or the دِبْس of dates; (M;) or of fresh ripe dates, (Mgh, Msb,) before it is cooked; i. e. what flows from them, like honey, and what, when it is cooked, is called رُبّ: (Msb:) or the honey of fresh ripe dates and of raisins; as also ↓ صَقَرٌ: (K:) or the honey of fresh ripe dates when it has become dry, or tough: or what exudes from grapes, and from raisins, and from dates, without their being pressed; (M;) as also ↓ صَقَرٌ: (TA:) or, in the dial. of the Bahrلnees, [or people of El-Bahreyn,] the crude دِبْس, resembling honey, which flows from baskets of dates when they [i. e. the dates] are deposited and congested, in an uncovered chamber, [so I render بَيْت مُصَرَّح, but the meaning of the epithet is not clear,] with green earthen pots beneath them. (AM, TA.) ― -b3- And the former, (صَقْرٌ,) (assumed tropical:) Water that has become altered for the worse in taste and colour. (K, O, TA. [See also مُصَقَّرٌ and صَقَرَةٌ.]) -A4- صَقْرْ also signifies A دَائِرَة [or feather, i. e. portion of the hair naturally curled or frizzled in a spiral manner or otherwise,] behind the place of the liver (AO, K, TA) of a horse or similar beast, (K, TA,) on the right and on the left, (TA,) or in the back of a horse: (AO, TA:) there are two such feathers, (AO, K, TA,) which are the limit of the back. (AO, TA.) -A5- Also, [probably as an inf. n., of which the verb is صَقَرَ,] The acting the part, or performing the office, of a pimp to [men's] wives, or women under covert. (IAar, M, O, K. [In the CK, الحَرَمِ is erroneously put for الحُرَمِ.]) Hence the epithet صَقَّار, [as some explain it,] occurring in a trad. [which see below]. (TA.) ― -b2- And A cursing of such as is not deserving [thereof]: pl. صُقُورٌ and صِقَارٌ. (K.)

صَقَرُ
صَقَرُ ذ a name of Hell; a dial. var. of سَقَرُ [q. v.]. (K.) -A2- صَقَرٌ Fallen leaves of the [kind of trees called] عِضَاه, and [particularly] of the عُرْفُط, (M, K,) and of the سَلَم, and of the طَلْح, and of the سَمُر: not so called until they fall. (M.) -A3- See also صَقْرٌ, in two places.

رُطَبٌ صَقرِ
رُطَبٌ صَقرِ ذ , (S,) or صَقِرٌ مَقِرٌ, (M, K,) in which the latter word is an imitative sequent, (K,) Fresh ripe dates containing صَقْر: (M, K:) [melliferous:] or proper for دِبْس [or صَقْر]. (S.) -A2- اِمْرَأَةٌ صَقِرَةٌ A woman sharp, or acute, of mind, (ذَكِيَّةٌ, [in the CK, erroneously, زَكِيَّةٌ,]) strongsighted. (Sgh, K.)

جَآءَ بِالصُّقَرِ وَالبُقَرِ
جَآءَ بِالصُّقَرِ وَالبُقَرِ ذ , (A, K, TA,) and ↓ بِالصُّقَارَى وَالبُقَارَى, (K, TA,) (tropical:) He came with lies, and excitements of dissension: (A, TA:) or with sheer lying: (K:) or with sheer, and excessive, or abominable, lying: (TA:) each being a name for that which is unknown: (K, TA:) and in like manner one says جآء بِالشُّقَرِ وَالبُقَرِ, and بِالشُّقَارَى وَالبُقَارَى; mentioned by IDrd, in the Jm; and by Meyd, in the Collection of Proverbs. (TA in art. بقر.) [See also Har p. 399.]

صَقْرَةٌ
صَقْرَةٌ ذ : see صَقْرٌ, in six places.

صَقَرَةٌ
صَقَرَةٌ ذ (assumed tropical:) Water remaining in a watering-trough in which dogs and foxes void their urine, (O, K, TA,) altered for the worse in taste and colour. (TA. [See also صَقْرٌ and مُصَقَّرٌ.])

صُقْرَةٌ
صُقْرَةٌ ذ (assumed tropical:) A colour, of a bird, in which the خُضْرَة [or dark, or ashy, dust-colour] thereof, or the blackness thereof, is mixed with redness or yel-lowness; as being likened to [the colour of] صَقْرَة [or صَقْر], i. e. دِبْس: a bird of that colour is termed ↓ مُصَقَّرٌ: so in the book entitled “ Ghareeb el- Hamلm, ” by Hoseyn Ibn-'Abd-Allah el-Kلtib El-Isbahلnee. (TA.)

صَقُورٌ
صَقُورٌ ذ , (so in a copy of the M in two instances, and so in the O in one instance,) or ↓ صَقُّورٌ, (so in the O in another instance, and so accord. to the K, in which latter it is expressly likened to تَنُّورٌ,) A wittol, or tame cuckold; syn. دَيُّوثٌ: (M, K:) or one who acts the part of a pimp to his own wives, or women under covert; as also ↓ صَقَّارٌ: (O:) the former epithet occurring in a trad. (M, O.)

صُقَارَى
صُقَارَى ذ : see جَآءَ بِالصُّقَرِ وَالبُقَرِ, above.

صَقَّارٌ
صَقَّارٌ ذ [A falconer, or rearer of hawks. (Golius, from Meyd: and so in the present day.) -A2- And] i. q. دَبَّاسٌ [A seller of دِبْس, or صَقْر]. (O, K.) -A3- Also (assumed tropical:) One who is in the habit of cursing (M, O, K) those who are not deserving [of being cursed]: (M, O, K:) and (assumed tropical:) a calumniator: and (assumed tropical:) an unbeliever. (M, O, K.) The Prophet, being asked the meaning of صَقَّارٌ, (M, TA,) or of سَقَّارَةٌ, (T, TA,) or of صَقَّارُونَ, (O,) occurring in a trad., said (assumed tropical:) Young people who shall be in the end of time, whose mutual greeting will be mutual cursing. (T, M, O, TA.) See also صَقُورٌ.

صَقُّورٌ
صَقُّورٌ ذ : see صَقُورٌ.

صَاقِرٌ
صَاقِرٌ ذ , applied to a صَقْر [or hawk] Sharp-sighted. (K.)

صَوْقَرٌ
صَوْقَرٌ ذ : see صَاقُورٌ.

صَاقِرَةٌ
صَاقِرَةٌ ذ A calamity, (M, K,) or a vehement calamity, (O,) befalling. (M, K.)

صَاقُورٌ
صَاقُورٌ ذ [A pickaxe;] a large فَأْس (AA, S, M, K) with one slender head, with which stones are broken; (AA, S, M;) i. q. مِعْوَلٌ; (AA, S, A;) and ↓ صَوْقَرٌ signifies the same; (M, K;) [but] this latter is expl. by IDrd as meaning a thick فَأْس with which stones are broken. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) The tongue. (M, K.) ― -b3- See also what next follows.

صَاقُورَةٌ
صَاقُورَةٌ ذ The inner side of the cranium, over the brain, (M, K, TA,) as though it were the bottom of a bowl: in the T said to be termed ↓ صَاقُورٌ. (TA.) ― -b2- And صَاقُورَةُ, (M,) and الصَّاقُورَةُ, (M, K,) a name of (assumed tropical:) The Third Heaven. (M, K.)

صَوْقَرِيرٌ
صَوْقَرِيرٌ ذ A cry of a bird, (M, K,) with a reiteration, (M,) resembling the sound of this word. (M, K.)

أَصْقَرُ
أَصْقَرُ ذ in the following saying, (M,) هٰذَا التَّمْرُ أَصْقَرُ مِنْ هٰذَا These dates have more صَقْر than these, (AHn, M, K,) has no verb. (M.)

مُصْقَرٌّ
مُصْقَرٌّ ذ Milk that is sour and disagreeable: (Ibn-Buzurj, TA:) and ↓ مُصْمَقِرٌّ signifies milk intensely sour. (TA in art. صمقر.)

رُطَبٌ مُصَقَّرٌ
رُطَبٌ مُصَقَّرٌ ذ Fresh ripe dates, (A,) or fresh ripe dates that have become dry, (S,) upon which is poured دِبْس (S, A) of ripe dates, (A,) in order that they may become soft: and sometimes it occurs with س; for they often change ص into س when there is in the word ق or ط or غ or خ; as in بُصَاقٌ and صِرَاطٌ and صُدْغٌ and صَمَاخٌ: (S:) or excellent fresh ripe dates, picked from the raceme, which are put into [earthen vessels of the kind called] بَسَاتِيق [pl. of بُسْتُوقَةٌ (in the TA erroneously written بَسَاتِين)], and upon which صَقْر is poured: they remain moist and good all the year. (AHn, L.) ― -b2- And مَآءٌ مُصَقَّرٌ (assumed tropical:) Water altered for the worse [in colour, as though صَقْر, i. e. دِبْس had been mixed with it]. (M. [See also صَقْرٌ and صَقَرَةٌ.]) ― -b3- And طَائِرٌ مُصَقَّرٌ (assumed tropical:) A bird of the colour termed, صُقْرَةٌ, q. v. (TA.)

مُصَقِّرٌ
مُصَقِّرٌ ذ One who hunts with hawks. (A, * TA.)

مُصْمَقِرٌّ
مُصْمَقِرٌّ ذ A day intensely hot: the two م in this word are augmentative. (TA.) ― -b2- See also مُصْقَرٌّ.

##### Türkçe

**صَقَرَ**
1 **صَقَرَ** **ذ** , (S, M, K,) muzâri‘i **صَقُرَ** , (M,) mastar ismi **صَقْرٌ**, (S, M,) O, **صَاقُور** [bkz.] ile, (S, K,) taşları, (M,) yahut (S,) bir taşı, (M, K,) kırdı, (S, M, K.) yahut vurdu. (M.) ― -b2- **صَقَرَهُ بِالعَصَا**, (M, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (M,) O, onu, (M, K,) değnekle yahut sopayla, (M,) başına vurdu yahut dövdü. (M, K.) ― -b3- **صُقِرَ بِهِ الأَرْضُ** O, yere atıldı yahut fırlatıldı; lafzen: yer onunla vuruldu. (O, K. [K’nin bazı nüshalarında, bu yerde **صقر** ve onu açıklayan fiil (**ضرب**) etken sîgada olup **الارض** bu sebeple mansûb hâldedir.]) ― -b4- **صَقَرَ النَّارَ**, (M, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi; (M;) ve ↓ **صقّرها**, (M, K,) mastar ismi **تَصْقِيرٌ**; (TA;) O, ateşi yaktı yahut tutuşturdu; yahut onu yanar kıldı, yanıp tüketir kıldı, parlak yahut şiddetli yaktırdı, alevlendirdi yahut alev saçtırdı. (M, K.) ― -b5- **صَقَرَتْهُ الشَّمْسُ**, (S, M, A,) muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (M,) (mecaz:) Güneş onu hararetiyle incitti: (A:) yahut beynini ağrıttı: (S:) yahut şiddetli olarak, sert bir hararetle, onun üzerine yahut başının üzerine düştü: yahut onun üzerinde sıcak oldu. (M, TA.) [Ayrıca bkz. سقر maddesinde 1.] ― -b6- **صَقَرَنِى بِكَلَامِهِ** (mecaz:) [görünüşe göre: Bana sövdü ve bana iftira etti]. (A. [Bu mânalar orada bağlam tarafından işaret ediliyor görünür.]) -A2- **صَقَرَ اللَّبَنُ** Süt, şiddetle ekşidi yahut şiddetle ekşi oldu; bunun gibi ↓ **اصقرّ**, mastar ismi **اِصْقِرَارٌ**; (K;) ve ↓ **صَمْقَرَ**, (K, صمقر maddesinde,) ve ↓ **اِصْمَقَرَّ**. (K, o maddede ve bu maddede de.) ― -b2- [Aşağıda, sondan bir önceki açıklamada **صَقْرٌ**’a da bak.]

**صقّر النَّارَ**
2 **صقّر النَّارَ** **ذ** : 1’e bak. -A2- **صقّر التَّمْرَ**, (M,) yahut **الرُّطَبَ**, mastar ismi **تَصْقِيرٌ**, (As, TA,) O, hurmaların üzerine, (M,) yahut taze olgun hurmaların üzerine, (As,) **صَقَر** [bkz.], (M,) yahut **دِبْس**, [ki o aynıdır,] (As,) döktü. (As.)

**اصقرت الشَّمْسُ**
4 **اصقرت الشَّمْسُ** **ذ** (mecaz:) Güneş yakıcı oldu yahut yakıcı hâle geldi; yahut şiddetle yakıcı oldu; eşanlamlısı **اِتَّقَدَت**; (M, K;) bunun gibi ↓ **اِصْمَقَرَّت**, (L ve K, صمقر maddesinde,) ki onda **الم** ziyâdeliktir: (L, o maddede:) birincisi, ateş hakkında söylenen **اصتقرت**’tendir. (M.)

**تصقّرت النَّارُ**
5 **تصقّرت النَّارُ** **ذ** : 8’e bak. -A2- **تصقّر** [O, doğanla avlandı;] **صَقْر** ile avlandı. (A, K.) -A3- Ve O, bir yerde, (K, TA,) gecikti, kaldı yahut bekledi. (TA.)

**٨**
8 **اصتقرت النَّارُ** **ذ** ve **اصطقرت** Ateş yandı yahut tutuşturuldu; yandı, yanıp tüketti, parlak yahut şiddetli yandı, alevlendi yahut alev saçtı; (M, K;) bunun gibi ↓ **تصقّرت**. (K.)

**اصقرّ**
9 **اصقرّ** **ذ** : 1’e, son açıklamaya bak.

**صَمْقَرَ**
Q. Q. 1 **صَمْقَرَ** **ذ** : 1’e, son açıklamaya bak.

Q. Q. 1  **صَوْقَرَ** O (bir kuş), **صَوْقَرِير** [bkz.] diye adlandırılan ötüşü çıkardı: (K:) ötüşünü tekrarladı. (TA.)

**اِصْمَقَرَّ**
Q. Q. 4 **اِصْمَقَرَّ** **ذ** : 1’e, son açıklamaya bak: ― -b2- ve ayrıca 4’e de bak.

**صَقْرٌ**
**صَقْرٌ** **ذ** [Doğan;] kendisiyle avlanılan yahut av yakalanan kuş; (S;) **بُزِاة** [**بَازٍ**’ın çoğulu] ve **شَوَاهِين** [**شَاهِين**’in çoğulu] diye adlandırılan kuşlardan, avlanan yahut avı kapıp yakalayan her şey; (M, A, K;) **بَازِى**’yi ve **الشَاهِين**’i ve **زُرَّق**’ı ve **يُؤْيُؤ**’yü ve **بَاشَق**’ı içine alan bir kuş türü: (AHلt, TA, بشق maddesinde:) [bizdeki “saker” terimi gibi, ve Fransızca “sacre” vb.:] azlık çoğulu **أَصْقُرٌ** (M, K) ve çokluk çoğulu **صُقُورٌ** ve **صُقُورَةٌ** (M, A, K) ve **صِقَارٌ** ve **صِقَارَةٌ** ve **صُقُرٌ**; (M, K;) bunların sonuncusu hakkında Th, onun **صُقُورٌ**’un çoğulu olduğunu, onun da **صَقْرٌ**’un çoğulu olduğunu söyler; fakat [ISd der ki] ben onu **صَقْرٌ**’un çoğulu sayarım: müennesi ↓ **صَقْرَةٌ**’dir. (M.) ― -b2- [Ve Reiske’ye göre, Freytag’ın naklettiği üzere, Cömert bir adam: belki, doğana benzetilerek, soylu bir adam.] -A2- Ayrıca, (S, K,) ve ↓ **صَقْرَةٌ**, (S, M, K,) güneşin vuruşunun şiddeti, (S, M, K,) ve hararetinin sertliği: (M:) yahut baş üzerine vuruşunun şiddeti: (M:) [bu ikincinin] çoğulu **صَقَرَاتٌ**. (S, A.) -A3- Ayrıca birincisi, ekşi süt; (K;) [ve] bunun gibi ↓ **صَقْرَةٌ**: (A:) yahut güneşin bir vuruşuyla ekşitilmiş süt: (Sh:) yahut en ileri derecede ekşi süt: (As:) yahut çok ekşi süt; bunun gibi ↓ **صَقْرَةٌ**: (S:) yahut bu ikincisi, kesilmiş, koyu kısmı ayrılmış, ayranı berraklaşmış ve ekşimiş olup iyi bir tür katık olan süttür. (L.) Denir ki, **تَزْوِى الوَجْهَ** ↓ **جَآءَنَا بِصَقْرَةٍ** [Bize, yüzü buruşturan yahut kırıştıran ekşi süt, yahut çok ekşi süt vb. getirdi: tıpkı **بِصَرْبَةٍ** denildiği gibi]. (S, A, L.) ― -b2- Ayrıca, (T, S, M, Msb, K,) ve ↓ **صَقْرَةٌ**, (M,) [sızan yahut sıkılan özsuyu denilen] **دِبْس**; (S, K;) Medine halkının lehçesinde: (S:) yahut hurmanın **دِبْس**’i; (M;) yahut taze olgun hurmanın, (Mgh, Msb,) pişirilmeden önceki; yani onlardan bal gibi akan şey; ve o pişirildiğinde **رُبّ** diye adlandırılan şey: (Msb:) yahut taze olgun hurmanın ve kuru üzümün balı; bunun gibi ↓ **صَقَرٌ**: (K:) yahut taze olgun hurmanın, kuruyup yahut sertleştiğinde, balı: yahut üzümden, kuru üzümden ve hurmadan, sıkılmaksızın sızan şey; (M;) bunun gibi ↓ **صَقَرٌ**: (TA:) yahut Bahreynlilerin lehçesinde, [yahut Bahreyn halkının,] balı andıran ham **دِبْس**; ki hurmalar, üstü açık bir odada, [**بَيْت مُصَرَّح** ile tercüme ederim; fakat sıfatın mânası açık değildir,] yığılıp biriktirildiğinde, altlarında yeşil toprak kaplar varken, sepetlerden akar. (AM, TA.) ― -b3- Ve birincisi, (**صَقْرٌ**, ) (farz edilen mecaz:) tadı ve rengi bakımından daha kötüye değişmiş su. (K, O, TA. [Ayrıca bkz. **مُصَقَّرٌ** ve **صَقَرَةٌ**.]) -A4- **صَقْرْ** ayrıca, bir atın yahut benzeri bir hayvanın, (K, TA,) sağda ve solda, (TA,) yahut bir atın sırtında: (AO, TA:) karaciğer yerinin arkasında (AO, K, TA) bulunan bir **دَائِرَة** [yahut tüy; yani saçın doğal olarak spiral tarzda yahut başka şekilde kıvrılıp büzüldüğü kısım] mânasına gelir: bunlardan iki tüy vardır, (AO, K, TA,) ki bunlar sırtın sınırıdır. (AO, TA.) -A5- Ayrıca, [muhtemelen mastar ismi olarak; fiili **صَقَرَ** olan,] [erkeklerin] eşlerine, yahut örtü altında bulunan kadınlara, pezevenklik rolünü icra etmek yahut görevini yapmak. (IAar, M, O, K. [CK’de **الحَرَمِ**, yanlışlıkla **الحُرَمِ** yerine konmuştur.]) Buradan, bir rivayette geçen **صَقَّار** sıfatı, [bazılarının açıkladığı üzere]. (TA.) ― -b2- Ve hak etmeyen kimselere yönelik bir lânetleme: çoğulu **صُقُورٌ** ve **صِقَارٌ**. (K.)

**صَقَرُ**
**صَقَرُ** **ذ** Cehennemin bir adı; **سَقَرُ**’un [bkz.] lehçe varyantı. (K.) -A2- **صَقَرٌ** **عِضَاه** denilen [ağaç türünün] dökülmüş yaprakları, ve [özellikle] **عُرْفُط**’un, (M, K,) ve **سَلَم**’in, ve **طَلْح**’ın, ve **سَمُر**’un: düşmedikçe bu ad verilmez. (M.) -A3- Ayrıca **صَقْرٌ**’a, iki yerde, bak.

**رُطَبٌ صَقرِ**
**رُطَبٌ صَقرِ** **ذ** , (S,) yahut **صَقِرٌ مَقِرٌ**, (M, K,) ki bunda ikinci kelime taklitî bir ardıl (K,)dır, **صَقْر** içeren taze olgun hurmalar: (M, K:) [balca zengin:] yahut **دِبْس** [yahut **صَقْر**] için elverişli. (S.) -A2- **اِمْرَأَةٌ صَقِرَةٌ** Zihni keskin yahut zeki bir kadın, (**ذَكِيَّةٌ**, [CK’de yanlışlıkla **زَكِيَّةٌ**]), keskin görüşlü. (Sgh, K.)

**جَآءَ بِالصُّقَرِ وَالبُقَرِ**
**جَآءَ بِالصُّقَرِ وَالبُقَرِ** **ذ** , (A, K, TA,) ve ↓ **بِالصُّقَارَى وَالبُقَارَى**, (K, TA,) (mecaz:) O, yalanlarla ve fitne kışkırtmalarıyla geldi: (A, TA:) yahut sırf yalanla: (K:) yahut sırf, ve aşırı, yahut çirkin yalanla: (TA:) her biri, bilinmeyen şey için bir addır: (K, TA:) ve bunun gibi denir: **جآء بِالشُّقَرِ وَالبُقَرِ**, ve **بِالشُّقَارَى وَالبُقَارَى**; IDrd tarafından Jm’de, ve Meyd tarafından Atasözleri Derlemesi’nde zikredilmiştir. (TA, بقر maddesinde.) [Ayrıca bkz. Har s. 399.]

**صَقْرَةٌ**
**صَقْرَةٌ** **ذ** : altı yerde **صَقْرٌ**’a bak.

**صَقَرَةٌ**
**صَقَرَةٌ** **ذ** (farz edilen mecaz:) Köpeklerin ve tilkilerin içine işediği bir sulukta kalan su; (O, K, TA,) tadı ve rengi bakımından daha kötüye değişmiş. (TA. [Ayrıca bkz. **صَقْرٌ** ve **مُصَقَّرٌ**.])

**صُقْرَةٌ**
**صُقْرَةٌ** **ذ** (farz edilen mecaz:) Bir kuşun bir rengi; onda onun **خُضْرَة**’si [yahut koyu, yahut kül rengi toz rengi], yahut onun siyahlığı, kızıllık yahut sarılıkla karışmıştır; **صَقْرَة** [yahut **صَقْر**], yani **دِبْس** [rengine] benzetilmesi sebebiyle: o renkteki kuşa ↓ **مُصَقَّرٌ** denir: “Ghareeb el-Hamلm” adlı kitapta, Hoseyn Ibn-'Abd-Allah el-Kلtib El-Isbahلnee tarafından, böyledir. (TA.)

**صَقُورٌ**
**صَقُورٌ** **ذ** , (M’nin bir nüshasında iki yerde böyle, ve O’da bir yerde böyle,) yahut ↓ **صَقُّورٌ**, (O’da başka bir yerde böyle, ve K’ye göre böyle; ki onda açıkça **تَنُّورٌ**’a benzetilir,) Boynuzlanan koca, yahut uysal boynuzlanan; eşanlamlısı **دَيُّوثٌ**: (M, K:) yahut kendi eşlerine, yahut örtü altında bulunan kadınlara, pezevenklik rolünü yapan; bunun gibi ↓ **صَقَّارٌ**: (O:) birincisi bir rivayette geçer. (M, O.)

**صُقَارَى**
**صُقَارَى** **ذ** : yukarıda **جَآءَ بِالصُّقَرِ وَالبُقَرِ**’e bak.

**صَقَّارٌ**
**صَقَّارٌ** **ذ** [Doğancı, yahut doğan yetiştiricisi. (Golius, Meyd’den: ve günümüzde de böyledir.) -A2- Ve] **دَبَّاسٌ** ile aynı mânadadır [**دِبْس**, yahut **صَقْر** satıcısı]. (O, K.) -A3- Ayrıca (farz edilen mecaz:) hak etmeyen kimselere (M, O, K) lânet etmeye alışkın olan: (M, O, K:) ve (farz edilen mecaz:) iftiracı: ve (farz edilen mecaz:) kâfir. (M, O, K.) Peygamber’e, bir rivayette geçen **صَقَّارٌ**’ın, (M, TA,) yahut **سَقَّارَةٌ**’ın, (T, TA,) yahut **صَقَّارُونَ**’un, (O,) mânası sorulunca, (farz edilen mecaz:) “Zamanın sonunda olacak gençler; onların karşılıklı selâmlaşması karşılıklı lânetleşme olacaktır” dedi. (T, M, O, TA.) Ayrıca **صَقُورٌ**’a bak.

**صَقُّورٌ**
**صَقُّورٌ** **ذ** : **صَقُورٌ**’a bak.

**صَاقِرٌ**
**صَاقِرٌ** **ذ** , bir **صَقْر** [yahut doğan] için kullanılır: Keskin görüşlü. (K.)

**صَوْقَرٌ**
**صَوْقَرٌ** **ذ** : **صَاقُورٌ**’a bak.

**صَاقِرَةٌ**
**صَاقِرَةٌ** **ذ** Bir musibet, (M, K,) yahut şiddetli bir musibet, (O,) vuku bulan. (M, K.)

**صَاقُورٌ**
**صَاقُورٌ** **ذ** [Kazma;] taşların kırıldığı, bir ince başlı, büyük bir **فَأْس** (AA, S, M, K); (AA, S, M;) **مِعْوَلٌ** ile aynı mânada; (AA, S, A;) ve ↓ **صَوْقَرٌ** da aynı mânaya gelir; (M, K;) [fakat] bu ikincisi, IDrd tarafından, taşların kırıldığı kalın bir **فَأْس** mânasında açıklanır. (TA.) ― -b2- Ve (farz edilen mecaz:) Dil. (M, K.) ― -b3- Ayrıca, hemen ardından gelen şeye bak.

**صَاقُورَةٌ**
**صَاقُورَةٌ** **ذ** Kafatasının iç tarafı, beyin üzerinde, (M, K, TA,) sanki bir kâsenin dibiymiş gibi: T’de ↓ **صَاقُورٌ** diye adlandırıldığı söylenir. (TA.) ― -b2- Ve **صَاقُورَةُ**, (M,) ve **الصَّاقُورَةُ**, (M, K,) (farz edilen mecaz:) Üçüncü Göğün bir adı. (M, K.)

**صَوْقَرِيرٌ**
**صَوْقَرِيرٌ** **ذ** Bir kuşun ötüşü, (M, K,) tekrarlı olarak, (M,) bu kelimenin sesine benzeyen. (M, K.)

**أَصْقَرُ**
**أَصْقَرُ** **ذ** şu sözde, (M,) **هٰذَا التَّمْرُ أَصْقَرُ مِنْ هٰذَا** “Bu hurmalar, bunlardan daha çok **صَقْر** sahibidir”, (AHn, M, K,) fiili yoktur. (M.)

**مُصْقَرٌّ**
**مُصْقَرٌّ** **ذ** Ekşi ve nahoş süt: (Ibn-Buzurj, TA:) ve ↓ **مُصْمَقِرٌّ** şiddetle ekşi süt mânasına gelir. (TA, صمقر maddesinde.)

**رُطَبٌ مُصَقَّرٌ**
**رُطَبٌ مُصَقَّرٌ** **ذ** Taze olgun hurmalar, (A,) yahut kurumuş hâle gelmiş taze olgun hurmalar, (S,) ki onların üzerine olgun hurmanın **دِبْس**’i (S, A) dökülür, (A,) yumuşasınlar diye: ve bazen **س** ile gelir; çünkü kelimede **ق** yahut **ط** yahut **غ** yahut **خ** bulunduğunda, çoğu kez **ص**’yi **س**’ye çevirirler; **بُصَاقٌ** ve **صِرَاطٌ** ve **صُدْغٌ** ve **صَمَاخٌ**’ta olduğu gibi: (S:) yahut salkımdan seçilmiş, [**بَسَاتِيق** denilen türden] toprak kaplara konulan, (AHn, L,) ve üzerine **صَقْر** dökülen, üstün taze olgun hurmalar: bütün yıl nemli ve iyi kalırlar. (AHn, L.) ― -b2- Ve **مَآءٌ مُصَقَّرٌ** (farz edilen mecaz:) rengi bakımından daha kötüye değişmiş su [sanki ona **صَقْر**, yani **دِبْس** karıştırılmış gibi]. (M. [Ayrıca bkz. **صَقْرٌ** ve **صَقَرَةٌ**.]) ― -b3- Ve **طَائِرٌ مُصَقَّرٌ** (farz edilen mecaz:) **صُقْرَةٌ** diye adlandırılan renkte bir kuş, bkz. (TA.)

**مُصَقِّرٌ**
**مُصَقِّرٌ** **ذ** Doğanlarla avlanan kimse. (A, * TA.)

**مُصْمَقِرٌّ**
**مُصْمَقِرٌّ** **ذ** Şiddetle sıcak bir gün: bu kelimedeki iki **م** ziyâdeliktir. (TA.) ― -b2- Ayrıca **مُصْقَرٌّ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَقَرَ
صَقَرَ U ( n. ac. صَقْر 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Struck, beat with; smote, broke with ( hammer ).

b.  ( n. ac. صَقْر 1 ,  صَقْرَة 1t ), Was burning, scorching ( sun ).

c.  Burned, scorched.

d.  see II & IX.

صَقَّرَ
صَقَّرَ II ,
a.  Lit, kindled ( fire ).

أَصْقَرَ
أَصْقَرَ IV ,
a.  see I (b) .

تَصَقَّرَ
تَصَقَّرَ V ,
a.  Went hawking.

b.  see VIII .

اِصْتَقَرَ
اِصْتَقَرَ VIII ( T )
a.  Burned, was kindled ( fire ).

اِصْقَرَّ
اِصْقَرَّ IX ,
a.  Was sour ( milk ).

صَقْر
صَقْر 1 , ( pl. صُقُر 10 ,  أَصْقُر 16 ,  صِقَاْر 23 ,  صِقَاْرَة 23t ,  صُقُوْر 27 ,  صُقُوْرَة 27t ),
a.  Saker, hawk; falcon; bird of prey.

b.  Sour milk.

c.  ( pl. صِقَاْر 23 ,  صُقُوْر 27 ), Syrup.

صَقِر
صَقِر 5 ,
a.  Juicy; melliferous.

صَاْقِر
صَاْقِر 21 ,
a.  Keen-sighted, hawk-eyed.

صَاْقِرَة
صَاْقِرَة 21t ,
a.  Calamity.

صَقَّاْر
صَقَّاْر 28 ,
a.  Impious; blasphemer; swearer, reviler.

b.  Seller of preserved dates.

صَاْقُوْر
صَاْقُوْر 40 ,
a.  Large hammer.

b.  Pick-axe.

صَقَّرَ
N. P. صَقَّرَ II ,
a.  A kind of confectionery.

##### Türkçe

**صَقَرَ**
**صَقَرَ** U ( n. ac. **صَقْر** 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], ile vurdu, dövdü; ile vurdu; (çekiç ile) kırdı.

b.  ( n. ac. **صَقْر** 1 ,  **صَقْرَة** 1t ), (güneş) yakıcıydı, kavurucuydu.

c.  Yandı, kavruldu.

d.  II ve IX’a bak.

**صَقَّرَ**
**صَقَّرَ** II ,
a.  (ateşi) yaktı, tutuşturdu.

**أَصْقَرَ**
**أَصْقَرَ** IV ,
a.  I (b)’ye bak.

**تَصَقَّرَ**
**تَصَقَّرَ** V ,
a.  Doğanla avlanmaya gitti.

b.  VIII’e bak.

**اِصْتَقَرَ**
**اِصْتَقَرَ** VIII ( T )
a.  Yandı, tutuşturuldu (ateş).

**اِصْقَرَّ**
**اِصْقَرَّ** IX ,
a.  Ekşidi (süt).

**صَقْر**
**صَقْر** 1 , ( pl. **صُقُر** 10 ,  **أَصْقُر** 16 ,  **صِقَاْر** 23 ,  **صِقَاْرَة** 23t ,  **صُقُوْر** 27 ,  **صُقُوْرَة** 27t ),
a.  Saker; doğan; şahin; yırtıcı kuş.

b.  Ekşi süt.

c.  ( pl. **صِقَاْر** 23 ,  **صُقُوْر** 27 ), Şurup.

**صَقِر**
**صَقِر** 5 ,
a.  Sulu; ballı.

**صَاْقِر**
**صَاْقِر** 21 ,
a.  Keskin görüşlü, şahin gözlü.

**صَاْقِرَة**
**صَاْقِرَة** 21t ,
a.  Felaket.

**صَقَّاْر**
**صَقَّاْر** 28 ,
a.  Dinsiz; küfürbaz; söven, sövgücü.

b.  Muhafaza edilmiş hurma satıcısı.

**صَاْقُوْر**
**صَاْقُوْر** 40 ,
a.  Büyük çekiç.

b.  Kazma.

**صَقَّرَ**
N. P. **صَقَّرَ** II ,
a.  Bir tür şekerleme.
