# صقر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%82%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صقر

الصَّْرُ: الطائر الذي يُصاد به، من الجوارح. ابن سيده: والصَّقْرُ كل شيء يَصيد من البُزَاةِ والشَّواهينِ وقد تكرر ذكره في الحديث، والجمع أَصْقُرٌ وصُقُورٌ وصُقُورَةٌ وصِقَارٌ وصِقَارَةٌ. والصُّقْرُ: جَمْعُ الصُّقُور الذي هو جمع صَقْرٍ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
كَأَنَّ عَيْنَيْهِ، إِذا تَوَقَّدَا،
عَيْنَا قَطَامِيٍّ منَ الصُّقْرِ بَدَا
قال ابن سيده: فسره ثعلب بما ذكرنا؛ قال: وعندي أَن الصُّقْرَ جمع صَقْرٍ كما ذهب إِليه أَبو حنيفة من أَن زُهْواً جمع زَهْو، قال: وإِنما وجهناه على ذلك فراراً من جمع الجمع، كما ذهب الأَخفش في قوله تعالى: فرُهُنٌ مَقْبُوضَة، إِلى أَنه جمع رَهْنٍ لا جمع رِهَان الذي هو جمع رَهْنٍ هَرَباً من جمع الجمع، وإِن كان تكسير فَعْلٍ على فُعْلٍ وفُعُلٍ قليلاً، والأُنثى صَفْرَةٌ. والصَّقْرُ: اللبن الشديد الحُمُوضَة. يقال: حَبَانا بِصَقْرَةٍ تَزْوِي الوجه، كما يقال بِصَرْبَةٍ؛ حكاهما الكسائي. وما مَصَلَ من اللَّبن فامَّازَتْ خُثَارَته وصَفَتْ صَفْوَتُه فإِذا حَمِضَتْ كانت صِبَاغاً طيِّباً، فهو صَقْرَة. قال الأَصمعي: إِذا بلغ اللبن من الحَمَضِ ما ليس فوقه شيء، فهو الصَّقْرُ. وقال شمر: الصَّقْر الحامض الذي ضربته الشمس فَحَمِضَ. يقال: أَتانا بِصَقْرَةٍ حامضة. قال: مِكْوَزَةُ: كأَن الصَّقْرَ منه. قال ابن بُزُرج: المُصْقَئِرُّ من اللبن الذي قد حَمِضَ وامتنع. والصَّقْرُ والصَّقْرَةُ: شدة وقعِ الشمس وحِدَّةُ حرّها، وقيل: شدة وقْعِها على رأْسه؛ صَقَرَتْهُ صَقْراً: آذاه حَرُّها، وقيل: هو إِذا حَمِيَتْ عليه؛ قال ذو الرمة:
إِذا ذَابَت الشمْسُ، اتَّقَى صَقَرَاتِها
بِأَفْنَانِ مَرْبُوعِ الصَّرِيمَةِ مُعْبِلِ
وصَقَرَ النَّارَ صَقْراً وصَقَّرَهَا: أَوْقَدَها؛ وقد اصْتَقَرَتْ واصْطَقَرَتْ: جاؤوا بها مَرَّةً على الأَصل ومَرَّةً على المضارَعة. وأَصْقَرَت الشمس: اتَّقَدَتْ، وهو مشتق من ذلك. وصَقَرَهُ بالعصا صَقْراً: ضربه بها على رأْسه. والصَّوْقَرُ والصَّاقُورُ: الفأْس العظيمة التي لها رأْس واحد دقيق تكسر به الحجارة، وهو المِعْوَل أَيضاً. والصَّقْر: ضرب الحجارة بالمِعْوَل. وصَقَرَ الحَجَرَ يَصْقُرُهُ صَقْراً: ضربه بالصَّاقُور وكسره به.
والصَّاقُورُ: اللِّسان. والصَّاقِرَةُ: الداهية النازلة الشديدة كالدَّامِغَةِ.
والصَّقْرُ والصَّقَرُ: ما تَحَلَّب من العِنَب والزبيب والتمر من غير أَن يُعْصَر، وخص بعضهم من أَهل المدينة به دِبْسَ التمر، وقيل: هو ما يسيل من الرُّطَب إِذا يبسَ. والصَّقْرُ: الدِّبس عند أَهل المدينة. وصَقَّرَ التمر: صبَّ عليه الصَّقْرَ. ورطب صَقِرٌ مَقِرٌ: صَقِرٌ ذو صَقْرٍ ومَقِرٌ إِتباع، وذلك التمر الذي يصلح للدِّبس. وهذا التمر أَصْقَرُ مَنْ هذا أَي أَكْثَرُ صَقْراً؛ حكاه أَبو حنيفة وإِن لم يك له فِعْل. وهو كقولهم للسانين
(* قوله: «للسانين» هكذا بالأَصل). وقد تقدم مراراً.
والمُصَقَّرُ من الرطب: المُصَلِّبُ يُصَبُّ عليه الدّبس ليَلينَ، وربما جاء بالسين، لأَنهم كثيراً ما يقلبون الصاد سيناً إِذا كان في الكلمة قاف أَو طاء أَو عين أَو خاء مثل الصَّدْع والصِّماخ والصِّراط والبُصاق. قال أَبو منصور: والصَّقْر، عند البَحْرَانِيِّينَ، ما سال من جِلالِ التمر التي كُنِزَتْ وسُدِّك بعضُها فوق بعض في بيت مُصَرَّج تحتها خَوابٍ خُضْر، فينعصر منها دِبْس خامٌ كأَنه العسل، وربما أَخذوا الرُّطَب الجَيِّد ملقوطاً من العِذْقِ فجعلوه في بَساتِيقَ وصَبّوا عليه من ذلك الصَّقْر، فيقال له رُطَب مُصَقِّر، ويبقى رُطباً طيباً طول السنة وقال الأَصمعي: التَّصْقِيرُ أَن يُصَب على الرُّطَب الدِّبْسُ فيقال رُطَب مُصَقَّر، مأْخوذ من الصَّقْرِ، وهو الدِّبْس. وفي حديث أَبي حَثْمَةَ: ليس الصَّقْر في رؤوس النَّحل. قال ابن الأَثير: هو عسل الرُّطَب ههنا، وهو الدِّبْس، وهو في غير هذا اللَّبَنُ الحامض. وماء مُصْقَرٌّ: متغير. والصَّقَر: ما انْحَتَّ من ورق العِضاهِ والعُرْفُطِ والسَّلَمِ والطَّلْح والسَّمُر، ولا يقال له صَقَرٌ حتى يَسْقط.
والصَّقْرُ: المَاءُ الآجِنُ.
والصَّاقُورَةُ: باطن القِحْف المُشْرِفُ على الدِّماغ، وفي التهذيب: والصَّاقُور باطن القِحْفِ المُشْرِف فوق الدِّماغ كأَنه قَعْرُ قَصْعة. وصَاقُورَةُ والصَّاقُورَةُ: اسم السماء الثَّالثة.
والصَّقَّارُ: النَّمَّامُ. والصَّقَّار: اللَّعَّانُ لغير المُسْتَحِقين. وفي حديث أَنس: مَلْعُون كلّ صَقَّارٍ قيل: يا رسولُ الله، وما الصَّقِّار؟ قال: نَشْءٌ يكونون في آخر الزمن تَحِيْتُهم بينهم إِذا تلاقوا التَّلاعُن. التهذيب عن سهل بن معاذ عن أَبيه: أَن رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، قال: لا تزال الأُمة على شَريعَةٍ ما لم يظهر فيهم ثلاث: ما لم يُقْبَضْ منهم العِلْمُ، ويَكْثُرْ فيهم الخُبْثُ، ويَظْهَرْ فيهم السَّقَّارُونَ، قالوا: وما السَّقَّارُون يا رسولُ الله؟ قال: نَشَأٌ يكونون في آخر الزمان تكون تحيتهم بينهم إِذا تلاقوا التلاعنَ، وروي بالسين وبالصاد، وفسره بالنَّمَّامِ. قال ابن الأَثير: ويجوز أَن يكون أَراد به ذا الكْبرِ والأُبَّهَةِ بأَنه يميل بخدّه. أَبو عبيدة: الصَّقْرَانِ دَائِرتانِ من الشَّعر عند مؤخر اللِّبْدِ من ظهر الفرس، قال: وحدُّ الظهر إِلى الصَّقْرين.
الفراء: جاء فلان بالصُّقَرِ والبُقَرِ والصُّقارَى والبُقارَى إِذا جاءَ بالكَذِب الفاحش. وفي النوادر: تَصَقَّرْت بموضع كذا وتشكلت وتنكفت (*
قوله: «وتشكلت وتنكفت» كذا بالأَصل وشرح القاموس). بمعنى تَلَبَّثْت. والصَّقَّار: الكافر. والصَّقَّار: الدَّبِّاس، وقيل: السَّقَّار الكافر، بالسين. والصَّقْرُ: القِيَادَةُ على الحُرَم؛ عن ابن الأَعرابي؛ ومنه الصَّقِّار الذي جاء في الحديث.
والصَّقُّور: الدَّيُّوث، وفي الحديث: لا يَقْبَلُ اللهُ من الصَّقُّور يوم القيامة صَرْفاً ولا عَدْلاً؛ قال ابن الأَثير: هو بمعنى الصَّقَّار، وقيل: هو الدَّيُّوث القَوَّاد على حُرَمه.
وصَقَرُ: من أَسماء جهنم، نعوذ بالله منها، لغة في سَقَر. والصَّوْقَرِيرُ: صَوْت طائر يُرَجِّع فتسمع فيه نحو هذه النَّغْمَة. وفي التهذيب: الصَّوْقَرِيرُ حكاية صوت طائر يُصَوْقِرُ في صياحه يسمع في صوته نحو هذه النغمة.
وصُقارَى: موضع.

### Türkçe

**الصَّقْرُ**: onunla av yapılan kuş; yırtıcılardan. İbn Sîde: ve **الصَّقْرُ**: **البُزَاةِ** ve **الشَّواهينِ**’den avlayan her şeydir; hadiste onun zikri tekrar etmiştir. Çoğulu **أَصْقُرٌ** ve **صُقُورٌ** ve **صُقُورَةٌ** ve **صِقَارٌ** ve **صِقَارَةٌ**’dır. Ve **الصُّقْرُ**: **الصُّقُور**’un cem‘idir; o da **صَقْرٍ**’ın cem‘idir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Sanki iki gözü, tutuştuğu zaman,
**الصُّقْرِ**’den beliren bir **قَطَامِيٍّ**’nin iki gözü.

İbn Sîde dedi: Sa‘leb onu, zikrettiğimiz şeyle tefsir etti; dedi ki: ve benim yanımda **الصُّقْرَ**, Ebû Hanîfe’nin **زُهْواً**’nın **زَهْو**’un cem‘i olduğu görüşüne gittiği gibi, **صَقْرٍ**’ın cem‘idir. Dedi ki: onu ancak bu şekilde yönlendirdik; cem‘in cem‘inden kaçış olarak; Ahfeş’in, Yüce Allah’ın sözü olan: **فرُهُنٌ مَقْبُوضَة** hakkında, onun **رَهْنٍ**’in cem‘i olduğu, **رِهَان**’ın cem‘i olmadığı (ki o **رَهْنٍ**’in cem‘idir) görüşüne gittiği gibi; cem‘in cem‘inden kaçış olarak. Her ne kadar **فَعْلٍ**’in **فُعْلٍ** ve **فُعُلٍ** üzerine kırılması az ise de. Dişisi **صَفْرَةٌ**’dir.

Ve **الصَّقْرُ**: şiddetli ekşilikte süt. Denir: yüzü buruşturan bir **صَقْرَةٍ** ile bize ikram etti; **صَرْبَةٍ** ile denildiği gibi; ikisini de Kisâî rivayet etti. Sütten ayrılan şey ayrılıp pıhtısı ayrıştığında ve safı saflaştığında, ekşidiği zaman hoş bir boya olur; o, **صَقْرَة**’dir. Asma‘î dedi: süt ekşilikten, üstünde hiçbir şey olmayan dereceye ulaştığında, o **الصَّقْرُ**’dur. Şemr dedi: **الصَّقْر**: güneşin vurup ekşittiği ekşi olandır. Denir: bize ekşi bir **صَقْرَةٍ** ile geldi. Dedi: **مِكْوَزَةُ**: sanki ondan **الصَّقْرَ**. İbn Büzurc dedi: sütten **المُصْقَئِرُّ**: ekşimiş ve (akışı) kesilmiş olandır.

Ve **الصَّقْرُ** ve **الصَّقْرَةُ**: güneşin vuruşunun şiddeti ve hararetinin keskinliği; ve denildi: başına vuruşunun şiddeti; **صَقَرَتْهُ صَقْراً**: onun harareti ona eziyet etti; ve denildi: onun üzerine kızıştığı zamandır; Zü’r-Rumme dedi:

Güneş eridiği zaman, onun **صَقَرَاتِها**’sından sakınır,
**الصَّرِيمَةِ**’nin dört aylık (devesinin) dallarıyla, **مُعْبِلِ**.

Ve **صَقَرَ النَّارَ صَقْراً** ve **صَقَّرَهَا**: onu yaktı; ve **اصْتَقَرَتْ** ve **اصْطَقَرَتْ**: onu bir defa asıl üzere, bir defa da muzâra‘a üzere getirdiler. Ve **أَصْقَرَت** güneş: tutuştu; o, bundan türemiştir. Ve **صَقَرَهُ** değnekle **صَقْراً**: onunla başına vurdu.

Ve **الصَّوْقَرُ** ve **الصَّاقُورُ**: tek, ince bir başı olan büyük balta; onunla taşlar kırılır; o, **المِعْوَل** da olur. Ve **الصَّقْر**: taşları **المِعْوَل** ile dövmektir. Ve **صَقَرَ الحَجَرَ يَصْقُرُهُ صَقْراً**: onu **الصَّاقُور** ile vurdu ve onunla kırdı.

Ve **الصَّاقُورُ**: dil. Ve **الصَّاقِرَةُ**: **الدَّامِغَةِ** gibi inen şiddetli musibet.

Ve **الصَّقْرُ** ve **الصَّقَرُ**: üzümden, kuru üzümden ve hurmadan, sıkılmaksızın sızan şey. Bazıları Medine ehlinden onu hurma pekmezine tahsis etti. Ve denildi: yaş hurma kuruduğu zaman ondan akan şeydir. Ve **الصَّقْرُ**: Medine ehli yanında pekmezdir. Ve **صَقَّرَ التمر**: onun üzerine **الصَّقْرَ** döktü. Ve **رطب صَقِرٌ مَقِرٌ**: **صَقِرٌ**: **صَقْرٍ** sahibi; ve **مَقِرٌ**: tâbi‘ (uydurma eş); ve o, pekmeze elverişli hurmadır. Ve bu hurma, bundan daha **أَصْقَرُ**’dur; yani daha çok **صَقْراً**’dır; Ebû Hanîfe onu rivayet etti, her ne kadar onun fiili olmasa da. Ve o, onların iki dil için söyledikleri gibidir
(* Sözü: «للسانين» asılda böyledir). Ve daha önce defalarca geçti.

Ve **المُصَقَّرُ** yaş hurmadan: sertleştirilen; yumuşasın diye üzerine pekmez dökülür. Bazen **السين** ile gelir; çünkü onlar, kelimede **قاف** yahut **طاء** yahut **عين** yahut **خاء** bulunduğu zaman **الصاد**’ı **سين**’e çokça çevirirler; **الصَّدْع** ve **الصِّماخ** ve **الصِّراط** ve **البُصاق** gibi. Ebû Mansûr dedi: ve **الصَّقْر**, **البَحْرَانِيِّينَ** yanında, depolanmış hurmanın **جِلالِ**’inden akan şeydir; bir evde, altlarında yeşil **خَوابٍ** varken, bir kısmı bir kısmının üstüne yığılıp sıkıştırılır; onlardan bal gibi ham bir pekmez sıkılır. Bazen iyi yaş hurmayı, salkımdan toplanmış olarak alırlar da onu **بَساتِيقَ** içine koyarlar ve onun üzerine o **الصَّقْر**’dan dökerler; ona **رُطَب مُصَقِّر** denir; ve bütün yıl boyunca hoş bir yaş hurma olarak kalır. Asma‘î dedi: **التَّصْقِيرُ**: yaş hurmanın üzerine pekmez dökülmesidir; ona **رُطَب مُصَقَّر** denir; **الصَّقْرِ**’den alınmıştır; o da pekmezdir.

Ebû Hasme hadîsinde: **الصَّقْر** arıların başlarında değildir. İbnü’l-Esîr dedi: burada o, yaş hurmanın balıdır; o, pekmezdir; bunun dışında ise o, ekşi süttür. Ve **ماء مُصْقَرٌّ**: değişmiş (renk/koku). Ve **الصَّقَر**: **العِضاهِ** ve **العُرْفُطِ** ve **السَّلَمِ** ve **الطَّلْح** ve **السَّمُر** yaprağından dökülen şey; düşmedikçe ona **صَقَرٌ** denmez.

Ve **الصَّقْرُ**: bayat su.

Ve **الصَّاقُورَةُ**: kafatasının, beyne bakan iç kısmı. Ve **التهذيب**’de: ve **الصَّاقُور**: beyin üzerinde yükselen kafatasının iç kısmıdır; sanki bir çanağın dibi gibidir. Ve **صَاقُورَةُ** ve **الصَّاقُورَةُ**: üçüncü göğün adıdır.

Ve **الصَّقَّارُ**: koğucu. Ve **الصَّقَّار**: hak etmeyenlere lânet eden. Enes hadîsinde: her **صَقَّارٍ** lânetlidir. Denildi: ey Allah’ın Resûlü, **الصَّقِّار** nedir? Dedi: zamanın sonunda olacak bir nesil; karşılaştıklarında aralarındaki selâmlaşmaları lânetleşmedir. **التهذيب**: Sehl b. Muâz’dan, babasından: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: ümmet, kendilerinde üç şey ortaya çıkmadıkça bir şeriat üzere olmaya devam eder: kendilerinden ilim kabzedilmedikçe, içlerinde kötülük çoğalmadıkça, içlerinde **السَّقَّارُونَ** ortaya çıkmadıkça. Dediler: ey Allah’ın Resûlü, **السَّقَّارُونَ** nedir? Dedi: zamanın sonunda olacak bir nesil; karşılaştıklarında aralarındaki selâmlaşmaları lânetleşmedir. **السين** ile ve **الصاد** ile rivayet edildi; onu koğucu ile tefsir etti. İbnü’l-Esîr dedi: onunla, yanağıyla meyleden kibir ve gösteriş sahibini kastetmiş olması caizdir. Ebû Ubeyde: **الصَّقْرَانِ**: atın sırtında, yelenin arkasında bulunan kıldan iki dairedir. Dedi: sırtın sınırı **الصَّقْرين**’e kadardır.

Ferrâ: falan, aşırı yalanla geldiği zaman **بالصُّقَرِ** ve **البُقَرِ** ve **الصُّقارَى** ve **البُقارَى** ile geldi. Ve **النوادر**’de: falan yerde **تَصَقَّرْت** ve şekillendim ve çekindim
(* Sözü: «وتشكلت وتنكفت» asılda böyledir ve **شرح القاموس**). **تَلَبَّثْت** anlamında.

Ve **الصَّقَّار**: kâfir. Ve **الصَّقَّار**: pekmezci; ve denildi: **السَّقَّار** kâfirdir; **بالسين**. Ve **الصَّقْرُ**: hür kadınlar üzerine kılavuzluk/pezevenklik; İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan, hadiste gelen **الصَّقِّار**.

Ve **الصَّقُّور**: deyyûs. Ve hadiste: Allah, kıyamet günü **الصَّقُّور**’dan ne **صَرْفاً** ne de **عَدْلاً** kabul eder. İbnü’l-Esîr dedi: o, **الصَّقَّار** anlamındadır; ve denildi: o, haremine pezevenklik eden deyyûstur.

Ve **صَقَرُ**: cehennemin adlarındandır; Allah’a ondan sığınırız; **سَقَر**’da bir lugattır.

Ve **الصَّوْقَرِيرُ**: bir kuşun, tekrar ederek çıkardığı ses; onun içinde bu nağmeye benzer bir şey işitirsin. Ve **التهذيب**’de: **الصَّوْقَرِيرُ**, bir kuşun sesinin taklididir; ötüşünde **يُصَوْقِرُ**; sesinde bu nağmeye benzer bir şey işitilir.

Ve **صُقارَى**: bir yer.
