# صقع (ص-ق-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%82%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ق - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و القاف والصاد
)ع ق ص، ق ع ص، ق ص ع، ص ع ق، ص ق ع مستعملات( عقص: العَقْصُ: الِتَواءٌ في قَرْنِ الشَّاةِ والتَّيْسِ، ويُسْتْعَملُ في كُلِّ ذي قَرنٍ، يقال: شاة عقصاءُ أي مُلْتَويَةُ القَرْنِ. وهو أيضاً دُخُول الثَّنايا في الفمِ. والنَّعْتُ أعْقَصُ وعَقْصاءُ. ويُجْمعُ على عُقْص. والعَقْصُ أخذُك خُصْلَةُ من شعْر فَتَلْوِيها ثم تعْقِدُها حتّى يبْقى فيها الِتواءٌ. ثُمَّ تُرسِلُها، فكُلُّ خُصْلَةٍ عَقيصَةٌ، وجمعُها عَقَائِصُ وعِقاصٌ. قال امرؤ القيس:
غدائره مُسْتشْزرات إلى الـعُـلا		تضِلُّ العِقاصُ في مُثَنَّى ومُرْسل
والمِعْقصُ: سَهْمٌ ينْكسِرُ نصْلُه فيَبْقى سِنْخه في السَّهْم فيُخْرجُ ويُضْربُ حتَّى يَطُول ويُرَدَّ إلى مَوْطِنِه فلا يَسُدَّ مَسَدَّه لأنَّه طُوِّل ودُقِّق، قال الأعشى:

ولو كُنْتُمُ نَخْلاً لكُنْتُمْ جُرامَةً		ولو كنْتم نبْلاً لكُنْتُمْ معاقصا
قعص: القَعْصُ: القَتْلُ. ضَرَبَهُ فَقَعَصَهُ وأَقْعَصَهُ: أي قتلهُ في مكانه، قال يصف الحرب:
فأَقْعَصَتْهُم وحكّتْ بَرْكَها بِهمُ		وأعْطت النَّهْب هيَّان بن بَيَّانِ
ومات فُلان قَعْصاً أي أصابتْه ضَرْبَةٌ أو رَمْيَةٌ فمات مكانُه. والقُعَاصُ: داء يأخذ في الصَّدْرِ كأنَّهُ يَكْسِر العُنُقَ، ويقال: هو القُعاسُ، واشتقاقه من القعس وهو انتصاب النَّخْرِ وانْحناؤه نحو الظَّهْر، وهو أَقْعَس، والأُنْثى قَعْساء. والقُعاصُ أيضاً داءٌ يأخُذُ الدَّوابَّ فَيسيلُ من أُنُوفِها شيءٌ، قُعِصَتْ فهي مَقعوصةٌ. وشاة قَعُوصٌ: تضْرُب حالِبها وتَمْنَعُ الدِّرَّة.
ويقال: ما كنت قَعُوصاً، ولقد قَعِصت قَعْصاً، قال الشاعر:
قَعُوصٌ شَريٌّ دَرُّها غير مُنْزَلِ
قصع: القَصْعُ: ابتلاعُ جُرَعِ الماء. والبَعِيرُ يقصَعُ جِرَّته إذا ردَّها إلى جوْفِهِ قال:
ولم يَقْصَعْنَه نُغَبُ
والماءُ يَقْصَعُ العَطَشَ: أي يقتلُه، وقَصَعَ صُؤاباً أو قَمْلةً: أي قتلها بين ظُفُرَيْهِ. وقَصَعْتُ رأس الصَّبِيَّ: ضَرَبتُه ببُسْط الكَفِّ على هامته، وقَصَع الله شَبابه: أي ذهب به وقتله.
وغُلامٌ قَصْعٌ وقَصيع إذا كان قَمِيئاً لا يَشِبُّ، وقد قُصِع يُقْصَعُ قَصاعَة. والجارية بالهاء إذا كانت قميئا لا تشِبُّ ولا تزداد. والقِصاعُ جمعُ القَصْعَة. والقاصِعاءُ: جُحْرُ اليْربُوع الأول الذي يدخل فيه، اسم جامع له. ولا تجوز السِّين في الكلمة التي جاءت القاف فيها قبل الصَّاد إلا أن تكون الكلمة سينيَّةً لا لغة فيها للصاد.
صعق: الصُّعَاقُ: الصَّوت الشَّديد للثَّور والحمارِ، صَعَقُ صُعاقاً، قال رؤبة:
صَعِقٌ ذِبَّانُه في غَيْطلِ
أي يموت الذباب من شدَّةِ نَهِيقه إذا دنا منه. قال رؤبةُ يصف حماراً وأتانه:
يَنْصاعُ من حيلةِ ضمٍّ مُدّهَقْ
إذا تتلاَّهُنَّ صَلْصَالُ الصَّعَقْ
وحِمارٌ صَعْقُ الصَّوْتِ أي شديدهُ. والصعَّاقُ: الشَّديدُ الصَّوْتِ. والصَاعِقَةُ: صيحةُ العَذَابِ. والصَّاعِقَةُ: الوَقْعُ الشَّديدُ من صوْتِ الرَّعْدِ، يسقُطُ معه قِطْعة من نار يقال: إنها من صَوْت الملك، ويجمع صَواعِق. والصَّعِقُ: المغْشِيُّ عليه. صُعِق صَعْاقاً: غُشِي عليه من صَوْتٍ يسمعه أو حِسٍّ أو نحوه. وصعِق صعَقاً: مات.
صقع: الصَّقْعُ: الضَّرْبُ بُبِسطِ الكفّ، صَقَعْت رأسَهُ بيدي، والسين لُغةٌ فيه. والدِّيكُ يَصْقَعُ بصَوْتِه، والسِّينُ جائز. خطيبٌ مِصْقعٌ: بليغٌ، وبالسِّين أحسن. والصَّقِيعُ: الجَلِيدُ يَصْقعُ النَّبات، وبالسين قبيحٌ.
والصَّوْقَعةُ من العِمامَةِ والرِّدَاءِ ونحوهما: المَوْضِعُ الذَّي يلي الرَّأس، وهو أسْرَعُ وسخاً، وبالسين أجْودُ. والصَّوْقَعَة وقْبَةُ الثَّريدِ، وبالسِّين أحسنُ، والصُّقْعُ: ناحية من الأرض أو البيت، والصاد قبيحٌ، والصُّقْعُ: ما تحت الرَّكِيّةِ وحولها من نواحيها، والجمعُ: الأصْقَعُ. والأَصْقَعُ من العِقبانِ والطَّيْر: ما كان على رأسه بياضٌ، باللُّغتْين معاً.
وان أردتْ الأصْقَعَ نَعْتاً فجمعه على صُقْع. قال الحارث بن وعلة الجرمي:
خُدَارِيَّةٌ صَقْعَاءُ لثَّقَ رشَـهـا		بطَخْفَةَ يَوْمٌ ذو أهاضيب ماطر
والأصقَعُ: طُوَيْر كأنه عُصفُورٌ في ريشه خُضْرةٌ، ورأسُهُ أبْيَض يكون بقُرْبِ الماء. والجمع صُقْعٌ وأصاقِعُ.
قال الخليل: كل صادٍ قبلَ القاف إن شئتَ جعلْتها سينا لا تُبالي مُتَّصِلة كانت بالقاف أو مُنْفَصِلَة، بعد أن تكونا في كلمة واحدة، إلا أن الصَّاد في بعض الأحيان أحسن، والسِّين في مواطِنَ أخرى أجْوَدَ.

##### Türkçe

باب **العين** ve **القاف** ve **الصاد**
(**ع ق ص**، **ق ع ص**، **ق ص ع**، **ص ع ق**، **ص ق ع** kullanımlıdır)

**عقص**: **العَقْصُ**: koyunun ve tekenin boynuzunda bir bükülme; ve her boynuzlu olanda kullanılır; denir: **شاة عقصاءُ** yani boynuzu bükülmüş. Ve o, ayrıca, ön dişlerin ağza girmesidir. Sıfatı: **أعْقَصُ** ve **عَقْصاءُ**. Ve **عُقْص** üzere çoğul yapılır. Ve **العَقْصُ**: senin saçtan bir tutam almandır; onu bükersin, sonra onu bağlarsın, ta ki onda bir bükülme kalıncaya kadar. Sonra onu salıverirsin; böylece her tutam **عَقيصَةٌ**’dir; onun çoğulu **عَقَائِصُ** ve **عِقاصٌ**’tır. İmru’ul-Kays dedi:
غدائره مُسْتشْزرات إلى الـعُـلا		تضِلُّ العِقاصُ في مُثَنَّى ومُرْسل
Ve **المِعْقصُ**: ucu kırılan bir oktur; böylece onun kökü okun içinde kalır; çıkarılır ve vurulur, ta ki uzasın ve yerine döndürülsün; böylece yerini tutmaz; çünkü uzatılmış ve inceltilmiştir. el-A‘şâ dedi:

ولو كُنْتُمُ نَخْلاً لكُنْتُمْ جُرامَةً		ولو كنْتم نبْلاً لكُنْتُمْ معاقصا

**قعص**: **القَعْصُ**: öldürme. Ona vurdu da onu **فَقَعَصَهُ** ve **أَقْعَصَهُ**: yani onu yerinde öldürdü. Savaşı vasfederken dedi:
فأَقْعَصَتْهُم وحكّتْ بَرْكَها بِهمُ		وأعْطت النَّهْب هيَّان بن بَيَّانِ
Ve falan kimse **قَعْصاً** öldü: yani ona bir darbe veya bir atış isabet etti de yerinde öldü. Ve **القُعَاصُ**: göğüste tutan bir hastalıktır; sanki boynu kırar. Ve denir: o **القُعاسُ**’tır; onun türetimi **القعس**’tendir; o da burunun dikleşmesi ve sırt tarafına doğru eğilmesidir; o, **أَقْعَس**’tır; dişisi **قَعْساء**. Ve **القُعاصُ** ayrıca, binek hayvanlarını tutan bir hastalıktır; böylece burunlarından bir şey akar; **قُعِصَتْ**; o hâlde o **مَقعوصةٌ**’dir. Ve **شاة قَعُوصٌ**: sağanını tekmeler ve sütü vermeyi men eder.
Ve denir: ben **قَعُوصاً** değildim; ve gerçekten **قَعِصت قَعْصاً** oldum. Şair dedi:
قَعُوصٌ شَريٌّ دَرُّها غير مُنْزَلِ

**قصع**: **القَصْعُ**: su yudumlarını yutma. Ve deve, geviğini karnına geri döndürdüğünde **يقصَعُ جِرَّته**. Dedi:
ولم يَقْصَعْنَه نُغَبُ
Ve su, susuzluğu **يَقْصَعُ**: yani onu öldürür. Ve **قَصَعَ** bir **صُؤاباً** veya bir **قَمْلةً**: yani onu iki tırnağı arasında öldürdü. Ve **قَصَعْتُ** çocuğun başını: avuç içinin düz kısmıyla onun tepesine vurdum. Ve Allah onun gençliğini **قَصَعَ**: yani onu götürdü ve öldürdü.
Ve bir oğlan **قَصْعٌ** ve **قَصيع**: eğer cılız olup büyümezse. Ve **قُصِع** olunur; **يُقْصَعُ**; **قَصاعَة** olarak. Ve cariye, **الهاء** ile (dişil): eğer cılız olup büyümez ve artmazsa. Ve **القِصاعُ**: **القَصْعَة**’nin çoğuludur. Ve **القاصِعاءُ**: jerboanın ilk yuvasıdır; içine girdiği; onun için toplayıcı bir isimdir. **الصاد**’dan önce **القاف**’ın geldiği kelimede **السِّين** câiz olmaz; ancak kelime **سينيَّةً** olup onda **الصاد** için bir dil (kullanım) bulunursa müstesna.

**صعق**: **الصُّعَاقُ**: öküz ve eşeğin şiddetli sesi; **صَعَقُ صُعاقاً**. Ru’be dedi:
صَعِقٌ ذِبَّانُه في غَيْطلِ
Yani, ona yaklaştığında anırmasının şiddetinden sinek ölür. Ru’be, bir eşeği ve dişi eşeğini vasfederken dedi:
يَنْصاعُ من حيلةِ ضمٍّ مُدّهَقْ
إذا تتلاَّهُنَّ صَلْصَالُ الصَّعَقْ
Ve **حِمارٌ صَعْقُ الصَّوْتِ**: yani sesi şiddetli. Ve **الصعَّاقُ**: sesi şiddetli olan. Ve **الصَاعِقَةُ**: azap çığlığı. Ve **الصَّاعِقَةُ**: gök gürültüsü sesinden şiddetli düşüştür; onunla birlikte bir ateş parçası düşer; denir ki: o, meleğin sesindendir; çoğulu **صَواعِق**. Ve **الصَّعِقُ**: üzerine baygınlık gelen. **صُعِق صَعْاقاً**: işittiği bir sesten veya bir duyudan yahut benzerinden bayıldı. Ve **صعِق صعَقاً**: öldü.

**صقع**: **الصَّقْعُ**: avuç içinin düz kısmıyla vurma; **صَقَعْت** onun başını elimle; ve **السين** onda bir dildir. Ve horoz sesiyle **يَصْقَعُ**; ve **السِّين** câizdir. **خطيبٌ مِصْقعٌ**: beliğ; ve **بالسِّين** daha güzeldir. Ve **الصَّقِيعُ**: buz; bitkiyi **يَصْقعُ**; ve **بالسين** çirkindir.
Ve **الصَّوْقَعةُ** (sarık ve ridâ ve benzerlerinden): başa bitişik olan yer; ve o, daha çabuk kirlenendir; ve **بالسين** daha iyidir. Ve **الصَّوْقَعَة**: tirid çanağıdır; ve **بالسِّين** daha güzeldir. Ve **الصُّقْعُ**: yerin veya evin bir yanı; ve **الصاد** çirkindir. Ve **الصُّقْعُ**: kuyunun altı ve çevresindeki yanlardan olan şey; çoğulu: **الأصْقَعُ**. Ve **الأَصْقَعُ** kartallardan ve kuşlardan: başında beyazlık olan; iki dil ile birlikte.
Ve eğer **الأصْقَعَ**’ı sıfat olarak istersen, onun çoğulunu **صُقْع** üzere yaparsın. el-Hâris b. Va‘le el-Cermî dedi:
خُدَارِيَّةٌ صَقْعَاءُ لثَّقَ رشَـهـا		بطَخْفَةَ يَوْمٌ ذو أهاضيب ماطر
Ve **الأصقَعُ**: tüylerinde yeşillik bulunan, başı beyaz olan, suya yakın bulunan, serçeye benzer bir küçük kuştur. Çoğulu **صُقْعٌ** ve **أصاقِعُ**.
el-Halîl dedi: **القاف**’tan önce her **صاد**’ı istersen **سينا** yaparsın; **القاف** ile bitişik olmuş veya ayrık olmuş olmasına aldırmazsın; ikisi bir kelimede olduktan sonra; ancak **الصَّاد** bazı zamanlarda daha güzeldir, **السِّين** ise başka yerlerde daha iyidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَلْتُ: الجَبين الواضح. تقول منه: صَلُتَ بالضم صُلوتَةً. سَيْفٌ إِصْليتٌ، أي صقيل، ويجوز أن يكون في معنى مُصْلَتٍ. وأصْلَتَ سيفَه، أي جَرَّدَهُ من غِمده، فهو مُصْلَتٌ. وصربَه بالسيف صَلْتاً، إذا ضربه به وهو مُصْلَتٌ. والصُلت بالضم: السكِّين الكبير، والجمع أَصْلاَتٌ. ورجل مِصْلَتٌ بكسر الميم، إذا كان ماضياً في الأمور، وكذلك أَصْلَتيٌّ، ومُنْصَلِتٌ، وصَلْتٌ ومِصلاتٌ. قال عامر بن الطفيل:
وإنَّا المَصاليتُ يومَ الوغىإذا ما المَغاويرُ لم تُقْـدِمِ
وجاء بلبنٍ يَصْلِتُ، ومرق يَصْلِتُ، إذا كان قليل الدسم كثير الماء. وصَلَتُّ ما في القَدح إذا صَبَبْتُهُ. وصَلَتُّ الفرسَ، إذا أركضْتَه. وانْصَلَتَ في سيره، أي مضى وسَبَق. والصَلَتانُ من الحُمُرِ: الشديد؛ ومن الخيل: النشيط الحديد الفؤاد.

##### Türkçe

**الصَلْتُ**: açık (belirgin) alın. Ondan şöyle dersin: **صَلُتَ** (ötre ile) **صُلوتَةً**.

**سَيْفٌ إِصْليتٌ**: yani cilalı; ve **مُصْلَتٍ** mânâsında olması câizdir.

Ve **أصْلَتَ سيفَه**: yani onu kınından sıyırdı; o hâlde o **مُصْلَتٌ**’tir.

Ve onu kılıçla **صَلْتاً** vurdu; onu onunla, o **مُصْلَتٌ** iken vurduğu zaman.

Ve **الصُلت** (ötre ile): büyük bıçak; cem‘i **أَصْلاَتٌ**.

Ve **رجل مِصْلَتٌ** (mîm’in kesresiyle): işlerde ileri giden olduğu zaman; ve yine **أَصْلَتيٌّ** ve **مُنْصَلِتٌ** ve **صَلْتٌ** ve **مِصلاتٌ**.

Âmir b. et-Tufeyl dedi:
وإنَّا المَصاليتُ يومَ الوغىإذا ما المَغاويرُ لم تُقْـدِمِ

Ve **وجاء بلبنٍ يَصْلِتُ** ve **مرق يَصْلِتُ**: yağsızlığı az, suyu çok olduğu zaman.

Ve **وصَلَتُّ ما في القَدح**: onu döktüğüm zaman.

Ve **وصَلَتُّ الفرسَ**: onu koşturduğum zaman.

Ve **وانْصَلَتَ في سيره**: yani geçti ve öne geçti.

Ve **الصَلَتانُ** eşeklerden: şiddetli olan; atlardan: çevik, yürekli (kalbi sert) olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والقاف مع الصاد
عقص ، صقع ، صعق ، قصع ، قعص : مستعملة .
عقص : روي عن عمر بن الخطّاب أنه قال : ( من لبّد أو عَقَص فعليه الحلق ) يعني من المحرِمينَ بالحج أو العمرة . قال أبو عبيد : العَقْص : ضربٌ من الضَّفْر ، وهو أن يُلوَى الشَّعَر على الرأس ، ولهذا يقال : للمرأة عِقْصة وجمعها عِقَصٌ وعِقاص . وقال امرؤ القيس يصف شعر امرأة :
غدائره مستشزِراتٌ إلى العُلاَ
تَضِلُّ العِقاصُ في مثنَّى ومرسَلِ
وصفها بكثرة الشعر والتفافِه .
وقال الليث : العَقْص : أن تأخذ المرأة كل خُصْلة من شعرها فتلويَها ثم تَعقِدَها حتّى يبقى فيها التواءٌ ثمَّ تُرسلها ؛ وكلُّ خُصلة عقيصة . قال : والمرأة ربّما اتّخذَتْ عقيصةً من شعر غيرها .
وقال شمر : سمعتُ ابن الأعرابي يقول : العِقاص : المَدَارِي في قول امرىء القيس . قال : العَقْص والضَّفر ثلاث قُوًى ، وقُوَّتان . قال : والرجل يجعل شعره عقيصتين وضفيرتين فيرُخيهما من جانبيه .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : العِقاص ، والرَّبَض ، والحوِيّة ، والحاوية واحد ، وهي الدُّوَّارة التي في بطن الشاة .
أبو عبيد عن أبي زيد : العَقْصاء من المِعْزى : التي قد التوَى قرناها على أذنيها من خلفها . والقَصماء : المكسورة القرن الخارج . والعَضْباء : المكسورة القرن الداخل ، وهو المُشاش . والنَّصْباء : المنتصبة القرنين . وقال أبو عبيد : العَقِص من الرجال : الضيِّق البخيل . وقال أبو عمرو : العَقِص من الرَّمل كالعَقِد . وقال الأصمعيّ : المِعقَص : السهم ينكسر نصله فيبقى سِنْخُه في السهم ، فيُخرج ويُضرب حتى يُطَوَّل ويردّ إلى موضعه فلا يسدّ
مسدّهُ ؛ لأنه دُقِّق وطُوِّل . قال الأصمعي : ولم يدر الناس ما مَعاقص فقالوا مَشاقص ، للنصال التي ليست بعريضة . وأنشد للأعشى :
ولو كنتُم نبْلاً لكنتم معاقصا
ورواه غيره : ( مشاقصا )
قال : وعقص أمره ، إذا لواه فلبَّسَه .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِعقاص من الجواري : السيِّئة الخُلُق . قال : والمِعقاص هي النِّهاية في سوء الخلق . قال : والمِعقاص : الشاة المعوّجة القرن .
وفي ( النوادر ) : يقال أخذْتُه معاقصة ومقاعصة ، أي مُعازَّةً ومُغالبة .
قعص : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( مَن خَرج في سبيلِ الله فقُتِل قَعْصاً فقد استوجب المآب ) . قلت : أراد ( صلى الله عليه وسلم ) أنه استوجب حُسن المآب ، وهو قول الله جلّ وعزَّ : ( ذَالِكَ وَإِنَّ لَهُ عِندَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ ) ( ص : 25 ) ، فاختصر الكلام .
قال أبو عبيد : القَعْص : أن يُضرب الرجلُ بالسِّلاح أو بغيره فيموت مكانَه قبلَ أن يَرِيمَه . وقد أقعصَه الضاربُ إقعاصاً . وكذلك الصَّيد .
وفي حديث آخر جاء في أشراط السّاعة قال : ( ومُوتانٌ يكون في الناس كقُعاص الغنم ) ، قال أبو عبيد : القُعاص : داءٌ يأخُذ الغنم لا يُلبِثها إلى أن تموت . قال : ومنه أُخذ الإقعاص في الصيد ، يُرمى فيموت مكانَه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : المِقعاص : الشاة التي بها القُعاص ، وهو داءٌ قاتل .
وقال بعض الأعراب : انقعص وانقعف وانغرفَ ، إذا مات . وأخذت المال منه قَعصاً ، وقعصتُه إياه ، إذا اعتززته .
الليث : شاةٌ قَعوص : تضرب حالبَها وتمنع دِرَّتها . وما كانت قعوصاً ولقد قَعِصتْ قَعَصاً .
قصع : في حديث روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه ( خطب على ناقة وهي تَقصَع بجِرّتها ) قال أبو عبيد : القَصْع : ضمُّك الشيء على الشيء حتّى تقتله أو تهشمه . قال : ومنه قَصْع القملة . وإنّما قيل للصبيّ إذا كان بطيء الشباب قَصِيع يريدون أنّه مردّد الخلق بعضه إلى بعضٍ فليس يَطُول . قال : وقَصْع الجِرَّة : شدّة المضْغ وضمّ بعض الأسنان إلى بعض .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابيّ قال : قُصَعة اليربوع وقاصعاؤه : أن يحفر حُفيرةً ثم يسدُّ بابَها بترابها . وقال الفرزدَق يهجو جريراً :
وإذا أخذتُ بقاصعائك لم تَجِدْ
أحداً يُعِينُك غيرَ من يتقصَّعُ
يقول : أنت في ضعفك إذا قصدتُ لك كبني يربوع لا يُعينك إلا ضعيفٌ مثلك . وإنّما شبههم بهذا لأنّه عنى جريراً ، وهو من بني يربوع .
وقال أبو الهيثم : القاصعاء والقُصَعة : فم حُجر اليربوع أوّلَ ما يبتدىء في حَفره . قال : ومأخذه من القَصْع ، وهو ضمُّ الشيء إلى الشيء .
أبو عبيد : قَصَع العطشانُ غُلَّته بالماء ، إذا سكّنها . ومنه قول ذي الرمة يصف الوحش :
فانصاعت الحُقْبُ لم تقصَعْ جرائرَها
وقد نَشَحْنَ فلا ريٌّ ولاهِيمُ
وقال أبو سعيدٍ الضَّرير : قَصْع الناقةِ الجرَّةَ : استقامة خروجها من الجوف إلى الشِّدق غير منقطعةٍ ولا نَزْرة ، ومتابعةُ بعضها بعضاً . وإنّما تفعل الناقةُ ذلك إذا كانت مطمئنّةً ساكنة لا تسير ، فإذا خافت شيئاً قطعت الجِرّة . قال : وأصل هذا من تقصيع اليربوع ، وهو إخراجُه ترابَ جحره وقاصعائه . فجعلَ هذه الجرَّةَ إذا دَسَعتْ بها الناقة بمنزلة التُّراب الذي يُخرجه اليربوع من قاصعائه .
وقال أبو زيد : قصعت الناقةُ بجِرتها قَصْعاً ، وهو المضغ ، وهو بعد الدّسْع . والدسْع : أن تنزع الجِرّة من كَرشها ، ثم القَصْع بعد ذلك ، والمضْغ ، والإفاضة .
وقال ابن شميل : قصّع الزرعُ تقصيعاً ، إذا خرجَ من الأرض قال : وإذا صار له شُعَبٌ قيل : قد شعّبَ .
وقال غيره : قصَّع أوّلُ القوم من نَقْب الجبل ، إذا طلعوا . وسيفٌ مِقْصَعٌ ومِقصَلٌ : قطّاع .
وقال أبو سعيد : القَصِيع : الرَّحَى . ويقال تقصَّع الدُّمّل بالصَّديد ، إذا امتلأ منه . وقَصَّع مثلُه . ويقال قصعتُه قصعاً وقمعتُه قمعاً بمعنى واحدٍ . وقصَّع الرجل في بيته ، إذا لزمه ولم يبرحه . وقال ابن الرُّقيات :
إنِّي لأُخلي لها الفراشَ إذا
قَصَّع في حِضْنِ عِرْسِه الفَرِقُ
وجمع القَصْعة قِصاع .
صعق : قال الله جلّ وعزّ : ( يُشْرِكُونَ وَنُفِخَ فِى الصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِى السَّمَاوَاتِ وَمَن فِى الاَرْضِ إِلاَّ مَن شَآءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ ) ( الزُّمَر : 68 ) فسَّروه الموتَ ها هنا . وقوله جلّ وعزّ : ( وَخَرَّ موسَى صَعِقًا ) ( الأعرَاف : 143 ) معناه مَغْشِيّاً عليه . ونصب ) صَعِقًا ) ( الأعرَاف : 143 ) على الحال ، وقيل إنّه خرَّ ميتاً . وقوله : ( فَلَمَّآ أَفَاقَ ) ( الأعرَاف : 143 ) دليلٌ على الغَشْي ؛ لأنّه يقال للذي غُشِي عليه والذي يذهب عقله : قد أفاق . وقال الله في الذين ماتوا : ( ثُمَّ بَعَثْنَاكُم مِّن بَعْدِ مَوْتِكُمْ ) ( البَقَرَة : 56 ) .
والصَّاعقة والصَّعْقة : الصَّيحة يُغْشى منها على من يسمعها أو يموت . قال الله جلّ وعزّ : ( وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَن يَشَآءُ ) ( الرّعد : 13 ) يعني أصواتَ الرعد . ويقال لها الصَّواقع أيضاً ، ومنه قولُ الأخطل :
كأنّما كانوا غراباً واقعا
فطار لمّا أبصَر الصواقعا
وقال رؤبة :
إذَا تتلاَّهنّ صلصالُ الصَّعَقْ
أراد الصَّعْق فثقّله ، وهو شدّة نهيقه وصوته .
وقال جلّ وعزّ : ( فذرهم حتى يلاقوا يومهم الذي فيه يَصعقون ) وقرئت ( يُصْعَقُونَ ) ( الطور : 45 ) : أي فذرْهم إلى يوم القيامة حين يُنفَخ في الصور فيصعق
الخلقُ ، أي يموتون .
وقال الليث : الصَّعق : مثل الغَشْي يأخذ الإنسانَ من الحرّ وغيره . ويقال أصعقته الصيحةُ : قتلتْه . وأنشد الفرّاء :
أُحادَ ومَثْنَى أصعقتها صواهلُه
أي قتلها صَوتُه . ويقال للبرق والرعد إذا قتلا إنساناً : أصابته صاعقة . وقال لبيد يرثي أخاه :
فجّعنِي الرعدُ والصَّواعق بال
فارس يوم الكريهة النَّجُدِ
وقيل : أراد بالصواعق صوت الرعد ، يدلّ على ذلك قوله جلّ وعزّ : ( يَجْعَلُونَ أَصْابِعَهُمْ فِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءَاذَانِهِم مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ ) ( البَقَرَة : 19 ) فلا يسدُّون آذانهم إلاّ من شدّة صوت الرعد .
ويقال صَعِق وصُعِق . فمن قال صَعِق قال : فهو صَعِقٌ ، ومن قال صُعِق قال : فهو مصعوق . وقرىء : ( يَصعَقون ) و ( يُصعَقون ) ، يقال صعقتْه الصاعقةُ وأصعَقته .
صقع : أبو عبيد : صُقِعت الأرض ، إذا أصابها الصقيع .
شِمر عن ابن الأعرابي : صُقِعت الأرض وأُصقِعْنا ، وأرض صَقِعةٌ ومصقوعة . وكذلك ضُرِبت الأرضُ وأُضرِبْنا ، وجُلِدت وأُجلِدَ الناسُ . وقد ضُرِبَ البقل ، وجُلِدَ ، وصُقِعَ .
وقال ابن بُزرج : يقال أصقع الصقيعُ الشجرَ ، فالشجر صَقِعٌ ومُصْقَع . وأصبحت الأرضُ صَقِعةً وضَرِبة . ويقال أضْربَ الضريبُ النباتَ ، فالنباتُ ضريبٌ ومُضرَبٌ .
أبو عبيد عن أبي زيد : صَقِعت الرّكيةُ تَصقَع صَقَعاً ، إذا انهارت .
وقال أبو عبيد : الصِّقاع : خِرقة تكون على رأس المرأة توقِّي بها الخِمَار من الدُّهن .
وقال غيره : الصِّقاع : صِقاع الخباء ، وهو أن يؤخذَ حَبلٌ فيمدَّ على أعلاه ويوتَّر ويشدّ طرفاه إلى وتدين رُزَّا في الأرض من ناحيتي الخباء ، وذلك إذا اشتدَّت الريحُ فخافوا تقويضَها الأخبية .
وسمِعتُ العرب تقول : اصقعوا بيتكم فقد عَصَفت الريح . فيَصعقونه بالحبل كما وصفته .
والصَّقيع : صوت الدِّيك . وقد صقَع يصقَع إذا صاحَ .
قلت : والصِّقاع : حديدة تكون في موضع الحَكَمة من اللجام . وقال ربيعة بن مقروم الضبِّيُّ :
وخصمٍ يركب العَوصَاء طاطٍ
على المُثْلى غُناماه القِذاعُ
طَموحِ الرّأس كنتُ له لجاماً
يُخَيِّسُه ، له منه صِقاعُ
وقال أبو عبيد : يقال للخِرقة التي يشدُّ بها أنف الناقة إذا ظُئرت على ولد غيرها : الغِمامة ، وللذي يُشَدُّ به عيناها : الصِّقاع . وأَنشد :
إذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً
شددت له الغمائم والصِّقاعا
ويقال : ما أدري أين صَقَع وبَقَع ، أي
ما أدري أين ذهَب ؛ قلّما يُتكلَّم به إلاّ بحرف نفي .
وقال أبو زيد : الصَّقَعيّ : الحُوار الذي يُنتَج في الصَّقيع ، وهو من خير النتاج . وأنشد بيت الراعي :
خَراخر تُحسِب الصَّقعيَّ حتّى
يظلُّ يقُرُّه الراعي سِجالا
قال : الخراخر : الغزيرات اللَّبن ، الواحد خِرخِرٌ . يعني أنَّ اللبَن يكثُر حتى يأخذه الراعي فيصبّه في سقائه سِجالاً سِجالاً . قال : والإحساب : الإكفاء .
وقال أبو نصر : الصَّقعيّ : أوّل النتاج ، وذلك حين تَصقَع الشمسُ فيه رؤوسَ البَهْم صَقْعاً . قال : وبعضُ العرب يسمِّيه الشمسيَّ والقيظِيَّ ، ثم الصَّفَريُّ بعد الصَّقعيّ . وأنشد بيتَ الراعي :
وقال أبو حاتم : سمعت طائفيّاً يقول لزُنبور عندهم : الصَّقيع .
والصُّقْع : الناحية ، والجميع الأصقاع . وقد صَقَع فلانٌ نحو صُقْع كذا وكذا ، أي قَصَده .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : ما أدري أين صَقَع وبَقَع . والصَّقِع : الغائب البعيد الذي لا يُدرى أين هو . قال : ويقال صَهٍ صاقعُ إذا سمِع رجلاً يكذب قال : اسكتْ ، قد ضَلَلتَ عن الحقّ . قال : والصَّاقع : الذي يَصقع في كلّ النواحي .
ويقال صقعتُه بكَيَ ، إذا وسمتَه على رأسه أو وجهه . وصُقِع الرجلُ آمَّةً ، إذا شُجَّ آمَّة .
وظليمٌ أصقعُ : قد ابيضَّ رأسُه . وعُقَابٌ أصقع والجميع صُقْع ، إذا كان في رؤوسها بياض . وقال ذو الرمّة :
من الزُّرق أو صُقْع كأنَّ رؤوسها
من القَهْزِ والقُوهيّ بيضُ المقانعِ
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : الصَّوقعة من البرقُع : رأسه . قال : ويقال لكفِّ عين البرقُع الضَّرس ، ولخيطه الشَّبامان . ويقال صَوقعَ الثريدةَ ، إذا سطَحها . قال : وصومعَها وصعنَبَها إذا طوّلها .
أبو زيد : يقال ما يُدرَى أين صَقَع فلانٌ ، أي ما يُدرى أين توجَّه . وأنشد :
فللَّه صُعلوكٌ تشدَّد همُّه
عليه وفي الأرض العريضة مَصقَعُ
يقول : متوجَّه .
وقال الليث : الأصقَع من الفرس : ناصيتُه البيضاء .
وقال غيره : الأصقع طائر ، وهو الصُّفاريّة ، قاله قطرب .
وقال أبو حاتم : الصَّقْعاء : دُخَّلة كدراء اللون صغيرة ، ورأسها أصفر ، قصيرةُ الزمِكَّى .
قال أبو الوازع : الصُّقعة : بياضٌ في وسط رأس الشاة السوداء ؛ وموقعُها من الرأس الصَّوقعة .

##### Türkçe

**باب العين والقاف مع الصاد**
**عقص** ، **صقع** ، **صعق** ، **قصع** ، **قعص** : kullanımdadır.

**عقص** : Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olundu: “(Kim **لبّد** eder veya **عَقَص** ederse ona tıraş gerekir)” yani hac veya umre ile ihrama girmiş olanlardan. Ebû Ubeyd dedi: **العَقْص**: örgünün bir türüdür; o da saçın baş üzerinde bükülmesidir. Bundan dolayı kadına **عِقْصة** denir; çoğulu **عِقَصٌ** ve **عِقاص**’tır. İmru’ul-Kays bir kadının saçını vasfederek dedi:
غدائره مستشزِراتٌ إلى العُلاَ
تَضِلُّ العِقاصُ في مثنَّى ومرسَلِ
Onu saçın çokluğu ve dolaşıklığıyla vasfetti.

Leys dedi: **العَقْص**: kadının saçının her tutamını alıp bükmesi, sonra bağlaması; ta ki onda bir bükülme kalsın, sonra onu salıvermesidir; her tutam **عقيصة**’dır. Dedi: Kadın bazen başkasının saçından bir **عقيصة** edinir.

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: İmru’ul-Kays’ın sözünde **العِقاص**: **المَدَارِي**’dir. Dedi: **العَقْص** ve **الضَّفر** üç kuvvedir, iki kuvvedir. Dedi: Adam saçını iki **عقيصة** ve iki **ضفيرة** yapar da ikisini iki yanından salar.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **العِقاص** , **الرَّبَض** , **الحوِيّة** , **الحاوية** birdir; o da koyunun karnındaki **الدُّوَّارة**’dır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Keçiden **العَقْصاء**: boynuzları arkasından kulaklarının üzerine dolanmış olandır. **القَصماء**: dış boynuzu kırık olandır. **العَضْباء**: iç boynuzu kırık olandır; o da **المُشاش**’tır. **النَّصْباء**: iki boynuzu dik olan. Ebû Ubeyd dedi: Erkeklerden **العَقِص**: dar (cimri) pintidir. Ebû Amr dedi: Kumdan **العَقِص**: **العَقِد** gibidir. Asma‘î dedi: **المِعقَص**: okun ucu kırılır da kökü okta kalır; çıkarılır ve dövülür, ta ki uzatılır ve yerine geri döndürülür; fakat onun yerini tutmaz; çünkü inceltilmiş ve uzatılmıştır. Asma‘î dedi: İnsanlar **مَعاقص**’ın ne olduğunu bilmediler de **مَشاقص** dediler; geniş olmayan uçlar için. A‘şâ’dan okundu:
ولو كنتُم نبْلاً لكنتم معاقصا
Başkası onu “( **مشاقصا** )” diye rivayet etti.

Dedi: **وعقص أمره**; onu büktüğü, dolandırdığı zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: Cariyelerden **المِعقاص**: kötü huyludur. Dedi: **المِعقاص** kötü huyda nihayettir. Dedi: **المِعقاص**: boynuzu eğri koyundur.

( **النوادر** )’de: **أخذْتُه معاقصة ومقاعصة** denir; yani **مُعازَّةً** ve **مُغالبة**.

**قعص** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu: “(Kim Allah yolunda çıkar da **قَعْصاً** öldürülürse, dönüş yerini hak etmiştir).” Dedim: (sallallahu aleyhi ve sellem) murad etti ki, güzel dönüş yerini hak etmiştir; bu, Allah Teâlâ’nın sözüdür: “(ذَالِكَ وَإِنَّ لَهُ عِندَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ)” (ص: 25); sözü kısalttı.

Ebû Ubeyd dedi: **القَعْص**: adamın silahla veya başkasıyla vurulup, onu yerinden kıpırdatmadan önce bulunduğu yerde ölmesidir. Vuran onu **أقعصه**; **إقعاصاً**. Av da böyledir.

Saatin alametleri hakkında gelen başka bir hadiste dedi: “(İnsanlarda koyunların **قُعاص**’ı gibi bir ölüm olur).” Ebû Ubeyd dedi: **القُعاص**: koyunları tutan bir hastalıktır; onları ölünceye kadar bekletmez. Dedi: Bundan avda **الإقعاص** alınmıştır: atılır da bulunduğu yerde ölür.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِقعاص**: kendisinde **القُعاص** bulunan koyundur; o öldürücü bir hastalıktır.

Bazı bedevî dedi: **انقعص** ve **انقعف** ve **انغرفَ**; öldüğü zaman. Ondan malı **قَعصاً** aldım ve onu bana **وقعصتُه إياه**; yani onu zorla aldım.

Leys: **شاةٌ قَعوص**: sağanı vurur ve sütünü vermez. O **قعوصاً** değildi; hâlbuki **قَعِصتْ قَعَصاً**.

**قصع** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olunan bir hadiste: “(Bir deve üzerinde hutbe verdi; o da gevişini **تَقصَع** ediyordu).” Ebû Ubeyd dedi: **القَصْع**: bir şeyi bir şey üzerine bastırmandır; ta ki onu öldürür veya ezer. Dedi: Bundan **قَصْع القملة** (bitin ezilmesi). Çocuğa, gençliği yavaş olunca **قَصِيع** denilmesi de bundandır; murad ederler ki yaratılışı birbirine döndürülmüş, bir kısmı bir kısmına katılmıştır; uzamaz. Dedi: **قَصْع الجِرَّة**: çiğnemenin şiddeti ve dişlerin bir kısmını bir kısmına bastırmaktır.

Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **قُصَعة اليربوع** ve onun **قاصعاؤه**: bir çukur kazması, sonra kapısını toprağıyla kapatmasıdır. Ferazdak, Cerîr’i hicvederek dedi:
وإذا أخذتُ بقاصعائك لم تَجِدْ
أحداً يُعِينُك غيرَ من يتقصَّعُ
Der ki: Sen zayıflığında, sana yöneldiğimde, Yerbû‘ oğulları gibi olursun; sana ancak senin gibi zayıf yardım eder. Onları bununla benzetti; çünkü Cerîr’i kastetti; o da Yerbû‘ oğullarındandır.

Ebû’l-Heysem dedi: **القاصعاء** ve **القُصَعة**: yerbû‘un yuvasının ağzıdır; kazmaya ilk başladığı zamanki. Dedi: Bunun alınışı **القَصْع**’dandır; o da bir şeyi bir şeye bastırmaktır.

Ebû Ubeyd: Susayan, su ile hararetini **قَصَع** etti; onu yatıştırdığı zaman. Bundan Zü’r-Rumme’nin vahşi hayvanı vasfederek sözü:
فانصاعت الحُقْبُ لم تقصَعْ جرائرَها
وقد نَشَحْنَ فلا ريٌّ ولاهِيمُ

Ebû Sa‘îd ed-Darîr dedi: Devenin gevişi **قَصْع**’ı: onun içten yanağa doğru çıkışının düzgün olması; kesik olmaması ve az olmaması; bir kısmının bir kısmını takip etmesidir. Deve bunu ancak sakin, durgun olup yürümüyorken yapar; bir şeyden korkarsa gevişi keser. Dedi: Bunun aslı yerbû‘un **تقصيع**’indendir; o da yuvasının toprağını ve **قاصعاء**’sını dışarı çıkarmasıdır. Bu gevişi, deve onunla **دَسَعتْ** ettiği zaman, yerbû‘un **قاصعاء**’sından çıkardığı toprağa benzetti.

Ebû Zeyd dedi: Deve gevişiyle **قصعت**; **قَصْعاً**; o çiğnemedir; o da **الدّسْع**’dan sonradır. **الدسْع**: gevişi işkembesinden çekip çıkarmandır; sonra bunun ardından **القَصْع** gelir; ve çiğneme ve akıtma.

İbn Şümeyl dedi: Ekin **قصّع**; **تقصيعاً**; yerden çıktığı zaman. Dedi: Dalları olunca “**شعّبَ**” denir.

Başkası dedi: Kavmin ilki dağın geçidinden **قصَّع** etti; çıktıkları zaman. Ve **سيفٌ مِقْصَعٌ ومِقصَلٌ**: kesicidir.

Ebû Sa‘îd dedi: **القَصِيع**: değirmendir. Ve “çıban irinle **تقصَّع** etti” denir; ondan dolduğu zaman. **قَصَّع** da böyledir. “Onu **قصعتُه قصعاً** ve **قمعتُه قمعاً**” denir; bir mânâdadır. Adam evinde **قصَّع** etti; ona yapışıp ayrılmadığı zaman. İbnü’r-Rukayyât dedi:
إنِّي لأُخلي لها الفراشَ إذا
قَصَّع في حِضْنِ عِرْسِه الفَرِقُ
**القَصْعة**’nın çoğulu **قِصاع**.

**صعق** : Allah Teâlâ dedi: “(يُشْرِكُونَ وَنُفِخَ فِى الصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِى السَّمَاوَاتِ وَمَن فِى الاَرْضِ إِلاَّ مَن شَآءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ)” (الزُّمَر: 68). Onu burada ölüm diye tefsir ettiler. Allah Teâlâ’nın sözü: “(وَخَرَّ موسَى صَعِقًا)” (الأعرَاف: 143) mânâsı: baygın olarak. “(**صَعِقًا**)” (الأعرَاف: 143) hâl üzere nasbedilmiştir; “ölü olarak düştü” de denildi. “(فَلَمَّآ أَفَاقَ)” (الأعرَاف: 143) sözü baygınlığa delildir; çünkü bayılan ve aklı giden için “**أفاق** etti” denir. Allah, ölenler hakkında dedi: “(ثُمَّ بَعَثْنَاكُم مِّن بَعْدِ مَوْتِكُمْ)” (البَقَرَة: 56).

**الصَّاعقة** ve **الصَّعْقة**: işitenin bayıldığı veya öldüğü çığlıktır. Allah Teâlâ dedi: “(وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَن يَشَآءُ)” (الرّعد: 13); yani gök gürültüsünün sesleri. Ona **الصَّواقع** da denir; Ahtal’ın sözü bundandır:
كأنّما كانوا غراباً واقعا
فطار لمّا أبصَر الصواقعا
Rü’be dedi:
إذَا تتلاَّهنّ صلصالُ الصَّعَقْ
**الصَّعْق**’ı murad etti; onu ağırlaştırdı; o, onun anırmasının ve sesinin şiddetidir.

Allah Teâlâ dedi: “(فذرهم حتى يلاقوا يومهم الذي فيه يَصعقون)” ve “(**يُصْعَقُونَ**)” diye de okundu (الطور: 45): yani onları kıyamet gününe bırak; o vakit sûra üflenir de yaratılmışlar **يصعق** olur; yani ölürler.

Leys dedi: **الصَّعق**: sıcak ve başkası gibi şeylerden insana gelen baygınlık gibidir. “Çığlık onu **أصعقته**” denir: onu öldürdü. Ferrâ’ okudu:
أُحادَ ومَثْنَى أصعقتها صواهلُه
Yani onun sesi onları öldürdü. Şimşek ve gök gürültüsü bir insanı öldürdüğünde “ona **صاعقة** isabet etti” denir. Lebîd kardeşine mersiye olarak dedi:
فجّعنِي الرعدُ والصَّواعق بال
فارس يوم الكريهة النَّجُدِ
Ve denildi ki: **الصواعق** ile gök gürültüsünün sesini murad etti; buna Allah Teâlâ’nın sözü delâlet eder: “(يَجْعَلُونَ أَصْابِعَهُمْ فِى ءَاذَانِهِم مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ)” (البَقَرَة: 19); kulaklarını ancak gök gürültüsünün sesinin şiddetinden tıkarlar.

“**صَعِق**” ve “**صُعِق**” denir. Kim “**صَعِق**” derse “o **صَعِقٌ**’dır” der; kim “**صُعِق**” derse “o **مصعوق**’tur” der. “(**يَصعَقون**)” ve “(**يُصعَقون**)” diye okundu; “**صعقتْه الصاعقةُ**” ve “**أصعَقته**” denir.

**صقع** : Ebû Ubeyd: “Yer **صُقِعت** oldu” denir; ona kırağı isabet ettiği zaman.

Şimr, İbnü’l-A‘râbî’den: “Yer **صُقِعت** oldu ve biz **أُصقِعْنا** olduk; ve yer **صَقِعةٌ** ve **مصقوعة**.” Aynı şekilde “yer **ضُرِبت** oldu ve biz **أُضرِبْنا** olduk; ve **جُلِدت** oldu ve insanlar **أُجلِدَ** oldu.” Otlar **ضُرِبَ** oldu, **جُلِدَ** oldu, **صُقِعَ** oldu.

İbn Büzerc dedi: “Kırağı ağacı **أصقع** etti” denir; ağaç **صَقِعٌ** ve **مُصْقَع**’dır. Yer **صَقِعةً** ve **ضَرِبة** olarak sabahladı. “**الضريب** bitkiyi **أضْربَ** etti” denir; bitki **ضريبٌ** ve **مُضرَبٌ**’dır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Kuyu **صَقِعت**; **تَصقَع صَقَعاً**; çöktüğü zaman.

Ebû Ubeyd dedi: **الصِّقاع**: kadının başında bulunan bir bezdir; onunla **الخِمَار**’ı yağdan korur.

Başkası dedi: **الصِّقاع**: çadırın **صِقاع**’ıdır; o da bir ipin alınıp üstüne gerilmesi, gerginleştirilmesi ve iki ucunun çadırın iki yanından yere çakılmış iki kazığa bağlanmasıdır; bu, rüzgâr şiddetlendiğinde ve çadırların devrilmesinden korktuklarında olur.

Arapların şöyle dediğini işittim: “Evinizi **اصقعوا** edin; rüzgâr şiddetlendi.” Onu, anlattığım gibi iple **يَصعقونه** ederler.

**الصَّقيع**: horozun sesidir. “Horoz **صقَع يصقَع**” denir; öttüğü zaman.

Dedim: **الصِّقاع**: gemin **الحَكَمة** yerinde bulunan bir demirdir. Rabî‘a b. Makrûm ed-Dabbî dedi:
وخصمٍ يركب العَوصَاء طاطٍ
على المُثْلى غُناماه القِذاعُ
طَموحِ الرّأس كنتُ له لجاماً
يُخَيِّسُه ، له منه صِقاعُ

Ebû Ubeyd dedi: Başka bir yavruya alıştırıldığında devenin burnuna bağlanan bez için **الغِمامة** denir; gözlerine bağlanan şeye **الصِّقاع** denir. Şu okundu:
إذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً
شددت له الغمائم والصِّقاعا

“Onun nerede **صَقَع** ve **بَقَع** ettiğini bilmiyorum” denir; yani nereye gittiğini bilmiyorum; çoğu kez ancak nefy harfiyle konuşulur.

Ebû Zeyd dedi: **الصَّقَعيّ**: kırağıda doğan yavru devedir; o, doğumların en hayırlılarındandır. Çoban’ın beyti okundu:
خَراخر تُحسِب الصَّقعيَّ حتّى
يظلُّ يقُرُّه الراعي سِجالا
Dedi: **الخراخر**: sütü bol olanlardır; teki **خِرخِرٌ**. Yani süt çoğalır; çoban onu alır da kırbasına **سِجالاً سِجالاً** döker. Dedi: **الإحساب**: devirmedir.

Ebû Nasr dedi: **الصَّقعيّ**: doğumun ilki; bu, güneşin kuzu oğlakların başlarını **صَقْعاً** **تَصقَع** ettiği vakittir. Dedi: Arapların bir kısmı ona **الشمسيّ** ve **القيظِيّ** adını verir; sonra **الصَّفَريّ** **الصَّقعيّ**’den sonradır. Çoban’ın beyti okundu:

Ebû Hâtim dedi: Yanlarında bir eşek arısına Tâifli birinin “**الصَّقيع**” dediğini işittim.

**الصُّقْع**: yöredir; çoğulu **الأصقاع**. “Falan, şöyle şöyle bir **صُقْع**’a **صَقَع** etti” denir; yani onu kastetti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “Onun nerede **صَقَع** ve **بَقَع** ettiğini bilmiyorum.” Ve **الصَّقِع**: nerede olduğu bilinmeyen uzak gaiptir. Dedi: Bir adamın yalan söylediğini işittiğinde “**صَهٍ صاقعُ**” denir; yani sus, haktan sapmışsın. Dedi: **الصَّاقع**: her yönde **يَصقع** eden kimsedir.

“Onu dağlama ile **صقعتُه**” denir; başına veya yüzüne damgaladığın zaman. “Adam **صُقِع** **آمَّةً** oldu” denir; **آمَّة** yarasıyla yaralandığı zaman.

**وظليمٌ أصقعُ**: başı beyazlamış olandır. Ve **عُقَابٌ أصقع**; çoğulu **صُقْع**; başlarında beyazlık olduğu zaman. Zü’r-Rumme dedi:
من الزُّرق أو صُقْع كأنَّ رؤوسها
من القَهْزِ والقُوهيّ بيضُ المقانعِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّوقعة**: **البرقُع**’ın baş kısmıdır. Dedi: **البرقُع**’ın gözünün örtüsüne **الضَّرس** denir; ipine **الشَّبامان** denir. “**صَوقعَ الثريدةَ**” denir; onu yaydığı zaman. Dedi: “**صومعَها**” ve “**صعنَبَها**”; onu uzattığı zaman.

Ebû Zeyd: “Falan nerede **صَقَع** etti bilinmez” denir; yani nereye yöneldiği bilinmez. Şu okundu:
فللَّه صُعلوكٌ تشدَّد همُّه
عليه وفي الأرض العريضة مَصقَعُ
Der ki: yönelmiş.

Leys dedi: Attan **الأصقَع**: beyaz yelelidir.

Başkası dedi: **الأصقع** bir kuştur; o **الصُّفاريّة**’dir; Kutrub söyledi.

Ebû Hâtim dedi: **الصَّقْعاء**: rengi bulanık, küçük bir serçedir; başı sarıdır; **الزمِكَّى**’sı kısadır.

Ebû’l-Vâzi‘ dedi: **الصُّقعة**: siyah koyunun başının ortasında bir beyazlıktır; baştan yeri **الصَّوقعة**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والقاف وما يثلثهما)
(صقل) الصاد والقاف واللام أُصَيلٌ يدلُّ على تمليسِ شيء، ثم يقاس على ذلك. يقال صَقَلْتُ السَّيْفَ أَصقُله، وصائغ ذلك الصَّيقل. والصَّقِيل: السَّيف. ويقال: الفرسُ في صِقاله، أي صِوَانِهِ، وذلك إِذا أُحسنَ القيامُ عليه، كأنَّهُ يُصقَل صَقلاً ويُصنَع.
ومن الباب الصُّقل من الإنسان والفرس، وهو الجنْب، والجنب أشدُّ الأعضاء ملاسةً، فلذلك سمِّي صُقلاً، كأنَّه قد صُقِل. ويقال منه فرس صَقِلٌ، أي طويل الصُّقْلين.
(صقب) الصاد والقاف والباء لا يكاد يكون أصلاً؛ لأنَّ الصَّاد يكون مرَّةً فيه السين، والبابان متداخلان، مرّةً يقال بالسين ومرَّةً بالصاد، إِلاَّ أنَّه يدلُّ على القرب ومع الامتداد مع الدّقَّة.
فأمَّا القُرب فالصَّقَب. وجاء في الحديث:"الجار أحقُّ بِصَقَبِه"، يراد في الشُّفْعة. والصَّاقب: القريب. والرَّجُلان يتصاقبان في المحلّة، إِذا تقارَبا.
وأما الآخر فالصَّقْب: العمودُ يُعمَد به البيت، وجمعه صقوب. قال ذو الرُّمَّة:
* صَقْبانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([1]) *
وأما قولهم: صقبت الشيء، إِذا ضَربته فلا يكون إلاَّ على شيءٍ مُصْمَتٍ يابس. فممكنٌ أن يكونَ من الإِبدال، كأنه من صَقعته، فيكون الباء بدلاً من العين.
(صقر) الصاد والقاف والرَّاء أُصَيلٌ يدلُّ على وقع شيء بشدّة. من ذلك الصَّقْر. وهو ضربُكَ الصَّخرةَ بِمعولٍ، ويقال لِلمعْول الصَّاقُور. ويجوز أن يدخل فيه الهاء فيقال الصَّاقُورة.
والصَّقْر هذا الطائرُ، وسمِّي بذلك لأنه يَصقْـُر الصّيد صقراً بقُوّة. وصَقَرات الشَّمس: شدّة وقْعِها على الأرض. قال:
إِذا ذابت الشَّمسُ اتَّقى صَقَرانِها *** بأفنانِ مَربوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])وحكي عن العرب([3]): جاء فلان بالصُّقَر والبُقَر، إِذا جاء بالكذِب.
فهذا شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه. وكذلك الصَّاقورة في شعر أميّة بن أبي الصَّلت([4])  من الشاذّ. ويقال إِنَّها السَّماء الثالثة. وما أحسب ذلك من صحيح كلام العرب. وفي شعر أميَّةَ أشياءُ. فأما الدِّبْس وتسميتُهم إيّاهُ صَقْراً فهو من كلام أهل المدَر، وليس بذلك الخالِص من لغة العرب.
(صقع) الصاد والقاف والعين أصول ثلاثة: أَحدها وقْع شيءٍ على شيءٍ كالضَّرب ونحوه، والآخر صَوت، والثالث غِشْيانُ شيءٍ لشيء.
فالأوَّل: الصَّقْع وهو الضَّرْب بِبُسْط الكفِّ. يقال صَقعه صَقْعاً.
وأمَّا الصَّوت([5]) فقولهم صَقَع الدِّيك يصقَع. ومن الباب خطيب مِصْقعٌ، إِذا كان بليغاً، وكأنَّه سمِّي بذلك لجهارة صوته.
وأمَّا الأصل الثالث، في غِشيان الشَّيءِ الشيءَ، فالصِّقَاعِ، وهي الخرْقة التي تتغشَّاها المرأةُ في رأسها، تقي بها خِمارَها الدُّهنَ. والصَّقيع: البَرْد المحرِق للنَّبات فهذا يصلح في هذا، كأنَّه شيءٌ غَشَّى النَّبات فأحرَقه، ويصلح في باب الضَّرب.
ومن الباب العُقاب الصَّقْعاء: البيضاء الرّأس: كأنَّ البياضَ غشَّى رأسَها. ويقال الصِّقَاع البُرْقُع. والصِّقَاع: شيءٌ يشدُّ به أنفُ الناقة. قال القُطاميّ:
إِذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً *** شددتُ لـه الغمائمَ والصِّقاعا([6])ومنه الصَّقَع، مثل الغَشْي يأخذ الإنسانَ من الحرِّ، في قول سويد:
* يأخُذ *السَّائرَ فيها كالصَّقَعْ([7]) *
ومن الباب الصَّاقِعة، فممكن أن تُسمَّى بذلك لأنَّها تَغْشى. وممكن أن يكون من الضَّرْب. أما قولُ أوس:
يا بَا دُلَيْجَةَ من لِحَيٍّ مفرَدٍ *** صقِع من الأعداءِ في شَوَّالِ([8])فقال قومٌ: هذا الذي أصابه من الأعداء كالصَّاعقة. والصَّوقَعة: العِمامة؛ لأنَّها تُغَشِّي الرأس.
وما بقي من الباب فهو من الإِبدال؛ لأنَّ الصُّقْع النَّاحية. والأصل، فيما ذكر الخليل، السِّين كأنه في الأصل سقع. ويكون من هذا الباب قولهم: ما أدري أين صقَع، أي ذهب، والمعنى إلى أيِّ صقْعٍ ذهبَ. وقال في قول أوسٍ "صقع من الأعداء" هو المُتَنَحِّي الصُّقع.
 --------------ـــــ
([1]) صدره كما في ديوان ذي الرمة 28 والحيوان (4: 312): * كأن رجليه مسماكان من عشر *.
([2]) البيت لذي الرمة، وقد سبق بتخريجه في (ذوب).
([3]) بدله في المجمل: "قال ابن دريد". انظر الجمهرة (2: 357).
([4]) هي في قول أمية في ديوانه 24:
لمصفدين عليهم صاقورة  *** صماء ثالثة تماع وتجمد
 ([5]) في الأصل: "الصقع"، تحريف.
([6]) ديوان القطامي 45 واللسان (صقع).
([7]) صدره كما في المفضليات (1: 191). واللسان (صقع): * في حرور ينضج اللحم بها *.
([8]) في ديوان أوس بن حجر 23 واللسان (صقع): "أأبا دليجة". ورواية المقاييس هذه بحذف همزة الأب، كما جاء في قوله:
يا با المغيرة والدنيا مغيرة *** وإن من غرت الدنيا لمغرور
 ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**القاف** وما يثلثهما)
(**صقل**) **الصاد** ve**القاف** ve**اللام**; bir aslî köktür, bir şeyin düzleştirilmesine delâlet eder; sonra bunun üzerine kıyas edilir. Denir: Kılıcı parlatıp düzleştirdim: **صَقَلْتُ السَّيْفَ أَصقُله**; bunun sanatkârı **الصَّيقل**’dir. **الصَّقِيل**: kılıçtır. Ve denir: At, **صِقاله**’sindedir; yani **صِوَانِهِ**’dedir; bu, ona iyi bakıldığı zaman olur; sanki o, bir parlatma ile parlatılır ve yapılır.
Ve bu babdandır: insanda ve atta **الصُّقل**; o, yan (böğür)dur. Yan, uzuvların en pürüzsüzüdür; bu sebeple ona **صُقلاً** adı verilmiştir; sanki o parlatılmıştır. Ve denir: **فرس صَقِلٌ**; yani iki **الصُّقْل**’ü uzun.

(**صقب**) **الصاد** ve**القاف** ve**الباء** neredeyse aslî bir kök olmaz; çünkü **الصَّاد** onda bir defa **السين** olur; iki bab iç içe girmiştir: bir defa **السين** ile denir, bir defa **الصاد** ile; ancak o, incelikle beraber uzama ile birlikte yakınlığa delâlet eder.
Yakınlık ise **الصَّقَب**’dir. Hadiste gelmiştir: “**الجار أحقُّ بِصَقَبِه**”; şuf‘ada murad edilir. **الصَّاقب**: yakın olandır. İki adam mahallede **يتصاقبان**; yani birbirlerine yaklaşırlar.
Diğeri ise **الصَّقْب**’dir: evin onunla dikildiği direk; çoğulu **صقوب**. ذو الرُّمَّة dedi ki:
* **صَقْبانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ**([1]) *
Onların “**صقبت الشيء**” sözlerine gelince; onu vurduğun zaman (denir); ancak katı, kuru bir şey üzerinde olur. O hâlde, ibdâlden olması mümkündür; sanki **صَقعته**’dendir; böylece **الباء**, **العين**’den bedel olur.

(**صقر**) **الصاد** ve**القاف** ve**الرَّاء**; bir aslî köktür, bir şeyin şiddetle bir şey üzerine düşmesine delâlet eder. Bundan: **الصَّقْر**. O, kayayı kazma ile vurmandır; kazmaya **الصَّاقُور** denir. Ona **الهاء**’nın girmesi câizdir; böylece **الصَّاقُورة** denir.
Ve **الصَّقْر**: bu kuştur; ona bu ad verilmiştir; çünkü o, avı kuvvetle **صقراً** olarak **يَصقْـُر** eder. **صَقَرات الشَّمس**: onun yer üzerine vuruşunun şiddetidir. Dedi ki:
إِذا ذابت الشَّمسُ اتَّقى صَقَرانِها *** بأفنانِ مَربوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])وحكي عن العرب([3]): “Falanca **بالصُّقَر والبُقَر** ile geldi”; yalan ile geldiği zaman (denir).
Bu ise, zikrettiğimiz aslî kökten şâzdır. Umeyye b. Ebî’s-Salt’ın şiirindeki **الصَّاقورة** da([4]) şâzdandır. Denir ki o, üçüncü göktür. Ben bunu Arapların sahih sözünden saymıyorum. Umeyye’nin şiirinde şeyler vardır. **الدِّبْس**’e gelince ve onların ona **صَقْراً** adını vermeleri; bu, şehir ehlinin sözündendir; Arap dilinin o hâlis olanından değildir.

(**صقع**) **الصاد** ve**القاف** ve**العين**; üç aslî köktür: birincisi, vurma ve benzeri gibi bir şeyin bir şey üzerine düşmesi; ikincisi, ses; üçüncüsü, bir şeyin bir şeyi örtüp kaplamasıdır.
Birincisi: **الصَّقْع**; avuç içinin düz kısmı ile vurmaktır. Denir: onu **صَقعه صَقْعاً**.
Sese gelince([5]): onların “horoz **صَقَع** eder, **يصقَع** eder” sözüdür. Ve bu babdandır: **خطيب مِصْقعٌ**; fasih olduğu zaman; sanki o, sesinin gürlüğü sebebiyle böyle adlandırılmıştır.
Üçüncü aslî köke gelince; yani bir şeyin bir şeyi örtüp kaplamasında: **الصِّقَاعِ**; o, kadının başında üzerine büründüğü bez parçasıdır; onunla, **خِمار**’ını yağdan korur. **الصَّقيع**: bitkiyi yakan soğuktur; bu, bunda uygun olur; sanki o, bitkiyi örten bir şeydir de onu yakmıştır; ve vurma babında da uygun olur.
Ve bu babdandır: **العُقاب الصَّقْعاء**: başı beyaz olan; sanki beyazlık onun başını kaplamıştır. Ve denir: **الصِّقَاع** **البُرْقُع**’dır. Ve **الصِّقَاع**: devenin burnunun onunla bağlandığı bir şeydir. القُطاميّ dedi ki:
إِذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً *** شددتُ لـه الغمائمَ والصِّقاعا([6])Ve ondan: **الصَّقَع**; insanı sıcaktan tutan baygınlık gibi; Süveyd’in sözünde:
* يأخُذ *السَّائرَ فيها كالصَّقَعْ([7]) *
Ve bu babdandır: **الصَّاقِعة**; ona, örttüğü için böyle ad verilmesi mümkündür. Ve vurma’dan olması da mümkündür. Evs’in sözüne gelince:
يا بَا دُلَيْجَةَ من لِحَيٍّ مفرَدٍ *** صقِع من الأعداءِ في شَوَّالِ([8])Bir kavim dedi ki: ona düşmanlardan isabet eden şey, yıldırım gibidir. **الصَّوقَعة**: sarıktır; çünkü o, başı örter.
Babdan kalan ise ibdâldendir; çünkü **الصُّقْع** yöredir. Asıl, Halîl’in zikrettiğine göre, **السين**’dir; sanki asılda **سقع**’dır. Ve bu babdan olur onların “**ما أدري أين صقَع**” sözleri; yani gitti; mânâ: hangi **صقْعٍ**a gitti. Ve Evs’in “**صقع من الأعداء**” sözünde dedi ki: o, **الصُّقع**’dan uzaklaşan kimsedir.
--------------ـــــ
([1]) صدره كما في ديوان ذي الرمة 28 والحيوان (4: 312): * كأن رجليه مسماكان من عشر *.
([2]) البيت لذي الرمة، وقد سبق بتخريجه في (ذوب).
([3]) بدله في المجمل: "قال ابن دريد". انظر الجمهرة (2: 357).
([4]) هي في قول أمية في ديوانه 24:
لمصفدين عليهم صاقورة  *** صماء ثالثة تماع وتجمد
([5]) في الأصل: "الصقع"، تحريف.
([6]) ديوان القطامي 45 واللسان (صقع).
([7]) صدره كما في المفضليات (1: 191). واللسان (صقع): * في حرور ينضج اللحم بها *.
([8]) في ديوان أوس بن حجر 23 واللسان (صقع): "أأبا دليجة". ورواية المقاييس هذه بحذف همزة الأب، كما جاء في قوله:
يا با المغيرة والدنيا مغيرة *** وإن من غرت الدنيا لمغرور

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ق ع
ما في ذلك الصُّقْعِ وفي تلك الأصقاع مثل فلان وهو الناحية‏.‏
وما أدري أين صقع‏:‏ إلى أي صقع ذهب‏.‏
وصقع الديك‏.‏
وخطيب مصقع وخطباء مصاقع‏.‏
وصقع رأسه‏:‏ ضربه ببسط كفه‏.‏
وصقع الرجل آفة‏.‏
وعقاب صقعاء‏:‏ في رأسها بياض‏.‏
قال‏:‏ خدارية صقعاء لثق ريشها بطخفة يوم ذو أهاضيب ماطر وحس الزرع الصقيع‏.‏
وإصبعه تدور بين الصومعة والصوقعة وهي وقبة الثريد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ صقع بضرطة صلبة‏.‏

##### Türkçe

ص ق ع
O **الصُّقْعِ**’da ve o **الأصقاع**’da falan gibi kimse yoktur; o, yöndür.
Ve bilmem neresi **صقع**: hangi **صقع**’a gitti.
Ve horoz **صقع**.
Ve **مصقع** hatip ve **مصاقع** hatipler.
Ve **صقع** onun başını: avucunun içiyle vurdu.
Ve adamı **صقع** bir âfet.
Ve **صقعاء** kartal: başında beyazlık vardır.
Dedi: **خدارية صقعاء**; tüyü, püsküllü bir günde bir **طخفة** ile yapıştı; yağmurlu; ve ekini **الصقيع** yokladı.
Ve onun parmağı, **الصومعة** ile **الصوقعة** arasında döner; ve o, tirid çukurudur.
Ve mecazdan: katı bir yellenmeyle **صقع**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

صَقَعَه يَصْقَعُه صَقْعاً: ضربه بِبَسْطِ كفِّه. وصَقَع رأْسَه: علاه بأَيِّ شيءٍ كان؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
وعَمْرُو بنُ هَمّامٍ صَقَعْنا جَبينَه
بشَنْعاءَ، تَنْهَى نَخْوَةَ المُتَظَلِّمِ
المُتَظَلِّمُ هنا: الظالِمُ. وفي الحديث: من زَنَى مِنَ امْبِكْر فاصْقَعُوه مائة أَي اضربوه، هو من ذلك؛ وقوله مِنَ امْبِكْر لغة أَهل اليمن يُبْدلُون لام التعريف ميماً؛ ومنه الحديث أَيضاً: أَن مُنْقِذاً صُقِعَ آمّةً في الجاهلية أَي شُجَّ شَجَّةً بلغَتْ أُمَّ رأْسِه. وصُقِعَ الرجل آمّةً: وهي التي تبلُغ أُمَّ الدِّماغِ، وقد يُسْتَعارُ ذلك للظهر؛ قال في صفة السيوف:
إِذا اسْتُعِيرَتْ مِنْ جُفُونِ الأَغْماد،
فَقَأْنَ بالصَّقْعِ يَرابِيعَ الصَّاد
أَراد الصيد. وقيل: الصَّقْعُ ضربُ الشيء اليابس المُصْمَتِ بمثله كالحجر بالحجر ونحوه، وقيل: الصَّقْعُ الضربُ على كل شيء يابس؛ قال العجاج:صَقْعاً إِذا صابَ اليَآفِيخَ احْتَقَرْ
وصُقِعَ الرجل: كصُعِقَ، والصاقِعةُ كالصاعِقةِ؛ حكاه يعقوب؛ وأَنشد: يَحْكُونَ، بالمَصْقُولةِ القَواطِعِ،
تَشقُّقَ البَرْقِ عنِ الصَّواقِعِ
ويقال: صَقَعَتْه الصاقِعةُ. قال الفراء: تميم تقول صاقِعةٌ في صاعِقةٍ؛ وأَنشد لابن أَحمر:
أَلم تَرَ أَنَّ المجرمينَ أَصابَهُم
صَواقِعُ، لا بلْ هُنَّ فوقَ الصَّواقِعِ؟
والصقِيعُ: الجلِيدُ؛ قال:
وأَدْرَكَه حُسامٌ كالصَّقِيعِ
وقال:
تَرَى الشَّيبَ، في رأْسِ الفرَزْدَقِ، قد عَلا
لهازِمَ قِرْدٍ رَنَّحَتْه الصَّواقِعُ
وقال الأَخطل:
كأَنَّما كانوا غُراباً واقِعا،
فَطارَ لَمّا أَبْصَرَ الصَّواقِعا
والصقِيعُ: الذي يَسْقُطُ من السماء بالليل شَبيهٌ بالثلج. وصُقِعَتِ الأَرض وأُصْقِعَتْ فهي مصقوعةٌ: أَصابَها الصقِيعُ. ابن الأَعرابي: صُقِعَتِ الأَرضُ وأُصْقِعْنا، وأَرضٌ صَقِعةٌ ومَصْقوعةٌ، وكذلك ضُرِبَتِ الأَرضُوأُضْرِبْنا وجُلِدَت وأُجْلِدَ الناسُ، وقد ضُرِبَ البَقْلُ وجُلِدَ وصُقِعَ، ويقال: أَصْقَعَ الصقِيعُ الشجرَ، والشجرُ صَقِعٌ ومُصْقَعٌ. وأَصبحتِ الأَرضُ صَقِعةً وضَرِبةً.
والصَقَعُ: الضلالُ والهلاكُ.
والصِّقِعُ: الغائبُ البعيدُ الذي لا يُدْرَى أَين هو، وقيل: الذي قد ذهَب فنزل وحده؛ وقوْلُ أَوْس أَنشده ابن الأَعرابي:
أَأَبا دُلَيْجةَ، مَنْ لِحَيٍّ مُفْرَدٍ،
صَقِعٍ من الأَعْداءِ في شَوّالِ؟
صَقِع: مُتَنَحٍّ بعِيد من الأَعداء، وذلك أَن الرجل كان إِذا اشتدَّ عليه الشتاء تَنَحَّى لئلا ينزل به ضيف. وقوله في شوّال يعني أَن البَرْد كان في شوّال حين تنحى هذا المُتَنَحِّي. والأَعداءُ: الضَّيفانُ الغُرَباءُ.
وقد صَقِعَ أَي عَدَلَ عن الطريق. والصاقِعُ: الذي يَصْقَعُ في كل النواحي.
وصَوْقَعةُ الثرِيد: وَقْبَتُه، وقيل: أَعلاه. وصَقَعَ الثرِيدَ يَصْقَعُه صَقْعاً: أَكَله من صَوْقَعتِه؛ وصنع رجل لأَعرابيّ ثريدة يأْكلُها ثم قال: لا تَصْقَعْها ولا تَشْرِمْها ولا تَقْعَرْها، قال: فمن أَين آكُل لاأَبا لَك تَشْرِمْها تَخْرِقْها، وتَقْعَرْها تأْكل من أَسْفَلها. وصَوْقَعَ الثريدةَ إِذا سطَحَها، قال: وصَوْمَعَها وصَعْنَبَها إِذا طَوَّلها.
والصَّوْقَعةُ: ما نَتَأَ من أَعلى رأْسِ الإِنسانِ والجبل. والصَّوْقَعَةُ: ما بقي الرأْسَ من العِمامةِ والخِمارِ والرِّداءِ. والصَّوْقَعةُ: خِرْقةٌ تُقْعَدُ في رَأْسِ الهَوّدَجِ يُصَفِّقُها الريحُ. والصَّوْقَعةُ والصِّقاعُ، جميعاً: خِرْقة تكون على رأْس المرأَة تُوَقِّي بها الخِمار من الدُّهْنِ، وربما قيل للبرقع صِقاعٌ. والصَّوْقَعةُ من لبُرْقُع: رأْسُه، ويقال لِكَفِّ عَيْنِ البُرْقُع الضِّرْسُ ولِخَيْطَيْه لشِّبامانِ.والصِّقاعُ: الذي يَلي رأْسَ الفَرَسِ دون البُرْقُعِ الأَكبر. والصِّقاعُ: ما يُشَدُّ به أَنف الناقة إِذا أَرادوا أَن تَرْأَمَ ولدها أَو ولد غيرها؛ قال القطامي:
إِذا رَأْسٌ رَأيْتُ به طِماحاً،
شَدَدْت له الغَمائِمَ والصِّقاعا
قال أَبو عبيد: يقال للخرقة التي تُشَدُّ بها الناقةُ إِذا ظُئِرَتِ الغِمامةُ، والتي يُشَدُّ بها عيناها الصِّقاعُ، وقد ذكر ذلك في ترجمة درج. والصِّقاعُ: صِقاعُ الخِباءِ، وهو أَن يُؤْخَذ حَبْل فيُمدّ على أَعلاه ويُوَتَّرَ ويُشدَّ طرَفاه إِلى وَتِدَيْنِ رُزّا في الأَرض، وذلك إِذا اشتدَّت الريح فخافوا تَقَوُّضَ الخِباء. والعرب تقول: اصْقَعُوا بيتكم فقد عَصَفتِ الريحُ، فَيَصْقَعُونه بالحبْل كما وصفته. والصِّقاعُ: حديدة تكون في موضع الحكَمَةِ من اللِّجامِ؛ قال ربيعة ابن مقروم الضَّبِّي: وخَصْمٍ يَرْكَبُ العَوْصاءَ طاطٍ
عن المُثْلَى، غُناماهُ القِذاعُ
طَمُوحِ الرأْسِ كُنْتُ له لِجاماً،
يُخَيِّسُه له منه صِقاعُ
ويقال: صَقَعْتُه بِكَيٍّ أَي وسَمْتُه على رأْسه أَو وجهه. والأَصْقَعُ من الطير والخيل وغيرهما: ما كان على رأْسه بياض؛ قال: كأَنَّها، حِينَ فاضَ الماءُ واحْتَفَلَتْ
صَقْعاءُ، لاحَ لها بالقَفْرَةِ الذِّيبُ
يعني العُقابَ. وعُقابٌ أَصْقَعُ إِذا كان في رأْسِه بياض؛ قال ذو الرمة:من الزُّرْقِ أَو صُقْعٍ كأَنَّ رُؤُوسَها،
من القِهْزِ والقُوهِيِّ، بِيضُ المَقانِعِ
وظليم أَصْقَعُ: قد ابْيَضَّ رأْسُه. ونعامة صَقْعاءُ: في وسط رأْسها بياض على أَيّةِ حالاتِها كانت. والأَصْقَعُ: طائر كالعُصْفور في ريشه ورأْسه بياض، وقيل: هو كالعصفور في ريشه خُضْرةٌ ورأْسه أَبيض، يكون بِقُرْبِ الماءِ، إِن شِئت كسَّرته تكسيرَ الأَسماء لأَنه صفة غابة، وإِن شئت كسرته على الصفة لأَنها أَصله، وقيل: الأَصْقَعُ طائر وهو الصُّفارِيّةُ؛ قاله قطرب.وقال أَبو حاتم: الصَّقْعاءُ دُخَّلةٌ كَدْراءُ اللَّوْنِ صغيرة رأْسها أَصفر قصيرةُ الزِّمِكَّى. أَبو الوازع: الصُّقْعَةُ بياض في وسط رأْس الشاة السوداء ومَوْضِعُها من الرأْس الصَّوْقَعةُ. وصَقَعْتُه: ضربته على صَوْقَعَتِه؛ قال رؤبة:
بالمَشْرَفِيَّاتِ وطَعْنٍ وَخْزِ،
والصَّقْعِ من خابِطَةٍ وجُرْزِ
وفرسٌ أَصقَعُ: أَبيضُ أَعلى الرأْسِ. والأَصْقَعُ من الفرس: ناصِيَتُه، وقيل: ناصيته البيضاء.
والصَّقْعُ: رَفْعُ الصوْتِ. وصَقَعَ بصوته يَصْقَعُ صَقْعاً وصُقاعاً: رفَعه. وصَقْعُ الدِّيكِ: صوْتُه، والصقِيعُ أَيضاً صوتُه. وقد صَقَعَ الدِّيكُ يَصْقَعُ أَي صاح.
والصُّقْعُ: ناحيةُ الأَرضِ والبيت. وصُقْعُ الرَّكِيّةِ: ما حَوْلَها وتحتها من نواحيها، والجمع أَصْقاعٌ؛ وقوله:
قُبِّحْتِ من سالِفةٍ ومن صُدُغْ،
كأَنَّها كُشْيَةُ ضَبٍّ في صُقُعْ
إِنما معناه في ناحية، وجمع بين العين والغين لتقارب مخرجيهما، وبعضهم يرويه في صُقُغ، بالغين؛ قال ابن سيده: فلا أَدْرِي أَهو هَرَبٌ من الإِكْفاءِ أَم الغين في صُقُغ وضع، وزعم يونس أَن أَبا عمرو بن العلاء رواه كذلك وقال، أَعني أَبا عمرو: لولا ذلك لم أَروِها، قال ابن جني: فإِذا كان الأَمر على ما رواه أَبو عمرو فالحال ناطقة بأَن في صُقع لغتين: العين والغين جميعاً، وأَن يكون إِبدال الحرف للحرف. وفلان من أَهل هذا الصُّقْعِ أَي من أَهل هذه الناحية.
وخَطِيبٌ مِصْقَعٌ: بَلِيغٌ؛ قال قيس بن عاصم:
خُطَباءُ حِينَ يَقُومُ قائِلُنا،
بِيضُ الوُجُوهِ، مَصاقِعٌ لُسن
قيل: هو من رَفْعِ الصَّوْتِ، وقيل: يذهب في كل صُقْعٍ من الكلام أَي ناحية، وهو للفارسي. ابن الأَعرابي: الصَّقْعُ البلاغة في الكلام والوُقُوعُ على المعاني. والصَّقْعُ: رَفْعُ الصَّوْتِ؛ قال الفرزدق: وعُطارِدٌ وأَبوه مِنْهم حاجِبٌ،
والشَّيْخُ ناجِيةُ الخِضَمُّ المِصْقَعُ
وفي حديث حذيفة بن أُسَيْدٍ: شَرُّ الناسِ في الفِتْنةِ الخطيبُ المِصْقَعُ أَي البلِيغُ الماهِرُ في خطبته الداعي إِلى الفِتَن الذي يُحرِّضُ الناس عليها، وهو مِفْعَلٌ من الصَّقْعِ رَفْعِ الصَّوْتِ ومُتابَعَتِه، ومِفْعَلٌ من أَبنية المبالغة.
والعرب تقول: صَهْ صاقِعُ تَقوله للرجل تَسْمَعُه يَكْذِبُ أَي اسكُتْ يا كَذَّابُ فقد ضَلَلْتَ عن الحقِّ. والصاقِعُ: الكَذَّابُ. وصَقَع في كل النَّواحِي يَصْقَعُ: ذَهَبَ؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: وعَلِمْتُ أَني إِنْ أُخِذْتُ بِحِيلَةٍ،
نَهِشَتْ يَدايَ إِلى وَجَى لَمْ يَصْقَعِ
(* قوله«نهشت يداي إِلى وجى كذا بالأصل ولعله بهشت.)
هو من هذا أَي لم يذهب عن طريق الكلام. ويقال: ما أَدْرِي أَين صَقَعَ وبَقَعَ أَي ما أَدْرِي أَينَ ذَهَبَ، قَلَّما يُتكلم به إِلاَّ بحرف النفي. وما أَدري أَين صَقَعَ أَي ما أَدري أَين توجه؛ قال: و صُعْلُوكٌ تَشَدَّدَ هَمُّه
عليه، وفي الأَرض العَرِيضةِ مَصْقَعُ
أَي مُتَوَجَّه. وصَقَعَ فلانٌ نحو صُقْعِ كذا وكذا أَي قَصَدَه. وصَقِعَتِ الرَّكيَّةُ تَصْقَعُ صَقَعاً: انهارت كصَعِقَتْ. والصَّقَعُ: القَزَعُ في الرأْس، وقيل: هو ذَهابُ الشعر، وكل صاد وسين تجيءُ قبل القاف فللعرب فيها لغتان: منهم من يجعلها سيناً، ومنهم من يجعلها صاداً، لا يبالون متصلة كانت بالقاف أَو منفصلة، بعد أَن تكونا في كلمة واحدة، إِلاَّ أَنَّ الصاد في بعض أَحْسَنُ والسين في بعض أَحسن.
والصَّقَعِيُّ: الذي يُولَدُ في الصَّفَرِيَّة. ابن دريد: الصَّقَعِيُّ الحُوار الذي يُنْتَجُ في الصَّقِيعِ وهو من خير النِّتاجِ؛ قال الراعي: خَراخِرُ تُحْسِبُ الصَّقَعِيَّ، حتى
يَظَلّ يَقُرّه الرَّاعِي سِجالا
الخَراخِرُ: الغَزِيراتُ، الواحِدةُ خِرْخِرةٌ، يعني أَنَّ اللبن يكثر حتى يأْخذه الراعي فيصبه في سقائه سجالاً سجالاً. قال: والإِحْسابُ الإِكْفاءُ. وقال أَبو نصر: الصَّقَعِيُّ أَوَّلُ النِّتاج، وذلك حين تَصْقَعُ الشمسُ فيه رؤُوسَ البَهْمِ صَقْعاً، قال: وبعض العرب تسميه الشَّمْسِيّ والقَيْظِيَّ ثم الصَّفَرِيُّ بعد الصَّقَعِيّ، وأَنشد بيت الراعي. قال أَبو حاتم: سمعت طائِفِيّاً يقول لِزُنْبُورٍ عندهم: الصقيعُ والصَّقِعُ كالغَمِّ يأْخذ بالنفْس من شدَّة الحر؛ قال سويد بن أَبي كاهل: في حُرُورٍ يَنْضَجُ اللحمُ بها،
يأْخُذُ السائِرَ فيها كالصَّقَعْ
والصَّقْعاءُ: الشمس. قالت ابنة أَبي الأَسود الدُّؤَليّ لأَبيها في يوم شديد الحر: يا أَبت ما أَشدُّ الحر؛ قال: إِذا كانت الصَّقْعاءُ من فوْقِكِ والرَّمْضاءُ من تحتِك، فقالت: أَرَدْتُ أَن الحرَّ شديدٌ، قال: فقولي ما أَشدَّ الحر فحينئذ وضع باب التعجب.

##### Türkçe

**صَقَعَه** **يَصْقَعُه** **صَقْعاً**: Elinin ayasını açarak ona vurdu. Ve **صَقَع** başını: her ne ile olursa olsun onu üstten vurdu; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

Ve ‘Amr b. Hemmâm’ın alnına vurduk
çirkin bir şeyle; mazlumluk taslayan(ın) kibirlenmesini engeller

Buradaki **المُتَظَلِّمُ**: zalimdir. Ve hadiste: “Kim **مِنَ امْبِكْر**’den zina ederse onu yüz (defa) **فاصْقَعُوه**” yani onu dövün; bu ondandır; ve “**مِنَ امْبِكْر**” sözü Yemen ehlinin dilidir; **لام**-ı tarif’i **ميماً** ile değiştirirler; ve ondan hadiste de: “Münqiz cahiliyede **صُقِعَ آمّةً**” yani başının anasına ulaşan bir yarıkla yarıldı. Ve adam **صُقِعَ آمّةً**: o, beynin anasına ulaşandır; ve bu sırt için de mecazen kullanılabilir; kılıçların vasfında dedi ki:

Kınların gözkapaklarından ödünç alındığında,
**بالصَّقْعِ** ile avın yer tavşanlarını yardılar

Avı kastetti. Ve denildi: **الصَّقْعُ** kuru, katı (ses çıkarmayan) şeyin benzeriyle vurulmasıdır; taşın taşla (vurulması) ve benzeri gibi. Ve denildi: **الصَّقْعُ** her kuru şey üzerine vuruştur; el-‘Accâc dedi:

**صَقْعاً**; bıngıldağa isabet ettiğinde küçümsedi

Ve **صُقِعَ** adam: **كصُعِقَ** gibi; ve **الصاقِعةُ** **كالصاعِقةِ** gibidir; bunu Ya‘kūb nakletti; ve inşad etti:

Parlatılmış kesicilerle,
şimşeğin **الصَّواقِعِ**’den (yıldırımlardan) yarılışını taklit ederler

Ve denilir: **صَقَعَتْه الصاقِعةُ**. el-Ferrâ dedi: Temîm, **صاعِقةٍ** yerine **صاقِعةٌ** der; ve İbn Ahmer’den inşad etti:

Görmedin mi ki suçlulara isabet etti
**صَواقِعُ**; hayır, onlar **الصَّواقِعِ**’in üstündedir

Ve **الصقِيعُ**: buz; dedi ki:

Ona bir kılıç, **كالصَّقِيعِ** gibi yetişti

Ve dedi ki:

Ferazdak’ın başında ak saçın yükseldiğini görürsün;
maymunun çenesini kıran (şey) için, onu **الصَّواقِعُ** salladı

Ve el-Ahtal dedi:

Sanki onlar konmuş bir karga idi,
**الصَّواقِعا**’yı görünce uçtu

Ve **الصقِيعُ**: geceleyin gökten düşen, kara benzeyen (şey)dir.

Ve yer **صُقِعَتِ** ve **أُصْقِعَتْ**; o hâlde o **مصقوعةٌ**’dur: ona **الصقِيعُ** isabet etti. İbnü’l-A‘râbî: yer **صُقِعَتِ** ve biz **أُصْقِعْنا**; ve **أَرضٌ صَقِعةٌ** ve **مَصْقوعةٌ**; aynı şekilde yer **ضُرِبَتِ** ve biz **أُضْرِبْنا**; ve **جُلِدَت** ve insanlar **أُجْلِدَ**; ve **البَقْلُ** **ضُرِبَ** ve **جُلِدَ** ve **صُقِعَ** olmuştur; ve denilir: **أَصْقَعَ الصقِيعُ الشجرَ**; ve ağaç **صَقِعٌ** ve **مُصْقَعٌ**’dır. Ve yer **صَقِعةً** ve **ضَرِبةً** olarak sabahladı.

Ve **الصَقَعُ**: sapıklık ve helâk.

Ve **الصِّقِعُ**: nerede olduğu bilinmeyen, uzak kayıp; ve denildi: gidip tek başına inen (kimse)dir; ve Evs’in sözü, İbnü’l-A‘râbî onu inşad etti:

Ey Ebâ Duleyce, tek bir kabile için kim var,
düşmanlardan **صَقِعٍ** (olan) için Şevvâl’de?

**صَقِع**: düşmanlardan uzaklaşmış, uzak (kimse); bu, adamın kış ona şiddetli geldiğinde, kendisine misafir inmesin diye uzaklaşması sebebiyledir. Ve “Şevvâl’de” sözü: bu uzaklaşanın uzaklaştığı sırada soğuğun Şevvâl’de olduğunu kasteder. Ve **الأَعداءُ**: yabancı iki misafirdir.

Ve **صَقِعَ**: yoldan saptı, yani yoldan döndü. Ve **الصاقِعُ**: her yönde **يَصْقَعُ** (giden)dir.

Ve **صَوْقَعةُ الثرِيد**: onun çukuru; ve denildi: onun üstü. Ve **صَقَعَ الثرِيدَ** **يَصْقَعُه** **صَقْعاً**: onu **صَوْقَعتِه**’nden yedi; bir adam bir bedevîye bir **ثريدة** yaptı, onu yiyordu; sonra dedi: “Onu **لا تَصْقَعْها** ve **لا تَشْرِمْها** ve **لا تَقْعَرْها**”; dedi: “Öyleyse nereden yiyeyim, babasız kalasın; **تَشْرِمْها** onu delersin; ve **تَقْعَرْها** onu altından yersin.”

Ve **صَوْقَعَ الثريدةَ**: onu yaydığında/düzlediğinde; dedi ki: ve **صَوْمَعَها** ve **صَعْنَبَها**: onu uzattığında.

Ve **الصَّوْقَعةُ**: insanın ve dağın başının üstünden kabaran şey.

Ve **الصَّوْقَعَةُ**: sarığın, başörtüsünün ve ridânın baştan artan kısmı. Ve **الصَّوْقَعةُ**: hevdicin başına oturtulan bir bez parçasıdır; rüzgâr onu çırpar. Ve **الصَّوْقَعةُ** ve **الصِّقاعُ**, ikisi birlikte: kadının başında bulunan, başörtüsünü yağdan koruduğu bir bez parçasıdır; bazen **البرقع**’a **صِقاعٌ** denir. Ve **الصَّوْقَعةُ** (burqu‘dan): onun başıdır; ve **لِكَفِّ عَيْنِ البُرْقُع**’a **الضِّرْسُ** denir; ve iki ipine **لشِّبامانِ** denir. Ve **الصِّقاعُ**: atın başına bitişik olan, büyük **البُرْقُعِ**’dan aşağıda olan (kısım)dır.

Ve **الصِّقاعُ**: deveyi yavrusunu yahut başka bir yavruyu benimsemeye yöneltmek istediklerinde, onun burnunu bağladıkları şeydir; el-Kutâmî dedi:

Bir baş gördüğümde onda bir diklenme (olsa),
ona **الغَمائِمَ**’i ve **الصِّقاعا**’yı bağladım

Ebû ‘Ubeyd dedi: Deveye sütanne yapıldığında onunla bağlanan bez parçasına **الغِمامةُ** denir; gözlerini bağladıkları şeye **الصِّقاعُ** denir; bunu “درج” tercümesinde zikretmiştir.

Ve **الصِّقاعُ**: çadırın **صِقاعُ**’ı; o da, bir ipin alınıp üstüne uzatılması, gerilmesi ve iki ucunun yere çakılmış iki kazığa bağlanmasıdır; bu, rüzgâr şiddetlendiğinde ve çadırın yıkılmasından korktuklarında (yapılır). Araplar der ki: “**اصْقَعُوا** evinizi; rüzgâr şiddetle esti”; onu, anlattığım gibi iple **فَيَصْقَعُونه**.

Ve **الصِّقاعُ**: dizginin **الحكَمَةِ** yerinde bulunan bir demirdir; Rabî‘a b. Mukarrim ed-Dabbî dedi:

Ve bir düşman ki sarp yola biner, (başını) eğer,
en üstünlükten (uzak); onun iki koyunu (vardır), (onlar) cılız (dır)

Baş(ı) dik; ona ben bir dizgin oldum,
ona ondan bir **صِقاعُ** onu alçaltır

Ve denilir: **صَقَعْتُه بِكَيٍّ**: yani başı yahut yüzü üzerine onu dağlayarak işaretledim.

Ve kuşlardan, atlardan ve başkalarından **الأَصْقَعُ**: başında beyazlık olan (şey)dir; dedi ki:

Sanki o, su taştığında ve toplandığında,
**صَقْعاءُ**; çölde ona kurt göründü

Kartalı kasteder. Ve başında beyazlık olduğunda kartal **أَصْقَعُ**’dır; Zû’r-Rumme dedi:

Mavilerden yahut **صُقْعٍ**’dan; sanki onların başları,
**القِهْزِ** ve **القُوهِيِّ**’den, beyaz örtülerdir

Ve devekuşu erkeği **أَصْقَعُ**: başı beyazlamıştır. Ve dişi devekuşu **صَقْعاءُ**: hangi hâlde olursa olsun başının ortasında beyazlık vardır. Ve **الأَصْقَعُ**: serçe gibi bir kuştur; tüyünde ve başında beyazlık vardır; ve denildi: tüyünde yeşillik vardır ve başı beyazdır; suya yakın olur; istersen onu, sıfat-ı gâlibe olduğu için isimlerin kırmasıyla kırarsın; istersen onu sıfat üzere kırarsın, çünkü aslı odur. Ve denildi: **الأَصْقَعُ** bir kuştur; o **الصُّفارِيّةُ**’dir; bunu Kutrub söyledi. Ebû Hâtim dedi: **الصَّقْعاءُ** küçük, rengi külrengi olan bir kuştur; başı sarıdır; **الزِّمِكَّى**’sı kısadır. Ebû’l-Vâzi‘: **الصُّقْعَةُ** siyah koyunun başının ortasındaki beyazlıktır; baştan onun yeri **الصَّوْقَعةُ**’dır. Ve **صَقَعْتُه**: onu **على صَوْقَعَتِه** vurdum; Ru’be dedi:

Meşrefî kılıçlarla ve delici saplamayla,
ve bir **خابِطَةٍ** ve **جُرْزِ**’den **الصَّقْعِ** ile

Ve at **أَصقَعُ**: başın üstü beyazdır. Ve attan **الأَصْقَعُ**: onun perçemidir; ve denildi: beyaz perçemidir.

Ve **الصَّقْعُ**: sesin yükseltilmesidir. Ve **صَقَعَ** sesiyle **يَصْقَعُ** **صَقْعاً** ve **صُقاعاً**: onu yükseltti. Ve horozun **صَقْعُ**’ı: onun sesidir; ve **الصقِيعُ** da onun sesidir. Ve horoz **صَقَعَ** **يَصْقَعُ**: yani öttü.

Ve **الصُّقْعُ**: yerin ve evin tarafı. Ve kuyunun **صُقْعُ**’ı: çevresi ve altı, onun taraflarından olan (kısım)dır; çoğulu **أَصْقاعٌ**’dır; ve şu sözü:

Ön perçemden ve şakaktan çirkinleşesin,
sanki o, bir kelerin kalçası, bir **صُقُعْ** içinde

Ancak manası “bir tarafta”dır; **العين** ile **الغين**’i, çıkış yerlerinin yakınlığından dolayı birleştirdi; bazısı onu **صُقُغ** diye, **بالغين** ile rivayet eder. İbn Sîde dedi: Bilmiyorum; bu, **الإِكْفاءِ**’dan kaçış mıdır, yoksa **صُقُغ**’daki **الغين** bir vaz‘ mıdır. Yûnus, Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’nın onu böyle rivayet ettiğini iddia etti; ve (yani Ebû ‘Amr) dedi: “Bu olmasaydı onu rivayet etmezdim.” İbn Cinnî dedi: İş, Ebû ‘Amr’ın rivayet ettiği üzere olunca, hâl şunu söyler: **صُقع**’da iki dil vardır: **العين** ve **الغين** birlikte; ve harfin harfe بدل edilmesi (vardır). Ve falan, bu **الصُّقْعِ** ehlindendir: yani bu tarafın ehlindendir.

Ve **خَطِيبٌ مِصْقَعٌ**: beliğdir; Kays b. Âsım dedi:

Hatipleriz; sözcümüz kalktığında,
yüzleri beyaz, dilleri **مَصاقِعٌ**

Denildi: bu, sesin yükseltilmesindendir; ve denildi: sözün her **صُقْعٍ**’ına, yani tarafına gider; bu, el-Fârisî’nindir. İbnü’l-A‘râbî: **الصَّقْعُ** sözde belâgat ve manalara vâkıf olmadır. Ve **الصَّقْعُ**: sesin yükseltilmesidir; el-Ferazdak dedi:

Ve ‘Utârid; babası onlardan bir hâcibdir,
ve ihtiyar Nâciye, derin (deniz gibi) **المِصْقَعُ**

Ve Huzeyfe b. Useyd hadîsinde: “Fitnede insanların en şerlisi **الخطيبُ المِصْقَعُ**’dır” yani hutbesinde beliğ, mahir; fitnelere çağıran, insanları ona karşı kışkırtan; o, sesin yükseltilmesi ve onun sürdürülmesi olan **الصَّقْعِ**’dan **مِفْعَلٌ**’dır; ve **مِفْعَلٌ**, mübalağa kalıplarındandır.

Ve Araplar der ki: “**صَهْ صاقِعُ**”; bunu, onu yalan söylerken işittiğin adama söylersin: yani “Sus ey yalancı; haktan sapmışsın.” Ve **الصاقِعُ**: yalancıdır. Ve **صَقَع** her taraflarda **يَصْقَعُ**: gitti; ve şu sözü, İbnü’l-A‘râbî onu inşad etti:

Bildim ki ben bir hileyle yakalanırsam,
ellerim bir acıya (doğru) ısırdı; (o) **لَمْ يَصْقَعِ**

(* “**نهشت يداي إِلى وجى**” sözü asılda böyledir; belki “**بهشت**”tir.)

Bu ondandır: yani söz yolundan gitmedi. Ve denilir: “Bilmiyorum nerede **صَقَعَ** ve **بَقَعَ**”: yani nereye gittiğini bilmiyorum; çoğu kez ancak nefy harfiyle konuşulur. Ve “Bilmiyorum nerede **صَقَعَ**”: yani nereye yöneldiğini bilmiyorum; dedi ki:

Ve bir serseri ki derdi şiddetlendi,
ona karşı; geniş yerde bir **مَصْقَعُ** (vardır)

Yani yöneliş yeri. Ve falan, **صُقْعِ** falan falana doğru **صَقَعَ**: yani onu kastetti.

Ve kuyu **صَقِعَتِ** **تَصْقَعُ** **صَقَعاً**: **صَعِقَتْ** gibi çöktü. Ve **الصَّقَعُ**: baştaki **القَزَعُ**’dır; ve denildi: saçın gitmesidir. Ve **القاف**’tan önce gelen her **صاد** ve **سين** için Araplarda iki dil vardır: onlardan kimi onu **سين** yapar, kimi onu **صاد** yapar; **القاف** ile bitişik olsun yahut ayrı olsun aldırmazlar; ikisi bir kelimede olduktan sonra; ancak **الصاد** bazısında daha güzel, **السين** bazısında daha güzeldir.

Ve **الصَّقَعِيُّ**: **الصَّفَرِيَّة**’de doğan (şey)dir. İbn Düreyd: **الصَّقَعِيُّ**, **الصَّقِيعِ**’de doğurtulan deve yavrusudur; o, doğumların en hayırlısındandır; er-Râ‘î dedi:

Bolluklar; **الصَّقَعِيَّ**’yi sanırsın; ta ki
çoban onu, kovalar kovalar (sağarak) akıtır

**الخَراخِرُ**: sütü bol olanlar; tekili **خِرْخِرةٌ**; yani süt çoğalır, ta ki çoban onu alır da kırbasına kovalar kovalar döker. Dedi ki: ve **الإِحْسابُ** **الإِكْفاءُ**’dır. Ebû Nasr dedi: **الصَّقَعِيُّ** doğumun ilki (olan)dır; bu, güneşin onda kuzu(lar)ın başlarını **صَقْعاً** olarak vurduğu zamandır. Dedi ki: Arapların bazısı ona **الشَّمْسِيّ** ve **القَيْظِيَّ** der; sonra **الصَّفَرِيُّ**, **الصَّقَعِيّ**’den sonra (gelir); ve er-Râ‘î’nin beytini inşad etti. Ebû Hâtim dedi: Tâifli birini, yanlarında bir **زُنْبُورٍ** için şöyle derken işittim: “**الصقيعُ** ve **الصَّقِعُ** gam gibi, şiddetli sıcaktan nefsi tutar”; Süveyd b. Ebî Kâhil dedi:

Öyle sıcaklarda ki et pişer onunla,
onda yürüyeni **كالصَّقَعْ** gibi tutar

Ve **الصَّقْعاءُ**: güneştir. Ebû’l-Esved ed-Düelî’nin kızı, şiddetli sıcak bir günde babasına dedi: “Ey babacığım, sıcak ne kadar şiddetli!” Dedi: “Üstünde **الصَّقْعاءُ** ve altında **الرَّمْضاءُ** olduğunda.” O dedi: “Sıcağın şiddetli olduğunu kastettim.” Dedi: “Öyleyse ‘**ما أَشدَّ الحر**’ de.” Böylece taaccüb باب’ını o vakit koydu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ق ع * * الصَّقْعُ * بالضم الناحية و * الصَّقِيعُ * الذي يسقط من السماء بالليل شبيه بالثلج وقد * صُقِعَتِ * الأرض فهي * مَصْقُوعةٌ

##### Türkçe

* ص ق ع * * **الصَّقْعُ** * (ضم ile) taraf; ve * **الصَّقِيعُ** * geceleyin gökten düşen, kara benzer olan şeydir; ve yer **صُقِعَتِ** olmuştur; artık o **مَصْقُوعةٌ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

صقعه، كمنعه: ضربه ببسط كفه. أو صقعه: ضربه على صوقعته، أي رأسه بأي شيء كان، قال الصاغاني: هذا هو الأصل، ثم يستعار لمطلق الضرب، ومنه الحديث:  ومن زنى من امبكر فاصقعوه مائة، وضرجوه بالأضاميم  أي: اضربوه، وأنشد ابن الأعرابي:
  وعمرو بن همام صقعنا جبينه                      بشنعاء تنهى نخوة المتظلـم وفي الحديث:  إن منقذا صقع آمة في الجاهلية  أي شج شجة بلغت أم رأسه، وقد يستعار ذلك للظهر أيضا كصوقعه، أي ضرب صوقعته، نقله ابن عباد. صقع الديك صقعا، وصقيعا وصقاعا، بالضم: صاح، عن ابن دريد، وصقيعا عن غيره، وبالسين أيضا. يقال: صقعه بكي، أي: وسمه به على وجهه، أو رأسه نقله الصاغاني. صقع به الأرض: صرعه وضرب به الأرض، نقله ابن عباد. قال: صقع الحمار بضرطة: جاء بها منتشرة رطبة. صقع فلان في كل النواحي يصقع: ذهب، وأنشد ابن الأعرابي:
  و علمت أني إن أخذت بحبلـه                      بهشت يداي إلى وحى لم يصقع أي: لم يذهب عن طريق الكلام، ويقال: ما أدري أين صقع وبقع، أي أين ذهب، قلما يتكلم به إلا بحرف النفي أو صقع: عدل عن الطريق فنزل وحده، أو عدل عن طريق الخير والكرم، نقله ابن فارس، وظاهر سياقه أنهما من حد منع أو ضرب، وليس كذلك، بل هما من باب فرح. وصقعته الصاقعة، لغة في صعقته الصاعقة، كما في الصحاح، أي أصابته، وفي اللسان: قال الفراء: تميم تقول: صاقعة في صاعقة، وأنشد لابن أحمر:
  ألم تر أن المجرمين أصـابـهـم                      صواقع لا بل هن فوق الصواقع وأنشد ابن دريد:
  يحكون بالهندية القواطـع                      تشقق البرق عن الصواقع

  فصقع هو، كفرح مثل: صعق، قال يونس - في قولهم: صه صاقع -: تقوله العرب للرجل تسمعه يكذب، أي اسكت يا كذاب فقد ضللت عن الحق. والصاقع: الكذاب. الصقيع، كأمير: نوع من الزنابير، نقله أبو حاتم عن الطائفي سماعا. الصقيع: الساقط من السماء بالليل، كأنه ثلج، وهو الجليد، قال بشر بن أبي خازم:
  ترى ودك السديف على لحاهم                      كلون الراء لبده الصـقـيع الراء: شجرة، وقد صقعت الأرض، وأصقعت، بضمهما، الأولى نقلها الجوهري، والثانية عن ابن دريد، فهي مصقوعة، وكذلك جلدت، وضربت. وأصقعها الصقيع: أصابها، وكذا أصقع الصقيع الشجر، والشجر صقع، ومصقع. والصقع، بالضم: الناحية، نقله الجوهري. يقال: فلان من أهل هذا الصقع، أي من هذه الناحية، والغين المعجمة لغة فيه، عن ابن جني، كما سيأتي، والجمع: أصقاع. الصقعة، بهاء: بياض في وسط رؤوس الخيل والطير وغيرها، وقال أبو الوازع: الصقعة: بياض في وسط رأس الشاة السوداء، وموضعها من الرأس الصوقعة، وهو أصقع، وهي صقعاء، قال:
  كأنها حين فاض الماء واحتفلت                      صقعاء لاح لها بالقفرة الذيب يعني العقاب، وعقاب أصقع: في رأسه بياض، قال ذو الرمة يصف الجوارح:
  من الزرق أو صقع كأن رؤوسها                      من القهز والقوهي بيض المقانع وظليم: أصقع: قد ابيض رأسه، ونعامة صقعاء: في وسط رأسها بياض على أية حالاتها كانت. والأصقع: طائر كالعصفور، في ريشه ورأسه بياض، يكون بقرب الماء، وقد ذكر في س-ق-ع. وقال أبو حاتم: الصقعاء: دخلة كدراء اللون صغيرة، ورأسها أصفر، قصيرة الزمكى والرجلين والعنق. والصقع، محركة: المصدر لذلك، وهي تتمة عبارة أبي حاتم. الصقع أيضا: انهيار الركية، نقله الجوهري عن أبي عبيد، وقد صقعت صقعا، كصعقت، والسين في البئر أعلى. وفرس أصقع، أي أبيض أعلى الرأس. الصقع أيضا، شبه غم يأخذ بالنفس لشدة الحر، نقله الجوهري، وأنشد لسويد بن أبي كاهل:
  في حرور ينضج اللحم بها                      يأخذ السائر فيها كالصقع المصقع، كمنبر: البليغ، مأخوذ من قول ابن الأعرابي. قال: الصقع: البلاغة في الكلام، والوقوع على المعاني. وفي حديث حذيفة بن أسيد: شر الناس في الفتنة الخطيب المصقع، أي البليغ الماهر في خطبته، الداعي إلى الفتنة، الذي يحرض الناس عليها، أو العالي الصوت، مفعل من الصقع، وهو رفع الصوت ومتابعته، وهو من أبنية المبالغة، أو الخطيب المصقع: من لا يرتج عليه في كلامه، ولا يتتعتع، قاله قتادة، يقال: خطيب مصقع، ومسقع، ومسحل، وشحشح، وهو الماهر في الخطبة، الماضي فيها، قال الفرزدق:
  وعطارد وأبوه منهم حاجـب                      والشيخ ناجية الخضم المصقع والجمع مصاقع. فال قيس بن عاصم المنقري، رضي الله عنه:
  خطباء حين يقوم قائلـنـا                      بيض الوجوه مصاقع لسن

  ونقل شيخنا عن حواشي المطول وحواشي التفسيرين أن المصقع من صقع الديك، إذا صاح، أو من الصقع، وهو جانب الشيء، لأخذ الخطيب في كل جانب من الكلام، أو من صقعه: ضرب صوقعته، قال الفناري وغيره، وفي هذه الاشتقاقات نظر. انتهى. قلت: لا نظر في الأولين، أما الأول فقد صرح غير واحد من الأئمة أنه من صقع بصوته، إذا رفعه، وصقع الديك صوته، من ذلك، وسمي الخطيب مصقعا لرفع صوته في التبليغ، وهو ظاهر، وأما الثاني فقد نقل صاحب اللسان وغيره أنه سمي به لأنه يذهب في كل صقع من الكلام، أي ناحية. نعم في اشتقاقه من صقعه: ضرب صوقعته نظر، وإن كان يوجه بضرب من المجاز، ففيه بعد، فتأمل. والصقعاء: الشمس، نقله الجوهري. وقال: قالت ابنة أبي الأسود الدؤلي في يوم شديد الحر: يا أبت ما أشد الحر? قال: إذا كانت الصقعاء من فوقك، والرمضاء من تحتك، فقالت: أردت أن الحر شديد. قال: فقولي إذن: ما أشد الحر فحينئذ وضع باب التعجب. والأصقع: طائر، وهو الصفارية، عن قطرب. وقال غيره: هو كالعصفور، في ريشه ورأسه بياض، يكون بقرب الماء، إن شئت كسرته تكسير الأسماء، لأنه صفة غالبة، وإن شئت كسرته على الصفة، وقد ذكر في س-ق-ع. الصقاع، ككتاب: البرقع، وربما قيل له ذلك، كما في الصحاح. الصقاع: شيء يشد به أنف الناقة إذا أرادوا أن ترأم ولدها، أو ولد غيرها، قال القطامي:
  إذا رأس رأيت به طماحـا                      شددت له العمائم والصقاعا وقال أبو عبيد: يقال للخرقة التي يشد بها أنف الناقة إذا ظئرت: الغمامة، والتي تشد بها عيناها: الصقاع، وقد ذكر ذلك في تركيب د-ر-ج. الصقاع أيضا: خرقة تكون على رأس المرأة تقي بها الخمار من الدهن. نقله الجوهري، كالصوقعة، نقله ابن دريد. وقيل: الصوقعة: ما يقي الرأس من العمامة والخمار والرداء. الصقاع: حديدة تكون في موضع الحكمة من اللجام، قال ربيعة بن مقروم الضبي:
  وخصم يركب العوصاء طاط                      عن المثلى غناماه الـقـذاع
  طموح الرأس كنت له لجاما                      يخيسه له منـه صـقـاع قال ابن عباد: الصقاع: سمة على قذال البعير. قال أبو نصر: الصقعي، محركة: أول النتاج حين تصقع فيه الشمس رؤوس البهم صقعا، وقال غيره: هو الذي يولد في الصفرية. قال أبو زيد: الصقعي: الحوار الذي ينتج في الصقيع، وهو من خير النتاج، قال الراعي:
  خراخر تحسب الصقعي حتى                      يظل يقره الراعي سجـالا

  الخراخر: الغريزات، يعني أن اللبن يكثر حتى يأخذه الراعي، فيصبه في سقائه سجالا سجالا، قال: والإحساب: الإكفاء، قال أبو نصر: وبعض العرب يسميه الشمسي والقيظي، ثم الصفري بعد الصقعي. والصوقعة، كجوهرة: العمامة وغير ها مما يقي الرأس. الصوقعة: وقبة الثريد، وقيل: أعلاه. الصوقعة: وسط الرأس. قال ابن دريد: الصوقعة: موضع الحرب الذي فيه ضرب كثير. قال غيره: ذو الصوقعة: واد لربيعة، وهو وادي حمض. يقال: صقع لزيد تصقيعا، إذا حلف له على شيء، وكذلك بقع له تبقيعا، عن ابن عباد، وقد تقدم. وأصقع الرجل: دخل في الصقيع، نقله ابن دريد. ومما يستدرك عليه: الصقع: ضرب الشيء اليابس المصمت بمثله، كالحجر ونحوه، وقيل: هو الضرب على كل شيء يابس. وصقع الرجل، كعني: صعق، لغة تميم، نقله ابن القطاع. والصقعة، بالفتح: شدة البرد من الصقيع. وأصقع الناس، بالضم. وأرض صقعة، وشجر مصقع: أصابهما الصقيع. والصقع: الضلال والهلاك. وككتف، هو: الغائب البعيد الذي لا يدرى أين هو. وقيل: هو الذي ذهب فنزل وحده، قال أوس بن حجر:
  أأبا دليجة من لحي مـفـرد                      صقع من الأعداء في شوال قال ابن الأعرابي: أي متنح بعيد من الأعداء، وذلك أن الرجل كان إذا اشتد عليه الشتاء تنحى، لئلا ينزل به ضيف، والأعداء: الضيفان الغرباء، وقوله في شوال يعني أن البرد كان في شوال حين تنحى هذا المتنحى، وقد نقله الجوهري مختصرا، وقال غير ابن الأعرابي: هو الذي أصابه من الأعداء كالصاقعة، أي الصاعقة. وصقع الثريدة يصقعها صقعا: أكلها من صوقعتها، وصوقعها، إذا سطحها، وصومعها وصعنبها: إذا طولها. والصوقعة: خرقة تعقد في رأس الهودج تصفقها الريح. والصوقعة من البرقع: رأسه. والصقاع: الذي يلي رأس الفرس دون البرقع الأكبر. وصقاع الخباء: حبل يمد على أعلاه، ويوتر، فيشد طرفاه إلى وتدين رزا في الأرض، وذلك إذا اشتدت الرشيح، فخافوا تقوض الخباء. قال الأزهري: وسمعت العرب تقول: اصقعوا بيوتكم فقد عصفت الريح، فيصقعونه بالحبل، كما وصفته. والأصقع من الفرس: ناصيته، وقيل: ناصيته البيضاء. والصقع: رفع الصوت. وجمع الصقع، بالضم: الأصقاع، وجمع الجمع: الأصاقع. والمصقع، كمقعد: المتوجه، قال:
  ولله صـعـلـوك تـشـدد هـمـه                      عليه وفي الأرض العريضة مصقع وصقع فلان نحو صقع كذا، كفرح، أي قصد. وصقع الركية: ما حولها وتحتها من نواحيها، والجمع: أصقاع، والسين أعلى. والصقع، محركة: القزع في الرأس. وقيل: هو ذهاب الشعر. والصقعان: البليد، عامية.

##### Türkçe

**صقعه**، **كمنعه**: Onu avucunun içiyle vurdu. Yahut **صقعه**: Onu **صوقعته**’sine, yani başına, her ne ile olursa olsun vurdu. **الصاغاني** dedi: Bu asıldır; sonra mutlak vurmaya ödünçlenir. Ondandır hadis:
“Ve kim bekâr iken zina ederse onu yüz (kere) **فاصقعوه** ve onu **وضرجوه بالأضاميم**”
yani: Onu dövün. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
  “Ve Amr b. Hemmâm, onun alnını **صقعنا**                      zulme uğrayanın gururunu men eden çirkin bir şeyle”

Ve hadiste:
“Şüphesiz **منقذا** cahiliyyede bir **آمة**’yi **صقع** etti”
yani onun başını, şakkı (yarığı) ana başına ulaşan bir yarıkla yardı. Bu, sırta da ödünçlenebilir; **كصوقعه** gibi; yani onun **صوقعته**’sini vurdu; bunu **ابن عباد** nakletti.

**صقع الديك صقعا، وصقيعا وصقاعا**، **بالضم**: Öttü; **ابن دريد**’den. **وصقيعا** başkasından. **وبالسين** de (vardır). “Ona **بكي** ile **صقعه**” denir; yani onunla yüzüne yahut başına dağladı; bunu **الصاغاني** nakletti.

**صقع به الأرض**: Onu yere serdi ve onunla yere vurdu; bunu **ابن عباد** nakletti. Dedi: “Eşek bir osurukla **صقع** etti”: Onu yayılmış, ıslak olarak getirdi.

“Falan, her taraflarda **صقع** eder, **يصقع**”: Gitti. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
  “Ve bildim ki ben onun ipine tutunsam                      ellerim, gitmemiş bir vahye uzanır”
yani: Söz yolundan gitmedi. Ve “Nerede **صقع** etti ve **بقع** etti bilmiyorum” denir; yani nerede gitti. Çoğu kez ancak nefy harfiyle söylenir. Yahut **صقع**: Yoldan saptı da tek başına indi; yahut hayır ve kerem yolundan saptı; bunu **ابن فارس** nakletti. Siyakının zahiri, ikisinin de **حد منع** yahut “vurma”dan olduğudur; öyle değildir; bilakis ikisi **باب فرح**’tandır.

**وصقعته الصاقعة**: **صعقته الصاعقة**’de bir lugattır; **الصحاح**’ta olduğu gibi; yani ona isabet etti. **اللسان**’da: **الفراء** dedi: Temîm, **صاعقة** yerine **صاقعة** der. Ve **ابن أحمر**’den şu beyit okundu:
  “Görmedin mi ki suçlulara isabet etti                      **صواقع**; hayır, bilakis onlar **الصواقع**’ın üstündedir”

Ve **ابن دريد** şu beyti okudu:
  “Hint kılıçlarıyla taklit ederler kesicileri                      şimşek, **الصواقع**’dan yarılır”

**فصقع هو**، **كفرح**: **صعق** gibi. **يونس** dedi — onların “**صه صاقع**” sözünde —: Araplar bunu, onu yalan söylerken işittiğin adama söyler; yani: Sus ey yalancı; çünkü haktan sapmışsın. **والصاقع**: Yalancı.

**الصقيع**، **كأمير**: Eşek arılarından bir tür; **أبو حاتم** bunu **الطائفي**’den işitme olarak nakletti.

**الصقيع**: Geceleyin gökten düşen; sanki kar; o buz’dur. **بشر بن أبي خازم** dedi:
  “Onların sakallarında iç yağı görürsün                      **الراء** renginde; onu **الصقيع** yapıştırmıştır”
**الراء**: Bir ağaçtır. Ve “Yer **صقعت** etti” ve “**أصقعت** etti”, ikisi de damme ile; birincisini **الجوهري** nakletti, ikincisi **ابن دريد**’den; o halde o **مصقوعة**’dur; aynı şekilde “deri yüzüldü” ve “vuruldu” (gibi).

“**وأصقعها الصقيع**”: Ona isabet etti. Keza “**أصقع الصقيع الشجر**”: kırağı ağaca isabet etti; ve ağaç **صقع** ve **مصقع** (olur).

**والصقع**، **بالضم**: Nahiye; **الجوهري** nakletti. “Falan bu **الصقع**’ın ehlindendir” denir; yani bu nahiyedendir. **الغين المعجمة** onun hakkında bir lugattır; **ابن جني**’den; ileride geleceği üzere. Cem‘i: **أصقاع**.

**الصقعة**، **بهاء**: Atların, kuşların ve başkalarının başlarının ortasında beyazlık. **أبو الوازع** dedi: **الصقعة**: siyah koyunun başının ortasında beyazlık; baştan yeri **الصوقعة**’dır. O **أصقع**’dır; o (dişi) **صقعاء**’dır. Dedi:
  “Sanki o, su taştığında ve toplandığında                      çorak yerde kurda görünen bir **صقعاء**”
Kartalı kastediyor. Ve **عقاب أصقع**: başında beyazlık olan. **ذو الرمة** yırtıcı kuşları vasfederek dedi:
  “Mavilerden yahut **صقع**; sanki başları                      **القهز** ve **القوهي**’den beyaz örtülerdir”

Ve **ظليم**: **أصقع**; başı beyazlamıştır. Ve **نعامة صقعاء**: hangi hâlde olursa olsun başının ortasında beyazlık vardır.

**والأصقع**: Serçe gibi bir kuş; tüyünde ve başında beyazlık vardır; su yakınında olur; **س-ق-ع**’da zikredilmiştir. **أبو حاتم** dedi: **الصقعاء**: rengi bulanık küçük bir kuş; başı sarıdır; **الزمكى**’sı, ayakları ve boynu kısadır.

**والصقع**، **محركة**: Bunun masdarıdır; ve o, **أبو حاتم**’in ibaresinin tamamlayıcısıdır.

**الصقع** ayrıca: kuyunun çökmesi; **الجوهري** bunu **أبو عبيد**’den nakletti. “**وقد صقعت صقعا**” denir; **كصعقت** gibi. Ve **السين** kuyuda üst taraftır.

“**وفرس أصقع**”: başın üstü beyaz olan.

**الصقع** ayrıca: şiddetli sıcaktan nefse gelen, gam benzeri bir şey; **الجوهري** nakletti. Ve **سويد بن أبي كاهل**’den şu beyit okundu:
  “Etin onunla piştiği sıcaklarda                      yürüyeni onda **كالصقع** gibi tutar”

**المصقع**، **كمنبر**: beliğ (çok fasih); **ابن الأعرابي**’nin sözünden alınmıştır. Dedi: **الصقع**: sözde belagat ve manalara vâki olmak.

**حذيفة بن أسيد** hadîsinde: “Fitnede insanların en şerlisi **الخطيب المصقع**’dır”; yani hutbesinde beliğ, mahir; fitneye çağıran, insanları ona kışkırtan; yahut sesi yüksek olan. **مفعل** vezninde, **الصقع**’dan; o da sesi yükseltmek ve onu sürdürmektir; ve o, mübalağa binalarındandır. Yahut **الخطيب المصقع**: sözünde tutulup kalmayan, kekelemeyen kimsedir; bunu **قتادة** söyledi. “**خطيب مصقع**” denir; ve **مسقع** ve **مسحل** ve **شحشح**; o, hutbede mahir, onda ileri giden kimsedir. **الفرزدق** dedi:
  “Ve عطارد ve onun babası onlardandır, bir hâcib                      ve ihtiyar Nâciye, yutucu **المصقع**”
Cem‘i: **مصاقع**.

**قيس بن عاصم المنقري** (Allah ondan razı olsun) dedi:
  “Hatipleriz, bizim söyleyenimiz kalktığında                      yüzleri beyaz, dilleri **مصاقع**”

Şeyhimiz, **حواشي المطول** ve iki tefsirin haşiyelerinden nakletti ki: **المصقع**, horozun ötmesi olan **صقع الديك**’ten; yahut **الصقع**’dan, o da şeyin yanı (tarafı)dır; hatibin sözün her tarafına girmesinden; yahut “**صقعه**: onun **صوقعته**’sini vurdu”dan; **الفناري** ve başkaları dedi. Bu iştikaklarda nazar vardır. Bitti.

Dedim: İlk ikisinde nazar yoktur. Birincisine gelince: imamların birden fazlası, onun “**صقع بصوته**”dan olduğunu açıkça söyledi; yani sesini yükseltti; ve “**صقع الديك صوته**” (horoz sesini yükseltti) de bundandır. Hatip, tebliğde sesini yükselttiği için **مصقع** diye adlandırıldı; bu zahirdir. İkincisine gelince: **اللسان** sahibi ve başkaları, onunla adlandırıldığını nakletti; çünkü sözün her **صقع**’ına gider; yani her nahiyesine. Evet, onu “**صقعه**: onun **صوقعته**’sini vurdu”dan iştikak ettirmede nazar vardır; her ne kadar bir tür mecazla yönlendirilebilse de, onda uzaklık vardır; düşün.

**والصقعاء**: Güneş; **الجوهري** nakletti. Dedi: **ابنة أبي الأسود الدؤلي**, şiddetli sıcak bir günde dedi ki: “Babacığım, sıcak ne kadar şiddetli!” Dedi: “Üstünde **الصقعاء**, altında **الرمضاء** olduğunda.” O dedi: “Sıcağın şiddetli olmasını kastettim.” Dedi: “Öyleyse ‘Sıcak ne kadar şiddetli!’ de.” Böylece taaccüb babı konuldu.

**والأصقع**: Bir kuş; o **الصفارية**’dir; **قطرب**’dan. Başkası dedi: Serçe gibidir; tüyünde ve başında beyazlık vardır; su yakınında olur. İstersen onu isimlerin teksiriyle çoğul yaparsın; çünkü o galip bir sıfattır. İstersen onu sıfat üzere çoğul yaparsın. **س-ق-ع**’da zikredilmiştir.

**الصقاع**، **ككتاب**: **البرقع**; bazen ona bu denir; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

**الصقاع**: Devenin burnunu, yavrusunu yahut başkasının yavrusunu benimsemesi istendiğinde onunla bağlanan bir şey. **القطامي** dedi:
  “Eğer başta bir azgınlık görürsen                      ona sarıkları ve **الصقاع**’ı bağladım”

**أبو عبيد** dedi: Deve, sütanne olduğunda burnunu bağladıkları bez parçasına **الغمامة** denir; gözlerini bağladıkları şeye **الصقاع** denir. Bu, **د-ر-ج** terkibinde zikredilmiştir.

**الصقاع** ayrıca: Kadının başında bulunan, onunla başörtüsünü yağdan koruduğu bez. **الجوهري** nakletti. **كالصوقعة**; **ابن دريد** nakletti. Ve denildi ki: **الصوقعة**: başı sarıktan, başörtüsünden ve ridâdan koruyan şeydir.

**الصقاع**: Gemin **الحكمة** yerinde bulunan bir demir parçası. **ربيعة بن مقروم الضبي** dedi:
  “Ve bir hasım, zor yola biner, eğik                      en iyi olandan; iki koyunu, **القذاع**
  Baş azgın idi; ona bir gem oldum                      onu, ondan bir **صقاع** ile bastırır”

**ابن عباد** dedi: **الصقاع**: devenin ensesinde bir damga.

**أبو نصر** dedi: **الصقعي**، **محركة**: Güneşin oğlakların başlarını **صقعا** ile **تصقع** ettiği sırada olan ilk doğum. Başkası dedi: O, **الصفرية**’de doğandır.

**أبو زيد** dedi: **الصقعي**: **الصقيع**’da doğan deve yavrusu; o, doğumların en hayırlısındandır. **الراعي** dedi:
  “Hırıltılılar; **الصقعي**’yi sanırsın; ta ki                      çoban onu kovalar, kovalamaca olarak”

**الخراخر**: **الغريزات**; yani süt çoğalır da çoban onu alır; sonra onu tulumuna döker, döke döke. Dedi ki: ve **الإحساب**: **الإكفاء**. Ebû Nasr dedi ki: Arapların bazısı ona **الشمسي** ve **القيظي** der; sonra **الصفري** (gelir), **الصقعي**’den sonra.

**الصوقعة**, **جوهرة** gibi: sarık ve başı koruyan ondan başka şeyler.

**الصوقعة**: **الثريد** kubbesi; ve denildi ki: onun en üstü.

**الصوقعة**: başın ortası.

İbn Düreyd dedi ki: **الصوقعة**: içinde çok darbe bulunan savaş yeri.

Başkası dedi ki: **ذو الصوقعة**: Rebîa’ya ait bir vadidir; o, **حمض** vadisidir.

Denilir: Zeyd için **صقع** ona **تصقيعا**, bir şey üzerine onun için yemin ettiğinde; yine bunun gibi: onun için **بقع** ona **تبقيعا**, İbn Abbâd’dan; ve (bu) daha önce geçti.

Ve **أصقع** adam: **الصقيع**’e girdi; İbn Düreyd onu nakletti.

Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **الصقع**: katı, kuru bir şeyi onun benzeriyle vurmak; taş ve benzeri gibi. Ve denildi ki: o, her kuru şey üzerine vuruştur.

Ve **صقع** adam, **عني** gibi: **صعق**; Temîm lehçesi; İbnü’l-Kattâ‘ onu nakletti.

Ve **الصقعة**, fetha ile: **الصقيع**’den olan soğuğun şiddeti.

Ve **أصقع** insanlar, damme ile.

Ve **أرض صقعة**, ve **شجر مصقع**: ikisine de **الصقيع** isabet etti.

Ve **الصقع**: sapıklık ve helâk.

Ve **ككتف**, o: nerede olduğu bilinmeyen gaip uzak (kimse)dir.

Ve denildi ki: o, gidip tek başına inen kimsedir. Evs b. Hacer dedi ki:
  أأبا دليجة من لحي مـفـرد                      صقع من الأعداء في شوال

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: yani düşmanlardan uzaklaşmış, uzak (kimse); şu da: adam kış kendisine şiddetli olduğunda uzaklaşırdı; kendisine misafir inmesin diye. Ve **الأعداء**: yabancı misafirlerdir. Ve onun “Şevvâl’de” sözü, bu uzaklaşanın uzaklaştığı sırada soğuğun Şevvâl’de olduğu demektir. Cevherî onu muhtasar olarak nakletmiştir. İbnü’l-A‘râbî’den başkası dedi ki: o, düşmanlardan kendisine **الصاقعة** gibi isabet eden kimsedir; yani **الصاعقة**.

Ve **صقع** **الثريدة** onu **يصقعها** **صقعا**: onu **صوقعتها**’sından yedi.

Ve onu **صوقعها**, onu düzlediğinde.

Ve onu **صومعها** ve **صعنبها**: onu uzattığında.

Ve **الصوقعة**: hevdicin başında bağlanan bir bez parçasıdır; rüzgâr onu çırpar.

Ve **الصوقعة** **البرقع**’dan: onun başı.

Ve **الصقاع**: büyük **البرقع**’ın altında, atın başına bitişik olan (şey).

Ve **صقاع الخباء**: onun üstüne gerilen ve gerginleştirilen bir iptir; sonra iki ucu yere çakılmış iki kazığa bağlanır; bu, **الرشيح** şiddetlendiğinde olur; çadırın sökülmesinden korktuklarında. Ezherî dedi ki: Arapların şöyle dediğini işittim: “**اصقعوا** evlerinizi; rüzgâr şiddetle esti”; sonra onu, benim vasfettiğim gibi, iple **يصقعونه**.

Ve attan **الأصقع**: onun perçemidir; ve denildi ki: onun beyaz perçemidir.

Ve **الصقع**: sesi yükseltmek.

Ve **الصقع**’ın cem‘i, damme ile: **الأصقاع**; cem‘in cem‘i: **الأصاقع**.

Ve **المصقع**, **مقعد** gibi: yönelen (kimse). Dedi ki:
  ولله صـعـلـوك تـشـدد هـمـه                      عليه وفي الأرض العريضة مصقع

Ve falan, falan tarafa **صقع**; **فرح** gibi: yani kastetti.

Ve **صقع الركية**: onun çevresi ve onun altı, onun taraflarından; cem‘i: **أصقاع**; ve **السين** daha yüksektir.

Ve **الصقع**, harekeli: baştaki **القزع**.

Ve denildi ki: o, saçın gitmesidir.

Ve **الصقعان**: ahmak; avamî (halk dili).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَقَعَهُ
1 صَقَعَهُ ذ , (S, Mgh, O, K,) aor. صَقَعَ , (O, Mgh, K,) inf. n. صَقْعٌ, (O,) He struck him, or beat him: (K:) or he struck [or slapped] him with his expanded hand: (TA:) [like صَفَعَهُ:] or, (S, Mgh, O, K,) as also ↓ صَوْقَعَهُ, (O, K,) he struck him (S, Mgh, O, K) upon his head, (O, K,) or upon his صَوْقَعَة, (S, O,) [i. e.] upon the top of his head: (Mgh:) this last is the primary signification: and hence, metaphorically, he struck him, or beat him, in an unrestricted sense: (Mgh, * O, TA:) and he struck it, namely, a dry, or tough, and solid thing, with a similar thing; as, for instance, a stone with a stone, and the like: or, as some say, he struck it, namely, anything dry, or tough. (TA.) It is said in a trad., respecting Munkidh, صُقِعَ آمَّةً i. e. He was struck on the top of his head: (O:) or he had his head broken so that the wound reached the membrane over his brain. (TA.) ― -b2- One says also, صَقَعَ بِهِ الأَرْضَ (O, K) He threw him down, or prostrated him, on the ground; (K;) [lit.] he smote the ground with him. (Ibn-'Abbلd, O.) ― -b3- And صَقَعَتْهُ الصَّاقِعَةُ i. q. صَعَقَتْهُ الصَّاعِقَةُ, (S, O, K,) The thunderbolt smote him. (TA.) And صُقِعَ He was smitten by a thunderbolt; i. q. صُعِقَ; of the dial. of Temeem: (O:) and so صَقِعَ; (K, TA;) like صَعِقَ. (TA.) ― -b4- And صَقَعَهُ بِكَىٍّ He branded him, or marked him by cauterizing, upon his head, [or his صَوْقَعَة,] or his face. (O, K.) ― -b5- And صَقَعَ الثَّرِيدَةَ, aor. and inf. n. as above, He ate the ثريدة [or mess of crumbled bread with broth] from its صَوْقَعَة [or top, or upper part, or hollow made therein]. (TA. [See also Q. Q. 1.]) -A2- صَقْعٌ also signifies The raising of the voice: (O, TA:) and the uttering it by consecutive emissions. (TA.) You say, صَقَعَ بِصَوْتِهِ He raised his voice. (TA.) And hence, (TA,) صَقَعَ said of a cock, (S, O, K,) aor. صَقَعَ , (O,) inf. n. صَقْعٌ and صُقَاعٌ (IDrd, O, K) and صَقِيعٌ, (K,) He [crowed, or] uttered a cry: (IDrd, S, O, K:) and so سَقَعَ. (S.) ― -b2- And, accord. to IAar, The being eloquent in speech, and lighting upon the [proper] meanings. (TA.) ― -b3- صَقَعَ بِضَرْطَةٍ, said of an ass, He emitted a sounding wind from the anus, in a moist and dispersed state. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b4- صَقَعَ البَيْتَ He attached to the tent the rope called صِقَاع [q. v.]. (Az, O, TA.) ― -b5- And صَقَعَ, (S, O, K,) said of a man, (K,) He went away, (S, O, K, TA,) فِى كُلِّ النَّوَاحِى [in all directions]: (TA:) one says, مَا أَدْرِى أَيْنَ صَقَعَ, (S, O, TA, [but in the second, لَا is put in the place of مَا,]) and بَقَعَ, (TA,) meaning I know not whither he went away: (O, TA:) and the verb is seldom used in this sense without the particle of negation. (TA.) Or it signifies, (K,) or signifies also, (O,) or so صَقِعَ, (S, TA,) like فَرِحَ, not صَقَعَ, (TA,) He deviated from the way, (S, O, K, TA,) and alighted, or descended and abode, alone, by himself: (TA:) or he deviated from the way of goodness and generosity. (IF, O, K, TA.) And صَقْعٌ signifies The going astray; losing one's way; or becoming lost; and perishing; or dying. (TA. [But I think that this is probably a mistranscription for صَقَعٌ, inf. n. of صَقِعَ.]) You say also, صَقِعَ فُلَانٌ نَحْوَ كَذَا Such a one repaired towards such a thing. (TA.) ― -b6- And صَقِعَتِ البِئْرُ, aor. صَقَعَ , (A'Obeyd, S,) inf. n. صَقَعٌ, The well collapsed; or broke down. (A'Obeyd, S, K. *) -A3- صَقِعَتْ, (TA,) inf. n. صَقَعٌ, (O, K, TA,) said of horses, and of birds, &c., They became white (O, K, TA) in the [صَوْقَعَة, or] uppermost part of the head, (TA,) or in the middle of the head. (O, K.) ― -b2- And [the inf. n.] صَقَعٌ, in relation to the head, signifies The being bald: or, as some say, the going away of the hair. (TA.) -A4- صُقِعَتِ الأَرْضُ The earth, or ground, became overspread with the صَقِيع [i. e. hoarfrost, or rime]; (S, O, Msb, K;) as also ↓ أُصْقِعَت; each with damm. (IDrd, K.)

صقّع لَهُ
2 صقّع لَهُ ذ , inf. n. تَصْقِيعٌ, He swore to him respecting a thing: (Ibn-'Abbلd, O, K:) and so بقّع له, inf. n. تَبْقِيعٌ. (Ibn-'Abbلd, O.)

اصقع
4 اصقع ذ He (a man, O, TA) entered upon [a time, or a tract, of] صَقِيع [i. e. hoar-frost, or rime]. (IDrd, O, K, TA.) -A2- And اصقع الصَّقِيعُ الأَرْضَ, (K, TA,) and الشَّجَرَ, (O, TA,) The صقيع [or hoar-frost] fell, or lighted, upon the earth, or ground, (K, * TA,) and the trees. (O, TA.) And أُصْقِعَتِ الأَرْضُ: see 1, last sentence. And أُصْقِعَ النَّاسُ The men, or people, became overspread with the صَقِيع. (TA.)

صَوْقَعَهُ
Q. Q. 1 صَوْقَعَهُ ذ : see 1, first sentence. ― -b2- صَوْقَعَ الثَّرِيدَةَ He spread evenly the ثريدة [or mess of crumbled bread moistened with broth]. (TA.)

صُقْعٌ
صُقْعٌ ذ A district, quarter, or tract, syn. نَاحِيَةٌ, (S, O, Msb, K,) of a country: (Msb:) and a place, region, quarter, tract, or point, towards which a person, or thing, goes, tends, or is directed; syn. جِهَةٌ: and a place of alighting, or of descending and stopping or sojourning or abiding or lodging or settling; or a place of abode or settlement; syn. مَحَلَّةٌ: (Msb:) pl. [of pauc.] أَصْقَاعٌ, (O, TA,) and pl. pl. أَصَاقِعُ: (TA:) and صُقْغٌ is a dial. var. thereof. (IJ, TA; and K in art. صقغ.) One says, فُلَانٌ مِنْ أَهْلِ هٰذَا الصُّقْعِ i. e. مِنْ هٰذِهِ النَّاحِيَةِ [Such a one is of the people of this district, &c.]. (S, O.) And هُوَ فِى صُقْعِ بَنِى فُلَانٍ He is in the نَاحِيَة [or district, &c.], and the مَحَلَّة [or place of alighting, &c.], of the sons of such a one. (Msb.) See also مِصْقَعٌ. ― -b2- Also A part, or portion, of the surrounding and inferior sides of a well: pl. أَصْقَاعٌ: but the more approved word is with س. (TA.)

صَقَعٌ
صَقَعٌ ذ inf. n. of صَقِعَ. (S, &c.) ― -b2- Also An affection like غَمٌّ, [i. e.] that takes away the breath, (يَأْخُذُ بِالنَّفَسِ, S, O, K, [in the CK, بالنَّفْسِ,]) by reason of the vehemence of the heat. (S, O, K.)

صَقِعٌ
صَقِعٌ ذ [Smitten by a thunderbolt: (see its verb, صَقِعَ:) or] smitten as by a thunderbolt from the enemy: so accord. to some: (O, TA:) 'Ows Ibn-Hajar says,
أَبَا دُلَيْجَةَ مَنْ لِحَىٍّ مُفْرَدٍ
صَقِعٍ مِنَ الأَعْدَآءِ فِى شَوَّالِ
(S, * O, TA, but in the TA أَاَبَا) [which may be rendered O Aboo-Duleyjeh, who is for a solitary tribe, smitten as though by a thunderbolt from the enemies, in Showwلl (which was, in the time of the poet, a cold month) ?]: or, accord. to IAar, the meaning here is, in a state of retirement, remote from the enemies; (S, * O;) for when the winter pressed severely upon the man, he used to retire to a distance, lest a guest should alight at his abode; the enemies being the strange guests; and by saying فى شوّال, he means that the cold was in Showwلl: (O, TA:) or صَقِعٌ means absent and remote, so that one knows not where he is: or that has gone away, and alighted alone, or by himself: (TA:) [pl. صَقْعَى:] see an ex. voce دَقِعٌ. -A2- أَرْضٌ صَقِعَةٌ, (TA,) and ↓ مَصْقُوعَةٌ, Earth, or ground, overspread with the صَقِيع [i. e. hoarfrost, or rime]: (S, Msb, TA:) and in like manner, شَجَرٌ صَقِعٌ, and ↓ مُصْقَعٌ, trees overspread with the صَقِيع. (TA.)

صَقْعَةٌ
صَقْعَةٌ ذ Intenseness of cold; from الصَّقِيعُ [meaning “ hoar-frost, ” or “ rime ”]. (TA.)

صُقْعَةٌ
صُقْعَةٌ ذ A whiteness in the middle of the head of a horse and of a bird &c.; (S, O, K;) or in the middle of the head of a black sheep or goat, accord. to Abu-l-Wلzi'. (TA.)

صَقْعَان
صَقْعَان ذ Stupid, dull, or wanting in intelligence: but this is a vulgar word. (TA.)

صَقَعِىٌّ
صَقَعِىٌّ ذ The first increase, or offspring, (نِتَاج,) [of sheep, or goats,] when the sun smites (تَصْقَعُ) the heads of the lambs or kids: (Aboo-Nasr, O, K: [in the CK, البُهْمِ is erroneously put for البَهْمِ:]) and some of the Arabs call it the شَمْسِىّ, and the قَيْظِىّ: then is the صَفَرِىّ, after the صَقَعِىّ: (Aboo-Nasr, TA:) it is also expl. as signifying such as is brought forth in the [period called] صَفَرِيَّة: (TA: [but see صَفَرِىٌّ:]) and, (O, K,) accord. to AZ, (O,) the young camel that is brought forth in [the time of] the صَقِيع [i. e. hoar-frost, or rime]; which is of the best of the increase [of camels]. (O, K.)

صِقَاعٌ
صِقَاعٌ ذ A piece of rag with which a woman protects her خِمَار [or muffler] from the oil [in her hair], (S, O, K, TA,) putting it on her head; (TA;) as also ↓ صَوْقَعَةٌ: (K:) or this latter signifies a thing by which the head is protected, such as a turban and a خِمَار and a رِدَآء. (TA.) ― -b2- And The [woman's face-veil termed] بُرْقُع (S, O, K) is sometimes thus called. (S, O.) ― -b3- And A thing with which a she-camel's nose is bound, (S, O, K, TA,) as expl. in art. درج [voce دُرْجَةٌ], (S,) when they desire her to affect her young one or the young one of another: or, accord. to A'Obeyd, a piece of rag with which her eyes are bound; that with which her nose is bound, [or stopped, (see 1 in art. ظأر)] when she is made to affect a young one not her own, being termed غِمَامَةٌ. (TA. [But see دُرْجَةٌ.]) ― -b4- And A mark made with a hot iron upon the قَذَال [or back of the head] of a camel. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b5- And An iron thing that is in the place of [the kind of curb called] the حَكَمَة of the bit. (O, K.) ― -b6- And A thing that is next to the head of the horse, beneath (دُونَ) the larger بُرْقُع. (TA.) ― -b7- The صِقَاع of a tent (خِبَآء) is A rope that is extended from its top, and pulled tight, the two ends of which are tied to two pegs, or stakes, stuck into the ground, when the wind is violent and it is feared that the tent may be thrown down. (O, TA.)

صَقِيعٌ
صَقِيعٌ ذ The جَلِيد [i. e. hoar-frost, or rime,] that nips, or blasts, (lit. burns, [see أَحْرَقَ,]) the plants, or herbage; (Msb;) what falls from the sky in the night, resembling snow. (S, O, K.) -A2- Also A species of زُنْبُور [or hornet]: (O, K:) so says AHلt, as having been heard by him from a man of Et-Tلïf. (O.)

صَاقِعٌ
صَاقِعٌ ذ [Deviating from the truth; as is indicated in the TA: and hence,] a liar: (TA:) one says, صَهْ صَاقِعُ i. e. Be silent, O liar. (Yoo, O, K.)

صَاقِعَةٌ
صَاقِعَةٌ ذ i. q. صَاعِقَةٌ [i. e. A thunderbolt]: (Fr, S, O, K:) of the dial. of Temeem: pl. صَوَاقِعُ. (TA.) [See also صَاعِقَةٌ.]

صَوْقَعَةٌ
صَوْقَعَةٌ ذ The place of the whiteness termed صُقْعَة in the head of a horse and of a bird &c.: (S:) or the middle of the head [in an absolute sense]: (O, K:) or the top, or uppermost part, [of the head, or] of the [cap called] كُمَّة, and of the turban. (O, K, TA: all in art. صفع. [See 1 in that art., where this last meaning is assigned to صَوْفَعَةٌ.]) ― -b2- And A turban [itself]: (O, K:) and any other thing that protects the head: (TA;) accord. to IDrd, a piece of rag which a woman puts upon her head as a protection. (O. See صِقَاعٌ, first sentence.) ― -b3- A piece of rag which is tied upon the top of the [kind of women's camel-vehicle called] هُوْدَج, and which the wind blows about. (TA.) ― -b4- The head [or top] of the [woman's face-veil called] بُرْقُع. (IAar, TA in this art. and voce شِبَامٌ [q. v.].) ― -b5- The hollow (وَقْبَة) [that is made in the upper part of a dish] of ثَرِيد [or crumbled bread moistened with broth]: (S, O, K, TA:) or the top, or upper part, of ثَرِيد. (TA.) ― -b6- Also The place of a battle in which is much smiting. (IDrd, O, K.)

أَصْقَعُ
أَصْقَعُ ذ , applied to a horse, and a bird, &c., Having a whiteness in the middle of the head: (S, O, K:) or a horse white in the top of his head: (Mgh:) fem. صَقْعَآءُ, (S, O, K,) applied to an eagle (عُقَاب), (S, O, TA,) and to a female ostrich [&c.]. (TA.) ― -b2- الأَصْقَعُ A certain bird, resembling the عُصْفُور [or sparrow], in the feathers and head of which is a whiteness, found near water; mentioned [in the K] in art. سقع [as with س in the place of ص]: (TA:) accord. to Ktr, (O, TA,) the bird called الصُّفَارِيَةُ [q. v.]: (O, K, TA:) you may form its pl. after the manner of substs. [i. e. saying أَصَاقِعُ], because it is an epithet in which the quality of a subst. predominates; or after the manner of the epithet [i. e. saying صُقْعٌ]. (TA.) ― -b3- Accord. to AHلt, الصَّقْعَآءُ signifies A [bird such as is termed] دُخَّلَة [q. v.], of a dingy colour, small, with a yellow head, short in the زِمِكَّى [or tail] and the legs and the neck: (TA:) or, accord. to him, the صَقْعَآء with a yellowness is a دُخَّلَة of a dingy yellow colour, small, short in the زِمِكَّى and the legs and the neck: and all دُخَّل are with the Arabs of the [birds termed] عَصَافِير and حُمَّر: but the صَقْعَآء with a blackness is a دُخَّلَة of a dingy reddish colour, black in the head, and short in the زِمِكَّى and the neck. (O.) ― -b4- الأَصْقَعُ also signifies The forelock of a horse: or the white forelock thereof. (TA.) ― -b5- And الصَّقْعَآءُ, The sun. (S, O, K.)

مَصْقَعٌ
مَصْقَعٌ ذ A place towards which one tends, repairs, or betakes himself. (TA.)

مُصْقَعٌ
مُصْقَعٌ ذ : see صَقِعٌ, last sentence.

خَطِيبٌ مِصْقَعٌ
خَطِيبٌ مِصْقَعٌ ذ An eloquent speaker or orator or preacher: (S, O, K:) or one loud in voice: (K:) or one who is not impeded in his speech, and who does not reiterate in speech by reason of inability to say what he would, or is not unable to find words to express what he would say: (Katلdeh, O, K:) or one who is skilful, and penetrating, or effective, in his speech: (O:) or one who goes into every ↓ صُقْع, i. e. نَاحِيَة, [meaning province,] of speech: (TA in this art. and in art. رقع:) [said to be] from الصَّقْعُ meaning “ the raising of the voice; ” (O, TA; *) or from الصُّقْعُ [expl. above]; or, as some say, from صَقَعَهُ meaning “ he struck him upon his صَوْقَعَة; ” but this last derivation is far-fetched: (TA:) pl. مَصَاقِعُ. (O, TA.)

أَرْضٌ مَصْقُوعَةٌ
أَرْضٌ مَصْقُوعَةٌ ذ : see صَقِعٌ, last sentence.

##### Türkçe

**صَقَعَهُ**
1 **صَقَعَهُ** ذ , (S, Mgh, O, K,) muzâri‘i **صَقَعَ** , (O, Mgh, K,) mastarı **صَقْعٌ**, (O,) O, ona vurdu, yahut onu dövdü: (K:) yahut ona açılmış eliyle vurdu [yahut tokatladı]: (TA:) [**صَفَعَهُ** gibi:] yahut, (S, Mgh, O, K,) bunun gibi ↓ **صَوْقَعَهُ**, (O, K,) ona vurdu (S, Mgh, O, K) başına, (O, K,) yahut **صَوْقَعَة**’sine, (S, O,) [yani] başının tepesine: (Mgh:) bu sonuncusu asıl anlamdır: ve bundan dolayı, mecazen, ona vurdu, yahut onu dövdü, kayıtlanmamış bir anlamda: (Mgh, * O, TA:) ve ona vurdu; yani kuru, yahut sert, ve katı bir şeye, benzeri bir şeyle; meselâ bir taşı bir taşla ve benzeri: yahut, bazılarınca, ona vurdu; yani kuru yahut sert olan herhangi bir şeye. (TA.) Munkidh hakkında bir rivayette şöyle denir: **صُقِعَ آمَّةً** yani başının tepesine vuruldu: (O:) yahut başı yarıldı da yara beyninin üzerindeki zara ulaştı. (TA.) ― -b2- Şöyle de denir: **صَقَعَ بِهِ الأَرْضَ** (O, K) Onu yere attı, yahut onu yere serdi; (K;) [lafzen] onunla yeri vurdu. (Ibn-'Abbād, O.) ― -b3- Ve **صَقَعَتْهُ الصَّاقِعَةُ** i. q. **صَعَقَتْهُ الصَّاعِقَةُ**, (S, O, K,) Yıldırım onu çarptı. (TA.) Ve **صُقِعَ** Yıldırım tarafından çarpıldı; i. q. **صُعِقَ**; Temîm lehçesindendir: (O:) ve böylece **صَقِعَ**; (K, TA;) **صَعِقَ** gibi. (TA.) ― -b4- Ve **صَقَعَهُ بِكَىٍّ** Onu dağladı, yahut dağlayarak işaretledi, başına [yahut **صَوْقَعَة**’sine] yahut yüzüne. (O, K.) ― -b5- Ve **صَقَعَ الثَّرِيدَةَ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, **ثريدة**’yi **صَوْقَعَة**’sinden [yahut tepesinden, yahut üst kısmından, yahut onda açılmış çukurdan] yedi. (TA. [Bkz. ayrıca Q. Q. 1.])

-A2- **صَقْعٌ** ayrıca sesin yükseltilmesi demektir: (O, TA:) ve onu ardışık çıkışlarla söylemek. (TA.) Dersin ki: **صَقَعَ بِصَوْتِهِ** Sesini yükseltti. (TA.) Ve bundan dolayı, (TA,) horoz hakkında **صَقَعَ** denir, (S, O, K,) muzâri‘i **صَقَعَ** , (O,) mastarı **صَقْعٌ** ve **صُقَاعٌ** (IDrd, O, K) ve **صَقِيعٌ**, (K,) O [ötdü, yahut] bir çığlık attı: (IDrd, S, O, K:) ve böylece **سَقَعَ**. (S.) ― -b2- Ve, IAar’a göre, sözde fasih olmak ve [uygun] mânalara isabet etmek. (TA.) ― -b3- **صَقَعَ بِضَرْطَةٍ**, eşek hakkında denir: Anüsten, ıslak ve dağılmış bir hâlde, sesli bir yel çıkardı. (Ibn-'Abbād, O, K.) ― -b4- **صَقَعَ البَيْتَ** Çadıra **صِقَاع** denilen ipi bağladı. (Az, O, TA.) ― -b5- Ve **صَقَعَ**, (S, O, K,) adam hakkında denir, (K,) Gitti, (S, O, K, TA,) **فِى كُلِّ النَّوَاحِى** [her yöne]: (TA:) şöyle denir: **مَا أَدْرِى أَيْنَ صَقَعَ**, (S, O, TA, [ikincide **لَا**, **مَا**’nın yerine konur,]) ve **بَقَعَ**, (TA,) yani nereye gittiğini bilmiyorum: (O, TA:) ve fiil bu anlamda olumsuzluk edatı olmaksızın nadiren kullanılır. (TA.) Yahut şu mânaya gelir, (K,) yahut ayrıca şu mânaya gelir, (O,) yahut böylece **صَقِعَ**, (S, TA,) **فَرِحَ** gibi, **صَقَعَ** değil, (TA,) Yoldan saptı, (S, O, K, TA,) ve tek başına, kendi kendine konakladı, yahut indi ve kaldı: (TA:) yahut iyilik ve cömertlik yolundan saptı. (IF, O, K, TA.) Ve **صَقْعٌ** sapıtmak; yolunu kaybetmek; yahut kaybolmak; ve helâk olmak; yahut ölmek demektir. (TA. [Fakat bunun muhtemelen **صَقَعٌ**, **صَقِعَ**’ın mastarı, için bir yanlış yazım olduğunu düşünüyorum.]) Şöyle de dersin: **صَقِعَ فُلَانٌ نَحْوَ كَذَا** Falan kimse şöyle bir şeye doğru yöneldi. (TA.) ― -b6- Ve **صَقِعَتِ البِئْرُ**, muzâri‘i **صَقَعَ** , (A'Obeyd, S,) mastarı **صَقَعٌ**, Kuyu çöktü; yahut yıkıldı. (A'Obeyd, S, K. *)

-A3- **صَقِعَتْ**, (TA,) mastarı **صَقَعٌ**, (O, K, TA,) atlar ve kuşlar vb. hakkında denir: Başın [**صَوْقَعَة**’sinde, yahut] en üst kısmında, (TA,) yahut başın ortasında, (O, K,) beyazlaştılar. (O, K, TA.) ― -b2- Ve [mastarı] **صَقَعٌ**, baş ile ilgili olarak, kel olmak demektir: yahut bazılarınca, saçın gitmesi. (TA.)

-A4- **صُقِعَتِ الأَرْضُ** Yer, yahut toprak, **صَقِيع** ile [yani kırağı ile] kaplandı; (S, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **أُصْقِعَت**; her biri damme ile. (IDrd, K.)

**صقّع لَهُ**
2 **صقّع لَهُ** ذ , mastarı **تَصْقِيعٌ**, Bir şey hakkında ona yemin etti: (Ibn-'Abbād, O, K:) ve böylece **بقّع له**, mastarı **تَبْقِيعٌ**. (Ibn-'Abbād, O.)

**اصقع**
4 **اصقع** ذ O (bir adam, O, TA) **صَقِيع**’e [yani kırağıya] girdi [bir zamana yahut bir bölgeye]. (IDrd, O, K, TA.) -A2- Ve **اصقع الصَّقِيعُ الأَرْضَ**, (K, TA,) ve **الشَّجَرَ**, (O, TA,) **صقيع** [yahut kırağı] yere yahut toprağa, (K, * TA,) ve ağaçlara düştü, yahut kondu. (O, TA.) Ve **أُصْقِعَتِ الأَرْضُ**: bkz. 1, son cümle. Ve **أُصْقِعَ النَّاسُ** İnsanlar **صَقِيع** ile kaplandı. (TA.)

**صَوْقَعَهُ**
Q. Q. 1 **صَوْقَعَهُ** ذ : bkz. 1, ilk cümle. ― -b2- **صَوْقَعَ الثَّرِيدَةَ** **ثريدة**’yi düzgünce yaydı. (TA.)

**صُقْعٌ**
**صُقْعٌ** ذ Bir ülkenin bir bölgesi, bir tarafı, yahut bir parçası; eş anlamlısı **نَاحِيَةٌ**, (S, O, Msb, K,) bir ülkenin: (Msb:) ve bir kimsenin yahut bir şeyin yöneldiği, meylettiği, yahut yöneltildiği yer, bölge, taraf, parça, yahut nokta; eş anlamlısı **جِهَةٌ**: ve konaklama yeri, yahut inip durma veya ikamet etme veya kalma veya yerleşme yeri; yahut ikamet yahut yerleşim yeri; eş anlamlısı **مَحَلَّةٌ**: (Msb:) azlık çoğulu **أَصْقَاعٌ**, (O, TA,) ve çoğulun çoğulu **أَصَاقِعُ**: (TA:) ve **صُقْغٌ** bunun lehçe varyantıdır. (IJ, TA; ve K, madde **صقغ**’da.) Şöyle denir: **فُلَانٌ مِنْ أَهْلِ هٰذَا الصُّقْعِ** yani **مِنْ هٰذِهِ النَّاحِيَةِ** [falan kimse bu bölgenin halkındandır, vb.]. (S, O.) Ve **هُوَ فِى صُقْعِ بَنِى فُلَانٍ** O, falan kimsenin oğullarının **نَاحِيَة**’sinde [yahut bölgesinde, vb.], ve **مَحَلَّة**’sinde [yahut konak yerinde, vb.]dir. (Msb.) Bkz. ayrıca **مِصْقَعٌ**. ― -b2- Ayrıca bir kuyunun çevreleyen ve aşağı yanlarının bir parçası, yahut kısmı: çoğulu **أَصْقَاعٌ**: fakat daha makbul kelime **س** iledir. (TA.)

**صَقَعٌ**
**صَقَعٌ** ذ **صَقِعَ**’ın mastarıdır. (S, &c.) ― -b2- Ayrıca **غَمٌّ** gibi bir illet; [yani] şiddetli sıcaklığın kuvveti sebebiyle nefesi gideren, ( **يَأْخُذُ بِالنَّفَسِ**, S, O, K, [CK’de **بالنَّفْسِ**]) bir şey. (S, O, K.)

**صَقِعٌ**
**صَقِعٌ** ذ [Yıldırım çarpmış: (fiiline bkz. **صَقِعَ**:) yahut] düşmandan yıldırım gibi bir şeyle çarpılmış: bazılarına göre böyledir: (O, TA:) 'Ows Ibn-Hajar der ki,
أَبَا دُلَيْجَةَ مَنْ لِحَىٍّ مُفْرَدٍ
صَقِعٍ مِنَ الأَعْدَآءِ فِى شَوَّالِ
(S, * O, TA, fakat TA’da **أَاَبَا**) [şöyle tercüme edilebilir: Ey Ebâ Duleyce, tek başına bir kabileden olan, düşmanlardan yıldırım gibi çarpılmış, **شَوَّال**’de (şairin zamanında soğuk bir aydı) kimdir?]: yahut, IAar’a göre, buradaki mânâ, düşmanlardan uzak, inziva hâlinde; (S, * O;) zira kış adama şiddetle bastırınca, meskenine bir misafir inmesin diye uzaklaşırdı; düşmanlar yabancı misafirlerdir; ve **فى شوّال** demekle, soğuğun **شَوَّال**’de olduğunu kasteder: (O, TA:) yahut **صَقِعٌ** kayıp ve uzak demektir; öyle ki nerede olduğu bilinmez: yahut gitmiş ve tek başına, yahut kendi kendine konaklamış olan: (TA:) [çoğulu **صَقْعَى**:] **دَقِعٌ** maddesinde bir örneğe bak. -A2- **أَرْضٌ صَقِعَةٌ**, (TA,) ve ↓ **مَصْقُوعَةٌ**, **صَقِيع** ile [yani kırağı ile] kaplı yer yahut toprak: (S, Msb, TA:) ve aynı şekilde, **شَجَرٌ صَقِعٌ**, ve ↓ **مُصْقَعٌ**, **صَقِيع** ile kaplı ağaçlar. (TA.)

**صَقْعَةٌ**
**صَقْعَةٌ** ذ Şiddetli soğuk; **الصَّقِيعُ**’den (kırağı mânasında). (TA.)

**صُقْعَةٌ**
**صُقْعَةٌ** ذ Atın ve kuşun vb. başının ortasında bir beyazlık; (S, O, K;) yahut Ebû-l-Wāzi‘e göre siyah koyun yahut keçinin başının ortasında. (TA.)

**صَقْعَان**
**صَقْعَان** ذ Ahmak, ağır, yahut zekâdan yoksun: fakat bu avamî bir kelimedir. (TA.)

**صَقَعِىٌّ**
**صَقَعِىٌّ** ذ Güneş kuzuların yahut oğlakların başlarına vurduğu (**تَصْقَعُ**) vakitte, [koyun yahut keçilerin] ilk artışı yahut yavrusu (**نِتَاج**): (Aboo-Nasr, O, K: [CK’de yanlışlıkla **البُهْمِ**, **البَهْمِ** yerine konmuştur:]) ve Arapların bazısı ona **الشَمْسِىّ** ve **القَيْظِىّ** der: sonra **صَفَرِىّ**, **صَقَعِىّ**’den sonra gelir: (Aboo-Nasr, TA:) ayrıca [dönem adı] **صَفَرِيَّة**’de doğurulan mânasında da açıklanır: (TA: [fakat **صَفَرِىٌّ**’ye bak:]) ve, (O, K,) AZ’ye göre, (O,) **صَقِيع** zamanında [yani kırağı vaktinde] doğurulan deve yavrusu; bu, [develerin] artışının en iyilerindendir. (O, K.)

**صِقَاعٌ**
**صِقَاعٌ** ذ Kadının, başına koyarak, **خِمَار**’ını [yahut başörtüsünü] yağdan [saçındaki yağdan] koruduğu bir bez parçası, (S, O, K, TA,) başına koyar; (TA;) bunun gibi ↓ **صَوْقَعَةٌ**: (K:) yahut bu ikincisi, sarık ve **خِمَار** ve **رِدَآء** gibi, başın korunduğu bir şey demektir. (TA.) ― -b2- Ve [kadın yüz örtüsü denilen] **بُرْقُع** (S, O, K) bazen böyle adlandırılır. (S, O.) ― -b3- Ve dişi devenin burnunun bağlandığı bir şey, (S, O, K, TA,) **درج** maddesinde [**دُرْجَةٌ** lafzında] açıklandığı üzere, (S,) onu yavrusuna yahut başkasının yavrusuna meylettirmek istediklerinde: yahut A'Obeyd’e göre, gözlerinin bağlandığı bir bez parçası; burnunun bağlandığı [yahut tıkandığı, (**ظأر** maddesinde 1’e bak)] şey ise, kendi yavrusu olmayan bir yavruya meylettirildiğinde, **غِمَامَةٌ** diye adlandırılır. (TA. [Fakat **دُرْجَةٌ**’ye bak.]) ― -b4- Ve sıcak demirle devenin **قَذَال**’ına [yahut baş arkasına] yapılan bir dağlama izi. (Ibn-'Abbād, O, K.) ― -b5- Ve gemin **حَكَمَة** denilen kısmının yerinde bulunan bir demir şey. (O, K.) ― -b6- Ve atın başına yakın, daha büyük **بُرْقُع**’ın altında (**دُونَ**) bulunan bir şey. (TA.) ― -b7- Bir çadırın (**خِبَآء**) **صِقَاع**’ı, şiddetli rüzgâr olduğunda ve çadırın devrilmesinden korkulduğunda, tepesinden uzatılıp gergin çekilen, iki ucu yere çakılmış iki kazığa bağlanan bir iptir. (O, TA.)

**صَقِيعٌ**
**صَقِيعٌ** ذ Bitkileri yahut otları kıstıran, yahut kıran (lafzen yakan, [**أَحْرَقَ**’a bak,]) **جَلِيد** [yani kırağı]; (Msb;) gecede gökten düşen, kara benzeyen şey. (S, O, K.) -A2- Ayrıca bir tür **زُنْبُور** [yahut eşekarısı]: (O, K:) AHāt böyle söyler; bunu Et-Tāif’ten bir adamdan işitmiş olmak üzere. (O.)

**صَاقِعٌ**
**صَاقِعٌ** ذ [TA’da işaret edildiği üzere haktan sapmış: ve bundan dolayı,] yalancı: (TA:) şöyle denir: **صَهْ صَاقِعُ** yani Sus, ey yalancı. (Yoo, O, K.)

**صَاقِعَةٌ**
**صَاقِعَةٌ** ذ i. q. **صَاعِقَةٌ** [yani yıldırım]: (Fr, S, O, K:) Temîm lehçesindendir: çoğulu **صَوَاقِعُ**. (TA.) [Bkz. ayrıca **صَاعِقَةٌ**.]

**صَوْقَعَةٌ**
**صَوْقَعَةٌ** ذ Atın ve kuşun vb. başında **صُقْعَة** denilen beyazlığın yeri: (S:) yahut başın ortası [mutlak olarak]: (O, K:) yahut [başın] tepesi, yahut en üst kısmı, [yahut] **كُمَّة** denilen başlığın ve sarığın [tepe kısmı]. (O, K, TA: hepsi **صفع** maddesinde. [O maddede bu son anlam **صَوْفَعَةٌ**’ya verilmiştir; bkz. o maddede 1.]) ― -b2- Ve bir sarık [bizzat]: (O, K:) ve başı koruyan herhangi bir şey: (TA;) IDrd’ye göre, kadının başına koruma olarak koyduğu bir bez parçası. (O. Bkz. **صِقَاعٌ**, ilk cümle.) ― -b3- [Kadınların deve üzerindeki mahfesi denilen] **هُوْدَج**’ın tepesine bağlanan ve rüzgârın savurduğu bir bez parçası. (TA.) ― -b4- [Kadın yüz örtüsü denilen] **بُرْقُع**’ın başı [yahut tepe kısmı]. (IAar, TA bu maddede ve **شِبَامٌ** maddesinde [bkz.].) ― -b5- **ثَرِيد**’in [yahut et suyuyla ıslatılmış ufalanmış ekmeğin] çanağın üst kısmında yapılan çukuru (**وَقْبَة**): (S, O, K, TA:) yahut **ثَرِيد**’in tepesi, yahut üst kısmı. (TA.) ― -b6- Ayrıca çok vurmanın bulunduğu bir savaş yeri. (IDrd, O, K.)

**أَصْقَعُ**
**أَصْقَعُ** ذ Ata ve kuşa vb. nispetle: Başın ortasında bir beyazlığı olan: (S, O, K:) yahut başının tepesinde beyaz olan at: (Mgh:) dişisi **صَقْعَآءُ**, (S, O, K,) kartala (**عُقَاب**), (S, O, TA,) ve dişi devekuşuna [&c.] nispetle. (TA.) ― -b2- **الأَصْقَعُ** Su yakınında bulunan, tüylerinde ve başında bir beyazlık olan, **عُصْفُور**’a [yahut serçeye] benzeyen belirli bir kuş; [K’de] **سقع** maddesinde [**ص** yerine **س** ile] zikredilmiştir: (TA:) Ktr’ye göre, (O, TA,) **الصُّفَارِيَةُ** denilen kuş: (O, K, TA:) onun çoğulunu, bir isimde niteliğin baskın olduğu bir sıfat olduğu için, isimler tarzında [yani **أَصَاقِعُ** diyerek] yapabilirsin; yahut sıfat tarzında [yani **صُقْعٌ** diyerek]. (TA.) ― -b3- AHāt’a göre, **الصَّقْعَآءُ**, rengi donuk, küçük, başı sarı, **زِمِكَّى**’sı [yahut kuyruğu] ve bacakları ve boynu kısa olan bir **دُخَّلَة** [bkz.] demektir: (TA:) yahut ona göre, sarılıklı **صَقْعَآءُ**, donuk sarı renkli bir **دُخَّلَة**’dir; küçük, **زِمِكَّى**’sı ve bacakları ve boynu kısa: ve Araplarda bütün **دُخَّل**ler, **عَصَافِير** ve **حُمَّر** denilen [kuşlar]dandır: fakat siyahlıklı **صَقْعَآءُ**, donuk kızılımsı renkli bir **دُخَّلَة**’dir; başı siyah, ve **زِمِكَّى**’sı ve boynu kısa. (O.) ― -b4- **الأَصْقَعُ** ayrıca atın perçemi demektir: yahut onun beyaz perçemi. (TA.) ― -b5- Ve **الصَّقْعَآءُ**, güneş. (S, O, K.)

**مَصْقَعٌ**
**مَصْقَعٌ** ذ İnsanın yöneldiği, gittiği, yahut sığındığı yer. (TA.)

**مُصْقَعٌ**
**مُصْقَعٌ** ذ : bkz. **صَقِعٌ**, son cümle.

**خَطِيبٌ مِصْقَعٌ**
**خَطِيبٌ مِصْقَعٌ** ذ Fasih konuşan hatip yahut konuşmacı yahut vaiz: (S, O, K:) yahut sesi yüksek olan: (K:) yahut konuşmasında engellenmeyen, ve söylemek istediğini söyleyememekten dolayı konuşmada tekrar etmeyen, yahut söylemek istediğini ifade edecek kelimeleri bulamayan olmayan: (Katādeh, O, K:) yahut konuşmasında mahir, ve nüfuz edici, yahut etkili olan: (O:) yahut her ↓ **صُقْع**’a, yani **نَاحِيَة**’ye, [vilayet mânasında,] sözün her tarafına giren: (TA bu maddede ve **رقع** maddesinde:) [denilmiştir ki] **الصَّقْعُ**’dan, “sesin yükseltilmesi” mânasında: (O, TA; *) yahut **الصُّقْعُ**’dan [yukarıda açıklandığı üzere]; yahut bazılarınca, **صَقَعَهُ**’dan, “onu **صَوْقَعَة**’sine vurdu” mânasında; fakat bu son türetme uzak bir görüştür: (TA:) çoğulu **مَصَاقِعُ**. (O, TA.)

**أَرْضٌ مَصْقُوعَةٌ**
**أَرْضٌ مَصْقُوعَةٌ** ذ : bkz. **صَقِعٌ**, son cümle.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَقعَ
صَقعَ A ( n. ac. صَقْع 1 ),
a.  Turned aside, deviated; went astray.

b.  Struck.

c.  ( n. ac. صَقْع 1 ,  صُقَاْع 24 ,  صَقِيْع 25 ), Crowed ( cock ).

d.  [ pass. ], Was covered with hoar-frost.

صَقِعَ
صَقِعَ A ( n. ac. صَقَع 4 ),
a.  Fell in ( well ).

b.  Had a while spot on the head.

صَقَّعَ
صَقَّعَ II
a.  [ coll. ], Was cold, numbed; was frozen; was frost-bitten.

b.  [ La ], Swore to, respecting.

أَصْقَعَ
أَصْقَعَ IV ,
a.  Covered ( the ground: frost ).

b.  [ pass. ],  see I (d) .

صَقْعَة
صَقْعَة 1t
a.  [ coll. ], Cold.

صُقْع
صُقْع 3 , ( pl. أَصْقَاْع 38 ),
a.  Region, tract, district; country.

صُقْعَة
صُقْعَة 3t ,
a.  White spot on the head.

صَقَع
صَقَع 4 ,
a.  Chill, cold.

صَقِع
صَقِع 5 ,
a.  Cool; chilly.

مِصْقَع
مِصْقَع 20 , ( pl. مَصَاْقِعُ 44 ),
a.  Orator.

صَاْقِع
صَاْقِع 21 ,
a.  Liar.

صِقَاْع
صِقَاْع 23 ,
a.  Camel's noose.

b.  Face-veil.

صَقِيْع
صَقِيْع 25 ,
a.  Frost, hoar-frost, rime; coldness, frostiness of manner.

b.  Species of hornet.

صَقْعَاْنُ
صَقْعَاْنُ 33 ,
a.  Dull, stupid.

صَقْعَآءُ
صَقْعَآءُ 42
a.  [ art. ], Sun.

##### Türkçe

**صَقعَ**
**صَقعَ** A ( mastar: **صَقْع** 1 ),
a. Saptı, meyletti; yoldan çıktı.

b. Vurdu.

c. ( mastar: **صَقْع** 1, **صُقَاْع** 24, **صَقِيْع** 25 ), öttü (horoz).

d. [edilgen], kırağı ile örtüldü.

**صَقِعَ**
**صَقِعَ** A ( mastar: **صَقَع** 4 ),
a. (kuyuya) çöktü.

b. Başında beyaz bir leke vardı.

**صَقَّعَ**
**صَقَّعَ** II
a. [topluluk], soğuk oldu, uyuştu; dondu; soğuk vurdu.

b. [La], hakkında yemin etti, hürmeten.

**أَصْقَعَ**
**أَصْقَعَ** IV ,
a. (yer: kırağı) örttü.

b. [edilgen], I (d)’ye bak.

**صَقْعَة**
**صَقْعَة** 1t
a. [topluluk], soğuk.

**صُقْع**
**صُقْع** 3 , (çoğulu: **أَصْقَاْع** 38 ),
a. Bölge, saha, mıntıka; ülke.

**صُقْعَة**
**صُقْعَة** 3t ,
a. Baştaki beyaz leke.

**صَقَع**
**صَقَع** 4 ,
a. Üşüme, soğuk.

**صَقِع**
**صَقِع** 5 ,
a. Serin; üşütücü.

**مِصْقَع**
**مِصْقَع** 20 , (çoğulu: **مَصَاْقِعُ** 44 ),
a. Hatip.

**صَاْقِع**
**صَاْقِع** 21 ,
a. Yalancı.

**صِقَاْع**
**صِقَاْع** 23 ,
a. Devenin yuları.

b. Yüz örtüsü.

**صَقِيْع**
**صَقِيْع** 25 ,
a. Kırağı, ayaz, çiydonu; tavrın soğukluğu, ayazlığı.

b. Bir eşekarısı türü.

**صَقْعَاْنُ**
**صَقْعَاْنُ** 33 ,
a. Donuk, ahmak.

**صَقْعَآءُ**
**صَقْعَآءُ** 42
a. [harf-i tarifli], Güneş.
