# صقل (ص-ق-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%82%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ق - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والصاد واللام معهما
قلص، صقل، لصق، قصل، لقص مستعملات قلص: قَلصَ الشيء يقْلِصُ قُلوصاً أي انضم إلى أصله.
وفرس مُقًلَّصٌ: طويل القوائم منضم البطن.
وقميص مُقلَّصٌ.
وقَلَّصَتِ الإبل تقليصاً: استمرت في مضيها.
وثوب قالِصٌ، وظل قالِصٌ، وقال:
يطلب في الجندل ظلاً قالصاً
وقَلَّصَ الغدير تقليصاً: ذهب ماؤه إلا قليلاً.
والقَلُوصُ: كل أنثى من الإبل من حين تركب إلى أن تبزل، وسميت لطول قوائمها ولم تجسم بعد.
والقلوصُ: الأنثى من النعام، وهي الضخمة من الحباري أيضاً.
صلق: الصَّلقُ: الصدمة، قال لبيد:
فصَلقنا في مراد صَلقة
والصَّلقُ: صوت أنياب البعير إذا صَلَقهَا وضرب بعضها ببعض، وأصْلَقَتْ أنيابها.
والصَّلقةُ: تصادم الأنياب.
وتَصَلَّقت المرأة عند الطلق: ألقت نفسها مرة ومرة كذا، وكذلك كل ذي ألم إذا تَصَلَّقُ على جنبيه.
وقاع صَلَقٌ: مستديرة ملساء، فإن كان بها شجر فقليل، ويجمع أَصالِقَ، والسين لغة، قال أبو داود:
ترى فـاه إذا أقــب		ل مثل الصَلَقِ الجدب
يصف سعة فم الفرس.
والصِّلائقُ: الخبز الرقيق، قال الشاعر:
تكلفـنـي مـعـيشة آل زيدٍ		ومن لي بالصَّلائِقِ والصِّنابِ
لصق: لَصِقَ يلصَقُ لُصُوقاً، لغة تميم، ولَسِقَ أحسن لقيْسٍ، ولزق لربيعة وهي أقبحها إلا في أشياء نصفها في حدودها.
والمُلصَقُ: الدعي.
قصل: القَصْلُ: قطع الشيء من وسطه أو أسفله قطعاً وحياً.
وسمي قَصيلُ الدابة لسرعة اقتِصالهِ من رخاصته.
وسيف قَصّالٌ أي قطاع ومِقصَلٌ أيضاً.
وما يعزل عن البر إذا نقي ثم لين ثانية فهو قُصالةٌ.
صقل: الصُّقلانِ: القرنان من كل دابة، قال:
من خلفها لاحق الصُّقْلَيْنِ همهيم
والصَّقلُ: الجلاء، وبالسين جائز.
والمِصقَلةُ: التي يصقل بها الصَّيْقَل سيفه.
لقص: لقِصَ الرجل يَلْقَصُ لَقَصاً فهو لَقِصٌ: كثير الكلام سريع إلى الشر.

##### Türkçe

**القاف** ve **الصاد** ve **اللام** bunlarla birlikte

**قلص**، **صقل**، **لصق**، **قصل**، **لقص** kullanımdadır. **قلص**: **قَلصَ** şey **يقْلِصُ** **قُلوصاً**; yani aslına doğru toplandı.

Ve **فرس مُقًلَّصٌ**: bacakları uzun, karnı toplanmış.

Ve **قميص مُقلَّصٌ**.

Ve **قَلَّصَتِ الإبل** **تقليصاً**: gidişinde devam etti.

Ve **ثوب قالِصٌ** ve **ظل قالِصٌ**; ve dedi ki:
يطلب في الجندل ظلاً قالصاً

Ve **قَلَّصَ الغدير** **تقليصاً**: suyu, az bir miktar hariç, gitti.

Ve **القَلُوصُ**: binildiği zamandan **تبزل** oluncaya kadar develerden her dişi; bacaklarının uzunluğu sebebiyle adlandırıldı ve henüz cüsselenmemiştir.

Ve **القلوصُ**: devekuşunun dişisi; ve **الحباري**’den de iri olanıdır.

**صلق**: **الصَّلقُ**: çarpma; Lebîd dedi ki:
فصَلقنا في مراد صَلقة

Ve **الصَّلقُ**: devenin azı dişlerinin sesi; onları **صَلَقهَا** ettiğinde ve bir kısmını bir kısmına vurduğunda; ve azı dişleri **أصْلَقَتْ**.

Ve **الصَّلقةُ**: azı dişlerinin çarpışması.

Ve kadın doğum sancısı sırasında **تَصَلَّقت**: kendini bir kere bir kere şöyle böyle attı; aynı şekilde her acı sahibi, iki yanı üzerine **تَصَلَّقُ** ettiğinde.

Ve **قاع صَلَقٌ**: yuvarlak, pürüzsüz; eğer onda ağaç varsa azdır; ve **أَصالِقَ** diye çoğul yapılır; **السين** bir lehçedir; Ebû Dâvûd dedi ki:
ترى فـاه إذا أقــب		ل مثل الصَلَقِ الجدب

Atın ağzının genişliğini vasfeder.

Ve **الصِّلائقُ**: ince ekmek; şair dedi ki:
تكلفـنـي مـعـيشة آل زيدٍ		ومن لي بالصَّلائِقِ والصِّنابِ

**لصق**: **لَصِقَ** **يلصَقُ** **لُصُوقاً**; Temîm’in lehçesi; ve **لَسِقَ** Kays için daha güzeldir; ve Rabîa için **لزق**; ve o, en çirkinidir; ancak bazı şeylerde, yarısını kendi sınırlarında zikrederiz.

Ve **المُلصَقُ**: nesebi iddia edilen (sonradan katılan) kimse.

**قصل**: **القَصْلُ**: bir şeyi ortasından yahut altından, bir defada kesmek.

Ve binek hayvanının **قَصيلُ**’i, yumuşaklığından dolayı onun çabuk koparılıp kesilmesi sebebiyle adlandırıldı.

Ve **سيف قَصّالٌ** yani kesici; ve **مِقصَلٌ** da.

Ve temizlenip sonra ikinci defa yumuşayan, buğdaydan ayrılan şey: o, **قُصالةٌ**’dır.

**صقل**: **الصُّقلانِ**: her hayvandan iki boynuz; dedi ki:
من خلفها لاحق الصُّقْلَيْنِ همهيم

Ve **الصَّقلُ**: parlatma; ve **السين** ile caizdir.

Ve **المِصقَلةُ**: **الصَّيْقَل**’in kılıcını onunla parlattığı şey.

**لقص**: **لقِصَ** adam **يَلْقَصُ** **لَقَصاً**; o hâlde o, **لَقِصٌ**’dur: çok konuşan, şerre çabuk olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ص ل
قلص ، قصل ، صلق ، صقل ، لصق ، لقص .
قلص : قال الليث : قَلَصَ الشيء يَقْلِص قلوصاً إذا انضمّ ، وشَفقةٌ قالِصَةٌ ، وظلٌّ قالِصٌ قد انضمَّ إلى أصله ، وفرسٌ مقلِّصٌ : طويلُ القوائمِ منضم البطنِ ، وقميصٌ مقلِّصٌ ، قال : وقَلَصَتِ الإبلُ تقليصاً إذا استمرتْ في مُضيها .
وقال أعرابيٌّ وهو يحدو بأجماله :
قَلِّصْنَ والْحَقن بدبثا والأَشَلّ
قال : والقَلُوص كل أنثى من الإبل من حين تُركبُ وإن كانت بنتَ لَبونٍ أو حِقّةً إلى أَن تَبْزُلَ ، سميت قلوصاً لِطُولِ قوائمها ولم تجسم بعد ، والقَلُوصُ : الأنثى من النَّعام ، والقَلُوص : الضخمةُ من الحبارَى .
قال أبو منصور : القَلُوص : الفَتيَّةُ من النُّوق بمنزلةِ الفَتاة من النّساءِ ، والعرب تكني عن النساء بالقُلُصِ ، وكتب رجل منَ المسلمينَ إلى عمر بن الخطابِ في شأنِ رجلٍ كان يخالفُ الغزاةَ إلى المُغيباتِ من النساء بهذه الأبيات وكان الرّجل يعرف بجعدة :
ألا أَبلغْ أَبا حَفْصٍ رسولاً
فدًى لك من أخي ثقةٍ إزاري
قَلائِصَنا هداك الله إنّا
شغلنا عنكم زَمنَ الحصارِ
فما قُلُصٌ وجدْن معقَّلات
قفا سلع بمختلف النجار
يعقّلهنْ جَعْدة من سليم
وبئس معقّل الذود الظؤارِ
الحرانيُّ عن ابن السكيت ، يقال : قدْ قلصَ الظلُّ يَقلِصَ قلوصاً ، وقد قلصَ ثوبه يَقلِصُ ، وقد قَلَصَ الماءُ إذا ارتفعَ في البئر فهو ماءٌ قليصٌ وقَلاَّصٌ ، وأنشد :
يا ريّهَا من باردٍ قُلاص
قد جمّ حتى همّ بانقياصِ
وقال امرؤ القيس :
بلائِق حُضْراً ماؤهنّ قَليصُ
قال : وهو قَلَصة البئر ، وجمعها قَلَصاتٌ ، وهو الماء الذي يجمُّ فيها ويرتفع ، قال : وأقْلَصَ البعير إذا ارتفعَ سنامه .
أبو عبيد عن الكسائيّ : إذا كانت الناقة تسمن في الصيفِ وتهزلُ في الشتاء فهي مِقلاصٌ ، وقد أقلصتْ .
قال ابن الأعرابي : ويقال للرجل إذا كان يسمن في الصيفِ مقلاصٌ .
وقال بعض الناس : قَلَصَتِ البئرُ إذا امتلأت إلى أعلاها وقَلَصَتْ إذا نزَحَتْ ، ويقال : قَلَصَ القومُ إذا احتملوا فساروا .
وقال امرؤ القيس :
وقد حانَ مِنَّا رحلةٌ فَقُلُوصُ
ثعلب عن ابن الأعرابي : القَلْصُ : كثرةُ الماءِ وقِلَّتُهُ وهو من الأضداد .
وقال أعرابيٌّ : أتيْتُ ببنونة فما وجدتُ فيها إلا قَلْصَةً من ماءٍ أي قليلاً .
صلق : قال الليث : الصَّلْقُ : الصدمةُ ، والصَّلْقُ : صوت أنيابِ البعير إذا صلقها وضَرَبَ بعضها ببعض وقد صَلَقَتْ أنيابُه .
وقال لبيد :
فَصلَقْنا في مرادٍ صلقةً
وصُداءً ألْحَقَتْهُمْ بالثَّلَل
وأنشد غيره :
أَصْلقَ ناباه صِياحَ العصفور
وقال رؤبة :
أصْلقَ نابِي عِزَّةً وصَلْقَما
وقال الليث : والحامِلُ إذا أخذها الطَّلْقُ فألْقَتْ نفسها على جنبيها مرة كذا ومرة كذا قيل : تَصَلَّقَتْ تَصَلُّقاً ، وكذلك كلُّ ذي أَلمٍ إذا تَصَلَّقَ على جنبيه ، يقال بالصاد .
قال : والقاع الصَّلَقُ يقال بالصادِ والسِّين ، وهي المستديرة الملساءُ وشجرها قليلٌ .
وأنشد للشماخ :
من الأصالِقِ عاري الشَّوْكِ مجرود
أبو منصور : لم أسمع هذا الحرف من العربِ إلا بالسين ، وَسَترَاه مشبعاً في باب السين وَالقاف .
وَقال الليث : الصَّلائق : الخبزُ الرَّقيق .
وفي حديث عمر : ( لَوْ شِئْتُ لدعوتُ بِصلاءٍ وَصِنابٍ وَصلائقِ ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : وَالسَّلائق بالسين كلُّ ما سُلِقَ من البقولِ وَغيرها .
قال : وقال غير أبي عمر : الصلائق بالصاد : الخبز الرَّقيق .
وأنشد لجرير :
تُكلِّفُني معيشة آل زَيْدِ
ومن لي بالصَّلائقِ والصِّنابِ
قال أبو منصور : ذكَرْت في باب الصَّادِ والرَّاءِ قبل هذا الباب ما رُوِي عن أبي عمرو والفراء وابن الأعرابي : أنَّ الصَّرائق بالرَّاءِ : الرقاقُ الوحدةُ صَريقةٌ لم يختَلِفوا فيها فإن صَحَّ الصَّلائقُ بالَّلام فَلِقُرْبِ مَخْرجَي الرَّاءِ واللاّم . وأبو عبيد لم يَرْوِ الصَّلائقَ عن إمامٍ يُعْتَمد .
وقال ابن الأعرابي : صَلَقْتُ الشَّاة صَلْقاً إذا شَويْتُهَا على جَنْبَيْهَا ، فجائزٌ أن يكون عمر أراد بالصَّلائقِ ما شُوي من الشَّاء وغيرها .
وقال الليث : رُوي لا حَلْقَ ولا سَلْقَ ولا حَلْقَ ولا صَلْق بالسِّين والصَّاد يعني رفعَ الصَّوْت ، وقد أصْلَقوا إصْلاقاً ، وأما أبو عبيد فرواه بِالسِّين . ذهب به إلى قول الله : ( ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم ) ( الأحزاب : 19 ) ، وقال الفرّاء : جائز في العربية صلقوكم والقراءة سُنَّة .
وستَرى تفْسِيره في موضِعِه .
لصق : قال الليث : يقال : لَصِقَ الشَّيءُ بالشيءِ يَلْصَقُ لُصُوقاً وهي لُغَةُ تَميمٍ ، وقيسٌ تقول : لَسِقَ ، وربيعةُ تقول : لَزِقَ وهي أقْبَحُهَا إلا في أشياءَ نصفُهَا في حدودها .
قال : والْمُلْصَقُ : الدَّعِيُّ .
وقال غيره : اللَّصُوقُ : دَوَاءٌ يُلْصقُ بالْجُرْح قاله الشافعيُّ . ويقال : ألْصَقَ فلان بِعُرْقوب بَعِيرهِ إذا عَقَرَهُ وربما قالوا ألْصَقَ بساقِهِ ، وقيل لبعض الْعَرب : كيف أنت عند القِرى ، فقال : أُلْصِقُ والله بالنَّاب الْفَانيةِ والْبَكْرِ والضرْع ، وقال الراعي :
فَقُلْتُ له ألْصِقْ بأيْبَسِ ساقها
فإن نُحِرَ الْعرقوب لا يَرْقأ النَّسَا
أراد : ألْصِقِ السَّيف بساقهَا واعْقِرها ، والملْصَقَةُ من النِّساء الضَّيِّقة المتلاحِمَة .
قصل : قال الليث وغيره : الْقَصْلُ : قطعُ الشيءِ من وسطه أو أسفل من ذلك قَطْعاً وَحِيّاً ، وَسُمِّي القَصيلُ الذي تُعْلف الدَّواب قَصيلاً لِسُرْعةِ اقْتصاله من رَخاصَتِهِ ، وَسَيْفٌ قَصَّالٌ قطَّاعٌ ، وقال الراجزُ :
مَعَ اقْتصَال الْقصَرِ الْعَرَادِمِ
أبو عبيد عن الفراء : في الطَّعَام قَصَلٌ وَزُؤانٌ وغَفاً ، وكل هذا مما يخْرَجُ منه فيُرْمى بهِ ، قال : وَالْقِصْلُ : الأحْمَقُ والمرأة قِصلَة .
وقال الليث : وَالْقِصْلُ : الضعيفُ الْفَسْلُ ، والقُصالَةُ : ما يُعْزَلُ من البُرِّ إذا نُقِّي ثم يُدَاس الثَّانيةَ .
صقل : قال الليث : الصُّقْلان : القُرْبان من كلِّ دابَّةٍ .
والصَّقْلُ : الجلاء ، والمِصقلة ، التي يصقل
الصيْقَلُ بها سيفاً ونحوه ، ويقال : جعل فلان فرسه في الصِّقَال ، أي : في الصوانِ والصنعة .
وقال أبو عبيد : فرَسٌ صَقِلٌ : إذا طالتْ صُقْلَتُه وقَصُرَ جَنْبَاه ، وأنشد :
ليسَ بأسْنَى ولا أقْنَى ولا صَقِلْ
ورواه غيره : ولا سَغِل ، قال : والأنْثَى صَقِلَةٌ ، والجمع صِقَالٌ ، وفَرَسٌ طويل الصُّقْلَةِ وهي الطِّفْطِفَةُ ، قال : وما طالتْ صُقْلَةُ فَرَسٍ إلا قَصُرَ جَنْبَاه ، وذلك عَيْبٌ ، ويقال : حمارٌ لاحِقُ الصُّقْليْنِ .
وقال ذو الرُّمةِ :
خَلَّى لها سِرْب أولاهَا وَهَيَّجَها
من خَلْفِهَا لاحِقُ الصُّقْليْنِ همهيمُ
والعرب تُسمي اللّبن الذي قد عَلَتْهُ دُوَايَةٌ رقيقةٌ مَصقول الْكِساء ، يقول أحدهم لصاحِبه إِذا عَرَض عليه لَبناً مُدَوِّياً : هل لك في مَصقولِ الْكِسَاء ، وقال :
فهو إذا ما اهْتَاف أو تَهَيَّفَا
يَنْفِي الدُّوَايَات إذا تَرَشَّفا
من كل مَصقول الْكِساء قد صَفَا
اهْتَاف جاعَ وعطِشَ ، وقال آخر :
فبَات لهُ دون الصَّبَا وهيَ قَرَّة
لِحافٌ ومَصقولُ الْكِسَاء رَقيقُ
أي : باتَ له لباسٌ وَطعامٌ ، وهذا قول الأصمعي .
وقال ابن الأعرابي : أراد بمِصقولِ الْكِساء مِلْحَفةً تحت الْكِساء حَمْراءَ فقيل له إن الأصمعي يقول : أراد به رغْوَةَ اللّبن ، فقال : إنه لمَّا قاله اسْتَحْيا أن يرجِعَ عنه .
وروى ابن الفرج للفراء : فلانٌ في صُقْعٍ خالٍ وصُقْلٍ خالٍ : أي : ناحِيةٍ خاليةٍ .
قال : وسمعْتُ شُجاعاً يقول : صَقَعَهُ بالْعَصَا وَصَقلَهُ ، وصَقَعَ به الأرْض وصَقَلَ به الأرْض أيْ ضربِ به .
وجمع الصيْقل : صياقل وصياقلِه .

##### Türkçe

ق ص ل
**قلص** ، **قصل** ، **صلق** ، **صقل** ، **لصق** ، **لقص** .

**قلص** : **الليث** dedi: **قَلَصَ** şey **يَقْلِص** **قلوصاً**; toplandığı/zıplandığı zaman (yani) içine çekilip büzüldüğü vakit. Ve **شَفقةٌ قالِصَةٌ**; ve **ظلٌّ قالِصٌ**: aslına doğru toplanmış (gölge). Ve **فرسٌ مقلِّصٌ**: bacakları uzun, karnı içe çekik. Ve **قميصٌ مقلِّصٌ**. Dedi: ve **قَلَصَتِ الإبلُ** **تقليصاً**; yürüyüşlerinde sürüp gittikleri zaman.

Bir bedevî, develerini sürerken dedi:
قَلِّصْنَ والْحَقن بدبثا والأَشَلّ

Dedi: ve **القَلُوص**: bineğe vurulduğu zamandan itibaren, **بنتَ لَبونٍ** yahut **حِقّةً** olsa bile, **تَبْزُلَ** oluncaya kadar develerden her dişi; uzun bacaklı diye ve henüz irileşmediği için **قلوصاً** diye adlandırıldı. Ve **القَلُوصُ**: devekuşunun dişisi. Ve **القَلُوص**: toy kuşundan iri olan.

**أبو منصور** dedi: **القَلُوص**: dişi develerden genç olan; kadınlardan genç kızın konumu gibidir. Araplar kadınlardan kinaye olarak **القُلُصِ** derler. Müslümanlardan bir adam, **عمر بن الخطابِ**’a, gazaya çıkanlara muhalefet edip kadınlardan uzaklarda kalanlara giden bir adamın işi hakkında, adam **جعدة** diye bilinirken, şu beyitlerle yazdı:
ألا أَبلغْ أَبا حَفْصٍ رسولاً
فدًى لك من أخي ثقةٍ إزاري
قَلائِصَنا هداك الله إنّا
شغلنا عنكم زَمنَ الحصارِ
فما قُلُصٌ وجدْن معقَّلات
قفا سلع بمختلف النجار
يعقّلهنْ جَعْدة من سليم
وبئس معقّل الذود الظؤارِ

**الحرانيُّ**’nin **ابن السكيت**’ten rivayeti: denir ki: **قدْ قلصَ الظلُّ يَقلِصَ قلوصاً**; ve **قد قلصَ ثوبه يَقلِصُ**; ve **قد قَلَصَ الماءُ**: kuyuda yükseldiği zaman; o, **ماءٌ قليصٌ** ve **قَلاَّصٌ**tur. Ve şu şiir okundu:
يا ريّهَا من باردٍ قُلاص
قد جمّ حتى همّ بانقياصِ

Ve **امرؤ القيس** dedi:
بلائِق حُضْراً ماؤهنّ قَليصُ

Dedi: bu, **قَلَصة البئر**’dir; çoğulu **قَلَصاتٌ**; o, içinde toplanıp yükselen sudur. Dedi: ve **أقْلَصَ البعير**: hörgücü yükseldiği zaman.

**أبو عبيد**’in **الكسائيّ**’den rivayeti: dişi deve yazın semirip kışın zayıflarsa o **مِقلاصٌ**tur; ve **قد أقلصتْ**.

**ابن الأعرابي** dedi: adam için de, yazın semirirse, **مقلاصٌ** denir.

Bazı insanlar dedi: **قَلَصَتِ البئرُ**: tepesine kadar dolduğu zaman; ve **قَلَصَتْ**: suyu çekildiği zaman. Ve denir ki: **قَلَصَ القومُ**: yüklenip yola çıktıkları zaman.

Ve **امرؤ القيس** dedi:
وقد حانَ مِنَّا رحلةٌ فَقُلُوصُ

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayeti: **القَلْصُ**: suyun çokluğu ve azlığıdır; o, zıt anlamlılardandır.

Bir bedevî dedi: **بنونة**’ya geldim de onda sudan ancak **قَلْصَةً** buldum; yani az.

**صلق** : **الليث** dedi: **الصَّلْقُ**: çarpma/darbe. Ve **الصَّلْقُ**: devenin azı dişlerinin sesi; onları **صلقها** edip (yani) birbirine vurduğu zaman; ve **قد صَلَقَتْ أنيابُه**.

Ve **لبيد** dedi:
فَصلَقْنا في مرادٍ صلقةً
وصُداءً ألْحَقَتْهُمْ بالثَّلَل

Başkası da şu şiiri okudu:
أَصْلقَ ناباه صِياحَ العصفور

Ve **رؤبة** dedi:
أصْلقَ نابِي عِزَّةً وصَلْقَما

**الليث** dedi: gebe kadın, **الطَّلْقُ** onu tuttuğunda, bir kere şöyle bir kere böyle yanları üzerine kendini attığında, **تَصَلَّقَتْ تَصَلُّقاً** denir; aynı şekilde her acı sahibi, yanları üzerine **تَصَلَّقَ** ettiği zaman; **بالصاد** ile denir.

Dedi: ve **القاع الصَّلَقُ**; **بالصادِ** ve **السِّين** ile denir; o, yuvarlak, düz (yer)dir; ağacı azdır.

**الشماخ**’a ait olarak şu okundu:
من الأصالِقِ عاري الشَّوْكِ مجرود

**أبو منصور**: bu harfi Araplardan **بالسين** dışında işitmedim; onu **باب السين وَالقاف**’ta doyurulmuş olarak göreceksin.

**الليث** dedi: **الصَّلائق**: ince ekmektir.

**عمر** hadîsinde: ( لَوْ شِئْتُ لدعوتُ بِصلاءٍ وَصِنابٍ وَصلائقِ ) .

**أبو عبيد** dedi: **أبو عمرو** dedi: **السَّلائق** (sin ile), sebzelerden ve başkasından haşlanmış olan her şeydir.

Dedi: **أبو عمر**’dan başkası dedi: **الصلائق** (sad ile): ince ekmektir.

**جرير**’e ait olarak şu okundu:
تُكلِّفُني معيشة آل زَيْدِ
ومن لي بالصَّلائقِ والصِّنابِ

**أبو منصور** dedi: bundan önce bu babdan önce **باب الصَّادِ والرَّاءِ**’da, **أبي عمرو** ve **الفراء** ve **ابن الأعرابي**’den rivayet olunanı zikrettim: **الصَّرائق** (ra ile): ince yufkalar; tekili **صَريقةٌ**; onda ihtilaf etmediler. Eğer **الصَّلائقُ** (lam ile) sahih olursa, **الرَّاءِ** ile **اللاّم**’ın çıkış yerlerinin yakınlığındandır. **أبو عبيد** ise **الصَّلائقَ**’ı, kendisine dayanılan bir imamdan rivayet etmedi.

**ابن الأعرابي** dedi: **صَلَقْتُ الشَّاة صَلْقاً**: onu iki yanı üzerine kızarttığım zaman. Öyleyse caizdir ki **عمر** **الصَّلائقِ** ile koyundan ve başkasından kızartılmış olanı kastetmiştir.

**الليث** dedi: **لا حَلْقَ ولا سَلْقَ ولا حَلْقَ ولا صَلْق** (sin ve sad ile) rivayet olundu; yani sesi yükseltmek. Ve **قد أصْلَقوا إصْلاقاً**. **أبو عبيد** ise onu **بِالسِّين** ile rivayet etti. Onu Allah’ın sözüne götürdü: ( ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم ) ( الأحزاب : 19 ) . **الفرّاء** dedi: Arapçada **صلقوكم** caizdir; kıraat ise sünnettir.

Onun tefsirini yerinde göreceksin.

**لصق** : **الليث** dedi: denir ki: **لَصِقَ** şey şeye **يَلْصَقُ** **لُصُوقاً**; bu **تَميمٍ** lehçesidir. **قيسٌ**: **لَسِقَ** der. **ربيعةُ**: **لَزِقَ** der; bu, onların en çirkini olup ancak bazı şeylerde, yarısı kendi sınırları içindedir.

Dedi: ve **الْمُلْصَقُ**: nesebi uydurulan (kimse).

Başkası dedi: **اللَّصُوقُ**: yaraya yapıştırılan ilaçtır; bunu **الشافعيُّ** söyledi. Ve denir ki: falan, devesinin **عُرْقوب**’una **ألْصَقَ** etti; onu kestiği zaman; bazen de **ألْصَقَ بساقِهِ** derler. Araplardan birine: ikram yanında nasılsın? denildi; o da dedi: Vallahi yaşlı dişle, genç deveyle ve meme ile yapışırım. Ve **الراعي** dedi:
فَقُلْتُ له ألْصِقْ بأيْبَسِ ساقها
فإن نُحِرَ الْعرقوب لا يَرْقأ النَّسَا

Muradı: kılıcı onun bacağına yapıştır ve onu kes. Ve **الملْصَقَةُ** kadınlardan: dar, birbirine bitişik (olan).

**قصل** : **الليث** ve başkası dedi: **الْقَصْلُ**: bir şeyi ortasından yahut ondan daha aşağıdan, hızlı bir kesişle kesmektir. Ve hayvanlara yedirilen **القَصيلُ**’e **قَصيلاً** denildi; yumuşaklığından dolayı çabuk **اقْتصاله** (koparılıp kesilmesi) sebebiyle. Ve **سَيْفٌ قَصَّالٌ**: çok kesen. Ve **الراجزُ** dedi:
مَعَ اقْتصَال الْقصَرِ الْعَرَادِمِ

**أبو عبيد**’in **الفراء**’dan rivayeti: yemekte **قَصَلٌ** ve **زُؤانٌ** ve **غَفاً** vardır; bunların hepsi, ondan çıkarılıp atılan şeylerdendir. Dedi: ve **الْقِصْلُ**: ahmak; kadın da **قِصلَة**.

**الليث** dedi: ve **الْقِصْلُ**: zayıf, aşağı (kimse). Ve **القُصالَةُ**: buğday temizlendiğinde ondan ayrılan, sonra ikinci defa dövülen şey.

**صقل** : **الليث** dedi: **الصُّقْلان**: her binek hayvandan iki yakın (yan) kısım.

Ve **الصَّقْلُ**: parlatma/cilâ. Ve **المِصقلة**: onunla kılıç ve benzeri parlatılan **الصيْقَلُ**. Ve denir ki: falan, atını **الصِّقَال**’a koydu; yani çakmaktaşına ve sanata (işçiliğe).

**أبو عبيد** dedi: **فرَسٌ صَقِلٌ**: **صُقْلَتُه** uzadığı ve iki yanı kısaldığı zaman. Ve şu şiiri okudu:
ليسَ بأسْنَى ولا أقْنَى ولا صَقِلْ

Başkası onu şöyle rivayet etti: **ولا سَغِل**. Dedi: dişisi **صَقِلَةٌ**; çoğulu **صِقَالٌ**. Ve **فَرَسٌ طويل الصُّقْلَةِ**; o da **الطِّفْطِفَةُ**’dir. Dedi: bir atın **صُقْلَتُه** uzamadı ki iki yanı kısalmasın; bu ise ayıptır. Ve denir ki: **حمارٌ لاحِقُ الصُّقْليْنِ**.

Ve **ذو الرُّمةِ** dedi:
خَلَّى لها سِرْب أولاهَا وَهَيَّجَها
من خَلْفِهَا لاحِقُ الصُّقْليْنِ همهيمُ

Araplar, üzerinde ince bir **دُوَايَةٌ** yükselmiş olan süte, **مَصقول الْكِساء** derler; onlardan biri, kendisine köpüklü süt arz ettiğinde arkadaşına der ki: **مَصقولِ الْكِسَاء** ister misin? Ve dedi:
فهو إذا ما اهْتَاف أو تَهَيَّفَا
يَنْفِي الدُّوَايَات إذا تَرَشَّفا
من كل مَصقول الْكِساء قد صَفَا

**اهْتَاف**: acıktı ve susadı. Başkası dedi:
فبَات لهُ دون الصَّبَا وهيَ قَرَّة
لِحافٌ ومَصقولُ الْكِسَاء رَقيقُ

Yani: ona giysi ve yiyecek olarak geceledi; bu, **الأصمعي**’nin sözüdür.

**ابن الأعرابي** dedi: **مِصقولِ الْكِساء** ile, **الْكِساء** altında kırmızı bir **مِلْحَفةً** kastetti; ona: **الأصمعي** “onunla sütün köpüğünü kastetti” diyor denilince, dedi ki: onu söylediğinde, ondan dönmeye utandı.

**ابن الفرج** **الفراء**’dan rivayet etti: falan, **صُقْعٍ خالٍ** ve **صُقْلٍ خالٍ** içindedir; yani boş bir yörede.

Dedi: ve **شُجاعاً**’ı işittim, şöyle diyordu: ona sopayla **صَقَعَهُ** ve **صَقلَهُ**; ve onu yere **صَقَعَ** ve onu yere **صَقَلَ**; yani onunla vurdu.

**الصيْقل**’in çoğulu: **صياقل** ve **صياقلِه**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والقاف وما يثلثهما)
(صقل) الصاد والقاف واللام أُصَيلٌ يدلُّ على تمليسِ شيء، ثم يقاس على ذلك. يقال صَقَلْتُ السَّيْفَ أَصقُله، وصائغ ذلك الصَّيقل. والصَّقِيل: السَّيف. ويقال: الفرسُ في صِقاله، أي صِوَانِهِ، وذلك إِذا أُحسنَ القيامُ عليه، كأنَّهُ يُصقَل صَقلاً ويُصنَع.
ومن الباب الصُّقل من الإنسان والفرس، وهو الجنْب، والجنب أشدُّ الأعضاء ملاسةً، فلذلك سمِّي صُقلاً، كأنَّه قد صُقِل. ويقال منه فرس صَقِلٌ، أي طويل الصُّقْلين.
(صقب) الصاد والقاف والباء لا يكاد يكون أصلاً؛ لأنَّ الصَّاد يكون مرَّةً فيه السين، والبابان متداخلان، مرّةً يقال بالسين ومرَّةً بالصاد، إِلاَّ أنَّه يدلُّ على القرب ومع الامتداد مع الدّقَّة.
فأمَّا القُرب فالصَّقَب. وجاء في الحديث:"الجار أحقُّ بِصَقَبِه"، يراد في الشُّفْعة. والصَّاقب: القريب. والرَّجُلان يتصاقبان في المحلّة، إِذا تقارَبا.
وأما الآخر فالصَّقْب: العمودُ يُعمَد به البيت، وجمعه صقوب. قال ذو الرُّمَّة:
* صَقْبانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([1]) *
وأما قولهم: صقبت الشيء، إِذا ضَربته فلا يكون إلاَّ على شيءٍ مُصْمَتٍ يابس. فممكنٌ أن يكونَ من الإِبدال، كأنه من صَقعته، فيكون الباء بدلاً من العين.
(صقر) الصاد والقاف والرَّاء أُصَيلٌ يدلُّ على وقع شيء بشدّة. من ذلك الصَّقْر. وهو ضربُكَ الصَّخرةَ بِمعولٍ، ويقال لِلمعْول الصَّاقُور. ويجوز أن يدخل فيه الهاء فيقال الصَّاقُورة.
والصَّقْر هذا الطائرُ، وسمِّي بذلك لأنه يَصقْـُر الصّيد صقراً بقُوّة. وصَقَرات الشَّمس: شدّة وقْعِها على الأرض. قال:
إِذا ذابت الشَّمسُ اتَّقى صَقَرانِها *** بأفنانِ مَربوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])وحكي عن العرب([3]): جاء فلان بالصُّقَر والبُقَر، إِذا جاء بالكذِب.
فهذا شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه. وكذلك الصَّاقورة في شعر أميّة بن أبي الصَّلت([4])  من الشاذّ. ويقال إِنَّها السَّماء الثالثة. وما أحسب ذلك من صحيح كلام العرب. وفي شعر أميَّةَ أشياءُ. فأما الدِّبْس وتسميتُهم إيّاهُ صَقْراً فهو من كلام أهل المدَر، وليس بذلك الخالِص من لغة العرب.
(صقع) الصاد والقاف والعين أصول ثلاثة: أَحدها وقْع شيءٍ على شيءٍ كالضَّرب ونحوه، والآخر صَوت، والثالث غِشْيانُ شيءٍ لشيء.
فالأوَّل: الصَّقْع وهو الضَّرْب بِبُسْط الكفِّ. يقال صَقعه صَقْعاً.
وأمَّا الصَّوت([5]) فقولهم صَقَع الدِّيك يصقَع. ومن الباب خطيب مِصْقعٌ، إِذا كان بليغاً، وكأنَّه سمِّي بذلك لجهارة صوته.
وأمَّا الأصل الثالث، في غِشيان الشَّيءِ الشيءَ، فالصِّقَاعِ، وهي الخرْقة التي تتغشَّاها المرأةُ في رأسها، تقي بها خِمارَها الدُّهنَ. والصَّقيع: البَرْد المحرِق للنَّبات فهذا يصلح في هذا، كأنَّه شيءٌ غَشَّى النَّبات فأحرَقه، ويصلح في باب الضَّرب.
ومن الباب العُقاب الصَّقْعاء: البيضاء الرّأس: كأنَّ البياضَ غشَّى رأسَها. ويقال الصِّقَاع البُرْقُع. والصِّقَاع: شيءٌ يشدُّ به أنفُ الناقة. قال القُطاميّ:
إِذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً *** شددتُ لـه الغمائمَ والصِّقاعا([6])ومنه الصَّقَع، مثل الغَشْي يأخذ الإنسانَ من الحرِّ، في قول سويد:
* يأخُذ *السَّائرَ فيها كالصَّقَعْ([7]) *
ومن الباب الصَّاقِعة، فممكن أن تُسمَّى بذلك لأنَّها تَغْشى. وممكن أن يكون من الضَّرْب. أما قولُ أوس:
يا بَا دُلَيْجَةَ من لِحَيٍّ مفرَدٍ *** صقِع من الأعداءِ في شَوَّالِ([8])فقال قومٌ: هذا الذي أصابه من الأعداء كالصَّاعقة. والصَّوقَعة: العِمامة؛ لأنَّها تُغَشِّي الرأس.
وما بقي من الباب فهو من الإِبدال؛ لأنَّ الصُّقْع النَّاحية. والأصل، فيما ذكر الخليل، السِّين كأنه في الأصل سقع. ويكون من هذا الباب قولهم: ما أدري أين صقَع، أي ذهب، والمعنى إلى أيِّ صقْعٍ ذهبَ. وقال في قول أوسٍ "صقع من الأعداء" هو المُتَنَحِّي الصُّقع.
 --------------ـــــ
([1]) صدره كما في ديوان ذي الرمة 28 والحيوان (4: 312): * كأن رجليه مسماكان من عشر *.
([2]) البيت لذي الرمة، وقد سبق بتخريجه في (ذوب).
([3]) بدله في المجمل: "قال ابن دريد". انظر الجمهرة (2: 357).
([4]) هي في قول أمية في ديوانه 24:
لمصفدين عليهم صاقورة  *** صماء ثالثة تماع وتجمد
 ([5]) في الأصل: "الصقع"، تحريف.
([6]) ديوان القطامي 45 واللسان (صقع).
([7]) صدره كما في المفضليات (1: 191). واللسان (صقع): * في حرور ينضج اللحم بها *.
([8]) في ديوان أوس بن حجر 23 واللسان (صقع): "أأبا دليجة". ورواية المقاييس هذه بحذف همزة الأب، كما جاء في قوله:
يا با المغيرة والدنيا مغيرة *** وإن من غرت الدنيا لمغرور
 ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **القاف** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**صقل**) **الصاد** ve **القاف** ve **اللام**; bir aslî köktür, bir şeyin düzleştirilmesine delâlet eder; sonra bunun üzerine kıyas edilir. Denir: Kılıcı parlatıp düzleştirdim: **صَقَلْتُ السَّيْفَ**; onu parlatıp düzleştiririm: **أَصقُله**; bunun yapanı **الصَّيقل**’dir. **الصَّقِيل**: kılıçtır. Ve denir: At, **صِقاله**’dedir; yani onun korunmasındadır; bu, ona iyi bakıldığı zaman olur; sanki o, bir parlatma ile parlatılır ve yapılır.

Ve babdan: insanda ve atta **الصُّقل**; o, yan (böğür)dur. Yan, uzuvların en çok pürüzsüz olanıdır; bu sebeple **صُقلاً** diye adlandırıldı; sanki o parlatılmıştır. Ve denir: **فرس صَقِلٌ**; yani iki **الصُّقْل**’ü uzun olan.

(**صقب**) **الصاد** ve **القاف** ve **الباء** neredeyse aslî bir kök olmaz; çünkü **الصَّاد** onda bir defa **السين** olur; iki bab iç içedir: bir defa **السين** ile denir, bir defa **الصاد** ile; ancak şu şeye delâlet eder: yakınlık; ve uzama ile birlikte incelik.

Yakınlık ise **الصَّقَب**’dir. Hadiste geldi: “**الجار أحقُّ بِصَقَبِه**”; şüf‘ada murad edilir. **الصَّاقب**: yakın olandır. İki adam mahallede **يتصاقبان**; birbirlerine yaklaştıkları zaman.

Diğeri ise **الصَّقْب**: evin onunla dikildiği direkte; çoğulu **صقوب**’dur. Zû’r-Rumme dedi:
* **صَقْبانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ**([1]) *

Onların “**صقبت الشيء**” sözlerine gelince; onu vurduğun zaman; ancak katı, kuru bir şey üzerinde olur. O hâlde, ibdâlden olması mümkündür; sanki **صَقعته**’dendir; böylece **الباء**, **العين**’den bedel olur.

(**صقر**) **الصاد** ve **القاف** ve **الرَّاء**; bir aslî köktür, bir şeyin şiddetle bir şeye düşmesine delâlet eder. Bundan: **الصَّقْر**. O, senin kayayı kazma ile vurmandır; kazmaya **الصَّاقُور** denir. Ona **الهاء**’nın girmesi câizdir; böylece **الصَّاقُورة** denir.

Ve **الصَّقْر**: bu kuştur; buna bu ad verildi; çünkü avı kuvvetle **صقراً** olarak **يَصقْـُر**. **صَقَرات الشَّمس**: onun yer üzerine düşüşünün şiddetidir. Dedi:
إِذا ذابت الشَّمسُ اتَّقى صَقَرانِها *** بأفنانِ مَربوعِ الصَّريمةِ مُعْبِلِ([2])
Ve Araplardan([3]) hikâye edildi: “Falanca **بالصُّقَر والبُقَر** ile geldi”; yalan ile geldiği zaman.

Bu ise, zikrettiğimiz aslî kökten şâzdır. Aynı şekilde, Ümeyye b. Ebî’s-Salt’ın şiirindeki([4]) **الصَّاقورة** da şâzdandır. Ve denir ki: o, üçüncü göktür. Ben bunu Arapların sahih sözünden saymıyorum. Ümeyye’nin şiirinde şeyler vardır. **الدِّبْس**’e gelince ve onların onu **صَقْراً** diye adlandırmaları; o, şehirli halkın sözündendir; Arap dilinin o hâlis olanından değildir.

(**صقع**) **الصاد** ve **القاف** ve **العين**: üç aslî köktür: birincisi, vurma ve benzeri gibi bir şeyin bir şeye düşmesi; ikincisi, ses; üçüncüsü, bir şeyin bir şeyi örtmesidir.

Birincisi: **الصَّقْع**; o, avuç içinin düz kısmıyla vurmaktır. Denir: onu **صَقْعاً** olarak vurdu: **صَقعه صَقْعاً**.

Sese([5]) gelince: onların “Horoz öttü” sözleri: **صَقَع الدِّيك يصقَع**. Babdandır: **خطيب مِصْقعٌ**; beliğ olduğu zaman; sanki sesinin gürlüğü sebebiyle bununla adlandırılmıştır.

Üçüncü aslî kök ise, bir şeyin bir şeyi örtmesinde: **الصِّقَاعِ**; o, kadının başında örtündüğü bezdir; onunla başörtüsünü yağdan korur. **الصَّقيع**: bitkiyi yakan soğuktur; bu, buna uygun düşer; sanki bitkiyi örten bir şeydir de onu yakmıştır; ve vurma babında da uygun düşer.

Ve babdandır: **العُقاب الصَّقْعاء**: başı beyaz olan; sanki beyazlık onun başını örtmüştür. Ve denir: **الصِّقَاع** **البُرْقُع**’dır. Ve **الصِّقَاع**: devenin burnunun bağlandığı bir şeydir. Kutâmî dedi:
إِذا رأسٌ رأيتُ به طِماحاً *** شددتُ لـه الغمائمَ والصِّقاعا([6])
Ve ondandır: **الصَّقَع**; sıcaktan insana gelen baygınlık gibi; Süveyd’in sözünde:
* يأخُذ *السَّائرَ فيها كالصَّقَعْ([7]) *

Ve babdandır: **الصَّاقِعة**; onu, örttüğü için böyle adlandırılması mümkündür; ve vurma kökünden olması da mümkündür. Evs’in sözüne gelince:
يا بَا دُلَيْجَةَ من لِحَيٍّ مفرَدٍ *** صقِع من الأعداءِ في شَوَّالِ([8])
Bir kavim dedi ki: düşmanlardan ona isabet eden şey, yıldırım gibidir. **الصَّوقَعة**: sarıktır; çünkü başı örter.

Babdan geriye kalan ise ibdâldendir; çünkü **الصُّقْع**: yöredir. Asıl, Halîl’in zikrettiğine göre, **السين**’dir; sanki aslında **سقع**’dır. Ve bu babdandır onların “Nereye gittiğini bilmiyorum” sözleri: **ما أدري أين صقَع**; yani gitti; mânâ: hangi **صقْع**’a gitti. Ve Evs’in “**صقع من الأعداء**” sözü hakkında dedi ki: o, **الصُّقع**’dan uzaklaşan kimsedir.

--------------ـــــ
([1]) صدره كما في ديوان ذي الرمة 28 والحيوان (4: 312): * كأن رجليه مسماكان من عشر *.
([2]) البيت لذي الرمة، وقد سبق بتخريجه في (ذوب).
([3]) بدله في المجمل: "قال ابن دريد". انظر الجمهرة (2: 357).
([4]) هي في قول أمية في ديوانه 24:
لمصفدين عليهم صاقورة  *** صماء ثالثة تماع وتجمد
([5]) في الأصل: "الصقع"، تحريف.
([6]) ديوان القطامي 45 واللسان (صقع).
([7]) صدره كما في المفضليات (1: 191). واللسان (صقع): * في حرور ينضج اللحم بها *.
([8]) في ديوان أوس بن حجر 23 واللسان (صقع): "أأبا دليجة". ورواية المقاييس هذه بحذف همزة الأب، كما جاء في قوله:
يا با المغيرة والدنيا مغيرة *** وإن من غرت الدنيا لمغرور

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ق ل
هو صقل من الصياقل والصياقلة وصقل السيف والمرآة والثوب والورق بالمصقلة صقلاً وصقالاً‏.‏
وشيء صقيل‏.‏
وفرس لاحق الصقلين وصقل‏:‏ طويل الصقلين‏.‏
ويقولون‏:‏ قلما طالت صقلة الفرس إلا قصر جنباه وقد صقل صقلاً‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ لم تعبه ثجلة ولم تزر به صقله ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الفرس في صقاله‏:‏ في صوانه وصنعته‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ حتى إذا أثنى جعلنا نصقله وتقول العرب‏:‏ هل لك في مصقول الكساء‏:‏ في لبن مدو ذي دوابة وهي جليدة تعلو الحليب‏.‏
قال‏:‏ فبات له دون الصبا وهي قرة لحاف ومصقول الكساء رقيق وقال‏:‏ فهو إذا ما اهتاف أو تهيفاً ينفي الدوايات إذا ترشفا عن كل مصقول الكساء قد صفا وصقله بالعصا‏:‏ ضربه وأدّبه‏.‏

##### Türkçe

ص ق ل
O, **صقل**’dır; **الصياقل**’den ve **الصياقلة**’dendir. Kılıcı, aynayı, elbiseyi ve kâğıdı **المصقلة** ile **صقلاً** ve **صقالاً** (parlatmak).

Ve **صقيل** bir şey.

Ve **لاحق الصقلين** bir at ve **صقل**: **الصقلين**’i uzun olan.

Ve derler ki: Atın **صقلة**’si nadiren uzar da ancak iki yanı kısalır; ve **صقلاً** **صقل** olmuştur.

Ve hadiste: “Onu **ثجلة** ayıplamadı ve onunla **صقله**’sini ziyaret etmedi.”

Ve mecazdan: At, **صقاله**’inde: **صوانه**’inde ve **صنعته**’sinde.

Ebû’n-Necm dedi: “Nihayet (o) ikiye katlayınca, biz onu **نصقله** yapmaya başladık.” Ve Araplar der: “Senin için **مصقول الكساء** var mı?” yani: Üzerinde bir **دوابة** bulunan **لبن مدو**; o, sütün üstüne çıkan bir **جليدة**’dir.

Dedi: “Derken ona, **الصبا**’dan aşağıda—o bir **قرة**’dir—bir **لحاف** ve **مصقول الكساء** ince (olarak) geceledi.” Ve dedi: “O, **اهتاف** ettiğinde yahut **تهيفاً** (yaptığında), **ترشفا** ettiğinde **الدوايات**’ı uzaklaştırır; her **مصقول الكساء**’dan—ki arınmıştır—.”

Ve onu değnekle **صقله**: Ona vurdu ve onu edeplendirdi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّقْلُ: الجِلاءِ. صَقَلَ الشيءَ يَصْقُلُه صَقْلاً وصِقَالاً، فهو مَصْقُولٌ وصَقِيلٌ: جَلاهُ، والاسم الصِّقَالُ، وهو صاقِلٌ والجمع صَقَلَةٌ؛ وقال يزيد بن عمرو بن الصَّعِق:
نَحْنُ رؤوسُ القَوْمِ يومَ جَبَلَه،
يَوْمَ أَتَتْنا أَسَدٌ وحَنْظَله
نَعْلُوهُمُ بقُضُبٍ مُنْتَخَله،
لم تَعْدُ أَنْ أَفْرَشَ عنها الصَّقَله
والمِصْقَلة: التي يُصْقَل بها السيف ونَحوُه.
والصَّيْقَل: شَحَّاذُ السُّيوف وجَلاَّؤها، والجمع صَيَاقِل وصياقِلةٌ، دخلت فيه الهاء لغير علة من العلل الأَربع التي توجب دخول الهاء في هذا الضَّرْب من الجمع، ولكن على حَدِّ دخولها في المَلائِكة والقَشَاعِمة. والصَّقِيلُ: السَّيْف.
وصِقَالُ الفَرَس: صَنْعَتُه وصِيانَتُه، يقال: الفَرسُ في صِقَالِه أَي في صِوَانهِ وصَنْعَته. ويقال: جعَل فلان فَرَسَه في الصِّقَال أَي في الصِّوان والصَّنْعة؛ قال أَبو النجم يَصِف فرساً:
حَتَّى إِذا أَثْنَى جَعَلنا نَصْقُلُه
قال شَمِر: نَصْقُله أَي نُضَمِّره، ويقال نَصْقُله أَي نَصْنَعه بالجِلالِ والعَلَف والقِيَام عليه، وهو صِقَالُ الخيل. وفي حديث أُمِّ مَعْبد: ولم تُزْرِ به صُقْلةٌ: أَي دِقَّة ونُحُول، وقال شمر في قولها لم تُزْرِ به صُقْلَةٌ تريد ضُمْره ودِقَّتَه؛ وقال كثيِّر:
رَأَيْتُ بها العُوجَ اللَّهاميمَ تَغْتَلي،
وقد صُقِلَتْ صَقْلاً وشَلَّتْ لُحومُها
أَبو عمرو: صَقَلْتُ الناقةَ إِذا أَضمرْتَها، وصَقَلَها السيرُ إِذا أَضْمَرها، وشَلَّتْ أَي يَبِست؛ قال: والصُّقْلُ الخاصرة أُخِذَ من هذا؛ وقال غيره: أَرادت أَنه لم يكن مُنتفِخَ الخاصِرة جِدًّا ولا ناحِلاً جِدًّا، ولكن رَجُلاً رَتَلاً، ورواه بعضهم: ولم تَعِبْه ثُجلةٌ ولم تُزْرِ به صَعْلةٌ؛ فالثُّجْلة استرخاء البطن، والصَّعْلة صِغَرُ الرأْس، وبعضهم يَرْويه: لم تَعِبْه نُحْلة، ويروى بالسين على الإِبدال من الصاد سُقْلة. ابن سيده: والصُّقْلة والصُّقْل الخاصِرَة، والصُّقْلانِ القُرْبانِ من الدَّاية وغيرها، وفي التهذيب: من كلّ دابَّة؛ قال ذو الرمة: خَلَّى لها سِرْبَ أُولاها وهَيَّجَها،
مِنْ خَلْفِها، لاحِقُ الصُّقْلَيْن هِمْهِيمُ
والصُّقْل الجَنْب، والصَّقَلُ انهِضام الصُّقْل، والصُّقْل الخفيف من الدواب؛ قال الأَعشى:
نَفَى عنه المَصِيفَ وصارَ صُقْلاً،
وقد كَثُر التَّذَكُّر والفُقُودُ
(* قوله «نفى عنه» تقدم في صعل: نفى عنها بضمير المؤنث).
ويروى: وصارَ صَعْلاً، وقَلَّمَا طالت صُقْلَة فَرَسٍ إِلا قَصْرَ جَنْباهُ، وذلك عَيْبٌ. ويقال: فرس صَقِلٌ بَيِّنُ الصَّقَل إِذا كان طَوِيل الصُّقْلَيْن. أَبو عبيدة: فرس صَقِلٌ إِذا طالت صُقْلَتُه وقَصُرَ جنباه؛ وأَنشد:
لَيْسَ بأَسْفَى ولا أَقنَى ولا صَقِل
ورواه غيره: ولا سَغِل؛ والأُنثى صَقِلَةٌ، والجمع صِقَالٌ، وهو الطويل الصُّقْلة، وهي الطُّفْطَفة، والعرب تُسَمِّي اللَّبَن الذي عليه دُوَايةٌ رقيقة مَصْقول الكِساء. ويقول أَحَدُهُم لصاحبه: هَلْ لك في مَصْقُولِ الكِساء؟ أَي في لَبَنٍ قد دَوَّى؛ قال الراجز:
فَهْو، إِذا اهْتَافَ أَو تَهَيَّفا،
يَنْفِي الدُّوَاياتِ إِذا تَرَشَّفا،
عن كُلِّ مَصْقُول الكِساءِ قد صَفَا
اهْتَاف أَي جاع وعَطِش؛ وأَنشد الأَصمعي:
فباتَ دونَ الصَّبَا، وهي قَرَّةٌ،
لِحَافٌ، ومَصْقُولُ الكِساءِ رَقيقُ
أَي بات له لِباسٌ وطعامٌ؛ هذا قول الأَصمعي، وقال ابن الأَعرابي: أَراد بمَصْقُول الكساء مِلْحَفةً تحت الكساء حمراء، فقيل له: إِن الأَصمعي يقول أَراد به رَغْوَةَ اللَّبَن، فقال: إِنه لَمَّا قاله اسْتَحَى أَن يرجع عنه. أَبو تراب عن الفراء: أَنت في صُقْعٍ خالٍ وصُقْل خالٍ أَي في ناحية خالية، قال: وسَمِعْت شُجاعاً يقول: صَقَعه بالعصا وصَقَلَه وصَقَع به الأَرضَ وصَقَل به الأَرضَ أَي ضَرَب به الأَرضَ.
ومَصْقَلةُ: اسمُ رجل؛ قال الأَخطل:
دَعِ المُغَمَّرَ لا تَسْأَلْ بمَصْرَعِه،
واسْأَلْ بمَصْقَلَة البَكْريِّ ما فَعَلا
وهو مَصْقَلة بن هُبَيْرة من بني ثعلبة بن شيبان
(* قوله «شيبان» هكذا
في الأصل، وفي المحكم: سفيان) والصَّقْلاء: موضع؛ وقوله أَنشده ثعلب: إِذا هُمُ ثاروا، وإِنْ هُمْ أَقْبلوا
أَقْبَلَ مِسْماحٌ أَرِيبٌ مِصْقَلُ
فَسَّره فقال: إِنما أَراد مِصْلَق فقَلَب، وهو الخطيب البليغ، وقد ذكر في موضعه.

##### Türkçe

**الصَّقْلُ**: parlatma/cilâ. **صَقَلَ** şeyi **يَصْقُلُه** **صَقْلاً** ve **صِقَالاً** (olarak) (yaptı);
o hâlde o **مَصْقُولٌ** ve **صَقِيلٌ**: onu parlattı; isim **الصِّقَالُ**’dır; o **صاقِلٌ**’dir; çoğulu
**صَقَلَةٌ**’dir; Yezîd b. Amr b. es-Sa‘ik dedi:
Biz kavmin başlarıyız, **جَبَلَه** gününde,
Bize **أَسَدٌ** ve **حَنْظَله** geldiği gün,
Onların üstüne seçilmiş çubuklarla çıkarız,
**الصَّقَله**’yi ondan yaymaktan başka (bir şey) aşmaz.
**المِصْقَلة**: kendisiyle kılıç ve benzeri parlatılan (alet).

**الصَّيْقَل**: kılıçların bileyicisi ve parlatıcısı; çoğulu **صَيَاقِل** ve **صياقِلةٌ**’dir;
onda **الهاء** dört illetten (sebebin) bu tür çoğulda **الهاء**’nın girmesini gerektiren
illerden (herhangi) bir illet olmaksızın girmiştir; fakat **المَلائِكة** ve **القَشَاعِمة**’de ona girişinin sınırı üzere.

**الصَّقِيلُ**: kılıç.

**صِقَالُ الفَرَس**: onun yapımı ve bakımı; denir ki: at **في صِقَالِه** yani
onun korunmasında ve yapımında. Ve denir ki: falan kimse atını **في الصِّقَال**’a koydu, yani
korumaya ve yapım(a); Ebû’n-Necm bir atı vasfederek dedi:
Nihayet, eğer (o) ikilediğinde, biz onu **نَصْقُلُه** yaparız.
Şemir dedi: **نَصْقُله** yani onu zayıflatırız (inceltiriz); ve denir: **نَصْقُله** yani onu yaparız
örtülerle, yemle ve onun üzerine (bakım)la; bu, atların **صِقَالُ**’ıdır. Ümmü Ma‘bed hadîsinde:
Ve ona **صُقْلةٌ** ayıp etmedi: yani incelik ve zayıflık; Şemir onun “ona **صُقْلَةٌ** ayıp etmedi” sözünde dedi:
onun zayıflığını ve inceliğini kasteder; Kesîr dedi:
Orada eğri, iri başlıları kaynar hâlde gördüm,
hâlbuki **صُقِلَتْ** **صَقْلاً** (ile) parlatılmış ve etleri kurumuştu.
Ebû Amr: deveyi **صَقَلْتُ** (yaptım) — onu zayıflattığın zaman; ve yürüyüş onu **صَقَلَها** (yaptı) — onu zayıflattığı zaman; ve **شَلَّتْ** yani kurudu; dedi ki: ve **الصُّقْلُ** böğür (yan/kalça)dır, bu(ndan) alınmıştır; başkası dedi: onun böğrü pek şişkin değildi ve pek zayıf da değildi, fakat orta yapılı bir adamdı; bazısı onu şöyle rivayet etti: “Ve ona **ثُجلةٌ** ayıp etmedi ve ona **صَعْلةٌ** ayıp etmedi”; **الثُّجْلة** karın gevşekliğidir, **الصَّعْلة** başın küçüklüğüdür; bazısı onu “ona **نُحْلة** ayıp etmedi” diye rivayet eder; ve **الصاد**’dan **السين**’e ibdâl ile **سُقْلة** (diye) rivayet olunur.

İbn Sîde: **الصُّقْلة** ve **الصُّقْل** böğürdür; **الصُّقْلانِ** ebe ve başkasından (olan) iki yakın (yardımcı)dır; ve Tehzîb’de: her binek hayvandan; Zû’r-Rumme dedi:
Onun için ilk(ler)inin sürüsünü bıraktı ve onu kışkırttı,
arkasından, iki **الصُّقْل**’ün ardına düşen, homurtulu.
Ve **الصُّقْل** yan (böğür); **الصَّقَلُ** **الصُّقْل**’ün içe çökmesidir; **الصُّقْل** binek hayvanlardan hafif (olan)dır; A‘şâ dedi:
Ondan yazı uzaklaştırdı ve **صُقْلاً** oldu,
hâlbuki anma ve yitiriş çoğalmıştı.
(* Onun “**نفى عنه**” sözü: **صعل** maddesinde geçti: dişi zamiriyle “**نفى عنها**”.)
Ve “**وصارَ صَعْلاً**” diye rivayet olunur; ve bir atın **صُقْلَة**’si nadiren uzar da iki yanı kısalmaz; bu ise ayıptır. Ve denir: **فرس صَقِلٌ** açık **الصَّقَل** (sahibi)dir — iki **الصُّقْلَيْن**’i uzun olduğu zaman. Ebû Ubeyde: **فرس صَقِلٌ** — **صُقْلَتُه** uzadığı ve iki yanı kısaldığı zaman; ve (şu beyti) okudu:
Ne **أَسْفَى**’dır ne **أَقنَى**’dır ne **صَقِل**.
Başkası onu “ne **سَغِل**” diye rivayet etti; dişisi **صَقِلَةٌ**’dir; çoğulu **صِقَالٌ**’dır; o, uzun **الصُّقْلة**’lidir; o, **الطُّفْطَفة**’dir. Araplar üzerinde ince bir **دُوَايةٌ** bulunan süte **مَصْقول الكِساء** adını verir. Ve onların birisi arkadaşına der ki: Senin için **مَصْقُولِ الكِساء** var mı? yani mayalanmış bir süt (var mı)? Râciz dedi:
O, acıktığında yahut susadığında,
içtiğinde **الدُّوَاياتِ**’i uzaklaştırır,
her **مَصْقُول الكِساء**’dan; (o) arınmıştı.
**اهْتَاف** yani acıktı ve susadı; Asma‘î (şu beyti) okudu:
Sabâdan beri geceledi, o ise bir soğukluk iken,
bir örtü; ve **مَصْقُولُ الكِساءِ** incedir.
Yani ona bir giysi ve bir yiyecek geceledi; bu, Asma‘î’nin sözüdür. İbnü’l-A‘râbî dedi: **بمَصْقُول الكساء** ile, örtünün altında kırmızı bir örtüyü kastetti; ona denildi ki: Asma‘î “onunla sütün köpüğünü kastetti” diyor; o dedi ki: onu söylediğinde, ondan dönmeye utandı. Ebû Turâb, Ferrâ’dan: Sen boş bir **صُقْعٍ**’dasın ve boş bir **صُقْل**’dasın, yani boş bir yöredesin; dedi ki: Şücâ‘ın şöyle dediğini işittim: ona sopayla **صَقَعه** ve **صَقَلَه**; ve onunla yere **صَقَع** ve onunla yere **صَقَل**; yani onunla yere vurdu.

**مَصْقَلةُ**: bir adamın adıdır; Ahtal dedi:
Tecrübesizi bırak, onun düşüşünü sorma,
ve Bekrî **مَصْقَلَة**’nin ne yaptığını sor.
O, Şeybân b. Sa‘lebe oğullarından Hubeyre b. **مَصْقَلة**’dir.
(* Onun “**شيبان**” sözü: asılda böyledir; ve Muhkem’de: **سفيان**.) **الصَّقْلاء**: bir yer(adi)dır; ve onun “Sa‘leb okudu” sözü:
Onlar ayaklandıklarında, ve onlar geldiklerinde,
keskin, akıllı, **مِصْقَلُ** bir **مِسْماحٌ** geldi.
Onu açıkladı ve dedi ki: ancak **مِصْلَق**’ı kastetti de ters çevirdi; o, beliğ hatiptir; ve yerinde zikredilmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ق ل * * صَقَل * السيف وسقله أيضا * صَقْلاً * من باب نصر و * صِقالاً * أيضا بالكسر فهو * صَاقِلٌ * والجمع * صَقَلةٌ * بفتحتين والصانع * صَقِلٌ * والجمع * الصَّياقِلةُ * و * الصَّقيلُ * السيف و * المِصْلقةُ * بالكسر ما يُصقل به السيف ونحوه

##### Türkçe

* **ص ق ل** * * **صَقَل** * kılıcı ve onu ayrıca * **صَقْلاً** * (yaptı); **نصر** bâbındandır; ve ayrıca kesre ile * **صِقالاً** * (yaptı); o hâlde o * **صَاقِلٌ** *dur; çoğulu * **صَقَلةٌ** * iki fetha iledir; ve sanatkâr * **صَقِلٌ** *dür; çoğulu * **الصَّياقِلةُ** *dur; ve * **الصَّقيلُ** * kılıçtır; ve kesre ile * **المِصْلقةُ** * kılıç ve benzerinin onunla parlatıldığı şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

صقله، يصقله، صقلا، وصقالا: جلاه فهو مصقول، وصقيل، والاسم الصقال، ككتاب، وهو صاقل، ج: صقلة، ككتبة، قال السندري بن يزيد بن شريح بن عمرو ابن الأحوص بن جعفر بن كلاب، وليس ليزيد بن عمرو بن الصعق، كما ذكر السيرافي:
  نحن رؤوس القوم يوم جبله
  يوم أتتنا أسد وحنظله
  نعلوهم بقضب منتخله
  لم تعد أن أفرش عنها الصقله وصقل الناقة: إذا أضمرها، وكذا صقلها السير، إذا أضمرها، قاله أبو عمرو، وأنشد لكثر:
  رأيت بها العوج اللهاميم تغتلـي                      وقد صقلت صقلا وشلت لحومها قال: والصقل: الخاصرة، أخذ من هذا. وصقل به الأرض، وصقع به: أي ضرب به الأرض، رواه أبو تراب، عن شجاع السلمي، وصقله بالعصا، وصقعه: ضربه، عن شجاع، زاد الزمخشري: وأدبه، قال: وهو مجاز. والمصقلة، كمكنسة: خرزة يصقل بها السيف، ونحوه، كالمرآة، والثوب، والورق. والصيقل، كحيدر: شحاذ السيوف وجلاؤها، ج: صياقل، وصياقلة، دخلت فيه الهاء في هذا الضرب من الجمع، على حد دخولها في الملائكة، والقشاعمة. والصقال، ككتاب: البطن. ومن المجاز: صقال الفرس، صنعته، وصيانته، يقال: جعل فلان فرسه في الصقال، قال أبو النجم يصف فرسا:
  حتى إذا أثنى جعلنا نصقله أي نصنعه بالجلال، والعلف، والقيام عليه، وقال شمر: أي نضمره. والصقل، بالضم: الجنب. وأيضا: الخفيف من الدواب، قال الأعشى:
  نفى عنه المصيف وصار صقلا                      وقد كثر التذكـر والـفـقـود وأيضا: الخاصرة، كالصقلة، بالهاء، قال ذو الرمة:
  خلى لها سرب أولاها وهيجهـا                      من خلفها لاحق الصقلين همهيم والصقل، ككتف: المختلف المشي من الرجال، عن ابن عباد، وقد صقل، كفرح. وهو أيضا: القليل اللحم من الخيل، طال صقله، أو قصر، وقلما طالت صقلة فرس إلا قصر جنباه، وذلك عيب، ويقال: فرس صقل بين الصقل، إذا كان طويل الصقلين، وقال أبو عبيد: فرس صقل، إذا طالت صقلته وقصر جنباه، وأنشد:
  ليس بأسفى ولا أقنى ولا صقل ورواه غيره: ولا سغل: والأنثى صقلة: والجمع صقال. وصقل، كزفر: سيف عروة بن زيد الخيل، وهو القائل فيه:
  أضربـهـم ولا أبـل
  بالسيف ذو يدعى صقل
  ضرب غريبات الإبـل
  ما خالف المرء الأجل ومصقلة، كمسلمة: اسم، قال الأخطل:
  دع المغمر لا تسأل بمصرعهواسأل بمصقلة البكري ما فعلا وهو مصقلة بن هبيرة، من بني ثعلبة ابن شيبان، وولده رقبة بن مصقلة، من المحدثين.

  قلت: ومن ولد أخيه زكريا بن مصقلة، الإمام المحدث الصوفي أبو الحسن علي بن شجاع بن محمد بن علي مسهر بن عبد العزيز بن شليل ابن عبد الله بن زكريا، مات سنة 442.
 وصقلية، بكسرات مشددة اللام، هكذا ضبطه الصاغاني، وغيره من العلماء، وبه جزم الرشاطي، وضبطه ابن خلكان بفتح الصاد والقاف، قال ابن السمعاني: كذا رأيته بخط عمر الرواسي، وبه جزم الشهاب في شرح الشفاء، قال: وكسر صادها خطأ: جزيرة مشهورة بالمغرب، بين إفريقية والأندلس، وقال ابن خلكان: هي في بحر المغرب قرب إفريقية، وقال الرشاطي: بالبحر الشامي، موازية لبعض بلاد إفريقية، طولها سبعة أيام، وعرضها خمسة.
 قلت: وهي مشتملة على قرى كثيرة، قد ذكر أكثرها المصنف في مواضع من كتابه هذا، وقد اطلعت على تاريخ لها خاصة، للشريف أبي القاسم الإدريسي، ألفه لملكها أجار الإفرنجي، وكان محبا لأهل العلم، محسنا إليهم، وقد تخرج منها جماعة من الأعلام في كل فن، منهم أبو الفضل العباس بن عمرو بن هارون الكناني الصقلي، خرج منها إلى القيروان، ثم قدم الأندلس، وكان حسن المحاضرة، خبيرا بالرد على أصحاب المذاهب، حدث عن أحمد ابن سعيد الصقلي، وأبي بكر الدينوري، وتوفي سنة 279، قاله ابن الفرضي، ومنهم أبو الحسن علي بن الفرج بن عبد الرحمن الصقلي، قاضي مكة، عن أبي بكر محمد بن سعد الإسفرايني، صاحب أبي بكر الإسماعيلي، وأبي ذر الهروي، وعنه الحافظ أبو القاسم هبة الله بن عبد الوارث الشيرازي، وأبو بكر محمد بن عبد الباقي الأنصاري، قاله ابن الأثير، ومنهم أبو محمد عبد الجبار بن أبي بكر بن محمد بن حمديس الصقلي الشاعر، وله أبيات يتشوق فيها إلى بلده صقلية، منها:
  ذكرت صقلـية والأسـا                      يجدد للنفس تذكـارهـا
  فإن أك أخرجت من جنة                      فإني أحدث أخبـارهـا
  ولو لا ملوحة ماء البكـا                      حسبت دموعي أنهارها ترجمه ابن بسام في الذخيرة، قال: ودخل الأندلس، ومدح المعتمد بن عباد، وله ديوان مشهور، توفي سنة 527، نقله شيخنا. وصقليان أيضا، أي بكسرات مشددة اللام: ع، بالشام، كما في العباب. والصقلاء: ع، عن ابن دريد. وخطيب مصقل: أي مصلق، وهو البليغ، وأنشد ثعلب:
  إذا هم ثاروا وإن هم أقبلوا
  أقبل ممساح أريب مصقل فسره فقال: إنما أراد مصلق، فقلب. ومما يستدرك عليه: الصقيل: السيف. والصقلة، بالضم: الضمور والدقة، ومنه حديث أم معبد الخزاعية: لم تزر به صقلة، ولم تعبه ثجلة، أي: دقة ونحول، وقال بعضهم: أرادت أنه لم يكن منتفخ الخاصرة جدا، ولا ناحلا جدا، ويروى بالسين، على الإبدال، ويروى، صعلة، وقد ذكر. والصقل، محركة: انهضام الصقل. ويقول أحدهم لصاحبه: هل لك في مصقول الكساء? أي في لبن قد دوى دواية رقيقة، قال الراجز:
  فهو إذا ما اهتاف أو تـهـيفـا
  يبقي الـدوايات إذا تـرشـفـا
  عن كل مصقول الكساء قد صفا اهتاف: أي جاع وعطش. وأنشد الأصمعي لعمرو بن الأهتم المنقري:

  فبات له دون الصفا وهي قرة                      لحاف ومصقول الكساء رقيق أي بات له لباس وطعام، هذا قول الأصمعي، وأجراه ابن الأعرابي على ظاهره، فقال: أراد بمصقول الكساء، ملحفة تحت الكساء حمراء، فقيل له: إن الأصمعي، يقول: أراد به رغوة اللبن، فقال: إنه لما قاله استحى أن يرجع عنه. وروى أبو تراب عن الفراء: أنت في صقع خال، وصقل خال، أي في ناحية خالية. وصقيل، كأمير: قرية بمصر، نسب إليها بعض المحدثين، والعامة تقول بكسر الصاد، ومنهم من يقول: اسقيل، وقد ذكرت.

##### Türkçe

**صقله**، **يصقله**، **صقلا** ve **صقالا**: onu cilaladı; o hâlde o **مصقول**dur, ve **صقيل**dir. İsim **الصقال**dır, **كتاب** gibi; ve o **صاقل**tir; çoğulu: **صقلة**dır, **كتبة** gibi. Sündurî b. Yezîd b. Şurayh b. Amr b. el-Ahvas b. Ca‘fer b. Kilâb dedi; Sîrâfî’nin zikrettiği gibi Amr b. es-Sa‘k’ın oğlu Yezîd’e ait değildir:
  Biz kavmin başlarıyız, **جبله** günü,
  **أسد** ve **حنظله** bize geldiği gün;
  onları seçilmiş kamışlarla yükseliriz;
  ondan **الصقله**yi yaymamdan geri kalmadı.

Ve **صقل الناقة**: onu zayıflatıp incelttiği zaman; aynı şekilde **صقلها السير**: onu zayıflatıp incelttiği zaman; bunu Ebû Amr söyledi. Ve Kuseyr’e ait olarak şu beyit okundu:
  Orada eğri, iri develeri gördüm, gizlice yürürler;                      hâlbuki **صقلت** (onu) **صقلا** ile ve etlerini kaldırdım.

Dedi ki: ve **الصقل**: böğür (yan taraf); bu bundan alınmıştır. Ve **صقل به الأرض** ve **صقع به**: yani onunla yere vurdu; bunu Ebû Turâb, Şücâ‘ es-Sülemî’den rivayet etti. Ve **صقله بالعصا** ve **صقعه**: ona vurdu; Şücâ‘dan. Zemahşerî artırdı: ve onu terbiye etti; dedi ki: bu mecazdır. Ve **المصقلة**, **مكنسة** gibi: kılıcın ve benzerinin, ayna, elbise ve kâğıt gibi şeylerin onunla cilalandığı boncuk. Ve **الصيقل**, **حيدر** gibi: kılıçların bilenicisi ve parlatıcısı; çoğulu: **صياقل** ve **صياقلة**; bu tür çoğulda **الهاء** ona dâhil edilmiştir; **الملائكة** ve **القشاعمة**ye dâhil oluşu ölçüsünce. Ve **الصقال**, **كتاب** gibi: karın.

Ve mecazdan: **صقال الفرس**: onun yapımı ve bakımı; “falanca, atını **الصقال**a koydu” denir. Ebû’n-Necm bir atı vasfederek dedi:
  Nihayet eğdiği zaman, onu **نصقله** yaparız;

yani onu örtülerle, yemle ve onun başında durmakla yaparız. Şemmer dedi: yani onu zayıflatıp inceltir. Ve **الصقل** (ötre ile): yan (böğür). Ve ayrıca: binek hayvanlarından hafif olan; A‘şâ dedi:
  Yazlığı ondan uzaklaştırdı ve **صقلا** oldu;                      hâlbuki anma ve yitiriş çoğalmıştı.

Ve ayrıca: böğür; **الصقلة** gibi, **الهاء** ile; Zü’r-Rumme dedi:
  Ona bir sürü bıraktı; onu önceledi ve onu kışkırttı;                      arkasından iki **الصقل**in bitişiği, hızlı yürüyen.

Ve **الصقل**, **كتف** gibi: erkeklerden yürüyüşü farklı olan; İbn Abbâd’dan. Ve **صقل** etti, **فرح** gibi. Ve o ayrıca: atlardan eti az olan; onun **صقله**si uzadı yahut kısaldı; ve bir atın **صقلة**si uzadığı nadirdir ki iki yanı kısalmasın; bu bir ayıptır. Ve “**فرس صقل بين الصقل**” denir: iki **الصقل**i uzun olduğu zaman. Ebû Ubeyd dedi: “**فرس صقل**”: **صقلته**si uzayıp iki yanı kısaldığı zaman. Ve şu beyit okundu:
  Ne **أسفى**dır, ne **أقنى**dır, ne de **صقل**.

Başkası onu “ve ne **سغل**” diye rivayet etti. Dişisi **صقلة**dır; çoğul **صقال**dır. Ve **صقل**, **زفر** gibi: Urve b. Zeyd el-Hayl’in kılıcıdır; o, onun hakkında şöyle diyendir:
  Onlara vururum ve aldırmam;
  kılıçla, adı **صقل** diye çağrılan,
  yabancı develerin vuruşu gibi;
  kişi ecele muhalefet etmedi.

Ve **مصقلة**, **مسلمة** gibi: bir isimdir; Ahtal dedi:
  **المغمر**i bırak; öldürülüşünü sorma; ve **مصقلة البكري**nin ne yaptığını sor.

O, Şeybân oğlu Sa‘lebe’den **مصقلة بن هبيرة**dir; ve onun evladı **رقبة بن مصقلة** hadis ehlindendir.

Ben dedim: ve onun kardeşinin evladından **زكريا بن مصقلة**nin evladından, imam muhaddis sûfî Ebû’l-Hasen Ali b. Şücâ‘ b. Muhammed b. Ali Musehher b. Abdülazîz b. Şelîl b. Abdullâh b. Zekeriyyâ; 442 yılında öldü.

Ve **صقلية**, şeddeli **اللام** ile kesrelerle: Sâğânî ve diğer âlimler onu böyle ضبط etti; Reşâtî de bununla kesin hüküm verdi. İbn Hallikân onu **الصاد** ve **القاف**ın fethasıyla ضبط etti. İbnü’s-Sem‘ânî dedi: Ömer er-Ruvâsî’nin hattıyla böyle gördüm; Şihâb, Şifâ şerhinde bununla kesin hüküm verdi; dedi ki: **صاد**ını kesrelemek hatadır. Mağrib’de meşhur bir adadır; İfrîkıyye ile Endülüs arasındadır. İbn Hallikân dedi: Mağrib denizindedir, İfrîkıyye’ye yakındır. Reşâtî dedi: Şâm denizindedir; İfrîkıyye beldelerinin bir kısmına paraleldir; uzunluğu yedi gün, genişliği beştir.

Ben dedim: o, çok sayıda köyü ihtiva eder; müellif onların çoğunu bu kitabının yerlerinde zikretmiştir. Ve ona özel bir tarih kitabına muttali oldum; şerif Ebû’l-Kâsım el-İdrîsî’nindir; onu kralı **أجار الإفرنجي** için telif etti; ilim ehline muhib, onlara ihsanda bulunan idi. Ve ondan her فن’da bir cemaat a‘lâm yetişmiştir; onlardan: Ebû’l-Fadl el-Abbâs b. Amr b. Hârûn el-Kinânî **الصقلي**; oradan Kayrevân’a çıktı, sonra Endülüs’e geldi; güzel muhâdara sahibi idi, mezhep sahiplerine reddetmede haberdar idi; Ahmed b. Sa‘îd **الصقلي** ve Ebû Bekr ed-Dîneverî’den hadis rivayet etti; 279 yılında vefat etti; bunu İbnü’l-Faradî söyledi. Ve onlardan: Ebû’l-Hasen Ali b. el-Ferec b. Abdirrahmân **الصقلي**; Mekke kadısı; Ebû Bekr Muhammed b. Sa‘d el-İsferâînî’den; Ebû Bekr el-İsmâ‘îlî’nin ve Ebû Zer el-Herevî’nin arkadaşı; ondan hâfız Ebû’l-Kâsım Hibetullâh b. Abdilvâris eş-Şîrâzî ve Ebû Bekr Muhammed b. Abdilbâkî el-Ensârî rivayet etti; bunu İbnü’l-Esîr söyledi. Ve onlardan: şair Ebû Muhammed Abdülcebbâr b. Ebî Bekr b. Muhammed b. Hamdîs **الصقلي**; onun, beldesi **صقلية**ye özlem duyduğu beyitleri vardır; onlardan:
  **صقلـية**yi ve kederi andım;                      onun anılması nefse yeniler.
  Eğer bir cennetten çıkarılmış isem,                      ben onun haberlerini anlatırım.
  Ve ağlamanın suyunun tuzluluğu olmasaydı,                      gözyaşlarımı onun ırmakları sanırdım.

İbn Bessâm onu **الذخيرة**de tercüme etti; dedi ki: Endülüs’e girdi ve el-Mu‘temid b. Abbâd’ı övdü; meşhur bir divanı vardır; 527 yılında vefat etti; şeyhimiz nakletti. Ve **صقليان** da: yani şeddeli **اللام** ile kesrelerle: Şâm’da bir yer; **العباب**da olduğu gibi. Ve **الصقلاء**: bir yer; İbn Düreyd’den. Ve **خطيب مصقل**: yani **مصلق**; o, beliğ olandır. Sa‘leb şu beyiti okudu:
  Onlar kalkıştıklarında ve onlar geldiklerinde,
  bilge, **مصقل** bir timsah gelir.

Onu açıkladı ve dedi ki: ancak **مصلق**ı kastetti; sonra çevirdi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الصقيل**: kılıç. Ve **الصقلة** (ötre ile): zayıflık ve incelik; ondan Ümm Ma‘bed el-Huzâ‘iyye hadisi: “Onda **صقلة** yoktu ve onu **ثجلة** ayıplamadı”; yani: incelik ve zayıflık. Bazıları dedi ki: onun kastı, böğrü çok şişkin değildi ve çok zayıf da değildi. Ve **السين** ile, بدل yoluyla rivayet edilir; ve **صعلة** diye de rivayet edilir; zikredilmiştir. Ve **الصقل** (harekeli): **الصقل**in çökmesi. Ve birisi arkadaşına der ki: “**مصقول الكساء**da senin için var mı?” yani ince bir دواية ile ekşimiş bir süt içinde. Râciz dedi:
  O, açlık yahut susuzluk olduğunda,
  içtiği zaman **الدوايات**ı bırakır;
  her **مصقول الكساء**dan, gerçekten arınmış.

**اهتاف**: yani acıktı ve susadı. Ve Asma‘î, Amr b. el-Ehtem el-Munkarî’ye ait olarak şu beyiti okudu:

  Safânın altında ona geceledi; o ise serinliktir;                      bir örtü ve **مصقول الكساء** ince.

Yani ona elbise ve yiyecek geceledi; bu, Asma‘î’nin sözüdür. İbnü’l-A‘râbî onu zahiri üzere yürüttü ve dedi ki: **مصقول الكساء** ile kastı, örtünün altında kırmızı bir ملحفةdır. Ona denildi ki: Asma‘î, onunla sütün köpüğünü kastetti, diyor. Dedi ki: onu söylediğinde, ondan dönmeye utandı. Ve Ebû Turâb, Ferrâ’dan rivayet etti: “Sen **صقع خال**dasın ve **صقل خال**dasın”; yani boş bir taraftasın. Ve **صقيل**, **أمير** gibi: Mısır’da bir köy; bazı muhaddisler ona nisbet edilmiştir; avam **الصاد**ın kesresiyle söyler; onlardan kimi de “**اسقيل**” der; zikredilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَقَلَهُ
1 صَقَلَهُ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. صَقُلَ , (M, Msb,) inf. n. صَقْلٌ (S, M, O, Msb) and صِقَالٌ, (S, O, Msb,) or the latter is a simple subst., (M, K,) He polished it: (S, M, O, Msb, K;) i. e. a thing, (M,) or a sword, (S, O, Msb,) and the like: (Msb:) and so سَقَلَهُ. (S.) ― -b2- صَقَلَ النَّاقَةَ (assumed tropical:) He (a man, AA, O) made the she-camel lean, or light of flesh: (AA, O, K:) and in like manner it is said of journeying: (AA, O:) and in like manner also, الفَرَسَ the horse: (Sh, TA:) or this means he tended the horse well, with the coverings for protection from cold, and with fodder, and took good care of him. (TA. [See صِقَالٌ, below.]) ― -b3- صَقَلَهُ بِالعَصَا (tropical:) He struck him, or beat him, with the staff, or stick, (Z, O, K, TA,) and disciplined him. (Z, TA.) ― -b4- And صَقَلَ بِهِ الأَرْضَ (assumed tropical:) He flung him upon the ground (lit. smote the ground with him). (Aboo-Turلb, O, K.) -A2- صَقِلِ, aor. صَقَلَ , inf. n. صَقَلٌ, It (a thing, such as iron, and copper,) was smooth, solid, and impenetrable to water. (Msb.) -A3- And صَقِلَ, inf. n. صَقَلٌ, He (a man) differed, or varied, in his gait, or manner of walking. (Ibn-'Abbلd, O.)

صَقْلٌ
صَقْلٌ ذ , (so in a copy of the M,) or ↓ صُقْلٌ (K,) [the former, if correct, perhaps a contraction, by poetic license, of صَقِلٌ, for which it is not a mistranscription, as is shown by a verse cited as an ex. of it in the M,] Light, or active; applied to a beast (دَابَّة). (M, K.)

صُقْلٌ
صُقْلٌ ذ The خَاصِرَة [or flank]; as also ↓ صُقْلَةٌ: (S, M, O, K: [in the CK, erroneously, صَقْلَة:]) the former, in this sense, said by AA to be from صَقَلَ النَّاقَةَ: (TA:) seldom is the صُقْلَة of a horse long except his sides be short, which is a fault: (S, O:) and the صُقْلَانِ are the قُرْبَانِ [by which may be meant either the two flanks or the two portions between the groin and the armpit on each side] of a دَابَّة [i. e. horse or similar beast] &c. (M.) And The جَنْب [or side]. (M, K.) حُمُرٌ زَحَالِفُ الصُّقْلِ means Asses having smooth and fat bellies. (Ibn-'Abbلd, TA in art. زحلف.) ― -b2- And i. q. نَاحِيَةٌ [meaning A district, quarter, tract, &c]: (O, TA:) so in the saying, أَنْتَ فِى صُقْلٍ خَالٍ [Thou art in a vacant district &c.]; like صُقْعٍ خَالٍ. (TA.) -A2- See also صَقْلٌ.

صَقَلٌ
صَقَلٌ ذ Length of the flanks; in a horse: (S, O:) or depression (اِنْهِضَام) of the flank. (M.)

صَقِلٌ
صَقِلٌ ذ A horse long in the flanks: (S, O:) or long in the flanks and short in the sides: (AO, TA: [see صُقْلٌ:]) and (O) having little flesh, (O, K, TA,) whether long or short, (O, K,) or whether long in the flank or short. (TA.) ― -b2- Also, applied to a man, (Ibn-'Abbلd, O,) Differing, or varying, in his gait; or manner of walking. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

صُقْلَةٌ
صُقْلَةٌ ذ : see صُقْلٌ. ― -b2- Also Leanness, or lankness in the belly, and slenderness. (TA.)

صِقَالٌ
صِقَالٌ ذ an inf. n. of صَقَلَهُ, (S, O, Msb,) or a simple subst. (M, K.) [See 1, first sentence.] ― -b2- صِقَالُ الفَرَسِ (assumed tropical:) The tending of the horse well, taking good care of him, supplying him with fodder and fattening him. (S, * M, O, * K.) One says, الفَرَسُ فِى صِقَالِهِ [The horse is in his state of good tending and feeding]. (S, O.) [See also 1, second sentence]. -A2- Also The belly. (K.)

صَقِيلٌ
صَقِيلٌ ذ A thing, (M,) or a sword, (Msb,) [and the like,] Polished; as also ↓ مَصْقُولٌ. (M, Msb, K.) ― -b2- And A thing, such as iron, and copper, smooth, solid, and impenetrable to water. (Msb.) ― -b3- [Also, as a subst., implying the meaning of an epithet,] A sword. (S, TA.)

صَقَّالٌ
صَقَّالٌ ذ : see صَيْقَلٌ.

صَاقِلٌ
صَاقِلٌ ذ Polishing: pl. صَقَلَةٌ. (S, M, Msb, K.)

صَيْقَلٌ
صَيْقَلٌ ذ One who practises the art of polishing (S, M, O, Msb, K) and sharpening (M, K) swords (S, M, O, Msb, K) and the like: (Msb:) [commonly called in the present day ↓ صَقَّال:] pl. صَيَاقِلَةٌ (S, M, O, Msb, K) and صَيَاقِيلُ: (so in a copy of the M:) the ة in the former pl. is affixed irregularly, as in مَلَائِكَةٌ and قَشَاعِمَةٌ. (M.)

مِصْقَلٌ
مِصْقَلٌ ذ : see the next paragraph. -A2- Also, applied to a speaker, an orator, or a preacher, i. q. مِصْلَقٌ, (M, K,) used by a poet in the sense of the latter word, i. e. as meaning Eloquent. (Th, M.)

مِصْقَلَةٌ
مِصْقَلَةٌ ذ (S, M, O, K, KL) and ↓ مِصْقَلٌ (KL) An instrument, (S, M, O, KL,) or a خَرَزَة [which may here mean either a bead-shaped stone or a shell], (K,) with which one polishes (S, M, O, K, KL) a sword (S, O, KL, TA) and the like, (S, TA,) a knife, (KL,) a mirror, a garment, or piece of cloth, and paper. (TA.)

مَصْقُولٌ
مَصْقُولٌ ذ : see صَقِيلٌ. ― -b2- مَصْقُولُ الكِسَآءِ means (assumed tropical:) Milk overspread with a pellicle: (O, * TA:) a rلjiz says,
فَهْوَ اـِذَا مَا اهْتَافَ أَوْ تَهَيَّفَا
يُبْقِى الدُّوَايَاتِ اـِذَا تَرَشَّفَا
عَنْ كُلِّ مَصْقُولِ الكِسَآءِ قَدْ صَفَا
[And he, when he thirsts, or experiences the hot south-west wind (الهَيْف), leaves only the pellicles when he sucks in with his lips from every quantity of milk overspread with a pellicle, that has become clear]: accord. to As, it means the froth of milk: (TA:) IAar explained it accord. to its apparent signification, as used in a verse of 'Amr Ibn-ElAhtam El-Minkaree, (O, TA,) i. e. as meaning a [glossy] red كِسَآء; [a sense not indicated by that verse, and clearly inconsistent with the ex. cited above;] and when told how As had explained it, replied that, when he had said it, he was ashamed to retract it. (TA.)

##### Türkçe

**صَقَلَهُ**
1 **صَقَلَهُ** ذ , (S, M, O, Msb, K,) muzâri‘i **صَقُلَ** , (M, Msb,) mastar ismi **صَقْلٌ** (S, M, O, Msb) ve **صِقَالٌ**, (S, O, Msb,) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (M, K,) onu parlattı: (S, M, O, Msb, K;) yani bir şeyi, (M,) yahut bir kılıcı, (S, O, Msb,) ve benzerini: (Msb:) ve böylesi **سَقَلَهُ**. (S.) ― -b2- **صَقَلَ النَّاقَةَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) o (bir adam, AA, O) dişi deveyi zayıf, yahut eti az yaptı: (AA, O, K:) ve aynı şekilde yolculuk hakkında da söylenir: (AA, O:) ve aynı şekilde ayrıca, **الفَرَسَ** atı: (Sh, TA:) yahut bunun mânası, atı soğuğa karşı koruyucu örtülerle ve yemle iyi besleyip iyi bakması ve ona iyi ihtimam göstermesidir. (TA. [Aşağıda **صِقَالٌ**’a bak.]) ― -b3- **صَقَلَهُ بِالعَصَا** (mecaz:) onu değnekle, yahut sopayla vurdu, yahut dövdü, (Z, O, K, TA,) ve onu terbiye etti. (Z, TA.) ― -b4- Ve **صَقَلَ بِهِ الأَرْضَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) onu yere fırlattı (lafzen: onunla yere vurdu). (Aboo-Turلb, O, K.)
-A2- **صَقِلِ**, muzâri‘i **صَقَلَ** , mastar ismi **صَقَلٌ**, o (demir ve bakır gibi bir şey) pürüzsüz, katı, ve suya nüfuz ettirmez oldu. (Msb.)
-A3- Ve **صَقِلَ**, mastar ismi **صَقَلٌ**, o (bir adam) yürüyüşünde, yahut yürüme tarzında ayrılık gösterdi, yahut değişiklik gösterdi. (Ibn-'Abbلd, O.)

**صَقْلٌ**
**صَقْلٌ** ذ , (M’nin bir nüshasında böyle,) yahut ↓ **صُقْلٌ** (K,) [birincisi, doğru ise, belki şiir zaruretiyle **صَقِلٌ**’in kısaltmasıdır; bunun için bir yanlış yazım değildir; nitekim M’de ona örnek olarak zikredilen bir beyit bunu gösterir,] Hafif, yahut çevik; bir binek hayvanına (**دَابَّة**) söylenir. (M, K.)

**صُقْلٌ**
**صُقْلٌ** ذ **خَاصِرَة** [yahut böğür]; ve ayrıca ↓ **صُقْلَةٌ**: (S, M, O, K: [CK’de yanlış olarak **صَقْلَة**:]) birincisinin bu mânada, AA tarafından **صَقَلَ النَّاقَةَ**’dan olduğu söylenmiştir: (TA:) bir atın **صُقْلَة**’si, yanları kısa olmadıkça uzun olmaz; bu ise bir kusurdur: (S, O:) ve **الصُّقْلَانِ**, bir **دَابَّة**’nin [yani atın yahut benzeri hayvanın] **قُرْبَانِ**’ıdır [bununla ya iki böğür yahut her iki yanda kasık ile koltuk arası iki kısım kastedilmiş olabilir] vb. (M.) Ve **جَنْب** [yahut yan]. (M, K.) **حُمُرٌ زَحَالِفُ الصُّقْلِ** demektir: karınları pürüzsüz ve yağlı eşekler. (Ibn-'Abbلd, TA, md. زحلف.) ― -b2- Ve **نَاحِيَةٌ** ile eş anlamlıdır [mânası: bir bölge, taraf, saha, vb.]: (O, TA:) şu sözde olduğu gibi: **أَنْتَ فِى صُقْلٍ خَالٍ** [Sen boş bir bölgede vb. içindesin]; **صُقْعٍ خَالٍ** gibidir. (TA.)
-A2- Ayrıca **صَقْلٌ**’a bak.

**صَقَلٌ**
**صَقَلٌ** ذ böğürlerin uzunluğu; atta: (S, O:) yahut böğrün çöküklüğü (**اِنْهِضَام**). (M.)

**صَقِلٌ**
**صَقِلٌ** ذ böğürleri uzun olan at: (S, O:) yahut böğürleri uzun ve yanları kısa olan: (AO, TA: [**صُقْلٌ**’a bak:]) ve (O) eti az olan, (O, K, TA,) ister uzun ister kısa, (O, K,) yahut ister böğrü uzun ister kısa olsun. (TA.) ― -b2- Ayrıca, bir adama söylenerek, (Ibn-'Abbلd, O,) yürüyüşünde ayrılık gösteren, yahut değişiklik gösteren; yahut yürüme tarzında. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

**صُقْلَةٌ**
**صُقْلَةٌ** ذ : **صُقْلٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca karında zayıflık, yahut sarkıklık, ve incelik. (TA.)

**صِقَالٌ**
**صِقَالٌ** ذ **صَقَلَهُ**’nun mastar ismidir, (S, O, Msb,) yahut yalın bir isimdir. (M, K.) [1’in ilk cümlesine bak.] ― -b2- **صِقَالُ الفَرَسِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) atı iyi besleyip iyi bakmak, ona iyi ihtimam göstermek, ona yem vermek ve onu semirtmek. (S, * M, O, * K.) Şöyle denir: **الفَرَسُ فِى صِقَالِهِ** [At, iyi bakılıp beslendiği hâlindedir]. (S, O.) [Ayrıca 1’in ikinci cümlesine bak].
-A2- Ayrıca karın. (K.)

**صَقِيلٌ**
**صَقِيلٌ** ذ bir şey, (M,) yahut bir kılıç, (Msb,) [ve benzeri,] Parlatılmış; ve ayrıca ↓ **مَصْقُولٌ**. (M, Msb, K.) ― -b2- Ve demir ve bakır gibi bir şey; pürüzsüz, katı, ve suya nüfuz ettirmez. (Msb.) ― -b3- [Ayrıca, sıfat mânasını içeren bir isim olarak,] bir kılıç. (S, TA.)

**صَقَّالٌ**
**صَقَّالٌ** ذ : **صَيْقَلٌ**’a bak.

**صَاقِلٌ**
**صَاقِلٌ** ذ parlatan: çoğulu **صَقَلَةٌ**. (S, M, Msb, K.)

**صَيْقَلٌ**
**صَيْقَلٌ** ذ parlatma sanatını icra eden (S, M, O, Msb, K) ve (M, K) kılıçları (S, M, O, Msb, K) ve benzerlerini bileyleyen: (Msb:) [günümüzde yaygın adı ↓ **صَقَّال:**] çoğulu **صَيَاقِلَةٌ** (S, M, O, Msb, K) ve **صَيَاقِيلُ**: (M’nin bir nüshasında böyle:) birinci çoğuldaki **ة**, **مَلَائِكَةٌ** ve **قَشَاعِمَةٌ**’de olduğu gibi düzensiz olarak eklenmiştir. (M.)

**مِصْقَلٌ**
**مِصْقَلٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak. -A2- Ayrıca, bir konuşmacıya, bir hatibe, yahut bir vaize söylenerek, **مِصْلَقٌ** ile eş anlamlıdır, (M, K,) bir şair tarafından ikinci kelimenin mânasında kullanılmıştır; yani Belîğ mânasında. (Th, M.)

**مِصْقَلَةٌ**
**مِصْقَلَةٌ** ذ (S, M, O, K, KL) ve ↓ **مِصْقَلٌ** (KL) bir âlet, (S, M, O, KL,) yahut bir **خَرَزَة** [burada ya boncuk biçimli bir taş yahut bir kabuk mânasına gelebilir], (K,) onunla (S, M, O, K, KL) bir kılıç (S, O, KL, TA) ve benzerini, (S, TA,) bir bıçağı, (KL,) bir aynayı, bir elbiseyi yahut kumaş parçasını, ve kâğıdı parlatır. (TA.)

**مَصْقُولٌ**
**مَصْقُولٌ** ذ : **صَقِيلٌ**’e bak. ― -b2- **مَصْقُولُ الكِسَآءِ** demektir (mecaz olduğu varsayılarak:) üzerinde ince bir zar bulunan süt: (O, * TA:) bir recez şairi der ki,
فَهْوَ اـِذَا مَا اهْتَافَ أَوْ تَهَيَّفَا
يُبْقِى الدُّوَايَاتِ اـِذَا تَرَشَّفَا
عَنْ كُلِّ مَصْقُولِ الكِسَآءِ قَدْ صَفَا
[Ve o, susadığında yahut sıcak güneybatı rüzgârını (**الهَيْف**) yaşadığında, her bir, üzerinde ince zar bulunan ve berraklaşmış süt miktarından dudaklarıyla emdiğinde, yalnızca zarları bırakır]: As’a göre, bunun mânası sütün köpüğüdür: (TA:) IAar onu, 'Amr Ibn-ElAhtam El-Minkaree’nin bir beytinde kullanıldığı üzere, (O, TA,) görünür delâletine göre açıkladı; yani parlak kırmızı bir **كِسَآء** mânasında; [bu mânaya o beyit delâlet etmez, ve yukarıda zikredilen örnekle açıkça bağdaşmaz;] ve As’ın nasıl açıkladığı kendisine söylendiğinde, onu söylediği vakit geri almaktan utandığını söyledi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَقَلَ
صَقَلَ U ( n. ac. صَقْل 1 ,  صِقَاْل 23 ),
a.  Smoothed; polished, burnished; gave a lustre, a gloss to ( cloth ).

صَقْل
صَقْل 1 ,
a.  Light, active.

صُقْل
صُقْل 3 ,
a.  Flanks, sides.

صُقْلَة
صُقْلَة 3t ,
a.  see 3 .

b.  Leanness, lankness.

صَقِل
صَقِل 5 ,
a.  Long.

مِصْقَل
مِصْقَل 20 ,  مِصْقَلَة 20t , ( pl. مَصَاْقِلُ 44 ),
a.  Polishing-instrument; shell for smoothing paper.

صِقَاْل
صِقَاْل 23 ,
a.  Polishing, burnishing.

b.  Tending.

c.  Belly.

صِقَاْلَة
صِقَاْلَة 23t , ( pl. صَقَاْئِلُ 46 )
a.  [ coll. ], Scaffold.

b.  Trestle.

c.  Tier of benches.

صَقِيْل
صَقِيْل 25 ,
a.  Polished, furbished, burnished; smooth, glossy, shiny.

صَقَّاْل
صَقَّاْل 28 ,
a.  Polisher, burnisher, furbisher.

صَيْقَل
صَيْقَل ( pl. صَيَاقِل )
a.  see 28 .

##### Türkçe

**صَقَلَ**
**صَقَلَ** U ( n. ac. **صَقْل** 1 , **صِقَاْل** 23 ),
a. Düzleştirdi; cilaladı, parlatıp parılttı; (kumaşa) bir parlaklık, bir cila verdi.

**صَقْل**
**صَقْل** 1 ,
a. Hafif, çevik.

**صُقْل**
**صُقْل** 3 ,
a. Yanlar, böğürler.

**صُقْلَة**
**صُقْلَة** 3t ,
a. 3’e bak.

b. Zayıflık, sıska oluş.

**صَقِل**
**صَقِل** 5 ,
a. Uzun.

**مِصْقَل**
**مِصْقَل** 20 , **مِصْقَلَة** 20t , ( pl. **مَصَاْقِلُ** 44 ),
a. Parlatma aleti; kâğıdı düzleştirmek için kabuk.

**صِقَاْل**
**صِقَاْل** 23 ,
a. Parlatma, cilalama.

b. Eğilim.

c. Karın.

**صِقَاْلَة**
**صِقَاْلَة** 23t , ( pl. **صَقَاْئِلُ** 46 )
a. [ topluluk ], iskele.

b. Sehpa.

c. Sıra sıra oturaklar.

**صَقِيْل**
**صَقِيْل** 25 ,
a. Cilalı, parlatılmış, parılttırılmış; düzgün, parlak, ışıldayan.

**صَقَّاْل**
**صَقَّاْل** 28 ,
a. Parlatıcı, cilalayıcı, parılttırıcı.

**صَيْقَل**
**صَيْقَل** ( pl. **صَيَاقِل** )
a. 28’e bak.
