# صكك (ص-ك-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%83%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Hemen ard arda vurdu

- Harfler: ص - ك - ك
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 6 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَصَكَّتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%AA%D9%92.md) | فَفَعَلَتْ | Hemen ard arda vurdu | 1 | 1 | [51:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/ayet/51:29.md) |

## Mücavir kökler — 7 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · عَقِيمٌ: kısır anlamındadır ancak hastalığa bağlı…
2. [صرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Cırcır böceğidir
3. [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Belin at tarafıdır
4. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
5. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yüz demektir
6. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Önce
7. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صكك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muza‘af) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%85.md), [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md), [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md), [صفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki sert veya geniş yüzeyin birbirine ses ve sarsıntı üretecek şiddette çarpması |
| Çekirdek Özet 2 | Beklenmedik bir haber karşısında el ayasının refleksle yüze vurulması |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi kudret karşısında beşeri çaresizliğin ve hayretin bedensel dışavurumu |
| Kritik Hata Riski | Eylemin basit bir isyan veya dövünme sayılarak ontolojik şaşkınlığın gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صك | Sert temas, çarpışma, iki yüzeyin birbirine vurması ve ses çıkarması | ك | İkinci harfin yinelenmesiyle darbenin şiddeti, aniliği, akustik etkisi ve yüzeylerin birbirine tam intibakı pekiştirilmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hedefe odaklanmış darbe yönünü ve baskı kurucu temas hareketini temsil eder |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Açık el ayasını veya darbeyi karşılayan geniş temas yüzeyini simgeler |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Çarpan ve çarpılan iki yüzeyin karşılaşmasını ve temas anındaki şiddetin katlanmasını ifade eder |
| صكك | Odaklanmış bir itkiyle geniş bir el ayasının diğer bir yüzeye ses çıkaracak ve sarsıntı yapacak şiddette hızla inmesi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki sert nesnenin birbirine çarpması, devenin koşarken dizlerinin birbirine vurması ve açık elle bir şeye sertçe vurulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Müdrik b. Hısn beytinde avlanan kuşun şiddetle vurulup sersemlemesi anlamında geçmektedir: يا كَرَواناً صُكَّ فاكْيَأَنَّا / فَشَنَّ بِالسَّلْحِ فَلَمَّا شَنَّا |
| Erken Arapça kullanım | Rivayetlerde kılıçların tokuşması için فاصْطَكُّوا بالسيوف ve şiddetli öğle sıcağını nitelemek için لقيته في صكّة عمي deyimi kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde صكك kökü, yassı bir yüzeyin diğer bir yüzeye hızla ve ses çıkararak inmesi hareketini yansıtan onomatopoetik bir çekirdeğe dayanır. Arapçada kök, özellikle canlı bedeninde dizlerin yürürken birbirine çarpması (اصطكاك) ve el ayasının yüze sertçe vurulması gibi doğrudan biyomekanik ve refleksif temasları temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde sert darbe vurma, mühür basma ve yüzeye iz çıkarma eylemleriyle teması bulunan kök, geç dönemde yazılı senet ve belge anlamını kazanan türevlerle de semantik bir kavşak oluşturmuştur; ancak Arapçadaki birincil katman sesli, ani ve sert çarpışma olgusudur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki yüzeyin tokuşması, dizlerin sürtmesi ve elin yüze inmesi | Ses taklidine dayalı ikili çekirdeğin katlanmasıyla ani ve sesli darbe anlamı pekişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sert darbe, temasla iz bırakma ve mühürleme türevleri | Yüzeye uygulanan ani baskı ve çarpma semantiği ortak kök havuzunda korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin dış Afro-Asyatik paralellik güvenilir biçimde belgelenmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, David Cohen, Fraenkel.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صكك | Anlamlı | Sert darbe vurma, çarpışma | El ayasını yüze vurmak veya iki nesnenin birbirine şiddetle çarpması | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Zâriyât [51:29](https://lisan.digital/tr/ayet/51:29.md)) |
| كصك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök Arapça sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| ككص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök Arapça sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صكك | Merkez | Sesli ve sert çarpma | Açık elin yüze ani bir refleks ve hayretle inmesi | İki yüzeyin çarpışarak ses ve sarsıntı doğurması |
| [لطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%85.md) | Komşu | Yüze vurma | Daha çok matem, öfke ve yas esnasında yüze vurmayı anlatır | Bilinçli dövünme veya ceza tonu ağır basar |
| [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Genel vuruş | Aletle veya çıplak elle yapılan her türlü darbeyi kapsar | Hedef kökteki açık el ayası ve sesli temas şartı aranmaz |
| [وكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md) | Komşu | İtici darbe | Yumrukla veya el ucuyla göğse vurup itmeyi ifade eder | Yassı yüzey teması değil noktasal itki esastır |
| [صفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Enseye veya yüze vurma | Tahkir ve zillet amacıyla vurulan tokattır | Hedef kökteki dehşet ve fıtri şaşkınlık boyutu yoktur |
| [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) | Zıt | Yumuşak temas | Elin bir yüzey üzerinde hafifçe ve şefkatle gezdirilmesi | Sert çarpmanın aksine pürüzsüz ve sükûnet verici dokunuş |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صكك | Şiddetle çarpmak, el ayasını yüze vurmak | İki yüzeyin ses çıkaracak ve sarsıntı yapacak biçimde tokuşması | Kesin |
| Latince | Percutere, collidere | Şiddetle vurmak, tokatlamak, çarpışmak | Genel darbe ve çarpışmayı karşılar; hayret refleksi boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To strike, to slap, to collide | Vurmak, tokatlamak, çarpmak | Fiziksel eylemi aktarır; arka plandaki metafizik dehşet refleksini taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Schlagen, klatschen, zusammenstoßen | Çarpmak, şaplak indirmek, tokuşmak | Sesli temas ve çarpışmayı verir; Kur'ani bağlamın manevi şokunu tek başına karşılamaz | Güçlü |
| Fransızca | Frapper, gifler, s'entrechoquer | Vurmak, tokat atmak, çarpışmak | Açık elin darbesini ifade eder; ontolojik hayret yükünü içermez | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَصَكَّتْ | İmkânsız görünen bir ilahi müjde karşısında hayret ve mahcubiyetle el ayasını yüze vurma | Hz. İbrahim'in yaşlı ve kısır eşinin meleklerin çocuk müjdesine gösterdiği fıtri refleks (Zâriyât [51:29](https://lisan.digital/tr/ayet/51:29.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mucize ve fıtrat karşılaşması | Sebepler dairesinin çöktüğü anda aklın yaşadığı sarsıntının bedene yansıması | Tabiat kanunlarının aşılması karşısında beşeri acziyet |
| Fıkıh | Yas ve dövünme fiillerinin hükmü | İrade dışı hayret refleksi ile haram kılınan cahiliye matem dövünmesinin tefriki | Refleksif temas ile kasti isyan fiilinin ayrıştırılması |
| Tefsir | Kıssa tasvirinde psikolojik canlılık | Hz. Sâre'nin tavrındaki edebi gerçekçilik ve kadın psikolojisinin yansıtılması | Beşeri doğallığın ve yaşlılık çaresizliğinin doğrudan ifadesi |
| Hadis | اصطكاك türeviyle çarpışma tasvirleri | Kılıçların tokuşması veya şiddetli korkudan dizlerin birbirine çarpması | Beden kontrolünün yitirildiği dehşet ve savaş anları |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gaybi müjde ile beşeri imkânsızlığın karşılaşması | Varoluşsal hayret | Alışılmış nedenselliğin ilahi kudretle sarsılışını bedenselleştirme | İnsanın ilahi takdir karşısındaki hayret refleksini sergiler | Kesin |
| İlmi | İki yüzeyin dinamik ve esnek olmayan çarpışması | Şok dalgası ve temas | Kinetik enerjinin ani bir darbe ile akustik dalgaya ve deformasyona dönüşümü | Mekanik itki ve yüzeyler arası şok iletimini modeller | Güçlü |
| Siyasi | Karşıt güçlerin doğrudan ve sert biçimde yüzleşmesi | Kutuplaşma ve çarpışma | Sistem içi uzlaşmaz çelişkilerin şiddetli temasla açığa çıkması | Güç odaklarının tokuşmasını ve meydana gelen sarsıntıyı ifade eder | Muhtemel |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanik itki ve şok dalgası | İki kütlenin çok kısa bir zaman aralığında yüksek kuvvetle karşılaşarak ani momentum aktarımı yapması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Bilişsel şok ve bedensel refleks | Beklenmedik radikal bir haberin zihinde oluşturduğu sarsıntının doğrudan bir motor eylemle dışa vurulması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Eylemi sıradan bir tokatlama veya taşkın bir matem dövünmesi olarak okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın fiziki imkânsızlık zannının ilahi kudret tecellisiyle karşılaştığı andaki ontolojik şaşkınlığıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. İbrahim'in eşinin tavrını ilahi takdire isyan sanmak ve Kur'an'ın beşeri fıtratı resmetmedeki derinliğini kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini ve olağanüstü olaylar karşısındaki bedensel tepkileri tek bir fiille ne denli sahici resmettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmkânsız görünen doğum müjdelerinin ve meleklerin beşerle doğrudan temas kurduğu kıssalarda belirleyicidir (Zâriyât [51:29](https://lisan.digital/tr/ayet/51:29.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Salih kulların ve peygamber ehlinin ilahi müjdeleri duygusuz karşıladığı yanılgısını düzeltir; imanın insani hayreti dışlamadığını kanıtlar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki sert veya yassı yüzeyin birbirine ses ve sarsıntı doğuracak şiddette çarpması; el ayasının yüze vurulması.
- Soyut anlam: Zihinsel ve biyolojik kabullerin fevkinde bir ilahi tecelli karşısında insanın yaşadığı ani ontolojik şok.
- Sistematik karşılık: Beşeri nedensellik paradigmasının ilahi irade tarafından sarsılması anındaki refleksif tepki.
- LaTeX modeli: $$I = \lim_{\Delta t \to 0} \int_{0}^{\Delta t} F(t) \, dt \quad \Longrightarrow \quad \Delta P \gg 0 \land \Phi(S) \to \bot$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $F(t)$ uygulanan ani darbe kuvvetini, $\Delta t \to 0$ son derece kısa zaman aralığındaki temas anını, $I$ oluşan mekanik şok itkisini, $\Delta P$ ani momentum değişimini, $\Phi(S)$ öznenin mevcut zihinsel algı ve kabuller dizgesini, $\bot$ ise bu kabullerin ani bir sarsıntıyla geçersizleşmesini temsil eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%83%D9%83/occurrences?meal=IK

### [Zariyat 51:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/ayet/51:29.md) — فَصَكَّتْ

فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ

Meal (IK): Bunun üzerine zevcesi hayretle seslenerek döndü, yüzünü kapayarak: Kısır bir kocakarı, dedi.

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والصاد
ك ص، ص ك مستعملان كص: الكصيص: التحرك والالتواء من الجهد. قال امرؤ القيس:
تغالبن فيه الجزء لولا هواجر		جنادبها صرعى لهن كَصِيصُ
وفي الحديث: "سمعت لأهل النار كَصيصاً".
صك:
الصّكُّ: اصطكاك الرجلين. رجل أصك، وظليم أصكّ، من تقارب ركبتيه يصيب بعضها بعضاً، إذا عدا.
ولقيته في صكّة عمي، أي: أشد الهاجرة حراً.
وصكّ فلان حروجه فلان: أي: لطمه.
والصَّكُّ: ضرب الشيء بالشيء شديداً.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الصاد**

**ك ص**، **ص ك**; **كص** gibi kullanılırlar: **الكصيص**: çabadan dolayı hareket etmek ve bükülmek. İmru’ul-Kays dedi ki:
تغالبن فيه الجزء لولا هواجر		جنادبها صرعى لهن **كَصِيصُ**
Hadiste: “Cehennem ehli için bir **كَصيصاً** işittim.”

**صك**:
**الصّكُّ**: iki bacağın birbirine çarpışması. **رجل أصك** ve **وظليم أصكّ**; dizlerinin birbirine yaklaşmasından dolayı, koştuğu zaman bazısı bazısına isabet eder.
Onunla **صكّة** **عمي** içinde karşılaştım; yani: öğle sıcağının en şiddetli sıcağında.
Falan, falanın **حروجه**’unu **صكّ** etti; yani: ona tokat attı.
**الصَّكُّ**: bir şeyi bir şeyle şiddetle vurmak.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّكُّ: الضرب الشديد بالشيء العريض، وقيل: هو الضرب عامة بأيّ شيء كان، صَكَّه يَصُكُّه صَكّاً. الأصمعي: صَكَمْته ولكَمْتُه وصَكَكْتُه ودَكَكْتُه ولكَكْتُه، كأنه إذا دفعته. وصَكَّه أَي ضربه؛ قال مُدْرِك بن حِصْن:
يا كَرَواناً صُكَّ فاكْيَأَنَّا،
فشَنَّ بالسَّلْحِ فلما شَنَّا
ومنه قوله تعالى: فَصكّتْ وجهها. وفي حديث ابن الأَكوع: فأَصُكّ سهماً في رجْله أَي أضربه بسهم؛ ومنه الحديث: فاصْطَكُّوا بالسيوف أَي تضاربوا بها، وهو افْتَعلوا من الصَّكِّ، قلبت التاء طاء لأجل الصاد، وفيه ذكر الصَّكيكِ، وهو الضعيف، فعيل بمعنى مفعول، من الصَّكِّ الضرب أي يُضْرب كثيراً لاستضعافه. وبعير مَصْكوك ومُصَكَّكٌ: مضروب باللحم (* قوله «مضروب
باللحم» قال شارح القاموس: كأن اللحم صك فيه صكاً أي شك). واصْطَكَّ الجِرْمانِ: صَكَّ أَحدهُما الآخر.
والصَّكَكُ: اضطراب الرُّكبتين والعُرقوبين من الإنسان وغيره، والنعت رجل أَصَكُّ، صَكَّ يَصَكُّ صَكَكاً فهو أَصَكُّ ومِصَكّ، وقد صَكِكْتَ يا رجل. أَبو عمرو: كل ما جاء على فَعِلَتْ ساكنة التاء من ذوات التضعيف فهو مدغم نحو صَمَّتِ المرأة وأَشباهه، إلا أَحرفاً جاءت نوادر في إظهار التضعيف: وهو لَحِحَتْ عينه إذا التصقت، وقد مَشِشَت الدابة وصَكِكتْ، وقد ضَبِبَ البلدُ إذا كثر ضِبابُه، وأَلِلَ السِّقاء إذا تغيرت ريحه، وقد قَطِطَ شعره. ابن الأعرابي: في قدميه قَبَلٌ ثم حَنَفٌ ثم فَحَجٌ، وفي ركبتيه صَكَكٌ
وفي فخذيه فَجًى. والمِصَكُّ: القويُّ الشديد من الناس والإبل والحمير؛ وأَنشد يعقوب:
ترى المِصَكَّ يَطْرُد العَواشِيا
جِلَّتَها والأُخَرَ الحَواشِيا
ورجل مِصَكّ: قوي شديد. وفي الحديث: على جمل مِصَكّ، بكسر الميم وتشديد الكاف؛ هو القوي الجسيم الشديد الخَلْق، وقيل: هو من الصَّكِّ احتكاكِ العُرقوبين. والأصَكُّ: كالمِصَكّ؛ قال الفرزدق:
قَبَحَ الإلهُ خُصاكُما، إذ أَنتما
رِدْفانِ، فوق أَصَكَّ كاليَعْفورِ
قال سيبويه: والأُنثى مِصَكَّة، وهو عزيز عنده لأن مِفْعَلاً مِفْعَالاً قلما تدخل الهاء في مؤنثه.
والصَّكَّةُ: شدَّة الهاجرة. يقال: لقيته صَكَّةَ عُمَيٍّ وصَكَّةَ أَعْمَى، وهو أَشد الهاجرة حرّاً، قال بعضهم: عُمَيٌّ اسم رجل من العماليق أَغار على قوم في وقت الظهيرة فاجتاحهم، فجرى به المثل؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
صَكَّ بها عين الظهيرة غائراً
عُمَيٌّ، ولم يَنْعَلْنَ إلاّ ظِلالَها
ويقال: هو تصغير أَعمى مرخماً. وفي الحديث: كان يُسْتظل بظل جَفْنة عبد الله بن جُدْعانَ صَكَّةَ عُمَيٍّ، يريد في الهاجرة، والأصل فيها أَن عميّاً مصغَّراً مرخم كأنه تصغير أعمى، وقيل إن عميّاً اسم رجل من عَدَوانَ كان يُفيض بالحج عند الهاجرة وشدة الحر، وقيل: إنه أَغار على قومه في حرّ الظهيرة فضرب به المثل فيمن يخرج في شدة الحر، يقال: لقيته صَكَّةَ عُمَيٍّ، وهذه الجَفْنة كانت لابن جدعان في الجاهلية يُطعم فيها الناس وكان يأكل منها القائم والراكب لعظمها، وكان له منادٍ ينادي: هَلُمَّ إلى الفالوذِ، وربما حضر طعامَه سيدُنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم.وظَليم أَصَكُّ: لتقارب ركبتيه يُصيب بعضُها بعضاً إذا عدا؛ قال الشاعر: إنَّ بَني وَقْدانَ قومٌ سُكُّ،
مثْلُ النَّعامِ، والنَّعامُ صُكُّ
الجوهري: ظَليم أَصَكُّ لأنه أَرَحُّ طويل الرجلين ربما أَصاب لتَقاربِ ركبتيه بعضُها بعضاً إذا مشى. وفي الحديث: مَرَّ بجَدْيٍ أَصَكَّ ميِّتٍ؛ الصَّكَكُ: أَن تضرب إحدى الركبتين الأُخرى عند العدْو فتؤثر فيها أثراً، كأَنه لما رآه ميتاً قد تقلَّصت ركبتاه وصفه بذلك، أَو كأَنَّ شعر ركبتيه قد ذهب من الاصْطكاك وانْجَرَدَ فعرَّفه به، ويروى بالسين؛ ومنه كتاب عبد الملك إلى الحجاج: قاتلك الله، أُخَيْفِشَ العينين أَصَكٌّ وصُكُوكٌ وصِكَاك؛ قال أَبو منصور: والصك الذي يُكتبُ للعُهدة، معرَّب أَصله حَكَّ، ويُجمَعُ صِكَاكاً وصُكوكاً، وكانت الأرزاق تسمى صِكاكاً لأنها كانت تُخْرَجُ مكتوبة؛ ومنه الحديث في النهي عن شراء الصِّكاك والقُطُوط، وفي حديث أَبي هريرة: قال لمَرْوانَ أَحْلَلْتَ بيع الصِّكاك؛ هي جمع صَكٍّ وهو الكتاب، وذلك أَن الأُمراء كانوا يكتبون للناس بأرزاقهم وأَعْطياتهم كتباً فيبيعون ما فيها قبل أن يقبضوها مُعَجَّلاً، ويُعطُون المشتري الصَّكَّ ليمضي ويقبضه، فنُهوا عن ذلك لأنه بيع ما لم يُقْبَض. وصَكَّ البابَ صَكّاً: أَغلقه، وصَكَكْتُه: أَطبقته. والمِصَكُّ: المغلاق. والصَّكِيكُ: الضعيف؛ عن ابن الأنباري، حكاه الهرويّ في الغريبين. أَبو عمرو: كان عبد الصمد بن عليّ قُعْدُداً وكانت فيه خَصْلة لم تكن في هاشميّ: كانت أَسنانه وأَضراسه كلها ملتصقة؛ قال: وهذا يسمى أَصَكَّ، قال الأَزهري: ويقال له الأَلَصُّ أَيضاً.

##### Türkçe

**الصَّكُّ**: geniş şey ile şiddetli vurmadır; ve denildi: o, her ne şey olursa olsun herhangi bir şeyle vurmaktır; **صَكَّه يَصُكُّه صَكّاً**. el-Asmaʿî: **صَكَمْته** ve **لَكَمْتُه** ve **صَكَكْتُه** ve **دَكَكْتُه** ve **لَكَكْتُه**; sanki onu ittiğin zaman. Ve **صَكَّه** yani ona vurdu; Müdrik b. Ḥiṣn dedi:
يا كَرَواناً صُكَّ فاكْيَأَنَّا،
فشَنَّ بالسَّلْحِ فلما شَنَّا
Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: **فَصكّتْ وجهها**. Ve İbn el-Ekvaʿ hadîsinde: “Ben bir oku onun bacağına **فأَصُكّ**” yani ona bir ok ile vururum; ve ondan hadîs: “kılıçlarla **فاصْطَكُّوا**” yani onlarla birbirinize vuruştunuz; ve o, **الصَّكِّ**’ten **افْتَعلوا**’dur; **الصاد** sebebiyle **التاء** **طاء**’a çevrildi. Ve onda **الصَّكيكِ** zikri vardır; o, zayıftır; **فعيل** mânâca **مفعول** demektir; **الصَّكِّ** (vurma)dan, yani zayıf sayıldığı için çokça vurulur. Ve **بعير مَصْكوك** ve **مُصَكَّكٌ**: et ile vurulmuş
(* “et ile vurulmuş” sözü hakkında Kāmûs şârihi dedi: sanki et onda bir **صكّ** ile **صك** edildi, yani saplandı). Ve **اصْطَكَّ الجِرْمانِ**: ikisinden biri ötekini **صَكَّ** etti.

Ve **الصَّكَكُ**: insandan ve başkasından dizlerin ve topukların çalkalanmasıdır; ve sıfat: **رجل أَصَكُّ**; **صَكَّ يَصَكُّ صَكَكاً**; o hâlde o **أَصَكُّ** ve **مِصَكّ**’tır; ve “ey adam, sen **صَكِكْتَ**” (oldun). Ebû ʿAmr: ikizleme sahiplerden **فَعِلَتْ** vezninde, **التاء**’sı sâkin olarak gelen her şey idğamlıdır; **صَمَّتِ المرأة** ve benzerleri gibi; ancak, ikizlemenin izhârında nâdir olarak gelen harfler müstesnâ: o da **لَحِحَتْ عينه** (yapıştı) olduğu zaman; ve binek **مَشِشَت** ve **صَكِكتْ**; ve belde **ضَبِبَ** (sisleri çoğaldı) olduğu zaman; ve kırba **أَلِلَ** (kokusu değişti) olduğu zaman; ve onun saçı **قَطِطَ**. İbn el-Aʿrâbî: ayaklarında **قَبَلٌ** sonra **حَنَفٌ** sonra **فَحَجٌ** vardır; ve dizlerinde **صَكَكٌ**
ve uyluklarında **فَجًى** vardır. Ve **المِصَكُّ**: insanlardan, develerden ve eşeklerden güçlü, şiddetli olandır; Yaʿkūb inşâd etti:
ترى المِصَكَّ يَطْرُد العَواشِيا
جِلَّتَها والأُخَرَ الحَواشِيا
Ve **رجل مِصَكّ**: güçlü, şiddetli. Ve hadîste: “mîm’i kesreli, kâf’ı şeddeli olarak **جمل مِصَكّ** üzerinde”; o, güçlü, iri, yaratılışı şiddetli olandır; ve denildi: o, **الصَّكِّ**’tendir, yani topukların sürtünmesidir. Ve **الأصَكُّ**: **كالمِصَكّ**; el-Ferazdak dedi:
قَبَحَ الإلهُ خُصاكُما، إذ أَنتما
رِدْفانِ، فوق أَصَكَّ كاليَعْفورِ
Sîbeveyh dedi: dişisi **مِصَكَّة**’dir; ve bu, onun yanında azdır; çünkü **مِفْعَلاً مِفْعَالاً**’ın müennesine **الهاء** nadiren girer.

Ve **الصَّكَّةُ**: öğle sıcağının şiddetidir. Denilir: “ona **صَكَّةَ عُمَيٍّ** ve **صَكَّةَ أَعْمَى** (vaktinde) rastladım”; ve o, öğle sıcağının en şiddetli hararetidir. Bazıları dedi: **عُمَيٌّ** ʿAmâlîk’ten bir adamın adıdır; öğle vaktinde bir kavme baskın yaptı da onları silip süpürdü; böylece onunla mesel yürüdü. İbn el-Aʿrâbî inşâd etti:
صَكَّ بها عين الظهيرة غائراً
عُمَيٌّ، ولم يَنْعَلْنَ إلاّ ظِلالَها
Ve denilir: o, **أَعمى**’nın küçültmesi olup terhîm edilmiştir. Ve hadîste: “ʿAbdullâh b. Cudʿân’ın çanağının gölgesiyle **صَكَّةَ عُمَيٍّ** (vaktinde) gölgelenilirdi”; öğle sıcağında demek ister. Ve aslında, **عميّاً** küçültülmüş, terhîm edilmiş olup sanki **أعمى**’nın küçültmesidir. Ve denildi: **عميّاً** ʿAdwân’dan bir adamın adıdır; hacda öğle sıcağında ve hararetin şiddetinde ifâza ederdi. Ve denildi: öğle sıcağının hararetinde kavmine baskın yaptı; böylece şiddetli sıcakta çıkan kimse hakkında mesel yapıldı; denilir: “ona **صَكَّةَ عُمَيٍّ** (vaktinde) rastladım.” Ve bu çanak, câhiliyede İbn Cudʿân’a aitti; onda insanlara yemek yedirirdi; büyüklüğünden dolayı ayakta olan da binekli olan da ondan yerdi. Ve onun bir münâdîsi vardı, “**هَلُمَّ إلى الفالوذِ**” diye seslenirdi. Ve bazen, Efendimiz Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, onun yemeğine حاضر olurdu. Ve **وظَليم أَصَكُّ**: dizlerinin yakınlığından dolayı; koştuğu zaman bir kısmı bir kısmına isâbet eder; şair dedi:
إنَّ بَني وَقْدانَ قومٌ سُكُّ،
مثْلُ النَّعامِ، والنَّعامُ صُكُّ
el-Cevherî: **ظَليم أَصَكُّ**; çünkü o, bacakları uzun, dizleri gevşek olandır; yürüdüğü zaman dizlerinin yakınlığından dolayı bir kısmı bir kısmına isâbet edebilir. Ve hadîste: “ölü **جَدْيٍ أَصَكَّ**’ın yanından geçti”; **الصَّكَكُ**: koşarken dizlerden birinin ötekine vurması ve onda bir iz bırakmasıdır; sanki onu ölü görüp dizleri büzülmüş olduğundan onu bununla vasfetti; yahut sanki dizlerinin kılları **الاصْطكاك**tan gitmiş ve sıyrılmıştır da onunla onu tanıttı. Ve **بالسين** ile rivayet olunur. Ve ondan, ʿAbdülmelik’in el-Ḥaccâc’a mektubu: “Allah seni öldürsün; iki gözleri hafif kısık, **أَصَكٌّ** ve **صُكُوكٌ** ve **صِكَاك**!” Ebû Manṣûr dedi: ve zimmet için yazılan **الصك**; Arapçalaştırılmıştır, aslı **حَكَّ**’tır; ve **صِكَاكاً** ve **صُكوكاً** olarak cem‘ olunur. Ve rızıklar **صِكاكاً** diye adlandırılırdı; çünkü yazılı olarak çıkarılırdı. Ve ondan, **الصِّكاك** ve **القُطُوط** satın almayı yasaklama hadîsi. Ve Ebû Hureyre hadîsinde: Mervân’a dedi: “**بيع الصِّكاك**’ı helâl kıldın”; o, **صَكٍّ**’ın cem‘idir; ve o, kitaptır. Bu, şundandır: emirler insanlara rızıkları ve atıyyeleri hakkında yazılar yazarlardı; onlar da içindekini kabzetmeden önce peşin olarak satarlardı; ve alıcıya **الصَّكَّ** verirlerdi ki gitsin ve onu kabzetsin; bundan nehy olundular; çünkü o, kabzedilmemiş şeyin satımıdır. Ve **صَكَّ البابَ صَكّاً**: onu kapattı; ve **صَكَكْتُه**: onu sıkıca kapattım. Ve **المِصَكُّ**: kilit.

Ve **الصَّكِيكُ**: zayıf; İbn el-Enbârî’den; el-Herevî bunu **الغريبين**’de nakletti. Ebû ʿAmr: ʿAbdü’ṣ-Ṣamed b. ʿAlî **قُعْدُداً** idi ve onda bir hâslet vardı ki bir Hâşimî’de yoktu: dişleri ve azı dişlerinin hepsi bitişikti; dedi: ve buna **أَصَكَّ** denir. el-Ezherî dedi: ona **الأَلَصُّ** da denilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ك ك * * صَكَّهُ * ضربه وبابه رد ومنه قوله تعالى ﴿فصكَّت وجهها﴾ و * الصَّكُّ * كتاب وهو فارسي معرَّب والجمع * أصُكٌّ * و * صِكاكٌ * و * صُكوكٌ

##### Türkçe

* ص ك ك * **صَكَّهُ**: onu vurdu; babı **رد**’dir. Ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿فصكَّت وجهها﴾; ve **الصَّكُّ**: kitap; o Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır. Çoğulu **أصُكٌّ** ve **صِكاكٌ** ve **صُكوكٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

صكه يصكه صكا: ضربه شديدا بعريض، أو عام بأي شيء كان، ومنه قوله تعالى:  فصكت وجهها  وقال مدرك بن حصن:
  يا كروانا صك فاكبأنا وصك الباب: أغلقه، أو أطبقه. ورجل أصك، ومصك بكسر الميم: مضطرب الركبتين والعرقوبين وكذا من غير الإنسان. وقد صككت يا رجل، كمللت صككا محركة، قال أبو عمرو: كل ما جاء على فعلت من ذوات التضعيف فهو مدغم، نحو صمت المرأة وأشباهه إلا أحرفا جاءت نوادر في إظهار التضعيف، وهو لححت عينه ومششت الدابة، وضبب البلد وألل السقاء، وقطط الشعر. وقال ابن الأعرابي: في قدميه قبل، ثم حنف ثم فحج، وفي ركبتيه صكك وفي فخذيه فجى. والمصك، كمجن: القوي الشديد الخلق الجسيم من الناس وغيرهم كالإبل والحمير يقال: رجل مصك، وحمار مصك، وفي الحديث: على جمل مصك وأنشد يعقوب:
  ترى المصك يطرد العواشيا
  جلتها والأخر الحواشيا كالأصك، قال الفرزدق:
  قبح الإلة خصاكما إذ أنتمـا                      ردفان فوق أصك كاليعفور قال سيبويه: والأنثى مصكة، وهو عزيز عنده؛ لأن مفعلا ومفعالا قلما تدخل الهاء في مؤنثه. والمصك: فرس الأبرش الكلبي وكذلك الأديم له أيضا، وفيهما قيل:
  قد سبق الأبرش غير شك
  على الأديم وعلى المصك

  والمصك: المغلاق قال الليث: اجتمع أربعة من الأعراب بباب، فوضعت المائدة وأغلق الباب. فقال الأول:
  قد صك دوني الباب بالمصك وقال الثاني:
  بباب ساج جيد حنك وقال الثالث:
  يا ليته قد فك بالمفك وقال الرابع:
  فنرد الثريد غير الشك والصكيك كأمير: الضعيف عن ابن الأنباري، حكاه الهروي في الغريبين، وهو فعيل بمعنى مفعول من الصك: الضرب، أي يضرب كثيرا لاستضعافه، وقد جاء ذكره في الحديث. والصك: الكتاب معرب، وهو بالفارسية جك، وهو الذي يكتب للعهدة أصك، وصكوك، وصكاك وكانت الأرزاق تسمى صكاكا، لأنها كانت تخرج مكتوبة، ومنه الحديث في النهي عن شراء الصكاك والقطوط. وفي حديث أبي هريرة، قال لمروان: أحللت بيع الصكاك?. وذلك أن الأمراء كانوا يكتبون للناس بأرزاقهم وأعطياتهم كتبا فيبيعون ما فيها قبل أن يقبضوها معجلا ويعطون المشتري الصك ليمضي ويقبضه، فنهوا عن ذلك؛ لأنه بيع ما لم يقبض. والصكة: شدة الهاجرة، وتضاف إلى عمي يقال: لقيته صكة عمي، وصكة أعمى، وهو أشد الهاجرة حرا، وعمي: تصغير أعمى مرخما، قال اللحياني: هي أشد ما يكون من الحر، أي حين كاد الحر يعمي من شدته، وقال الفراء: حين يقوم قائم الظهيرة، وزعم بعضهم أن عميا الحر بعينه، وأنشد:
  وردت عميا والغزالة بـرنـس                      بفتيان صدق فوق خوص عياهم وقال غير هؤلاء: عمي: رجل من عدوان كان يفتي في الحج، فأقبل معتمرا ومعه ركب حتى نزلوا بعض المنازل في يوم شديد الحر، فقال عمي: من جاءت عليه هذه الساعة من غد وهو حرام بقي حراما إلى قابل، فوثب الناس إلى الظهيرة يضربون، أي: يسيرون، حتى وافوا البيت، وبينهم وبينه من ذلك الموضع ليلتان، فضرب مثلا، فقيل: أتانا صكة عمي: إذا جاء في الهاجرة الحارة، وفي ذلك يقول كرب بن جبلة العدواني:
  وصك بها نحر الظهيرة غائرا                      عمي ولم ينعلن إلا ظلالهـا
  وجئن على ذات الصفاح كأنها                      نعام تبغى بالشظي رئالـهـا
  فطوفن بالبيت الحرام وقضيت                      مناسكها ولم يحل عقالـهـا وقيل: عمي: اسم رجل من العمالقة كان مغوارا فأغار على قوم في ظهيرة وصكهم صكة شديدة فاجتاحهم فصار مثلا لكل من جاء ذلك الوقت، قال الصاغاني: وليعمر هذا القول بثبت، والأصل: لقيته صكة عمي، أي: وقت ضربته، فأجرى مجرى قولهم: آتيك خفوق النجم، ومقدم الحاج، وقيل: عمي تصغير أعمى مرخما، والمراد الظبى؛ لأنه يسدر في الهواجر فيصطك بما يستقبل، قال يصف بقرة مسبوعة:
  وأقبلت صكة أعمى خاليه
  فلم تجد إلا سلامى داميه لأن الوديقة في ذلك الوقت تصك الظبى فيطرق في كناسه كأنه أعمى، والصكة على هذا مضافة إلى المفعول، وقال ابن فارس في صكة عمي: يراد أن الأعمى يلقى مثله فيصطكان، أي: يصك كل منهما صاحبه: وقال: وذلك كلام وضعوه في الهاجرة، وعند اشتداد الحر خاصة، ويروى صكة حمى، فعل من حميت الشمس، بوزن غزى منونا ويعاذ في الياء إن شاء الله تعالى. والصكاك كغراب: الهواء مثل السكاك بالسين، عن ابن عباد.
 ومما يستدرك عليه:

  صكه صكا: دفعه، عن الأصمعي. واصطكوا بالسيوف: تضاربوا بها، وهو افتعلوا من الصك، قلبت التاء طاء لأجل الصاد. وبعير مصكوك ومصكك: مضروب باللحم وكأن اللحم صك فيه صكا، أي شك. والصك: احتكاك العرقوبين. والصكك: أن تضرب إحدى الركبتين الأخرى عند العدو، فيؤثر فيهما أثرا. وظليم أصك لأنه أرح طويل الرجلين وربما أصاب - لتقارب ركبتيه - بعضهما بعضا إذا عدا، قال الشاعر:
  مثل النعام والنعام صك وكتب عبد الملك إلى الحجاج قاتلك الله أخيفش العينين أصك الرجلين. والأصك: من كانت أسنانه وأضراسه كلها ملتصقة، قال الأزهري: وهو الألص أيضا، قال أبو عمرو: وكان عبد الصمد بن علي أصك. وليلة الصك: ليلة البراءة، وهي ليلة النصف من شعبان؛ لأنه يكتب فيها من صكاك الأرزاق. ويقال: خذ هذا أول صك، وأول صوك، أي: أول ما أصكك به. واصطك الجرمان: صك أحدهما الآخر.

##### Türkçe

**صكه** **يصكه** **صكا**: Onu, geniş (bir şey) ile şiddetle vurdu; yahut herhangi bir şeyle genel olarak (vurdu). Bundan, Yüce Allah’ın sözü: **فصكت وجهها**. Medrek b. Hısn dedi ki:
  يا كروانا صك فاكبأنا
Ve **صك الباب**: Onu kapattı; yahut onu sıkıca örttü. Ve bir adam **أصك**; ve **مصك** (mim’in kesresiyle): dizleri ve topuk kemikleri çalkantılı olan; ve insan olmayan için de böyledir. Ve “Ey adam, sen **صككت**” (yani) “**صككا**” (harekeli) ile bıktın/usan(dın)”. Ebû Amr dedi: Şeddeli köklerden “**فعلت**” vezninde gelen her şey idğamlıdır; kadının “**صمت**”i ve benzerleri gibi; ancak şeddeli harfin izharıyla nadir olarak gelen bazı harfler müstesna: “**لححت**” gözü, “**مششت**” binek hayvanı, “**ضبب**” belde, “**ألل**” su tulumu, “**قطط**” saç. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ayaklarında önce **قبل**, sonra **حنف**, sonra **فحج**; dizlerinde **صكك**; uyluklarında **فجى** vardır. Ve **المصك** ( **كمجن** gibi): insanlardan ve başkalarından (develer ve eşekler gibi) güçlü, şiddetli yaratılışlı, iri cüsseli; “**رجل مصك**” ve “**حمار مصك**” denir. Hadiste: “**على جمل مصك**”. Ya‘kūb inşad etti:
  ترى المصك يطرد العواشيا
  جلتها والأخر الحواشيا
**كالأصك** gibi. Ferazdak dedi ki:
  قبح الإلة خصاكما إذ أنتمـا                      ردفان فوق أصك كاليعفور
Sîbeveyh dedi: Dişisi **مصكة**’dir; ve bu onun yanında az bulunandır; çünkü **مفعلا** ve **مفعالا**’nın müennesi(ne) **الهاء** nadiren girer. Ve **المصك**: **فرس الأبرش الكلبي**; ve aynı şekilde **الأديم** için de (bu ad) vardır. İkisinde de şöyle denmiştir:
  قد سبق الأبرش غير شك
  على الأديم وعلى المصك

Ve **المصك**: kilit. Leys dedi: Dört bedevî bir kapıda toplandı; sofra kondu ve kapı kapatıldı. Birincisi dedi ki:
  قد صك دوني الباب بالمصك
İkincisi dedi ki:
  بباب ساج جيد حنك
Üçüncüsü dedi ki:
  يا ليته قد فك بالمفك
Dördüncüsü dedi ki:
  فنرد الثريد غير الشك
Ve **الصكيك** ( **كأمير** gibi): zayıf (kimse); İbnü’l-Enbârî’den. Herevî bunu **الغريبين**’de nakletti. O, **الصك** (yani vurma)dan, “çok vurulan” anlamında **فعيل** vezninde **مفعول** manasınadır; yani zayıf görüldüğü için çok dövülür. Onun zikri hadiste gelmiştir. Ve **الصك**: kitap (senet), muarrebdir; Farsçada **جك**’tir. O, zimmet/borç için yazılan şeydir: **أصك**، **صكوك**، **صكاك**. Rızıklar **صكاكا** diye adlandırılırdı; çünkü yazılı olarak çıkarılırdı. Bundan, **الصكاك** ve **القطوط**’u satın almaktan nehiy hakkındaki hadis. Ebû Hureyre’nin hadisinde, Mervân’a dedi: “**أحللت بيع الصكاك?**” Bu, emirlerin insanlara rızıkları ve atıyyeleri hakkında yazılar yazmaları; onların da içindekini kabzetmeden önce peşin olarak satmaları ve alıcıya **الصك** verip onun gidip kabzetmesi içindi. Bundan nehyedildiler; çünkü bu, kabzedilmemiş olanın satımıdır. Ve **الصكة**: öğle sıcağının şiddeti; **عمي**’ye izafe edilir; “**لقيته صكة عمي**” ve “**صكة أعمى**” denir; o, öğle sıcağının en şiddetli hararetidir. **عمي**: **أعمى**’nın küçültmesi, terhîmli. Lihyânî dedi: O, sıcağın olabileceği en şiddetli hâlidir; yani sıcak, şiddetinden neredeyse kör edecek hâle geldiği vakit. Ferrâ dedi: Zevâl vaktinin dikildiği vakit. Bazıları, **عميا**’nın bizzat sıcak olduğunu iddia etti ve şu beyti inşad etti:
  وردت عميا والغزالة بـرنـس                      بفتيان صدق فوق خوص عياهم
Bunlardan başkası dedi: **عمي**, hacda fetva veren Advan’dan bir adamdır; umre yaparak geldi, yanında bir kafile vardı; çok şiddetli sıcak bir günde menzillerin birine indiler. **عمي** dedi: “Yarın bu saat kendisine erişen kimse ihramlı ise, gelecek yıla kadar ihramlı kalır.” İnsanlar zevâle sıçradılar, “**يضربون**” yani yürürler, ta Beyt’e vardılar; o menzilden Beyt’e iki gece (mesafe) vardı. Böylece bir mesel oldu; “**أتانا صكة عمي**” denildi: sıcak öğle vaktinde geldiği zaman. Bunun hakkında Kerb b. Cebele el-Advanî şöyle der:
  وصك بها نحر الظهيرة غائرا                      عمي ولم ينعلن إلا ظلالهـا
  وجئن على ذات الصفاح كأنها                      نعام تبغى بالشظي رئالـهـا
  فطوفن بالبيت الحرام وقضيت                      مناسكها ولم يحل عقالـهـا
Ve denildi ki: **عمي**, Amâlika’dan bir adamın adıdır; yiğit bir akıncı idi; öğle vaktinde bir kavme akın yaptı ve onları şiddetli bir **صكة** ile vurdu, onları silip süpürdü; böylece o vakitte gelen herkes için mesel oldu. Sâğânî dedi: Bu söz, bir sabit (delil) ile imar edilsin. Asıl: “**لقيته صكة عمي**”, yani “onun darbesinin vakti”dir; “**آتيك خفوق النجم**” ve “**مقدم الحاج**” sözleri yürütüldüğü gibi yürütüldü. Ve denildi ki: **عمي**, **أعمى**’nın küçültmesi, terhîmli; murad **الظبى**’dır; çünkü o, öğle sıcağında sersemler ve karşılaştığı şeye **يصطك** eder. Yırtıcıya tutulmuş bir ineği vasfederken dedi ki:
  وأقبلت صكة أعمى خاليه
  فلم تجد إلا سلامى داميه
Çünkü o vakitte **الوديقة**, **الظبى**’yi **تصك** eder; o da inine başını sokar, sanki kör gibidir. **الصكة** bu görüşe göre mef‘ûle izafe edilmiştir. İbn Fâris, “**صكة عمي**” hakkında dedi: Murad, körün benzerine rastlamasıdır; böylece ikisi **يصطكان** eder; yani her biri diğerini **يصك** eder. Ve dedi: Bu, öğle sıcağı için, özellikle sıcağın şiddetlendiği zamanda koydukları bir sözdür. “**صكة حمى**” diye de rivayet edilir; “güneş kızdı”dan **حميت** fiilinden; **غزى** vezninde, tenvinli; ve dilerse **الياء**’da i‘âde edilir, inşallah. Ve **الصكاك** ( **كغراب** gibi): hava; **السكاك** (sin ile) gibi; İbn Abbâd’dan.

Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir:

**صكه صكا**: onu itti; Asma‘î’den. Ve **اصطكوا بالسيوف**: onlarla birbirlerini vuruştular; o, **الصك**’tan **افتعلوا**’dur; **الصاد** sebebiyle **التاء**, **طاء**’a çevrildi. Ve **بعير مصكوك** ve **مصكك**: etle dövülmüş; sanki et, onda **صكا** ile **صك** edilmiştir; yani saplanmıştır. Ve **الصك**: topuk kemiklerinin sürtünmesi. Ve **الصكك**: koşarken dizlerden birinin diğerine vurması; böylece ikisinde iz bırakması. Ve **ظليم أصك**: çünkü o, geniş kalçalı, uzun bacaklıdır; ve dizlerinin yakınlığından dolayı, koştuğu zaman bazen birbirine değdirir. Şair dedi ki:
  مثل النعام والنعام صك
Abdülmelik, Haccâc’a yazdı: “Allah seni öldürsün, gözleri küçük, iki bacağı **أصك**.” Ve **الأصك**: dişleri ve azıları bütünüyle bitişik olan kimse. Ezherî dedi: O, **الألص** da(dır). Ebû Amr dedi: Abdüssamed b. Ali **أصك** idi. Ve **ليلة الصك**: beraat gecesi; o, Şa‘bân’ın yarısı gecesidir; çünkü onda rızıkların **صكاك**’ından yazılır. Ve denilir: “Şunu al: ilk **صك** ve ilk **صوك**”; yani “seni onunla ilk **أصكك** ettiğim şey.” Ve **اصطك الجرمان**: ikisinden biri diğerini **صك** etti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَكَّ
صَكَّ U ( n. ac. صَكّ 1 ),
a.  Struck, banged, whacked.

b.  Shut ( door ).

c.  A ( n. ac. صَكَك 4 ), Was knock-kneed.

d.  [ coll. ], Slipped, tripped up, stumbled.

صَاْكَكَ
صَاْكَكَ III ,
a.  see I (a) .

اِصْتَكَكَ
اِصْتَكَكَ VIII ,
a.  Collided.

صَكّ
صَكّ 1 , ( pl. أَصْكُك 16 ,  صِكَاْك 23 ,  صُكُوْك 27 ),  P. ,
a.  Deed, title-deed, document; written statement; voucher.

صَكَّة
صَكَّة 1t ,
a.  Midday-heat.

أَصْكَكُ
أَصْكَكُ 14 , ( pl. صُكّ 3 ,
a.  Knockkneed.

b.  Strong.

مِصْكَك
مِصْكَك 20 ,
a.  Strong.

b.  Bolt.

صَكِيْك
صَكِيْك 25 ,
a.  Weak, spiritless.

صَكَّاْك
صَكَّاْك 28 ,
a.  Actuary; clerk of the court.

صَكَّآءُ
صَكَّآءُ 42 ,
a.  see 14 .

##### Türkçe

صَكَّ
**صَكَّ** I (mastar adı: **صَكّ** 1),
a. Vurdu, çarptı, patlattı.

b. Kapattı (kapı).

c. A (mastar adı: **صَكَك** 4), dizleri içe dönük oldu.

d. [topluluk], kaydı, ayağı sürçtü, sendeledi.

صَاْكَكَ
**صَاْكَكَ** III,
a. I (a)’ya bak.

اِصْتَكَكَ
**اِصْتَكَكَ** VIII,
a. Çarpıştı.

صَكّ
**صَكّ** 1, (çoğulu: **أَصْكُك** 16, **صِكَاْك** 23, **صُكُوْك** 27), P.,
a. Senet, tapu senedi, belge; yazılı beyan; makbuz.

صَكَّة
**صَكَّة** 1t,
a. Öğle sıcağı.

أَصْكَكُ
**أَصْكَكُ** 14, (çoğulu: **صُكّ** 3),
a. Dizleri içe dönük.

b. Güçlü.

مِصْكَك
**مِصْكَك** 20,
a. Güçlü.

b. Sürgü.

صَكِيْك
**صَكِيْك** 25,
a. Zayıf, ruhsuz.

صَكَّاْك
**صَكَّاْك** 28,
a. Aktüer; mahkeme kâtibi.

صَكَّآءُ
**صَكَّآءُ** 42,
a. 14’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صكك
صَكَّ - يَصُكُّ
صَكَّ - يَصُكُّ + كائن + شيئاً + بشيء: يضرب بأطراف الأصابع وخاصة الوجه حياء عند النساء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي:
بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ - يَسْفَعُ، صَكَّ - يَصُكُّ

صك - صكت
 	﴿فأقبلت امرأته في صرة فصكت وجهها وقالت عجوز عقيم(29)﴾ الذاريات
جاء في التفسير: صكت: ضربت
مختار الصحاح
● [صكك] ص ك ك: صَكَّهُ ضربه وبابه رد ومنه قوله تعالى ﴿فصكَّت وجهها﴾ و الصَّكُّ كتاب وهو فارسي معرَّب والجمع أصُكٌّ و صِكاكٌ و صُكوكٌ
معجم الفرائد القرآنية:
ص ك ك
"صَكَّتْ " في قوله تعالى :" فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ " (29) الذاريات
صَكَّ : ضرب ولطم، والصك: لطم الوجه بأطراف الأصابع، تفعله النساء .
الراغب:
ملخص اللسان:
1.     الصَّكُّ: الضرب الشديد بالشيء العريض،وقيل: هو الضرب عامة بأيّ شيء كان، صَكَّه يَصُكُّه صَكّاً.
2.     الصَّكيك الضعيف، فعيل بمعنى مفعول،من الصَّكِّ الضرب أي يُضْرب كثيراً لاستضعافه.
3.     والصَّكَكُ: اضطراب الرُّكبتين والعُرقوبين من الإنسان وغيره،
4.     والمِصَكُّ: القويُّ الشديد من الناس والإبل والحمير؛
5.     والصَّكَّةُ: شدَّة الهاجرة.
6.     الصَّكَكُ: أَن تضرب إحدى الركبتين الأُخرى عند العدْو فتؤثر فيها أثراً،
7.     والصك الذي يُكتبُ للعُهدة،
8.     وصَكَّ البابَ صَكّاً: أَغلقه، وصَكَكْتُه: أَطبقته. والمِصَكُّ: المغلاق.
لسان العرب
● - صكك: الصَّكُّ: الضرب الشديد بالشيء العريض، وقيل: هو الضرب عامة بأيّ    شيء كان، صَكَّه يَصُكُّه صَكّاً. الأصمعي: صَكَمْته ولكَمْتُه وصَكَكْتُه    ودَكَكْتُه ولكَكْتُه، كأنه إذا دفعته. وصَكَّه أَي ضربه؛ قال مُدْرِك    بن حِصْن:    يا كَرَواناً صُكَّ فاكْيَأَنَّا،    فشَنَّ بالسَّلْحِ فلما شَنَّا    ومنه قوله تعالى: فَصكّتْ وجهها. وفي حديث ابن الأَكوع: فأَصُكّ سهماً    في رجْله أَي أضربه بسهم؛ ومنه الحديث: فاصْطَكُّوا بالسيوف أَي تضاربوا    بها، وهو افْتَعلوا من الصَّكِّ، قلبت التاء طاء ل
الصاد، وفيه ذكر    الصَّكيكِ، وهو الضعيف، فعيل بمعنى مفعول، من الصَّكِّ الضرب أي يُضْرب    كثيراً لاستضعافه. وبعير مَصْكوك ومُصَكَّكٌ: مضروب باللحم    (* قوله «مضروب    باللحم» قال شارح القاموس: كأن اللحم صك فيه صكاً أي شك). واصْطَكَّ    الجِرْمانِ: صَكَّ أَحدهُما الآخر.    والصَّكَكُ: اضطراب الرُّكبتين والعُرقوبين من الإنسان وغيره، والنعت    رجل أَصَكُّ، صَكَّ يَصَكُّ صَكَكاً فهو أَصَكُّ ومِصَكّ، وقد صَكِكْتَ يا    رجل. أَبو عمرو: كل ما جاء على فَعِلَتْ ساكنة التاء من ذوات التضعيف فهو    مدغم نحو صَمَّتِ المرأة وأَشباهه، إلا أَحرفاً جاءت نوادر في إظهار    التضعيف: وهو لَحِحَتْ عينه إذا التصقت، وقد مَشِشَت الدابة وصَكِكتْ، وقد    ضَبِبَ البلدُ إذا كثر ضِبابُه، وأَلِلَ السِّقاء إذا تغيرت ريحه، وقد    قَطِطَ شعره. ابن الأعرابي: في قدميه قَبَلٌ ثم حَنَفٌ ثم فَحَجٌ، وفي    ركبتيه صَكَكٌ    وفي فخذيه فَجًى. والمِصَكُّ: القويُّ الشديد من الناس والإبل والحمير؛    وأَنشد يعقوب:    ترى المِصَكَّ يَطْرُد العَواشِيا    جِلَّتَها والأُخَرَ الحَواشِيا    ورجل مِصَكّ: قوي شديد. وفي الحديث: على جمل مِصَكّ، بكسر الميم وتشديد    الكاف؛ هو القوي الجسيم الشديد الخَلْق، وقيل: هو من الصَّكِّ احتكاكِ    العُرقوبين. والأصَكُّ: كالمِصَكّ؛ قال الفرزدق:    قَبَحَ الإلهُ خُصاكُما، إذ أَنتما    رِدْفانِ، فوق أَصَكَّ كاليَعْفورِ    قال سيبويه: والأُنثى مِصَكَّة، وهو عزيز عنده لأن مِفْعَلاً مِفْعَالاً    قلما تدخل الهاء في مؤنثه.    والصَّكَّةُ: شدَّة الهاجرة. يقال: لقيته صَكَّةَ عُمَيٍّ وصَكَّةَ    أَعْمَى، وهو أَشد الهاجرة حرّاً، قال بعضهم: عُمَيٌّ اسم رجل من العماليق    أَغار على قوم في وقت الظهيرة فاجتاحهم، فجرى به المثل؛ أَنشد ابن    الأَعرابي:    صَكَّ بها عين الظهيرة غائراً    عُمَيٌّ، ولم يَنْعَلْنَ إلاّ ظِلالَها    ويقال: هو تصغير أَعمى مرخماً. وفي الحديث: كان يُسْتظل بظل جَفْنة عبد    الله بن جُدْعانَ صَكَّةَ عُمَيٍّ، يريد في الهاجرة، والأصل فيها أَن    عميّاً مصغَّراً مرخم كأنه تصغير أعمى، وقيل إن عميّاً اسم رجل من عَدَوانَ    كان يُفيض بالحج عند الهاجرة وشدة الحر، وقيل: إنه أَغار على قومه في حرّ    الظهيرة فضرب به المثل فيمن يخرج في شدة الحر، يقال: لقيته صَكَّةَ    عُمَيٍّ، وهذه الجَفْنة كانت لابن جدعان في الجاهلية يُطعم فيها الناس وكان    يأكل منها القائم والراكب لعظمها، وكان له منادٍ ينادي: هَلُمَّ إلى    الفالوذِ، وربما حضر طعامَه سيدُنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم.وظَليم    أَصَكُّ: لتقارب ركبتيه يُصيب بعضُها بعضاً إذا عدا؛ قال الشاعر:    إنَّ بَني وَقْدانَ قومٌ سُكُّ،    مثْلُ النَّعامِ، والنَّعامُ صُكُّ    الجوهري: ظَليم أَصَكُّ لأنه أَرَحُّ طويل الرجلين ربما أَصاب لتَقاربِ    ركبتيه بعضُها بعضاً إذا مشى. وفي الحديث: مَرَّ بجَدْيٍ أَصَكَّ ميِّتٍ؛    الصَّكَكُ: أَن تضرب إحدى الركبتين الأُخرى عند العدْو فتؤثر فيها    أثراً، كأَنه لما رآه ميتاً قد تقلَّصت ركبتاه وصفه بذلك، أَو كأَنَّ شعر    ركبتيه قد ذهب من الاصْطكاك وانْجَرَدَ فعرَّفه به، ويروى بالسين؛ ومنه كتاب    عبد الملك إلى الحجاج: قاتلك الله، أُخَيْفِشَ العينين أَصَكٌّ وصُكُوكٌ    وصِكَاك؛ قال أَبو منصور: والصك الذي يُكتبُ للعُهدة، معرَّب أَصله    حَكَّ، ويُجمَعُ صِكَاكاً وصُكوكاً، وكانت الأرزاق تسمى صِكاكاً لأنها كانت    تُخْرَجُ مكتوبة؛ ومنه الحديث في النهي عن شراء الصِّكاك والقُطُوط، وفي    حديث أَبي هريرة: قال لمَرْوانَ أَحْلَلْتَ بيع الصِّكاك؛ هي جمع صَكٍّ وهو    الكتاب، وذلك أَن الأُمراء كانوا يكتبون للناس بأرزاقهم وأَعْطياتهم    كتباً فيبيعون ما فيها قبل أن يقبضوها مُعَجَّلاً، ويُعطُون المشتري    الصَّكَّ ليمضي ويقبضه، فنُهوا عن ذلك لأنه بيع ما لم يُقْبَض. وصَكَّ البابَ    صَكّاً: أَغلقه، وصَكَكْتُه: أَطبقته. والمِصَكُّ: المغلاق.    والصَّكِيكُ: الضعيف؛ عن ابن الأنباري، حكاه الهرويّ في الغريبين.    أَبو عمرو: كان عبد الصمد بن عليّ قُعْدُداً وكانت فيه خَصْلة لم تكن في    هاشميّ: كانت أَسنانه وأَضراسه كلها ملتصقة؛ قال: وهذا يسمى أَصَكَّ،    قال الأَزهري: ويقال له الأَلَصُّ أَيضاً.
مقاييس اللغة:
(صك) الصاد والكاف أصلٌ يدلُّ على تلاقِي شيئين بقوَّة وشِدَّة، حتَّى كأنَّ أحدَهما يضرِبُ الآخر. من ذلك قولهم: صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا. والصَّكَك: أن تَصْطَكَّ رُكبتا [الرَّجُل([2])]. [وصَكَّ البابَ([3])]: أغْلقه بعنفٍ وشِدَّة. ويقال بعير مُصَكَّكٌ([4])، إذا كان اللَّحمُ قد صُكَّ فيه صَكّاً. ورجلٌ مِصكٌّ: شديد. ويقال ذلك في الخَيل والحُمُر وغيرها.
وأمَّا قولُهم: "جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ([5])" فإِنَّما يُراد أنَّ الأعمى  يلقى مثلَهُ فيصطكّانِ، أي يصكُّ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه. وذلك كلامٌ وضَعوه في الهاجرة وعند اشتداد الحرِّ خاصَّة.
القاموس المحيط:
صَكَّهُ ضَرَبَهُ شديداً بعَرِيضٍ، أو عامٌّ، و البابَ أغْلَقَهُ، أو أطْبَقَه. ورجُلٌ أصَكُّ ومِصَكٌّ مُضْطَرِبُ الرُّكْبَتَيْنِ والعُرْقُوبَيْنِ، وقد صكِكْتَ يا رجُلُ، كمَلِلْتَ، صَكَكاً. والمِصَكُّ، كمجَنٍّ القويُّ من الناسِ وغيرِهِمْ، كالأَصَكِّ، وفرسُ الأَبْرَشِ الكَلْبِيِّ، والمِغْلاَقُ. وكأَميرٍ الضعيفُ.
والصَّكُّ: الكِتابُ، ج: أصُكٌّ وصُكُوكٌ وصِكاكٌ. والصَّكَّةُ: شِدَّةُ الهاجِرَةِ، وتُضَافُ إلى عُمَيٍّ: رَجُلٌٍ من العَمَالِقَةِ، أغارَ على قومٍ في ظَهِيرَةٍ فاجْتاحَهُم، ويُعادُ في الياءِ، إن شاء الله تعالى. وكغُرابٍ: الهَواءُ، كالسُّكاكِ.
تاج العروس:
ص ك ك
صَكَّهُ يَصُكُّه صَكًّا : ضَرَبَه شَدِيدًا بعَرِيضٍ أَو عامٌّ بأي شَيءٍ كانَ ومِنْهُ قولُه تَعالَى : " فَصَكَّتْ وَجْهَهَا " وقال مُدْرِكُ بنُ حِصْنٍ :
" يا كروانًا صُكَّ فاكْبَأَنَّا وصَكَّ البابَ : أَغْلَقَه أَو أَطْبَقَه . ورَجُلٌ أَصَك ومِصَك بكسر المِيمِ : مُضْطرِب الركْبتَيْنِ والعُرقُوبَين وكَذا من غَير الإِنْسانِ . وقد صَكِكْتَ يا رَجُلُ كمَلِلْتَ صَكَكًا مُحَرّكَةً قال أَبو عَمرو : كلُّ ما جاءَ على فَعِلْتَ من ذَواتِ التَّضْعِيفِ فهو مُدْغَمٌ نحو صَمَّت المَرأَةُ وأَشْباهُه إِلا أَحْرُفًا جاءَتْ نَوادرَ في إِظْهارِ التَّضْعِيفِ وهو لَحِحَتْ عَينُه ومَشِشَتِ الدّابَّةُ وضَبِبَ البَلَدُ وأَلِلَ السِّقاءُ وقَطِطَ الشَّعْرُ . وقال ابنُ الأَعْرَابِي : في قَدَمَيهِ قَبَلٌ ثُمَّ حَنَفٌ ثُمّ فَحَجٌ وفي رُكْبتَيهِ صَكَكٌ وفي فَخِذَيْه فَجًى . والمِصَكُّ كمِجَن : القَوِيُّ الشَّدِيدُ الخَلْقِ الجَسِيمُ من النّاسِ وغَيرِهِم كالإِبِلِ والحَمِيرِ يُقال : رَجُلٌ مِصكّ وحِمارٌ مِصَكٌّ وفي الحَدِيث : على جَمَلٍ مصك وأَنْشَدَ يَعْقُوب :
" تَرَى المِصَكَّ يَطْرُدُ العَواشِيَا
" جِلَّتَها والأُخَرَ الحَواشِيَا كالأَصَكِّ قال الفَرَزْدَقُ :
قَبَحَ الإِلةُ خُصاكُما إِذْ أَنْتُما ... رِدْفانِ فَوْقَ أَصَكَّ كاليَعْفُورِ قال سِيَبَويْه : والأُنْثَى مِصًكّةٌ وهو عَزِيزٌ عندَه ؛ لأَنّ مِفْعَلاً ومِفْعالاً قَلّما تَدْخُلُ الهاءُ في مُؤَنَّثِه . والمِصَكُّ : فَرَسُ الأَبرَشِ الكَلْبِي وكذلِكَ الأَدِيمُ له أَيضًا وفيهما قِيلَ :
" قد سَبَقَ الأَبْرَش غَيرَ شَكِّ
" على الأَدِيمِ وعلى المِصَكِّ
والمِصَكّ : المِغْلاقُ قال اللَّيثُ : اجْتَمَعَ أَرْبَعَةٌ من الأَعْراب بِبابٍ فوُضِعت المائِدَةُ وأُغْلِقَ البابُ . فقال الأَوّلُ :
" قد صُكّ دوني البابُ بالمصَكِّ وقال الثّانيِ :
" ببابِ ساجٍ جَيِّدٍ حِنَكِّ وقال الثّالِثُ :
" يا لَيتَه قد فُكَّ بالمِفَكِّ وقال الرابع :
" فنَرِد الثَّرِيدَ غيرَ الشَّكِّ والصَّكِيكُ كأَمِيرٍ : الضِّعِيفُ عن ابنِ الأنْبارِيِّ حكاهُ الهَرَويُّ في الغَرِيبَيْنِ وهو فَعِيلٌ بمعنى مَفْعُولٍ من الصَّكِّ : الضَّرب أي يُضْرَبُ كَثِيرًا لاسْتِضْعافِه وقد جاءَ ذِكْرُه في الحَدِيثِ . والصَّك : الكِتابُ مُعَرَّبٌ وهو بالفارِسِيَّةِ جكّ وهو الذي يُكْتَبُ للعُهْدَة أَصكٌّ وصُكُوكٌ وصِكاكٌ وكانت الأَرْزاقُ تُسَمَّى صِكاكًا لأَنّها كانَتْ تُخْرَجُ مَكْتُوبَةً ومنه الحَدِيث في النَّهي عن شِراءِ الصِّكاكِ والقُطُوطِ . وفي حَدِيثِ أبي هُرَيْرَةَ قال لمَروانَ : أَحْلَلْتَ بَيعَ الصِّكاك ؟ . وذلك أَنَّ الأمَراءَ كانُوا يَكتُبُونَ للنّاسِ بأَرْزاقِهِم وأَعْطِياتِهم كُتُبًا فيَبَيعُونَ ما فِيها قَبلَ أَنْ يَقْبِضُوها معَجَّلاً ويُعْطُونَ المُشْتَرِيَ الصَّكَّ ليَمْضِيَ ويَقْبِضَه فنُهُوا عن ذلِكَ ؛ لأَنَّه بيعُ ما لم يُقبَض . والصَّكَّةُ : شِدَّةُ الهاجِرَةِ وتُضافُ إِلى عُمَي يُقالُ : لَقِيتُه صَكَّةَ عُمَي وصَكَّةَ أَعْمَى وهو أَشَدّ الهاجِرَةِ حَرًّا وعُمَي : تَصْغِيرُ أَعْمَى مُرَخَّمًا قال اللِّحْيانيُ : هي أَشَدُّ ما يَكُونُ من الحَرِّ أي حِينَ كادَ الحَر يُعْمِي من شِدَّتِه وقالَ الفَرّاءُ : حينَ يَقُومُ قائمُ الظَّهِيرَةِ وزَعَمَ بعضُهم أَنَّ عُمَيًّا الحَرُّ بَعينِه وأَنْشَد :
ورَدْتُ عُمَيًّا والغَزالَةُ بُرنُسٌ ... بفِتْيانِ صِدْقٍ فَوْقَ خُوصٍ عَياهِمِ وقالَ غيرُ هؤُلاءِ : عُمَيٌ : رَجُلٌ مِنْ عَدْوانَ كانَ يُفْتِي في الحَجِّ فأَقْبَلَ مُعْتَمِرا ومَعَه رَكْب حَتّى نَزَلُوا بعض المَنازِلِ في يَوْمٍ شَدِيد الحَر فقالَ عُمَيٌ : من جاءَتْ عليهِ هذه الساعَةُ مِن غَدٍ وهو حَرامٌ بَقِيَ حَرامًا إِلى قابِلٍ فوَثبَ النّاسُ إِلى الظَّهيَرةِ يَضْرِبُونَ أي : يَسِيرُونَ حَتّى وافَوا البَيتَ وبَينَهُم وبَينَه من ذلِكَ المَوْضِع لَيلَتانِ فضُرِب مَثَلاً فقِيل : أَتانا صَكَّةَ عُمَي : إِذا جاءَ في الهاجِرَةِ الحارَّةِ وفي ذلك يَقُولُ كَرِبُ بن جَبَلَةَ العَدْواني :
وصَكَّ بِها نَحْرَ الظَّهِيرَةِ غائِرًا ... عُميٌ ولم يَنْعَلْنَ إلا ظِلالَها
وجِئْنَ على ذاتِ الصّفاحِ كأنها ... نَعامٌ تَبَغَّى بالشَّظِي رِئالَها
فطَوَّفْنَ بالبَيتِ الحَرامِ وقُضِّيَتْ ... مَناسِكُها ولم يَحُلَّ عِقالَها وقِيلَ : عُمَيٌ : اسمُ رَجُلٍ من العَمالِقَةِ كانَ مِغْوارًا فأَغارَ على قَومٍ في ظَهِيرَةٍ وصَكَّهُم صَكَّةً شَدِيدَةً فاجْتاحَهُم فصارَ مَثَلاً لكُلِّ من جاءَ ذلِكَ الوَقْت قال الصّاغانِي : وليعمر هذا القَوْلُ بثَبَتٍ والأَصْلُ : لقيتُه صَكَّةَ عَمًي أي : وَقْتَ ضَربَتِه فأُجْرِىَ مُجْرَى قولِهم : آتِيكَ خُفُوقَ النَّجْمِ ومَقْدمَ الحاجِّ وقِيل : عُمَيٌّ تَصْغِير أَعْمَى مُرَخَّمًا والمرادُ الظَّبى ؛ لأَنّهُ يَسدَرُ في الهَواجِرِ فيَصطَكُّ بما يَستَقْبِل قالَ يَصِفُ بَقَرةً مَسبُوعَة :
" وأَقْبَلَتْ صَكَّةَ أَعْمَى خالِيَهْ
" فلَم تَجِدْ إِلا سُلامَى دامِيَهْ لأَنَّ الوَدِيقَةَ في ذلك الوَقْتِ تَصُكُّ الظَّبىَ فيُطْرِق في كِناسِه كأنه أَعْمَى والصَّكَّةُ على هذا مضافَةٌ إِلى المَفْعُولِ وقال ابنُ فارِس في صَكَّةِ عُمَي : يُرادُ أَنَّ الأَعْمَى يَلْقَى مِثْلَه فيَصْطَكّانِ أي : يَصُكُّ كلٌّ منهما صاحِبَه : وقال : وذلك كلامٌ وَضَعُوه في الهاجِرَةِ وعِنْدَ اشْتِدادِ الحَرِّ خاصَّةً ويُروَى صَكَّة حُمًّى فُعَّل من حَمِيَتِ الشَّمسُ بوزْنِ غُزى مُنَوّنا ويُعاذ في الياءِ إِن شاءَ اللَّهُ تعالَى . والصّكاكُ كغُرابٍ : الهَواءُ مثلُ السُّكاكِ بالسِّينِ عن ابنِ عبّادٍ
ومما يُستَدْرَكُ عليه :
صَكَّه صَكًّا : دَفَعَه عن الأَصْمَعِيِّ . واصْطَكُّوا بالسُّيُوفِ : تَضارَبُوا بِها وهِو افْتَعَلُوا من الصكِّ قُلِبَت التاءُ طاءً لأجْل الصادِ . وبَعِيرٌ مَصْكُوكٌ ومُصَكَّكٌّ : مَضْرُوبٌ باللحْمِ وكأَنّ اللَّحْمَ صُكَّ فيه صَكًّا أي شُكَ . والصكُّ : احْتِكاكُ العُرقُوبَيْنِ . والصَّكَكُ : أَن تَضْرِبَ إِحدى الرُّكْبتَين الأخْرَى عند العَدْوِ فيُؤَثَّرَ فيهما أَثَراً . وظَلِيمٌ أَصَكُّ لأَنّه أَرَحُّ طَويل الرِّجْلَيْنِ ورُّبما أَصابَ - لتَقارُب رُكْبتَيه - بعضُهما بعضًا إِذا عَدَا قال الشّاعِرُ :
" مِثْلُ النَّعامِ والنَّعامُ صكُّ وكَتَب عبدُ المَلِكِ إِلى الحَجّاج قاتلك اللّه أُخَيفِش العَينَيْنِ أَصَكَّ الرَجلَين . والأَصَكّ : مَنْ كانت أَسْنانُه وأَضراسُه كُلُّها مُلْتَصِقَةً قال الأَزْهرِيُّ : وهو الأَلصُّ أَيضًا قالَ أَبو عَمْرو : وكانَ عَبدُ الصَّمَدِ بنُ عَلِي أَصَكَّ . ولَيلَةُ الصَّكِّ : ليلَةُ البَراءةِ وهي ليلَةُ النِّصْفِ من شَعْبانَ ؛ لأَنّه يُكْتَبُ فِيها من صِكاكِ الأَرْزاقِ . ويُقال : خُذْ هذا أَوَّلَ صَك وأَوْلَ صَوْك أي : أَوّلَ ما أَصُكّكَ به . واصْطَكّ الجِرمانِ : صَكَّ أَحَدُهما الآخرَ

##### Türkçe

صكك
**صَكَّ** - **يَصُكُّ**
**صَكَّ** - **يَصُكُّ** + bir canlı + bir şeyi + bir şeyle: parmak uçlarıyla, özellikle de yüzü, kadınlarda hayâdan dolayı vurur.
Ve lafız, “bedenin parçaları üzerinde psikolojik ve bedensel zarar meydana getirmek için vurma, saldırma ve yumruklama hareketleri” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَطَشَ- يَبْطِشُ**، **سَطا - يَسْطُوْ**، **وَكَزَ - يَكِزً**، **جَلَدَ - يَجْلِدُ**، **سَفَعَ - يَسْفَعُ**، **صَكَّ - يَصُكُّ**

صك - صكت
﴿“Derken karısı bir çığlık içinde geldi de yüzüne vurdu ve dedi ki: Kısır bir kocakarı!” (29)﴾ **الذاريات**
Tefsirde geldi: **صكت**: vurdu.

مختار الصحاح
● [**صكك**] ص ك ك: **صَكَّهُ**: onu vurdu; kapısı **رد**’dür. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فصكَّت وجهها**﴾. Ve **الصَّكُّ**: kitaptır; Farsça muarrebdir. Çoğulu: **أصُكٌّ** ve **صِكاكٌ** ve **صُكوكٌ**.

معجم الفرائد القرآنية:
ص ك ك
“**صَكَّتْ**” Yüce Allah’ın sözü içinde: “**فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ**” (29) **الذاريات**
**صَكَّ**: vurdu ve tokatladı; ve **الصك**: parmak uçlarıyla yüzü tokatlamaktır; kadınlar yapar.

الراغب:
ملخص اللسان:
1. **الصَّكُّ**: geniş bir şeyle şiddetli vurmadır; denildi ki: her neyle olursa olsun genel olarak vurmaktır; **صَكَّه يَصُكُّه صَكّاً**.
2. **الصَّكيك**: zayıf; **فعيل** vezninde **مفعول** manasında; **الصَّكِّ** (vurma)dan, yani zayıf görüldüğü için çok vurulur.
3. Ve **الصَّكَكُ**: insandan ve başkasından dizlerin ve topukların çalkalanmasıdır,
4. Ve **المِصَكُّ**: insanlardan, develerden ve eşeklerden güçlü, şiddetli olandır;
5. Ve **الصَّكَّةُ**: öğle sıcağının şiddetidir.
6. **الصَّكَكُ**: koşarken dizlerden birinin ötekine vurması ve onda bir iz bırakmasıdır,
7. Ve zimmet için yazılan **الصك**.
8. Ve **صَكَّ البابَ صَكّاً**: onu kapattı; ve **صَكَكْتُه**: onu sıkıca kapattım. Ve **المِصَكُّ**: kilittir.

لسان العرب
● - **صكك**: **الصَّكُّ**: geniş bir şeyle şiddetli vuruştur; denildi ki: her neyle olursa olsun genel olarak vuruştur; **صَكَّه يَصُكُّه صَكّاً**. **الأصمعي**: **صَكَمْته** ve **لكَمْتُه** ve **صَكَكْتُه** ve **دَكَكْتُه** ve **لكَكْتُه**; sanki onu ittiğinde. Ve **صَكَّه** yani onu vurdu; **مُدْرِك بن حِصْن** dedi ki:
يا كَرَواناً صُكَّ فاكْيَأَنَّا،
فشَنَّ بالسَّلْحِ فلما شَنَّا
Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **فَصكّتْ وجهها**. Ve İbnü’l-Ekva‘ hadîsinde: “Ben bir oku onun bacağına **فأَصُكّ**” yani onu bir okla vururum; ve ondan hadîs: “**فاصْطَكُّوا بالسيوف**” yani onlarla birbirlerine vuruştular; o, **الصَّكِّ**ten **افْتَعلوا**’dur; **الصاد** sebebiyle **التاء** **طاء**’a çevrildi. Ve onda **الصَّكيكِ** zikri vardır; o zayıftır; **فعيل** vezninde **مفعول** manasında; **الصَّكِّ** (vurma)dan, yani zayıf görüldüğü için çok vurulur. Ve **بعير مَصْكوك ومُصَكَّكٌ**: etle vurulmuş. (* “etle vurulmuş” sözü hakkında **القاموس** şârihi dedi ki: sanki et onda bir **صكّ** ile **صك** edildi, yani saplandı). Ve **اصْطَكَّ الجِرْمانِ**: ikisinden biri ötekine **صَكَّ** etti. Ve **الصَّكَكُ**: insandan ve başkasından dizlerin ve topukların çalkalanmasıdır; sıfat: **رجل أَصَكُّ**; **صَكَّ يَصَكُّ صَكَكاً**; o halde o **أَصَكُّ** ve **مِصَكّ**tır; ve “sen **صَكِكْتَ** ey adam” (denir). **أَبو عمرو**: şeddeli köklerden **فَعِلَتْ** vezninde, **التاء**’sı sâkin gelen her şey idgâmlıdır; **صَمَّتِ المرأة** ve benzerleri gibi; ancak şeddeli harfi izhârda nadir olarak gelen bazı harfler müstesna: o da **لَحِحَتْ** gözü (yapıştı)dır; ve **مَشِشَت** binek hayvanı ve **صَكِكتْ**; ve **ضَبِبَ** belde (sis çoğaldı)dır; ve **أَلِلَ** kırba (kokusu değişti)dır; ve **قَطِطَ** saçı. **ابن الأعرابي**: ayaklarında **قَبَلٌ** sonra **حَنَفٌ** sonra **فَحَجٌ**; dizlerinde **صَكَكٌ**; uyluklarında **فَجًى**. Ve **المِصَكُّ**: insanlardan, develerden ve eşeklerden güçlü, şiddetli olandır; Ya‘kūb inşâd etti:
ترى المِصَكَّ يَطْرُد العَواشِيا
جِلَّتَها والأُخَرَ الحَواشِيا
Ve **رجل مِصَكّ**: güçlü, şiddetli. Ve hadîste: “kırık **الميم** ile ve şeddeli **الكاف** ile **جمل مِصَكّ** üzerinde”; o, güçlü, iri, yaratılışı şiddetli olandır; denildi ki: o, **الصَّكِّ**ten, yani topukların sürtünmesindendir. Ve **الأصَكُّ**: **المِصَكّ** gibidir; **الفرزدق** dedi ki:
قَبَحَ الإلهُ خُصاكُما، إذ أَنتما
رِدْفانِ، فوق أَصَكَّ كاليَعْفورِ
**سيبويه** dedi ki: dişisi **مِصَكَّة**’dir; bu onun yanında azdır; çünkü **مِفْعَلاً** ve **مِفْعَالاً**’ın müennesine **الهاء** nadiren girer. Ve **الصَّكَّةُ**: öğle sıcağının şiddetidir. Denir ki: onu **صَكَّةَ عُمَيٍّ** ve **صَكَّةَ أَعْمَى** vaktinde gördüm; o, öğle sıcağının en şiddetli hararetidir. Bazıları dedi ki: **عُمَيٌّ** amâlikadan bir adamın adıdır; öğle vaktinde bir kavme baskın yaptı da onları silip süpürdü; böylece onunla mesel yürütüldü; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
صَكَّ بها عين الظهيرة غائراً
عُمَيٌّ، ولم يَنْعَلْنَ إلاّ ظِلالَها
Ve denir ki: o, **أَعمى**’nın küçültmesi olup terhîm edilmiştir. Ve hadîste: “Abdullah b. Cüd‘ân’ın çanağının gölgesiyle **صَكَّةَ عُمَيٍّ** vaktinde gölgelenilirdi”; yani öğle sıcağında. Aslı şudur: **عميّاً** küçültülmüş, terhîm edilmiş olup sanki **أعمى**’nın küçültmesidir; ve denildi ki: **عميّاً** Adwân’dan bir adamın adıdır; hacda öğle sıcağında ve hararetin şiddetinde ifâza ederdi; ve denildi ki: öğle sıcağının hararetinde kavmine baskın yaptı; böylece şiddetli sıcakta çıkan kimse hakkında mesel oldu; denir ki: onu **صَكَّةَ عُمَيٍّ** vaktinde gördüm. Ve bu çanak, câhiliyede İbn Cüd‘ân’a aitti; onda insanlara yemek yedirirdi; büyüklüğünden dolayı ayakta duran da binen de ondan yerdi; ve onun bir münâdîsi vardı: “**هَلُمَّ إلى الفالوذِ**” diye çağırırdı; ve bazen yemeğine Efendimiz Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, katılırdı. Ve **وظَليم أَصَكُّ**: dizlerinin yakınlığından dolayı; koştuğunda bir kısmı bir kısmına değip vurur; şair dedi ki:
إنَّ بَني وَقْدانَ قومٌ سُكُّ،
مثْلُ النَّعامِ، والنَّعامُ صُكُّ
**الجوهري**: **ظَليم أَصَكُّ**tur; çünkü o daha gevşek, uzun bacaklıdır; yürüdüğünde dizlerinin yakınlığından dolayı bir kısmı bir kısmına değebilir. Ve hadîste: “ölü bir **جَدْيٍ أَصَكَّ** yanından geçti”; **الصَّكَكُ**: koşarken dizlerden birinin ötekine vurması ve ikisinde bir iz bırakmasıdır; sanki onu ölü görüp dizleri büzülmüş olduğundan onu bununla vasfetti; yahut sanki dizlerinin kılları **الاصْطكاك**tan gitmiş ve sıyrılmıştır da onunla tanıttı; **بالسين** ile de rivayet edilir. Ve ondan Abdülmelik’in Haccâc’a mektubu: “Allah seni öldürsün; iki gözlü **أُخَيْفِشَ**; **أَصَكٌّ** ve **صُكُوكٌ** ve **صِكَاك**.” **أَبو منصور** dedi ki: ve zimmet için yazılan **الصك** muarrebdir; aslı **حَكَّ**tır; **صِكَاكاً** ve **صُكوكاً** olarak cem‘ edilir; rızıklar **صِكاكاً** diye adlandırılırdı; çünkü yazılı olarak çıkarılırdı. Ve ondan **الصِّكاك** ve **القُطُوط** satın almanın nehyi hakkındaki hadîs. Ve Ebû Hureyre hadîsinde: Mervân’a dedi ki: “**بيع الصِّكاك**ı helâl mi kıldın?”; o, **صَكٍّ**ın cem‘idir; o da kitaptır. Bu, emirlerin insanlara rızıkları ve atıyyeleri hakkında yazılar yazmaları ve içindekini kabzetmeden önce peşin olarak satmaları; ve müşteriye **الصَّكَّ**ı verip onun gidip kabzetmesi içindi; bundan nehyedildiler; çünkü o, kabzedilmemiş şeyin satımıdır. Ve **صَكَّ البابَ صَكّاً**: onu kapattı; ve **صَكَكْتُه**: onu sıkıca kapattım. Ve **المِصَكُّ**: kilittir. Ve **الصَّكِيكُ**: zayıf; İbnü’l-Enbârî’den; Herevî onu **الغريبين**’de nakletti. **أَبو عمرو**: Abdüssamed b. Ali **قُعْدُداً** idi ve onda Hâşimî’de olmayan bir haslet vardı: dişleri ve azı dişleri bütünüyle yapışıktı; dedi ki: buna **أَصَكَّ** denir. **الأَزهري** dedi ki: ona **الأَلَصُّ** da denir.

مقاييس اللغة:
(**صك**) **الصاد** ve **الكاف**: iki şeyin kuvvet ve şiddetle birbirine kavuşmasına delâlet eden bir asıldır; öyle ki sanki ikisinden biri ötekine vurur. Bundan: “**صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا**” demeleri. Ve **الصَّكَك**: [adamın] iki dizinin **تَصْطَكَّ** etmesidir. Ve [**وصَكَّ البابَ**]: onu sertlik ve şiddetle kapattı. Ve “**بعير مُصَكَّكٌ**” denir; et onda bir **صكّ** ile **صُكَّ** edilmiş ise. Ve “**رجلٌ مِصكٌّ**”: şiddetli. Bu, atlarda, eşeklerde ve başkalarında da söylenir.
Ve “**جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ**” sözlerine gelince: ancak murad, körün benzerine rastlamasıdır; böylece ikisi **يصطكّانِ** eder; yani ikisinden her biri arkadaşını **يصكُّ** eder. Bu, özellikle öğle sıcağında ve hararetin şiddetlendiği zamanda koydukları bir sözdür.

القاموس المحيط:
**صَكَّهُ**: onu geniş bir şeyle şiddetle vurdu; yahut (vurma) geneldir. Ve kapıyı: onu kapattı; yahut sıkıca kapattı. Ve **رجُلٌ أصَكُّ** ve **مِصَكٌّ**: dizleri ve topukları çalkalanan; ve “sen **صكِكْتَ** ey adam” (denir); “sen **مَلِلْتَ**” gibi; **صَكَكاً** (harekeli). Ve **المِصَكُّ** ( **مجَنّ** gibi): insanlardan ve başkalarından güçlü olandır; **الأَصَكِّ** gibi. Ve **فرسُ الأَبْرَشِ الكَلْبِيِّ**; ve **المِغْلاَقُ**. Ve (**أمير** gibi): zayıf.
Ve **الصَّكُّ**: kitaptır; cem‘i: **أصُكٌّ** ve **صُكُوكٌ** ve **صِكاكٌ**. Ve **الصَّكَّةُ**: öğle sıcağının şiddetidir; **عُمَيٍّ**e izafe edilir: amâlikadan bir adam; öğle vaktinde bir kavme baskın yaptı da onları silip süpürdü; ve **الياء**da iade edilecektir, inşallah تعالى. Ve (**غُراب** gibi): hava; **السُّكاك** gibi.

تاج العروس:
ص ك ك
**صَكَّهُ يَصُكُّه صَكًّا**: onu geniş bir şeyle şiddetle vurdu; yahut her neyle olursa olsun genel (vurma); ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**فَصَكَّتْ وَجْهَهَا**”. Ve **مُدْرِكُ بنُ حِصْنٍ** dedi ki:
" يا كروانًا صُكَّ فاكْبَأَنَّا
Ve **صَكَّ البابَ**: onu kapattı yahut sıkıca kapattı. Ve **رَجُلٌ أَصَك** ve **مِصَك** ( **المِيم**in kesresiyle): dizleri ve topukları çalkalanan; ve insan olmayanlardan da böyledir. Ve “sen **صَكِكْتَ** ey adam” (denir); “sen **مَلِلْتَ**” gibi; **صَكَكًا** (harekeli). **أَبو عَمرو** dedi ki: şeddeli köklerden **فَعِلْتَ** vezninde gelen her şey idgâmlıdır; **صَمَّت المَرأَةُ** ve benzerleri gibi; ancak şeddeli harfi izhârda nadir olarak gelen harfler müstesna: o da **لَحِحَتْ** gözü, **مَشِشَتِ** binek hayvanı, **ضَبِبَ** belde, **أَلِلَ** kırba, **قَطِطَ** saç. Ve **ابنُ الأَعْرَابِي** dedi ki: ayaklarında **قَبَلٌ** sonra **حَنَفٌ** sonra **فَحَجٌ**; dizlerinde **صَكَكٌ**; uyluklarında **فَجًى**. Ve **المِصَكُّ** ( **مِجَن** gibi): insanlardan ve başkalarından, develer ve eşekler gibi, güçlü, şiddetli yaratılışlı, iri olandır; denir ki: **رَجُلٌ مِصكّ** ve **حِمارٌ مِصَكٌّ**. Ve hadîste: **جَمَلٍ مصك** üzerinde. Ve Ya‘kūb inşâd etti:
" تَرَى المِصَكَّ يَطْرُدُ العَواشِيَا
" جِلَّتَها والأُخَرَ الحَواشِيَا
**الأَصَكِّ** gibi. **الفَرَزْدَقُ** dedi ki:
قَبَحَ الإِلةُ خُصاكُما إِذْ أَنْتُما ... رِدْفانِ فَوْقَ أَصَكَّ كاليَعْفُورِ
**سِيَبَويْه** dedi ki: dişisi **مِصًكّةٌ**; bu onun yanında azdır; çünkü **مِفْعَلاً** ve **مِفْعالاً**’ın müennesine **الهاء** nadiren girer. Ve **المِصَكُّ**: **الأَبرَشِ الكَلْبِي**’nin atıdır; ve onun için derinin de böyledir; ikisi hakkında da denildi ki:
" قد سَبَقَ الأَبْرَش غَيرَ شَكِّ
" على الأَدِيمِ وعلى المِصَكِّ
Ve **المِصَكّ**: kilittir. **اللَّيثُ** dedi ki: Araplardan dört kişi bir kapıda toplandı; sofra kondu ve kapı kapatıldı. Birincisi dedi ki:
" قد صُكّ دوني البابُ بالمصَكِّ
İkincisi dedi ki:
" ببابِ ساجٍ جَيِّدٍ حِنَكِّ
Üçüncüsü dedi ki:
" يا لَيتَه قد فُكَّ بالمِفَكِّ
Dördüncüsü dedi ki:
" فنَرِد الثَّرِيدَ غيرَ الشَّكِّ
Ve **الصَّكِيكُ** (**أَمِير** gibi): zayıf; İbnü’l-Enbârî’den; Herevî onu **الغَرِيبَيْن**’de nakletti; o, **الصَّكِّ** (vurma)dan **فَعِيلٌ** vezninde **مَفْعُولٌ** manasındadır; yani zayıf görüldüğü için çok vurulur; ve hadîste onun zikri gelmiştir. Ve **الصَّك**: kitaptır; muarrebdir; Farsçada **جكّ**tır; o, zimmet için yazılandır; (çoğulu) **أَصكٌّ** ve **صُكُوكٌ** ve **صِكاكٌ**. Ve rızıklar **صِكاكًا** diye adlandırılırdı; çünkü yazılı olarak çıkarılırdı; ve ondan **الصِّكاك** ve **القُطُوط** satın almanın nehyi hakkındaki hadîs. Ve Ebû Hureyre hadîsinde: Mervân’a dedi ki: “**أَحْلَلْتَ بَيعَ الصِّكاك**?” Bu, emirlerin insanlara rızıkları ve atıyyeleri hakkında yazılar yazmaları; içindekini kabzetmeden önce peşin olarak satmaları; ve müşteriye **الصَّكَّ**ı verip onun gidip kabzetmesi içindi; bundan nehyedildiler; çünkü o, kabzedilmemiş şeyin satımıdır. Ve **الصَّكَّةُ**: öğle sıcağının şiddetidir; **عُمَي**’ye izafe edilir; denir ki: onu **صَكَّةَ عُمَي** ve **صَكَّةَ أَعْمَى** vaktinde gördüm; o, öğle sıcağının en şiddetli hararetidir. Ve **عُمَي**: terhîm edilmiş olarak **أَعْمَى**’nın küçültmesidir. **اللِّحْياني** dedi ki: o, hararetin en şiddetli olduğu zamandır; yani hararet şiddetinden neredeyse kör ederken. **الفَرّاءُ** dedi ki: öğle vaktinin dikildiği zaman. Bazıları zannetti ki **عُمَيًّا** bizzat hararettir; ve inşâd etti:
ورَدْتُ عُمَيًّا والغَزالَةُ بُرنُسٌ ... بفِتْيانِ صِدْقٍ فَوْقَ خُوصٍ عَياهِمِ
Ve bunlardan başkası dedi ki: **عُمَيٌ**: Adwân’dan bir adamdır; hacda fetva verirdi; sonra umre yaparak geldi ve onunla bir kafile vardı; şiddetli sıcak bir günde bazı menzillere indiler; **عُمَيٌ** dedi ki: “Yarın bu saat kendisine gelirse ve o ihramlı ise, gelecek yıla kadar ihramlı kalır”; insanlar öğle vaktine sıçradılar, **يَضْرِبُونَ** yani yürürler; nihayet Beyt’e vardılar; o yer ile Beyt arasında iki gece vardı; böylece mesel vuruldu ve “bize **صَكَّةَ عُمَي** vaktinde geldi” denildi; yani sıcak öğle sıcağında geldiğinde. Ve bu hususta **كَرِبُ بن جَبَلَةَ العَدْواني** der ki:
وصَكَّ بِها نَحْرَ الظَّهِيرَةِ غائِرًا ... عُميٌ ولم يَنْعَلْنَ إلا ظِلالَها
وجِئْنَ على ذاتِ الصّفاحِ كأنها ... نَعامٌ تَبَغَّى بالشَّظِي رِئالَها
فطَوَّفْنَ بالبَيتِ الحَرامِ وقُضِّيَتْ ... مَناسِكُها ولم يَحُلَّ عِقالَها
Ve denildi ki: **عُمَيٌ**: amâlikadan bir adamın adıdır; baskıncı idi; öğle vaktinde bir kavme baskın yaptı ve onları şiddetli bir **صَكَّة** ile **صَكَّهُم** etti de onları silip süpürdü; böylece o vakitte gelen herkes için mesel oldu. **الصّاغانِي** dedi ki: bu söz bir senetle sağlamlaştırılsın. Asıl: “onu **صَكَّةَ عَمًي** vaktinde gördüm”dür; yani onun vurduğu vakitte; böylece “**آتِيكَ خُفُوقَ النَّجْمِ**” ve “**مَقْدمَ الحاجِّ**” sözleri yürütüldüğü gibi yürütüldü. Ve denildi ki: **عُمَيٌّ** terhîm edilmiş olarak **أَعْمَى**’nın küçültmesidir; murad **الظَّبى**’dır; çünkü öğle sıcağında sersemler ve karşılaştığı şeye **فيَصطَكُّ** eder. Bir yırtıcıya uğramış bir ineği vasfederek dedi ki:
" وأَقْبَلَتْ صَكَّةَ أَعْمَى خالِيَهْ
" فلَم تَجِدْ إِلا سُلامَى دامِيَهْ
Çünkü o vakitte **الوَدِيقَةَ** **الظَّبىَ**ya **تَصُكُّ** eder; o da ininde başını eğer; sanki kör gibidir. Ve bu durumda **الصَّكَّةُ** mef‘ûle muzâftır. Ve İbn Fâris **صَكَّةِ عُمَي** hakkında dedi ki: murad, körün benzerine rastlamasıdır; böylece ikisi **فيَصْطَكّانِ** eder; yani ikisinden her biri arkadaşını **يَصُكُّ** eder. Ve dedi ki: bu, özellikle öğle sıcağında ve hararetin şiddetlendiği zamanda koydukları bir sözdür. Ve **صَكَّة حُمًّى** diye rivayet edilir; **حَمِيَتِ الشَّمسُ**’tan **فُعَّل**; **غُزى** vezninde, tenvinli. Ve **الياء**da iade edilecektir, inşallah تعالى. Ve **الصّكاكُ** (**غُراب** gibi): hava; **السُّكاك** ( **بالسين** ile) gibi; İbn Abbâd’dan.

Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir:
**صَكَّه صَكًّا**: onu itti; **الأَصْمَعِي**’den. Ve **اصْطَكُّوا بالسُّيُوفِ**: onlarla birbirlerine vuruştular; o, **الصكِّ**ten **افْتَعَلُوا**’dur; **الصاد** sebebiyle **التاء** **طاء**’a çevrildi. Ve **بَعِيرٌ مَصْكُوكٌ ومُصَكَّكٌّ**: etle vurulmuş; sanki et onda bir **صكّ** ile **صُكَّ** edilmiş, yani saplanmıştır. Ve **الصكُّ**: topukların sürtünmesidir. Ve **الصَّكَكُ**: koşarken dizlerden birinin ötekine vurması ve ikisinde bir iz bırakmasıdır. Ve **ظَلِيمٌ أَصَكُّ**: çünkü o daha gevşek, uzun bacaklıdır; ve bazen —dizlerinin yakınlığından dolayı— koştuğunda bir kısmı bir kısmına değebilir; şair dedi ki:
" مِثْلُ النَّعامِ والنَّعامُ صكُّ
Ve Abdülmelik Haccâc’a yazdı: “Allah seni öldürsün; iki gözlü **أُخَيفِش**; iki ayaklı **أَصَكَّ**.” Ve **الأَصَكّ**: dişleri ve azı dişleri bütünüyle yapışık olan kimsedir. **الأَزْهرِيُّ** dedi ki: o, **الأَلصُّ** da olur. **أَبو عَمْرو** dedi ki: Ali b. Abdüssamed **أَصَكَّ** idi. Ve **لَيلَةُ الصَّكِّ**: berâet gecesidir; Şa‘bân’ın yarısı gecesidir; çünkü onda rızıkların **صِكاك**ından yazılır. Ve denir ki: “al bunu, ilk **صَك** ve ilk **صَوْك**”; yani sana **أَصُكّكَ** ettiğim ilk şey. Ve **اصْطَكّ الجِرمانِ**: ikisinden biri ötekine **صَكَّ** etti.
