# صك (ص-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الكاف والصّاد
كص ، صك : مستعملان .
كص : قال أبو عبيد : الكَصِيصة : حبالة الظّبْيِ التي يُصادُ بها .
وقال اللحياني : تركتهم في حَيْصَ بَيْص كَكَصِيصة الظّبي . وكَصِيصَتُه : موضعه
الذي يكون فيه ، وحِبالتُه .
ويقال له مِن فَرَقِه : أصيصٌ وكَصِيص ، أي : انقباض .
وقال أبو نصر : سمعت كصِيص الجراد ، أي : صوتَها .
أبو عبيد : أَفْلَتَ وله كَصيصٌ وأصيص وبصيص ، وهو الرِّعْدَة ونحوها .
صك : قال الليث : الصَّكَك : اصطكاك الرُّكبتين ، والنعت : رجل أصَكُّ وظَلِيم أَصَكُّ لتَقارُب رُكبتيه يصيبُ بعضُها بعضاً : إذا عَدا . وأنشد غيره :
إنَّ بني وَقْدانَ قومٌ سُكُّ
مِثلُ النَّعام والنَّعامُ صُكُّ
ويقال : صَكّ يَصَكُّ صَككاً ، وقد صَكِكتَ يا رجل .
ابن السكّيت عن أبي عمرو : وكلُّ ما كان على فَعِلتْ ساكنة التاء مِن ذوات التضعيف ، فهو مدغَم نحو صَمَّت المرأة ، وأشباهه ، إلاّ أحْرُفاً جاءت نوادر في إظهار التضعيف ، وهو لَحِحت عينُه : إذا التصقت ، وقد مَشِشَت الدّابة وصَكِكَتْ ، وقد ضَبِب البَلد : إذا كَثُر ضِبابه ، وألِلَ السّقاءُ : إذا تغيَّرتْ رِيحُه ، وقد قَطِط شَعرُهُ .
وقال الليث : الصَكُّ : ضَربُ الشيء بالشيء العريض : إذا كان ضرباً شديداً . يقال : صَكّه يصُكّه صَكّاً .
أبو عبيد عن أبي زيد : يقال : لقِيتُه صَكّةَ عُمَيَ ، وهو أشدُّ الهاجرة حَرّاً .
قال شمر : وأنشدني ابن الأعرابيّ :
صَكّ بها عَيْنَ الظَهِيرة غائراً
عُمَيٌّ ولم ينعَلْنَ إلاّ طِلالَها
قلت : والصَّكّ الذي يُكتَب للعُهْدة مُعْرب ، أصلُه جَكْ ، ويُجْمَع صِكاكاً وصُكوكاً ، وكانت الأرزاق تسمّى صِكاكاً لأنها كانت تخرج مكتوبة .
ومنه الحديث في النهي عن شِراء الصّكاكِ والقطوط .
وحِمارٌ مصكٌّ : شديد . ورَجُل مِصَكٌّ : قويّ شديد .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : في قَدَمَيْه قَبَل ثم خَنَف ثم فَحَج ، وفي ركْبتيه صَكَك وفي فَخِذيه فجاً .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : إذا اصطكّت رُكبتاه ، قيل : صَكّ يصَكُّ صَكَكاً ، وقد صَكِكْتَ يا رجل .
عمرو عن أبيه قال : كان عبد الصمد بن عليّ قُعْدُداً ، وكانت فيه خَصْلة لم تكن في هاشميٍ ، كانت أسنانه وأضراسُه كلُّها ملصَقَة ، وهذا يسمَّى أصَكَّ .
قلت : ويقال له الأَلصُّ أيضاً .

##### Türkçe

**كاف** ve **صاد** bâbı
**كص** , **صك** : ikisi de kullanılandır.

**كص** : Ebû Ubeyd dedi: **الكَصِيصة**: onunla avlanılan ceylanın tuzağıdır.
Lihyânî dedi: “Onları, ceylanın **كَكَصِيصة**’si gibi bir **حَيْصَ بَيْص** içinde bıraktım.” Ve onun **كَصِيصَتُه**’si: içinde bulunduğu yeri ve tuzağıdır.
Ve onun korkusundan ona denilir: **أصيصٌ** ve **كَصِيص**; yani: büzülme.
Ebû Nasr dedi: Çekirgenin **كصِيص**’ini işittim; yani: onun sesini.
Ebû Ubeyd: O kurtuldu; onda **كَصيصٌ** ve **أصيص** ve **بصيص** vardır; o, titreme ve benzeridir.

**صك** : Leys dedi: **الصَّكَك**: dizlerin birbirine çarpmasıdır; niteleme: dizlerinin birbirine yakınlığından dolayı, koştuğu zaman bir kısmı bir kısmına değen **أصَكُّ** adam ve **ظَلِيم أَصَكُّ**. Başkası şu beyti okudu:
إنَّ بني وَقْدانَ قومٌ سُكُّ
مِثلُ النَّعام والنَّعامُ صُكُّ
Ve denilir: **صَكّ** **يَصَكُّ** **صَككاً**; ve (sen) **صَكِكتَ** ey adam.

İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: Tâ’sı sâkin olan, şeddeli köklerden **فَعِلتْ** vezninde olan her şey idğamlıdır; kadının **صَمَّت**’i ve benzerleri gibi. Ancak, şeddeyi izhar etmekte nâdir olarak gelen harfler müstesna: **لَحِحت** gözü: yapıştığı zaman; ve binek **مَشِشَت** ve **صَكِكَتْ**; ve belde **ضَبِب**: sisi çoğaldığı zaman; ve kırba **ألِلَ**: kokusu değiştiği zaman; ve saçı **قَطِط**.

Leys dedi: **الصَكُّ**: geniş olan şeyle şeye vurmak; vurma şiddetli bir vurma olduğu zaman. Denilir: onu **صَكّه**; onu **يصُكّه**; **صَكّاً**.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Denilir: Onunla **صَكّةَ عُمَيَ** karşılaştım; o, öğle sıcağının en şiddetlisidir.
Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî bana şu beyti okuttu:
صَكّ بها عَيْنَ الظَهِيرة غائراً
عُمَيٌّ ولم ينعَلْنَ إلاّ طِلالَها
Dedim: Ve ahid için yazılan **الصَّكّ** mu‘rabdır; aslı **جَكْ**’tir; **صِكاكاً** ve **صُكوكاً** diye cem‘ olunur. Rızıklar, yazılı olarak çıktıkları için **صِكاكاً** diye adlandırılırdı.
Ve ondan, **الصّكاكِ** ve **القطوط** satın almanın nehyi hakkındaki hadis (vardır).
Ve **حِمارٌ مصكٌّ**: şiddetli. Ve **رَجُل مِصَكٌّ**: kuvvetli, şiddetli.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Onun iki ayağında **قَبَل** sonra **خَنَف** sonra **فَحَج**; iki dizinde **صَكَك** ve iki uyluğunda **فجاً** vardır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Dizleri birbirine çarptığı zaman denilir: **صَكّ** **يصَكُّ** **صَكَكاً**; ve (sen) **صَكِكْتَ** ey adam.

Amr, babasından dedi: Abdüssamed b. Ali **قُعْدُداً** idi; onda, hiçbir Hâşimî’de olmayan bir haslet vardı: dişleri ve azı dişlerinin hepsi yapışık idi; buna **أصَكَّ** denilir.
Dedim: Ona **الأَلصُّ** da denilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق)
(صع) الصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على تفرُّق وحرَكة. يقال تصعصع القومُ، إذا تفرَّقوا. قال الخليل: يقال ذهبت الإبل صَعاصِعَ، أي فِرَقاً. ويقولون: صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع، وذلك إِذا حرّكتَه فتحرّك.
(صف) الصاد  والفاء  يدلُّ على أصلٍ واحدٍ، وهو استواءٌ في الشيء وتساوٍ بين شَيئين في المَقَرّ. من ذلك الصَّفُّ، يقال وقفَا صفَّاً، إِذا وَقَفَ كلُّ واحدٍ إلى جنْب صاحبه. واصطفَّ القومُ وتصافُّوا. والأصل في ذلك الصَّفْصَف، وهو المستوي من الأرض، فيقال للمَوقِف في الحرب إِذا اصطفَّ القومُ: مَصَفٌّ، والجمع المصافّ. والصَّفوف: النّاقة التي تَصُفُّ، أي تجمع بين مِحْلَبَين في حَلْبة. والصَّفُوفُ أيضاً: التي تصفُّ يدَيْها عند الحَلَب.
وممّا شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُتطَلَّب لـه في القياس وجهٌ، غيرَ أنَّا نكره القياسَ المتمَحَّل المستَكْرَه، وهذا الذي ذكرناه، فهو الصفيف، قال * قومٌ: هو القَديد. وقال آخرون: هو اللَّحم يُحْمَل في الأسفار طبيخاً أو شِواءً فلا يُنْضَجُ. قال:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])
(صك) الصاد والكاف أصلٌ يدلُّ على تلاقِي شيئين بقوَّة وشِدَّة، حتَّى كأنَّ أحدَهما يضرِبُ الآخر. من ذلك قولهم: صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا. والصَّكَك: أن تَصْطَكَّ رُكبتا [الرَّجُل([2])]. [وصَكَّ البابَ([3])]: أغْلقه بعنفٍ وشِدَّة. ويقال بعير مُصَكَّكٌ([4])، إذا كان اللَّحمُ قد صُكَّ فيه صَكّاً. ورجلٌ مِصكٌّ: شديد. ويقال ذلك في الخَيل والحُمُر وغيرها.
وأمَّا قولُهم: "جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ([5])" فإِنَّما يُراد أنَّ الأعمى  يلقى مثلَهُ فيصطكّانِ، أي يصكُّ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه. وذلك كلامٌ وضَعوه في الهاجرة وعند اشتداد الحرِّ خاصَّة.
(صل) الصاد واللام أصلان: أحدهما يدلُّ على ندىً وماء قليل، والآخر على صوت.
فأمَّا الأول فالصَّلّة، وهي الأرضُ تسمَّى الثَّرَى لِنداها. على أنَّ من العرب من يسمِّي الصَّلّة التُّرابَ الندِيّ. ولذلك تُسمَّى بقيَّةُ الماء في الغدير صُلْصُلة.
ومن الباب: صِلال المَطَر: ما وقع منه شيءٌ بعد شيء. ويقال للعُشْب المتفرِّق صِلالٌ، لأنَّه يسمَّى باسم المطرِ المتفرِّق. قال:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *
ومن الباب صَلّ اللحمُ، إِذا تغيَّرَتْ رائحتُهُ وهو شواءٌ أو طبيخ. وإِنّما هو من الصَّلّة، كأنَّه دُفِنَ في الصّلّة فتغيَّر. ومصدر ذلك الصُّلول. قال:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])وأمَّا الصَّوت فيقال صَلَّ اللِّجام وغيرُهُ، إِذا صَوَّت. فإِذا كثُر ذلك منه، قيل صَلْصَلَ. وسمِّيَ الَخَزَفُ صَلصَالاً لذلك، لأنَّه يصوّت ويصلصِل.
وممّا شذّ من هذين البابين الصِّلّ: الدَّاهية؛ والجمع أصلال. ويقال صَلَّتْهم الصَّالَّة. إذا دَهَتْهم الدَّاهية.
(صم) الصاد والميم أصلٌ يدلُّ على تَضَامِّ الشِّيءِ وزوالِ الخرْق والسَّمّ. من ذلك الصَّمَم في الأُذن. يقال صَمِمْت، وأنت تَصَمُّ صَمَما. وربَّما قالوا صُمَّ بمعنى صَمّ. ويقال: أصممتُ الرَّجُلَ، إِذا وَجدته أصمَّ. قال ابنُ أحمر:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])والصَّمّاء: الدَّاهية، كأنَّه من الصَّمَم. أي هو أمرٌ لا فُرجَةَ له فيه. ومن ذلك اشتمالُ الصَّمّاء: أنْ تلتحفَ بثوبك ثم تُلقيَ الجانبَ الأيسر على الأيمن. والعرب تقول في تعظيم الأمر: "صَمِّي صَمَامِ". والأصل في ذلك قولهم: "صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ"، وذلك أنَّ الدِّماءَ تكثُر في الأرض عند الوغَى، حتَّى لو أُلْقِيَتْ حصاةٌ لم يُسْمَع لها وَقْع، وهو في قول امرئ القيس:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])يريد تعظيمَ ما وقع فيه وأُدِّيَ إِليه. وصِمام القارورة سمِّيَ بذلك لأنّه يسُدُّ الفُرْجَة. وقولهم: صَمَّم في الأمر، إِذا مضى فيه راكباً رأسَه، فهو من القياس الذي ذكرناه، كأنَّه لما أراد ذلك لم يسمع عَذْلَ عاذلٍ ولا نَهْيَ ناهٍٍ، فكأَنّهُ أَصمُّ.
واشتُقَّ منه السَّيف الصَّمصام والصَّمصامة. ومنه صَمَّم، إِذا عَضَّ في الشيء فأثبت أسنانه فيه. والصَّمَّانُ: أرضٌ. وقال بعضهم: كلُّ أرضٍ إلى جنبِ رَمْلة فهي صَمَّانةٌ.  وهذا صحيح؛ لأنَّ الرّمل فيه خَلَل، والصَّمَّانةُ ليست كذلك.
ومن الباب: الصِّمْصِم([10]): الرَّجلُ الغليظ، وسمِّي بذلك لما ذكرناه، كأنَّه ليست في لحمه فُرجة ولا خَرْق. وكذلك الأسد صِمَّةٌ، كأنَّه لا وصول إليه من وجه.
ومن الباب الصِّمصِمة: الجماعة، سمِّيت بذلك، كأنَّها اجتمعت حتى لا خلل فيها ولا خَرْق.
(صن) الصاد والنون أصلان: أحدهما يدلُّ على إِباء وصَعَرٍ من كِبر. من ذلك الرّجلُ المُصِنُّ، قالوا: هو الرَّافعُ رأسَهُ لا يلتفت إلى أحدٍ. وقالوا: هو السَّاكت. وقالوا: هو الممتلئ غيظاً. قال الرَّاجز([11]):
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
أي أتأخُذُ إبلي لا يمنعُكَ زَجْرُ زاجر ولا تلتفت إلى أحد.
والأصل الآخر يدلُّ على خُبْث رائحة. من ذلك الصِّنُّ، و* هو بول الوَبْرِ، في قول جرير:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])ثم اشتق منه [الصُّنَان]: ذَفَر الإبط. فأمَّا قولُهم إنَّ أحدَ أيّام العَجُوز يقال لـه الصَّنُّ فهذا شيءٌ ما رأيتُ أحداً يَضبِطه ولا يعلم حقيقتَهُ، فلذلك لم أذكره.
(صه) الصاد والهاء كلمة تقال عند الإسكات، وهي صه([13])، ولا قياسَ لها.
(صي) الصاد والياء كلمة واحدة مُطَابَقة، وهي كلُّ شيءٍ  يُتَحَصَّنُ به. من ذلك تسميتُهم الحصونَ صَياصِيَ، ثمَّ شُبِّه بذلك ما يُحارِب ويتَحصَّن به الدِّيك [وسُمِّي] صيصِيَة، وكذلك قَرن الثور يسمَّى بذلك؛ لأنه يَتحصَّن ويُحارِب به.
(صأ) الصاد والهمزة كلمة واحدة. يقال صأصأ الجَرْوُ، إِذا حرَّك عينَيه ليفتحَهما. وفي حديث بعض التابعين([14]): "فقَّحْنا وصأصأتم". ويقال صأصأت النَّخْلة، إذا لم تقبل اللَّقاح.
(صب) الصاد والباء أصلٌ واحدٌ، وهو إراقة الشيء، وإليه ترجع فروعُ البابِ كلِّه.
من ذلك صَبَبت الماءَ أصبُّه صَبّاً. ويُحمَل على ذلك فيقال لِمَا انحدرَ من الأرض صَبَبٌ، وجمعه أصبابٌ، كأنَّه شيءٌ منصبٌّ في انحداره. وفي الحديث: "أنَّه كان صلى الله عليه وآله وسلم إِذا مشى فكأنَّما يمشي في صَبَب". وقال الراجز([15]):
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *
والصُّبَّة: القِطعةُ من الخيل، كأنَّها تنصبُّ في الإِغارَةِ انصباباً، والقِطعةُ من الغَنَم أيضاً صُبَّة، لذلك المعنى. ويقال للحيَّات الأساودِ: الصُّبُّ، وذلك أنها إِذا أرادت النكْزَ انصبَّتْ على الملدوغ انصباباً. فأما الصَّبيب فيقال إِنه ماءُ ورق السِّمسِم، ويقال بل هو عُصارة الحِنّاء. وقال الشَّاعر([16])، وهو يدلُّ على صحّة القول الأوّل:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ
وقال قومٌ: الصَّبيب: الدَّم الخالص، والعُصفُر المُخْلَص. والصُّبَابة: البقيَّة من الماء في الإناء. والصَّبَابة مِنْ صَبَّ إليه. ورجلٌ صَبٌّ، إِذا غَلبَه الهوى، وهو من انصباب القَلْب. ويقال تصبَّبَ الحرُّ: اشتدَّ، كأَنَّه شيء صُبَّ على الأرض صَبّا. وتصبصب([17]) الشَّيء: ذَهَبَ ومُحِقَ، كأنَّهُ صُبَّ صبّاً. ويقال تصابَبْتُ الإناء، إِذا شربتَ صُبَابَتَه. وكذلك تصابَبتُ الشّيء، إذا نِلتَه قليلاً. قال الشّمّاخ:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])(صت) الصاد والتاء أصلٌ يدلُّ على نِزاعٍ وخصومةٍ وافتراق، يقال للجَلَبَة الصَّتيت. وما زلتُ أُصَاتُّ فلاناً، أي أخاصِمُهُ. والصَّتُّ، فيما يقال: الصَّدْم. والصَّـتِيت: الفِرْقَة. ويقولون إِنَّ الصَّت الصَّدُّ.
(صح) الصاد والحاء أصل يدلُّ على البَراءَة من المرض والعَيب، وعلى الاستواءِ. من ذلك الصِّحَّة: ذَهاب السُّقْم، والبراءةُ من كلِّ عَيب. والصَّحِيح والصَّحَاح بمعنىً. والمُصِحُّ: الذي أهلُهُ وإبلُه صِحَاحٌ وأَصِحَّاء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ"، أي الذي إبلُهُ صِحاحٌ. والصَّحْصح والصَّحصَحانُ والصَّحصَاحُ: المكان المستوِي.
(صخ) الصاد والخاء أصلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. من ذلك الصَّاخَّة يقال إِنَّها الصَّيحةُ تُصِمُّ الآذان. ويقال ضَرَبْتُ الصخرةَ بحجرٍ فسمعتُ لها صَخّا([19]). ويقال صَخَّ الغُرابُ بمنقارِهِ في دَبَرة البَعير، إِذا طَعَن.
(صد) الصاد والدال معظمُ بابِهِ يَؤولُ إلى إِعراضٍ وعُدول. ويجيء بعد ذلك كلماتٌ تَشِذّ. فالصَّدُّ: الإعراض. يقال صَدَّ يصُدُّ، وهو مَيلٌ إلى أحد الجانبين. ثم تقول: صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر، إِذا عَدَلْتَه عنه. والصَُّدَّانِ: جانِبا الوادي، الواحد صَُدٌّ،  وهو القياس، لأنَّ الجانب مائلٌ لا محالة. ويقولون: إنّ الصَّدَدَ ما استَقْبَلَ([20]). يقال: هذه الدَّارُ على صَدَدِ هذه. ويقولون: الصَّدد: القُرب. والصُّدَّاد([21]): الطَّريق إلى الماء. والصَُّدُّ: الجبَل. وهذه الكلماتُ التي ذكرتُها فليست عندي أصلاً؛ لبُعدها عن القياس، وإنْ صحَّتْ فهي محمولةٌ *على الأصل.
ومما هو صحيحٌ وليس من هذا الباب، قولهم : صَدَّ يَصِدُّ، وذلك إِذا ضَجَّ. وقرأ قومٌ([22]): ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾  [الزخرف 57]، قالوا: يَضِجُّون. والصَّديد: الدَّم المختلِط بالقَيْح، يقال منه أَصَدَّ الجُرْح.
(صر) الصاد والراء أصولٌ: الأول قولهم صَرَّ الدَّرَاهمَ يصُرُّها صَرّاً. وتلك الخِرقة صُرَّة. والذي تعرفه العربُ الصِّرَار، وهي خِرقةٌ تُشدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فَصِيلُها.  يقال صَرَّها صَرَّا. ومن الباب: الإِصرار: العَزْم على الشيء. وإنما جعلْناه من قياسِه لأن العَزْم على الشيء والإجماعَ عليه واحد وكذلك الإصرار: الثَبَات على الشيء.
ومن الباب: هذه يمين صِرِّي([23]) أي جدّ، إنا ثابتٌ عليها مُجمِع.
ومن الباب :الصَّرَّة، يقال للجماعة صَرَّةٌ. قال امرؤُ القَيس:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])ومن الباب: حافرٌ مصرورٌ، أي منقبضٌ. ومنه الصُّرْصُور، وهو القَطيع الضَّخْم من الإبل.
وأَمَّا الثاني، وهو من السُّمُو والارتفاع، فقولهم: صَرَّ الحمارُ أُذُنَه، إِذا أقامها. وأَصَرَّ إذا لم تذكر الأُذُن، وإن ذكرتَ الأُذُن قلتَ أَصَرَّ بأذنه. وأظنُّه نادراً. والأصل في هذا الصِّرَار، وهي أماكنُ مرتفعةٌ لا يكَادُ الماء يعلوها. فأما صِرَارٌ فهو اسمُ علَمٍ، وهو جَبَلٌ. قال:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])وأمَّا الثالث: فالبرد والحَرُّ، وهو الصِّرُّ. يقال أصاب النَّبتَ صِرٌّ، إذا أصابَه بردٌ يُضرُّ به. والصِّرُّ: صِرُّ الرّيح الباردة. وربما جعلوا في هذا الموضع الحَرَّ. قال قوم: الصَّارَّةُ شدة الحرِّ حرِّ الشمس. يقال قطع الحِمار صارَّتَه. إِذا شرِب شُرْباً كَسَرَ عطشَه. والصَّارَّة: العَطَش، وجمعها صَوَارُّ. والصَّرِيرة: العطش، والجمع صرائر. قال:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *
وذكر أبو عبيدٍ: الصَّارّة العطش، والجمع صرائر. وهو غلط، والوجه ما ذكرنا.
وأما الرَّابع، فالصَّوت. من ذلك الصَّرَّة: شِدَّة الصِّياح. صَرَّ الجُنْدَب صرِيراً، وصَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرصرة. والصَّرَارِيُّ: الملاَّح، ويمكن أن يكون لرفعِه صوتَه.
ومما شذَّ عن هذه الأصول كلمتان، ولعلَّ لهما قياساً قد خَفِيَ علينا مكانُه فالأولى: الصّارَّة، وهي الحاجةُ. يقال لي قِبَلَ فلانٍ صَارَّةٌ، وجمعها صَوَارُّ، أي حاجة. والكلمةُ الأخرى  الصَّرورة، وهو الذي لم يحجُجْ، والذي لم يتزوَّج. ويقال الصَّرُورة: الذي يَدَعُ النكاح متبتِّلاً. وجاء في الحديث: "لا صَرْورة في الإسلام".
قال أبو بكر محمّد بن الحسن بن دُريد([27]): "الأصل في الصَّرورة أنَّ الرجلَ  في الجاهلية كانَ إذا أحدَثَ حدَثاً فلجأ إلى الكعبة لم يُهَجْ، فكان إِذا لقِيَه وليُّ الدَّمِ بالحرَم قيل له: هو صرورة فلا تَهِجْه. فكثُر ذلك في كلامهم حتَّى جعلوا المتعبِّد الذي يجتنِب النِّساء وطِيبَ الطعام صَرورةً، وصروريَّاً. وذلك عَنَى النابغةُ بقوله:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])أي مُنْقَبضٍ عن النِّساء والطِّيب([29]). فلما جاء الله تعالى بالإسلام وأوجَبَ إِقامةَ الحدود بمكَّة وغيرِها سُمِّي الذي لم يحجَّ صَرورةً وصَرُوريّاً، خلافاً لأمر الجاهلية. كأنَّهم جَعلُوا أنَّ تَرْكَه الحجَّ في الإِسلام، كترك المتأَلِّهِ إِتيانَ النِّساء والتّنعّمَ في الجاهليَّة".
وهذا الذي ذكرناه في معنى الصَّرورة يحتمل أنَّه من الصِّرار، وهو الخِرقة التي تُشَدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فصيلها. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ــ
([1]) لامرئ القيس في معلقته.
([2]) التكملة من المجمل.
([3]) التكملة من المجمل. وبين هاتين التكملتين في المجمل: "يقال منه صكك. والصكة: أشد الهاجرة".
([4]) في المجمل: "مِصَكّ"، وكلاهما صحيح، يقال : مصك ومصكوك ومصكك.
([5]) عُمَيّ، هنا: تصغير ترخيم للأعمى.
([6]) البيت للراعي، كما في معجم البلدان (لبن). وصدره في اللسان (صلل):
* سيكفيك الإله بمُسنَمات *
([7]) للحطيئة في ديوانه 84 واللسان (صلل).
([8]) البيت في اللسان (صمم؛ حجا).
([9]) البيت في اللسان (صمم)، وليس في ديوانه.
([10]) ويقال أيضاً "صمصم" كعلبط.
([11]) هو مدرك بن حصن. اللسان (صنن، شنن)، ونوادر أبي زيد 50 .
([12]) ديوان جرير 73، واللسان (صنن).
([13]) تقال بالسكون، وبالكسر مع التنوين.
([14]) هو عبيد الله بن جحش، كان أسلم  وهاجر إلى الحبشة، ثم ارتد وتنصر بالحبشة، فكان يمرُّ بالمهاجرين فيقول ذاك.  اللسان (صأصأ).
([15]) هو رؤبة. ديوانه 6، واللسان (صبب).
([16]) هو علقمة بن عبدة الفحل. ديوانه 132، والمفضليات (2: 193)، واللسان (صبب).
([17]) في الأصل: "تصبب"، صوابه في المجمل والقاموس واللسان. وأنشد للعجاج:
* حتى إذا ما يومها تصبصبا *.
([18]) ديوان الشمَّاخ 27 واللسان (صبب). وروي في اللسان أنه ينسب للأخطل.
([19]) في المجمل واللسان: "صخة"، وكلاهما صحيح؛ فإن "الصخ"، كذلك والصخيخ بمعنى الصوت.
([20]) في اللسان: "ما استقبلك".
([21]) ضبط في الأصل والمجمل بضم الصاد، وضبط في القاموس كرمان وكتاب.
([22]) قرأ بضم الصاد نافع وابن عامر والكسائي وأبو جعفر وخلف، وقرأ الباقون بكسرها. إتحاف فضلاء البشر 386 في سورة الزخرف.
([23]) في المجمل: "صِرِّي وأصِرِّي". ويقال أيضاً: "صِرَّى" و"أصِرَّى"، و"صُرِّي" و "صُرَّى".
([24]) البيت من معلقته المشهورة.
([25]) البيت لجرير في ديوانه 206 واللسان (صرر)
([26]) لذي الرمة في ديوانه 588 واللسان (صرر، قصع، نشح)، وسيأتي في (قصع). وعجزه:  * وقد نشحن فلا ري ولا هيم *
([27]) في الجمهرة: (3 :428).
([28]) ديوان النابغة 31 وشرح المعلقات  للزوزني 198. واللسان (صرر).
([29]) في نسخة الجمهرة: "والتنعم".

ـ

##### Türkçe

(**باب الصاد وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق**)

(**صع**) **الصاد** ve **العين** sahih bir asıldır; ayrılığa ve harekete delâlet eder. Denir: **تصعصع القومُ**; ayrıldıkları zaman. Halîl dedi: Denir: **ذهبت الإبل صَعاصِعَ**; yani bölükler hâlinde. Ve derler: **صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع**; bu, onu hareket ettirdiğin zaman, o da hareket ettiği zamandır.

(**صف**) **الصاد** ve **الفاء** tek bir asla delâlet eder; o da şeyde düzgünlük ve iki şey arasında karargâhta eşitliktir. Bundan: **الصَّفُّ**; denir: **وقفَا صفَّاً**; her biri arkadaşının yanına durduğu zaman. Ve **اصطفَّ القومُ** ve **تَصافُّوا**. Bunun aslı **الصَّفْصَف**tir; o, yerin düz olanıdır. Böylece, savaşta kavmin saf tuttuğu vakitte durulan yere **مَصَفٌّ** denir; çoğulu **المصافّ**. Ve **الصَّفوف**: **النّاقة**dır ki **تَصُفُّ**; yani bir sağımda iki memeyi bir araya toplar. Ve **الصَّفُوفُ** ayrıca: sağım esnasında iki elini bitiştiren (deve)dir.

Ve babdan şâz olanlardandır; kıyasta ona bir vech aranabilir; ancak biz, zorlama ve iğreti kıyası kerih görürüz. Ve zikrettiğimiz bu (şey) **الصفيف**tir. Bir kavim dedi: o **القَديد**dir. Başkaları dedi: o, seferlerde pişmiş yahut kızartma olarak taşınan, fakat pişirilmeyen ettir. Dedi ki:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** **صَفِيفَ** شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])

(**صك**) **الصاد** ve **الكاف** iki şeyin kuvvet ve şiddetle birbirine kavuşmasına delâlet eden bir asıldır; öyle ki sanki ikisinden biri ötekine vurur. Bundan, onların sözü: **صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا**. Ve **الصَّكَك**: [**الرَّجُل**]ün iki dizinin birbirine çarpmasıdır. Ve [**وصَكَّ البابَ**]: onu sertlik ve şiddetle kapattı. Ve denir: **بعير مُصَكَّكٌ**; etin onda bir **صَكّاً** ile sıkıştırılmış olduğu zaman. Ve **رجلٌ مِصكٌّ**: şiddetli (kimse). Bu, atlarda, eşeklerde ve başkalarında da söylenir.

Onların şu sözüne gelince: "**جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ**" ancak, körün benzerine rastlayıp ikisinin **يصطكّانِ** etmesi murad edilir; yani ikisinden her biri arkadaşını **يصكُّ** eder. Bu, onların özellikle öğle sıcağında ve hararetin şiddetlendiği vakitte koydukları bir sözdür.

(**صل**) **الصاد** ve **اللام** iki asıldır: birisi çiğ ve az suya, diğeri sese delâlet eder.

Birincisine gelince: **الصَّلّة**; o, çiği sebebiyle **الثَّرَى** diye adlandırılan yerdir. Şu da var ki Araplardan kimi **الصَّلّة** diye nemli toprağı adlandırır. Bunun için, gölcükte suyun kalıntısına **صُلْصُلة** denir.

Babdandır: **صِلال المَطَر**: ondan bir şeyin bir şeyden sonra düşmesidir. Ve dağınık ota **صِلالٌ** denir; çünkü dağınık yağmurun adıyla adlandırılır. Dedi ki:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ **الصِّلالا**([6]) *

Ve babdandır: **صَلّ اللحمُ**; kokusu değiştiği zaman, hâlbuki o kızartma yahut pişmiş iken. Bu ancak **الصَّلّة**dendir; sanki **الصّلّة**ye gömülmüş de değişmiş gibidir. Bunun masdarı **الصُّلول**dür. Dedi ki:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه **الصُّلولْ**([7])

Sese gelince: **صَلَّ اللِّجام** ve başkası denir; ses çıkardığı zaman. Ondan bu çoğalınca **صَلْصَلَ** denir. Ve bundan dolayı çömlek **صَلصَالاً** diye adlandırıldı; çünkü o ses çıkarır ve **يصلصِل** eder.

Bu iki babdan şâz olanlardandır: **الصِّلّ**: musibet; çoğulu **أصلال**. Ve denir: **صَلَّتْهم الصَّالَّة**; musibet onlara geldiği zaman.

(**صم**) **الصاد** ve **الميم** şeyin birbirine bitişmesine ve yırtığın ve deliğin yok olmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّمَم** kulaktadır. Denir: **صَمِمْت**; ve sen **تَصَمُّ صَمَما**. Bazen **صُمَّ**ı **صَمّ** mânasında söylerler. Ve denir: **أصممتُ الرَّجُلَ**; onu sağır bulduğun zaman. İbn Ahmer dedi:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])

Ve **الصَّمّاء**: musibet; sanki **الصَّمَم**dendir; yani onda bir gedik yoktur. Bundan: **اشتمالُ الصَّمّاء**; elbisenle bürünüp sonra sol tarafı sağın üzerine atmandır. Arap, işin büyüklüğünde şöyle der: "**صَمِّي صَمَامِ**". Bunun aslı onların şu sözüdür: "**صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ**"; bu, savaşta yerde kanlar çoğalır da, öyle ki bir taş atılsa onun düşüşü işitilmez (demektir). Bu, İmru’ul-Kays’ın sözündedir:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً **صَمِّي** ابنةَ الجبَلِ([9])

O, içine düştüğü ve kendisine ulaştırıldığı şeyin büyüklüğünü murad eder. Ve şişenin tıpasına **صِمام** denildi; çünkü gedik kapatır. Ve onların sözü: **صَمَّم في الأمر**; onda başını sürerek yürüdüğü zaman; bu, zikrettiğimiz kıyastandır: sanki bunu istediğinde bir kınayıcının kınamasını ve bir yasaklayıcının yasağını işitmedi; böylece sanki o **أَصمُّ**dur.

Ve ondan **السَّيف الصَّمصام** ve **الصَّمصامة** türetildi. Ve ondan: **صَمَّم**; bir şeye ısırıp dişlerini onda sabitlediği zaman. Ve **الصَّمَّانُ**: bir yerdir. Bazıları dedi: her kumluğun yanında olan her yer **صَمَّانةٌ**dır. Bu doğrudur; çünkü kumda bir boşluk vardır, **الصَّمَّانةُ** öyle değildir.

Ve babdandır: **الصِّمْصِم**: kalın (iri) adam; zikrettiğimiz şey sebebiyle böyle adlandırıldı; sanki etinde bir gedik ve yırtık yoktur. Aynı şekilde aslan **صِمَّةٌ**dir; sanki ona bir yönden ulaşma yoktur.

Ve babdandır **الصِّمصِمة**: cemaat; böyle adlandırıldı; sanki toplanmış da onda boşluk ve yırtık kalmamış gibidir.

(**صن**) **الصاد** ve **النون** iki asıldır: birisi kibirden gelen kaçınma ve baş eğmeme (burun kıvırma)ya delâlet eder. Bundan **الرّجلُ المُصِنُّ**; dediler: başını kaldıran, kimseye dönüp bakmayan kimsedir. Ve dediler: susan kimsedir. Ve dediler: öfkeyle dolu kimsedir. Râciz([11]) dedi:
* أَإِبلِي تأخذُها **مُصِنَّا** *
yani: “Develerimi alıyor musun; ne bir azarlayıcının azarlaması seni men eder ne de birine dönüp bakarsın.”

Diğer asıl kötü kokuya delâlet eder. Bundan **الصِّنُّ**; ve o, Cerîr’in sözünde **الوَبْرِ**in idrarıdır:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِ**صِنِّ** الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])

Sonra ondan [**الصُّنَان**] türetildi: koltuk altının kokusu. Onların “yaşlı kadının günlerinden birine **الصَّنُّ** denir” sözüne gelince: bu, kimsenin ضبط ettiğini ve hakikatini bildiğini görmediğim bir şeydir; bu yüzden onu zikretmedim.

(**صه**) **الصاد** ve **الهاء** susturma sırasında söylenen bir kelimedir; o **صه**dir; onun kıyası yoktur.

(**صي**) **الصاد** ve **الياء** tek bir mutâbık kelimedir; o, kendisiyle tahassun olunan her şeydir. Bundan, kalelere **صَياصِيَ** adını vermeleri; sonra bununla, horozun savaştığı ve tahassun ettiği şeye benzetildi de **صيصِيَة** diye adlandırıldı; aynı şekilde öküzün boynuzu da böyle adlandırılır; çünkü onunla tahassun eder ve savaşır.

(**صأ**) **الصاد** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **صأصأ الجَرْوُ**; gözlerini açmak için iki gözünü oynattığı zaman. Bazı tâbiînin([14]) hadisinde: "**فقَّحْنا وصأصأتم**". Ve denir: **صأصأت النَّخْلة**; aşıyı kabul etmediği zaman.

(**صب**) **الصاد** ve **الباء** tek bir asıldır; o da bir şeyi dökmektir; babın bütün dalları ona döner.

Bundan: **صَبَبت الماءَ**; onu **أصبُّه صَبّاً**. Bunun üzerine حمل edilir de, yerden aşağı inene **صَبَبٌ** denir; çoğulu **أصبابٌ**dur; sanki inişinde dökülen bir şey gibidir. Hadiste: “O, صلى الله عليه وآله وسلم yürüdüğü zaman sanki bir **صَبَب** içinde yürür gibiydi.” Râciz([15]) dedi:
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *

Ve **الصُّبَّة**: atlardan bir parçadır; sanki baskında dökülürcesine dökülür. Koyunlardan bir parça da bu mânadan dolayı **صُبَّة**dir. Ve kara yılanlara **الصُّبُّ** denir; çünkü sokmayı istediği zaman sokulana dökülürcesine dökülür. **الصَّبيب**e gelince: denir ki o, susam yaprağının suyudur; denir ki bilakis o, kınanın özsuyudur. Şair([16]) dedi; ve bu, birinci sözün sıhhatine delâlet eder:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً و**صَبيبُ**

Bir kavim dedi: **الصَّبيب**: saf kandır; ve saflaştırılmış aspir (boyası)dır. Ve **الصُّبَابة**: kapta suyun kalıntısıdır. Ve **الصَّبَابة**: ona dökülen (şeye) karşı duyulan (meyil)dendir. Ve **رجلٌ صَبٌّ**: hevâ ona galip geldiği zaman; bu, kalbin dökülmesindendir. Ve denir: **تصبَّبَ الحرُّ**; şiddetlendiği zaman; sanki yere dökülmüş bir şey gibidir. Ve **تَصبصب** şey: gitti ve yok oldu; sanki dökülmüş gibi. Ve denir: **تصابَبْتُ الإناء**; onun **صُبَابَتَه**ini içtiğin zaman. Aynı şekilde: **تصابَبتُ الشّيء**; ondan az elde ettiğin zaman. Şemmâh dedi:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])

(**صت**) **الصاد** ve **التاء** çekişme, husumet ve ayrılığa delâlet eden bir asıldır. Gürültüye **الصَّتيت** denir. “Falancayla hâlâ **أُصَاتُّ** ederim” (derim); yani onunla çekişirim. Ve **الصَّتُّ**, denildiğine göre: çarpma (sarsma)dır. Ve **الصَّـتِيت**: fırkadır (ayrılıktır). Ve derler: **الصَّت** **الصَّدُّ**dur.

(**صح**) **الصاد** ve **الحاء** hastalıktan ve ayıptan beri olmaya ve düzgünlüğe delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصِّحَّة**: hastalığın gitmesi ve her ayıptan beri olmaktır. Ve **الصَّحِيح** ve **الصَّحَاح** aynı mânadadır. Ve **المُصِحُّ**: ehli ve develeri **صِحَاحٌ** ve **أَصِحَّاء** olan kimsedir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “**لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ**”; yani develeri **صِحاحٌ** olan kimse üzerine (hastalıklı olan) suya getirmesin. Ve **الصَّحْصح** ve **الصَّحصَحانُ** ve **الصَّحصَاحُ**: düz yerdir.

(**صخ**) **الصاد** ve **الخاء** seslerden bir sese delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّاخَّة**; denir ki o, kulakları sağır eden çığlıktır. Ve denir: **ضَرَبْتُ الصخرةَ بحجرٍ فسمعتُ لها صَخّا**. Ve denir: **صَخَّ الغُرابُ بمنقارِهِ في دَبَرة البَعير**; dürttüğü zaman.

(**صد**) **الصاد** ve **الدال** babının çoğu yüz çevirme ve sapmaya döner. Sonra bunun ardından şâz kalan kelimeler gelir. **الصَّدُّ**: yüz çevirmedir. Denir: **صَدَّ يصُدُّ**; o, iki yandan birine meyildir. Sonra dersin: **صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر**; onu ondan çevirdiğin zaman. Ve **الصَُّدَّانِ**: vadinin iki yanıdır; tekili **صَُدٌّ**dür; bu kıyastır; çünkü yan mutlaka eğiktir. Ve derler: **الصَّدَدَ** karşılayan şeydir. Denir: “Bu ev, şunun **صَدَدِ**i üzeredir.” Ve derler: **الصَّدد**: yakınlıktır. Ve **الصُّدَّاد**: suya giden yoldur. Ve **الصَُّدُّ**: dağdır. Zikrettiğim bu kelimeler bence asıl değildir; kıyastan uzaklıkları sebebiyle. Eğer sahih iseler, asla hamledilmişlerdir.

Sahih olup bu babdan olmayan şudur: onların sözü **صَدَّ يَصِدُّ**; bu, bağırdığı zaman olur. Bir kavim([22]) şöyle okudu: ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾ [الزخرف 57]; dediler: bağırırlar. Ve **الصَّديد**: irinle karışık kandır; ondan **أَصَدَّ الجُرْح** denir.

(**صر**) **الصاد** ve **الراء** asıllardır: birincisi onların sözü: **صَرَّ الدَّرَاهمَ**; onları **يصُرُّها صَرّاً**. Ve o bez **صُرَّة**dir. Arapların bildiği **الصِّرَار**dır; o, yavrusu emmesin diye devenin memelerine bağlanan bezdir. Denir: **صَرَّها صَرَّا**. Ve babdandır: **الإِصرار**: bir şeye azmetmektir. Onu kıyasından saydık; çünkü bir şeye azim ve ona icmâ bir şeydir; aynı şekilde **الإصرار**: bir şey üzerinde sebat etmektir.

Ve babdandır: “Bu, **يمين صِرِّي**”([23]); yani ciddi; ben onun üzerinde sabitim, icmâ etmişim.

Ve babdandır: **الصَّرَّة**; cemaate **صَرَّةٌ** denir. İmru’ul-Kays dedi:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في **صَرَّةٍ** لم تَزَيَّلِ([24])

Ve babdandır: **حافرٌ مصرورٌ**; yani büzülmüş. Ve ondan **الصُّرْصُور**; o, develerden büyük sürüdür.

İkincisine gelince; o, yücelik ve yükselmedendir: onların sözü **صَرَّ الحمارُ أُذُنَه**; onu diktiği zaman. Ve **أَصَرَّ**; kulağı zikretmediğin zaman. Kulağı zikredersen **أَصَرَّ بأذنه** dersin. Onun nadir olduğunu sanırım. Bunun aslı **الصِّرَار**dır; o, suyun neredeyse üstüne çıkmadığı yüksek yerlerdir. **صِرَارٌ** ise özel isimdir; o bir dağdır. Dedi ki:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ **صِرَارُ**([25])

Üçüncüsüne gelince: soğuk ve sıcak; o **الصِّرُّ**dur. Denir: **أصاب النَّبتَ صِرٌّ**; ona zarar veren bir soğuk isabet ettiği zaman. Ve **الصِّرُّ**: soğuk rüzgârın **صِرّ**udur. Bazen bu yerde sıcağı da kılarlar. Bir kavim dedi: **الصَّارَّةُ** güneş sıcağının şiddetidir. Denir: **قطع الحِمار صارَّتَه**; susuzluğunu kıran bir içiş içtiği zaman. Ve **الصَّارَّة**: susuzluktur; çoğulu **صَوَارُّ**. Ve **الصَّرِيرة**: susuzluktur; çoğulu **صرائر**. Dedi ki:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ **صَرائرُها**([26]) *

Ebû Ubeyd zikretti: **الصَّارّة** susuzluktur; çoğulu **صرائر**. Bu yanlıştır; doğru, zikrettiğimizdir.

Dördüncüsüne gelince: ses. Bundan **الصَّرَّة**: bağırmanın şiddetidir. **صَرَّ الجُنْدَب** **صرِيراً**; ve **صَرْصَرَ الأَخْطَبُ** **صَرصرة**. Ve **الصَّرَارِيُّ**: gemicidir; sesini yükseltmesinden dolayı olabilir.

Bu asıllardan şâz olan iki kelime vardır; belki ikisinin de bize yeri gizli kalmış bir kıyası vardır. Birincisi: **الصّارَّة**; o, ihtiyaçtır. Denir: “Falancanın yanında benim bir **صَارَّةٌ**m var”; çoğulu **صَوَارُّ**; yani ihtiyaç. Diğer kelime **الصَّرورة**dur; o, hac yapmamış olan ve evlenmemiş olandır. Ve denir: **الصَّرُورة**; nikâhı terk edip kendini ibadete veren kimsedir. Hadiste geldi: “**لا صَرْورة في الإسلام**”.

Ebû Bekir Muhammed b. el-Hasen b. Düreyd([27]) dedi: “**الصَّرورة**nin aslı şudur: câhiliyede adam bir suç işlediği zaman Kâbe’ye sığınırdı; ona dokunulmazdı. Kan velîsi onu Harem’de gördüğünde ‘O **صرورة**dur; ona dokunma’ denirdi. Bu, onların sözünde çoğaldı; nihayet kadınlardan ve yemeğin hoşluğundan kaçınan ibadet ehline **صَرورة** ve **صروريَّاً** dediler. Nâbiga’nın şu sözüyle kastettiği budur:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه **صرورةٍ** متعبِّدِ([28])
yani kadınlardan ve güzel kokudan([29]) büzülüp uzak duran. Allah تعالى İslâm’ı getirip Mekke’de ve başkasında hadlerin ikamesini vacip kılınca, hac yapmamış olana **صَرورة** ve **صَرُوريّاً** denildi; câhiliye işinin tersine. Sanki onlar, İslâm’da haccı terk etmeyi, câhiliyede kendini ibadete verenin kadınlara yaklaşmayı ve nimet içinde yaşamayı terk etmesi gibi kıldılar.”

Zikrettiğimiz bu **الصَّرورة** mânası, **الصِّرار**dan olmasını da muhtemel kılar; o, yavrusu emmesin diye devenin memelerine bağlanan bezdir. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ــ
([1]) İmru’ul-Kays’ın Muallakasındandır.
([2]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([3]) Tekmile, el-Mücmel’dendir. Ve bu iki tekmilenin arasında el-Mücmel’de: “Denir: ondan **صكك**. Ve **الصكة**: en şiddetli öğle sıcağıdır.”
([4]) el-Mücmel’de: “**مِصَكّ**”; ikisi de doğrudur; denir: **مصك** ve **مصكوك** ve **مصكك**.
([5]) **عُمَيّ**: burada, **الأعمى** için küçültme ve ترخيمdir.
([6]) Beyit Râî’nindir; Mu‘cemu’l-Büldân’da (لبن) olduğu gibi. Sadrı Lisân’da (صلل):
* سيكفيك الإله بمُسنَمات *
([7]) Hutay’e’nindir; Dîvânında 84 ve Lisân’da (صلل).
([8]) Beyit Lisân’da (صمم؛ حجا).
([9]) Beyit Lisân’da (صمم); Dîvânında değildir.
([10]) Ayrıca “**صمصم**” da denir; **كعلبط**.
([11]) O, Mûdrik b. Hısn’dır. Lisân (صنن، شنن) ve Nevâdir Ebî Zeyd 50.
([12]) Cerîr Dîvânı 73 ve Lisân (صنن).
([13]) Sükûn ile ve tenvinli kesre ile söylenir.
([14]) O, Ubeydullah b. Cahş’tır; Müslüman olmuş ve Habeşistan’a hicret etmişti; sonra irtidat edip Habeşistan’da Hristiyan oldu; muhacirlerin yanından geçer ve bunu söylerdi. Lisân (صأصأ).
([15]) O, Ru’be’dir. Dîvânı 6 ve Lisân (صبب).
([16]) O, Alkame b. Abde el-Fahl’dır. Dîvânı 132, el-Mufaddaliyât (2: 193) ve Lisân (صبب).
([17]) Asılda: “**تصبب**”; doğrusu el-Mücmel, el-Kâmûs ve Lisân’dadır. Ve A‘câc’tan şu beyit rivayet edildi:
* حتى إذا ما يومها تصبصبا *.
([18]) Şemmâh Dîvânı 27 ve Lisân (صبب). Lisân’da, Ahtal’a nispet edildiği de rivayet edilmiştir.
([19]) el-Mücmel ve Lisân’da: “**صخة**”; ikisi de doğrudur; çünkü “**الصخ**” da “**الصخيخ**” de ses mânasındadır.
([20]) Lisân’da: “**ما استقبلك**”.
([21]) Asıl ve el-Mücmel’de **الصاد**ın dammesiyle ضبط edildi; el-Kâmûs’ta **كرمان** ve **كتاب** gibi ضبط edildi.
([22]) **الصاد**ın dammesiyle Nâfi‘, İbn Âmir, Kisâî, Ebû Ca‘fer ve Halef okudu; kalanlar kesreyle okudu. İthâfu Fudalâi’l-Beşer 386, Sûretu’z-Zuhruf’ta.
([23]) el-Mücmel’de: “**صِرِّي وأصِرِّي**”. Ayrıca: “**صِرَّى**” ve “**أصِرَّى**”, ve “**صُرِّي**” ve “**صُرَّى**” da denir.
([24]) Meşhur Muallakasındandır.
([25]) Cerîr’in Dîvânında 206 ve Lisân’da (صرر).
([26]) Zü’r-Rumme’nindir; Dîvânında 588 ve Lisân’da (صرر، قصع، نشح); (قصع)’da gelecektir. Aczü:
* وقد نشحن فلا ري ولا هيم *
([27]) el-Cumhara’da: (3: 428).
([28]) Nâbiga Dîvânı 31, Zûzenî’nin Şerhu’l-Muallakât’ı 198 ve Lisân (صرر).
([29]) el-Cumhara nüshasında: “**والتنعم**”.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَكَّهُ
1 صَكَّهُ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. صَكُ٣َ , (TA,) inf. n. صَكٌّ, (Mgh, * Msb, TA,) He struck him, or it: (S, Mgh, O:) or he struck him, or it, vehemently, with a broad thing; or in a general sense, (K, TA,) with anything whatever: (TA:) or he slapped him with his hand, i. e. struck him with his expanded hand, (Msb,) like لَطَمَهُ, (TA in art. لطث, &c.,) upon the back of his neck, and upon his face. (Msb.) Hence, in the Kur [li. 29], فَصَكَّتْ وَجْهَهَا (S, TA) And she slapped her face with her hand; syn. لَطَمَتْهُ. (Jel.) And صَكَّ البَازِى صَيْدَهُ The hawk, or falcon, struck his prey with his foot, and so cast it down. (Ham p. 799.) And [hence, app.,] one says, خُذْ هٰذَا أَوَّلَ صَكٍّ, meaning أَوَّلَ مَا أَصُكُّ بِهِ [Take thou this on my first striking with it]: and so أَوَّلَ صَوْكٍ (O, TA.) ― -b2- Also He pushed him, or thrust him; (As, TA;) like دَكَّهُ and لَكَّهُ. (TA in art. دك.) ― -b3- And صَكَّ البَابَ He shut, or closed the door: (S, O, Msb, K:) or he locked the door. (Lth, O, K.) -A2- And صَكَّ, aor. and inf. n. as above, He wrote what is termed a صَكّ [expl. below]. (Msb.) -A3- صَكِكْتَ, (S, O, K,) like مَلِلْتَ, (K,) third pers. صَككَ, (MA, in which it is mentioned as said of an ass,) [and it is also implied in the TA that the third pers. is صَكِكَ, like لَحِحَتْ said of the eye, and some other instances, which are extr.,] a verb of the class of تَعِبَ, (Msb,) inf. n. صَكَكٌ, (S, Mgh, * O, Msb, K, TA,) [in the CK صَكِيكًا is erroneously put for صَكَكًا, and it seems from what follows that صَكٌّ is also an inf. n. like صَكَكٌ,] Thou wast knock-kneed: (S, O, Msb:) or thou hadst a colliding (اِضْطِرَاب) of the knees, and [when used in relation to an ostrich or a horse or the like] of the عُرْقُوبَانِ [which evidently means here, as in many other instances, the hocks]: (K:) [for] the verb is used in relation to a man, (S, O, K, TA,) and to other than man: (TA: [and the same is implied in the S and O, as is shown voce أَصَكُّ:]) صَكَكٌ [sometimes particularly] signifies the colliding of the knees [or of the hocks] in running, so that it makes a mark, or scar, upon each of them: (TA:) [and it is said that] this word, (Mgh,) or صَكٌّ, (TA, [perhaps a mistranscription for صَكَكٌ,]) signifies the colliding of the عُرْقُوبَانِ. (Mgh, TA.)

صاكّهُ
3 صاكّهُ ذ [He struck him, or it; or struck him, or it, vehemently, with a broad thing, or with anything; or slapped him with his hand; being struck, &c., by him]. (Ham p. 313.)

اِصْطَكَّا
8 اِصْطَكَّا ذ They (two men, O, TA, and two bodies, TA) struck each other. (O, TA.) One says, تَصْطَكُّ رُكْبَتَاهُ [His two knees collide, or knock together]. (S, O, Msb. *) And اِصْطَكُّوا بِالسُّيُوفِ They struck one another with the swords. (TA.)

صَكٌّ
صَكٌّ ذ inf. n. of صَكَّ. (Mgh, * Msb, TA.) -A2- Also a Pers. word (S, O) arabicized, (S, Mgh, O, TA,) A certain writing, (S, O, K, *) called in Pers. جَك, (O,) or چَكْ; (TA;) a debenture, or written acknowledgement of a debt (Mgh, Msb) of money or property, or of some other thing: (Mgh:) and a written statement of a commercial transaction, purchase or sale, transfer, bargain, contract, or the like: (Msb, TA:) i. q. سِجِلٌّ [in this last sense or in the senses next following]: (S and TA in art. سجل:) a سِجِلّ of a قَاضِى [i. e. a sealed, or signed and sealed, statement of a judicial decision; a judicial record; or the record of a judge, in which his sentence is written]: (KL:) and a written order for the payment of subsistence-money, or of a stipend, salary, pension, or allowance; which some persons used to sell, but the selling of which is forbidden: (Msb, TA:) pl. [of pauc.] أَصُكٌّ and [of mult.] صِكَاكٌ and صُكُوكٌ. (S, O, Msb, K.) [Hence,] لَيْلَةُ الصَّكِّ The night of the middle [of the month] of Shaa- bلn; because in it are written the صِكَاك of the allowances of subsistence [of individuals]: also called لَيْلَةُ البَرَآءَةِ. (O, TA.) [Hence also] صَكُّ المُسَافِرِ The traveller's pass, given him to prevent any one's offering opposition to him. (A and Mgh in art. جوز.)

صَكَّةٌ
صَكَّةٌ ذ The vehemence of the midday-heat in summer: (K:) or the most vehement heat of midday in summer: (S:) and it is prefixed to عُمَىّ: (K:) one says, لَقِيُتُه صَكَّةَ عُمَىٍّ, (S, O,) a prov., meaning I met him in the most vehement heat of midday in summer when the heat almost blinded by its vehemence: (Lh, O, TA:) for عُمَىّ is said to be an abbreviated dim. of أَعْمَى: (S, O, TA:) and by it is said to be meant the gazelle, because he is dazzled and confounded in the midday-heats of summer, and knocks against the thing that is before him: some say, صَكَّةَ حُمَىٍّ, from حَمِيَتِ الشَّمْسُ: and some assert that عُمَىّ means the heat, itself: (O, TA:) or it is the name of a certain man [as will be found expl. in art. عمى, with variations of this saying]. (S, O, K, TA.)

صُكَاكٌ
صُكَاكٌ ذ The air [or atmosphere, between heaven and earth]; like سُكَاكٌ; (Ibn-'Abbلd, O, K;) a dial. var. of the latter word. (Ibn-'Abbلd, O.)

صَكِيكٌ
صَكِيكٌ ذ Weak: (IAmb, Hr, K, TA:) of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ; [lit.] meaning one who is struck much, or often, because deemed weak. (TA.)

صَكَّاكٌ
صَكَّاكٌ ذ [A writer of the statements termed صِكَاك, pl. of صَكٌّ: or, accord. to Golius, as on the authority of Meyd, an actuary, who commits to writing the sentences of the judge].

أَصَكُّ
أَصَكُّ ذ Knock-kneed: (S, O, Msb:) or having a colliding (اِضْطِرَاب) of the knees, and [when used in relation to an ostrich or a horse or the like] of the عُرْقُوبَانِ [which evidently means here, as in many other instances, the hocks]; as also ↓ مِصَكٌّ; (K;) which latter [in this sense is rare, and is written in the CK مَصَكٌّ, but] is with kesr to the م: (TA:) thus applied to a man; (S, O, K, TA;) and to other than man; (TA;) [i. e.] applied also to a horse; (O;) and to an ostrich, because he is long in step, long-legged, and sometimes, or often, his رُكْبَتَانِ [here improperly used as meaning “ hocks ”] being near together, his legs strike each other: (S, O:) and a man is also said to be أَصَكُّ الرِّجْلَيْنِ: (TA:) the fem. is صَكَّآءُ: (Mgh, Msb:) and the pl. is صُكٌّ. (TA.) ― -b2- Also One whose teeth, both the أَسْنَان and the أَضْرَاس, cleave close together: like أَلَصُّ. (Az, TA.) ― -b3- See also the next paragraph.

مِصَكٌّ
مِصَكٌّ ذ Strong: (S, O, K;) applied to a man; and to other than man; (K;) [i. e.] applied to a camel, and to an ass, (S, O,) as in a verse cited in the last paragraph of art. سهر; (O;) and ↓ أَصَكُّ signifies the same: (K:) the fem. of the former is with ة; (S, O, TA;) which is held by Sb to be rare; for epithets of the measures مِفْعَلٌ and مِفْعَالٌ seldom have ة affixed to denote the fem. (TA.) ― -b2- One says also رَأْسٌ مِصَكٌّ لِلرُّؤُوسِ [app. meaning A head strong to butt, or knock, against other heads]. (K in art. رأس.) ― -b3- See also أَصَكُّ. -A2- Also A lock; syn. مِغْلَاقٌ. (K.)

مُصَكَّكٌ
مُصَكَّكٌ ذ : see what follows.

مَصْكُوكٌ
مَصْكُوكٌ ذ and ↓ مُصَكَّكٌ are epithets applied to a camel, [app. as meaning Fleshy;] as though flesh were thrust (صُكَّ, i. e. شُكَّ,) into him. (O.)

##### Türkçe

**صَكَّهُ**
1 **صَكَّهُ** ذ, (S, O, Msb, K,) muzâri‘i **صَكُ٣َ**, (TA,) mastarı **صَكٌّ**, (Mgh, * Msb, TA,) Ona, yahut ona (şeye) vurdu: (S, Mgh, O:) yahut ona, yahut ona (şeye), geniş bir şeyle şiddetle vurdu; yahut genel mânada, (K, TA,) her ne olursa olsun herhangi bir şeyle: (TA:) yahut ona eliyle tokat attı; yani onu açılmış eliyle vurdu, (Msb,) **لَطَمَهُ** gibi, (TA, madde **لطث**’te, vb.,) ensesinin arkasına ve yüzüne. (Msb.) Bundan dolayı Kur’ân’da [li. 29], **فَصَكَّتْ وَجْهَهَا** (S, TA) “Ve yüzüne eliyle tokat attı”; eşanlamlısı **لَطَمَتْهُ**. (Jel.) Ve **صَكَّ البَازِى صَيْدَهُ**: Doğan, yahut şahin, avını ayağıyla vurdu ve böylece onu yere attı. (Ham s. 799.) Ve [bundan, görünüşe göre,] denir ki: **خُذْ هٰذَا أَوَّلَ صَكٍّ**, bununla **أَوَّلَ مَا أَصُكُّ بِهِ** kastedilerek [“Bunu benim onunla ilk vuruşum olarak al”]: ve böylesi **أَوَّلَ صَوْكٍ** (O, TA.) ― -b2- Ayrıca onu itti, yahut dürttü; (As, TA;) **دَكَّهُ** ve **لَكَّهُ** gibi. (TA, madde **دك**’ta.) ― -b3- Ve **صَكَّ البَابَ**: Kapıyı kapattı: (S, O, Msb, K:) yahut kapıyı kilitledi. (Lth, O, K.) -A2- Ve **صَكَّ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, “**صَكّ**” denilen şeyi yazdı. (Msb.) -A3- **صَكِكْتَ**, (S, O, K,) **مَلِلْتَ** gibi, (K,) üçüncü şahsı **صَككَ**, (MA, onda bunun bir eşek hakkında söylendiği zikredilir,) [ve TA’da da üçüncü şahsın, göz hakkında söylenen **لَحِحَتْ** gibi **صَكِكَ** olduğu da ima edilir; ve başka bazı örnekler; ki bunlar nadirdir,] **تَعِبَ** bâbından bir fiildir, (Msb,) mastarı **صَكَكٌ**, (S, Mgh, * O, Msb, K, TA,) [CK’de yanlışlıkla **صَكِيكًا** **صَكَكًا** yerine konmuştur; ve aşağıdakinden anlaşılıyor ki **صَكٌّ** da **صَكَكٌ** gibi bir mastardır,] Sen çarpık dizli idin: (S, O, Msb:) yahut dizlerde bir çarpışma (**اِضْطِرَاب**) vardı; ve [devekuşu yahut at vb. hakkında kullanıldığında] **عُرْقُوبَانِ**’da [ki bu burada, birçok başka yerde olduğu gibi, açıkça “aşık kemikleri/arka ayak bilekleri (hock)” demektir]: (K:) [çünkü] fiil insana nispetle kullanılır, (S, O, K, TA,) ve insandan başkasına da: (TA: [ve aynı şey S ve O’da da, **أَصَكُّ** maddesinde görüldüğü üzere, ima edilir:]) **صَكَكٌ** [bazen özellikle] koşarken dizlerin [yahut aşıkların] çarpışması demektir; öyle ki her birinin üzerinde bir iz yahut yara izi bırakır: (TA:) [ve denilmiştir ki] bu kelime, (Mgh,) yahut **صَكٌّ**, (TA, [belki **صَكَكٌ** yerine bir yanlış yazımdır,]) **عُرْقُوبَانِ**’ın çarpışması demektir. (Mgh, TA.)

**صاكّهُ**
3 **صاكّهُ** ذ [Ona, yahut ona (şeye) vurdu; yahut ona, yahut ona (şeye), geniş bir şeyle şiddetle vurdu, yahut herhangi bir şeyle; yahut ona eliyle tokat attı; onun tarafından vurulmak, vb.]. (Ham s. 313.)

**اِصْطَكَّا**
8 **اِصْطَكَّا** ذ Onlar (iki adam, O, TA, ve iki cisim, TA) birbirlerine vurdular. (O, TA.) Denir ki: **تَصْطَكُّ رُكْبَتَاهُ** [Onun iki dizi çarpışır, yahut birbirine vurur]. (S, O, Msb. *) Ve **اِصْطَكُّوا بِالسُّيُوفِ**: Kılıçlarla birbirlerine vurdular. (TA.)

**صَكٌّ**
**صَكٌّ** ذ **صَكَّ**’ın mastarıdır. (Mgh, * Msb, TA.) -A2- Ayrıca Farsça bir kelimedir (S, O) Arapçalaştırılmıştır, (S, Mgh, O, TA,) belirli bir yazı, (S, O, K, *) Farsçada **جَك** diye adlandırılır, (O,) yahut **چَكْ**; (TA;) para yahut mal, yahut başka bir şey hakkında bir borç senedi, yahut borcun yazılı ikrarı: (Mgh, Msb) (Mgh:) ve bir ticari muamelenin, satın almanın yahut satmanın, devrin, pazarlığın, akdin, yahut benzerinin yazılı beyanı: (Msb, TA:) **سِجِلٌّ** ile aynı mânadadır [bu son mânada yahut aşağıdaki mânalarda]: (S ve TA, madde **سجل**’de:) bir **قَاضِى**’nin **سِجِلّ**’i [yani mühürlü, yahut imzalı ve mühürlü, bir hüküm beyanı; bir yargı kaydı; yahut hâkimin sicili, içinde hükmünün yazıldığı]: (KL:) ve nafaka parasının, yahut bir tahsisatın, maaşın, emekli aylığının, yahut ödeneğin ödenmesi için yazılı bir emir; ki bazı kimseler bunu satarlardı, fakat bunun satılması yasaklanmıştır: (Msb, TA:) çoğulu [kıllet] **أَصُكٌّ** ve [kesret] **صِكَاكٌ** ve **صُكُوكٌ**. (S, O, Msb, K.) [Bundan dolayı,] **لَيْلَةُ الصَّكِّ**: Şa‘bân ayının ortası gecesi; çünkü onda kişilerin nafaka tahsisatlarının **صِكَاك**’ı yazılır: ayrıca **لَيْلَةُ البَرَآءَةِ** diye de adlandırılır. (O, TA.) [Bundan dolayı ayrıca] **صَكُّ المُسَافِرِ**: Yolcunun geçiş belgesi; herhangi birinin ona karşı çıkmasını önlemek için ona verilir. (A ve Mgh, madde **جوز**’da.)

**صَكَّةٌ**
**صَكَّةٌ** ذ Yazın öğle sıcağının şiddeti: (K:) yahut yazın öğle vaktinin en şiddetli sıcağı: (S:) ve **عُمَىّ**’nın başına getirilir: (K:) denir ki: **لَقِيُتُه صَكَّةَ عُمَىٍّ**, (S, O,) bir darbımeseldir; mânası: Onu, şiddetinden neredeyse kör eden yaz öğlesinin en şiddetli sıcağında gördüm: (Lh, O, TA:) çünkü **عُمَىّ**’nın **أَعْمَى**’nın kısaltılmış bir tasğîri olduğu söylenir: (S, O, TA:) ve bununla ceylanın kastedildiği söylenir; çünkü yazın öğle sıcağında kamaşır ve şaşırır, ve önündeki şeye çarpar: bazıları **صَكَّةَ حُمَىٍّ** der, **حَمِيَتِ الشَّمْسُ**’tan; ve bazıları **عُمَىّ**’nın bizzat sıcağın kendisi demek olduğunu ileri sürer: (O, TA:) yahut o, belirli bir adamın adıdır [bunun açıklaması, değişik rivayetlerle, madde **عمى**’da bulunacaktır]. (S, O, K, TA.)

**صُكَاكٌ**
**صُكَاكٌ** ذ Hava [yahut gök ile yer arasındaki atmosfer]; **سُكَاكٌ** gibi; (Ibn-‘Abbâd, O, K;) son kelimenin bir lehçe varyantıdır. (Ibn-‘Abbâd, O.)

**صَكِيكٌ**
**صَكِيكٌ** ذ Zayıf: (IAmb, Hr, K, TA:) **فَعِيلٌ** vezninde olup **مَفْعُولٌ** vezni mânasında; [lafzen] çok, yahut sık vurulan kimse demektir; zayıf sayıldığı için. (TA.)

**صَكَّاكٌ**
**صَكَّاكٌ** ذ [**صَكٌّ**’ün çoğulu olan **صِكَاك** diye adlandırılan beyanları yazan kimse: yahut, Golius’a göre, Meyd’in rivayetine dayanarak, hâkimin hükümlerini yazıya geçiren kâtip].

**أَصَكُّ**
**أَصَكُّ** ذ Çarpık dizli: (S, O, Msb:) yahut dizlerde bir çarpışma (**اِضْطِرَاب**) bulunan; ve [devekuşu yahut at vb. hakkında kullanıldığında] **عُرْقُوبَانِ**’da [ki bu burada, birçok başka yerde olduğu gibi, açıkça “aşıklar/arka ayak bilekleri (hock)” demektir]; bunun gibi ↓ **مِصَكٌّ** da: (K;) ki bu ikincisi [bu mânada nadirdir ve CK’de **مَصَكٌّ** diye yazılmıştır; fakat] **م**’e kesre iledir: (TA:) böylece insana nispetle kullanılır; (S, O, K, TA;) ve insandan başkasına da; (TA;) [yani] ata da uygulanır; (O;) ve devekuşuna da; çünkü o adımda uzundur, bacakları uzundur, ve bazen yahut çoğu kez **رُكْبَتَانِ**’ı [burada yanlış olarak “aşıklar” mânasında kullanılmıştır] birbirine yakın olduğundan bacakları birbirine vurur: (S, O:) ve bir adam için de **أَصَكُّ الرِّجْلَيْنِ** denir: (TA:) müennesi **صَكَّآءُ**’dur: (Mgh, Msb:) ve çoğulu **صُكٌّ**’dur. (TA.) ― -b2- Ayrıca **أَسْنَان** ve **أَضْرَاس** olmak üzere dişleri birbirine sıkı yapışık olan kimse: **أَلَصُّ** gibi. (Az, TA.) ― -b3- Bir sonraki paragrafa da bak.

**مِصَكٌّ**
**مِصَكٌّ** ذ Güçlü: (S, O, K;) insana uygulanır; ve insandan başkasına da; (K;) [yani] deveye ve eşeğe de uygulanır, (S, O,) madde **سهر**’in son paragrafında zikredilen bir beyitte olduğu gibi; (O;) ve ↓ **أَصَكُّ** de aynı mânaya gelir: (K:) birincisinin müennesi **ة** iledir; (S, O, TA;) ki bunun Sb tarafından nadir olduğu kabul edilir; çünkü **مِفْعَلٌ** ve **مِفْعَالٌ** vezinlerindeki sıfatlara müennesi göstermek için **ة** nadiren eklenir. (TA.) ― -b2- Şu da söylenir: **رَأْسٌ مِصَكٌّ لِلرُّؤُوسِ** [görünüşe göre mânası: başka başlara tos vurmak, yahut çarpmak için güçlü bir baş]. (K, madde **رأس**’ta.) ― -b3- **أَصَكُّ**’e de bak. -A2- Ayrıca kilit; eşanlamlısı **مِغْلَاقٌ**. (K.)

**مُصَكَّكٌ**
**مُصَكَّكٌ** ذ: aşağıdakine bak.

**مَصْكُوكٌ**
**مَصْكُوكٌ** ذ ve ↓ **مُصَكَّكٌ**, deveye uygulanan sıfatlardır, [görünüşe göre “etli” mânasında;] sanki et onun içine itilmiş (**صُكَّ**, yani **شُكَّ**) gibidir. (O.)
