# صك — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%83/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%83.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: صك

باب الكاف والصّاد
كص ، صك : مستعملان .
كص : قال أبو عبيد : الكَصِيصة : حبالة الظّبْيِ التي يُصادُ بها .
وقال اللحياني : تركتهم في حَيْصَ بَيْص كَكَصِيصة الظّبي . وكَصِيصَتُه : موضعه
الذي يكون فيه ، وحِبالتُه .
ويقال له مِن فَرَقِه : أصيصٌ وكَصِيص ، أي : انقباض .
وقال أبو نصر : سمعت كصِيص الجراد ، أي : صوتَها .
أبو عبيد : أَفْلَتَ وله كَصيصٌ وأصيص وبصيص ، وهو الرِّعْدَة ونحوها .
صك : قال الليث : الصَّكَك : اصطكاك الرُّكبتين ، والنعت : رجل أصَكُّ وظَلِيم أَصَكُّ لتَقارُب رُكبتيه يصيبُ بعضُها بعضاً : إذا عَدا . وأنشد غيره :
إنَّ بني وَقْدانَ قومٌ سُكُّ
مِثلُ النَّعام والنَّعامُ صُكُّ
ويقال : صَكّ يَصَكُّ صَككاً ، وقد صَكِكتَ يا رجل .
ابن السكّيت عن أبي عمرو : وكلُّ ما كان على فَعِلتْ ساكنة التاء مِن ذوات التضعيف ، فهو مدغَم نحو صَمَّت المرأة ، وأشباهه ، إلاّ أحْرُفاً جاءت نوادر في إظهار التضعيف ، وهو لَحِحت عينُه : إذا التصقت ، وقد مَشِشَت الدّابة وصَكِكَتْ ، وقد ضَبِب البَلد : إذا كَثُر ضِبابه ، وألِلَ السّقاءُ : إذا تغيَّرتْ رِيحُه ، وقد قَطِط شَعرُهُ .
وقال الليث : الصَكُّ : ضَربُ الشيء بالشيء العريض : إذا كان ضرباً شديداً . يقال : صَكّه يصُكّه صَكّاً .
أبو عبيد عن أبي زيد : يقال : لقِيتُه صَكّةَ عُمَيَ ، وهو أشدُّ الهاجرة حَرّاً .
قال شمر : وأنشدني ابن الأعرابيّ :
صَكّ بها عَيْنَ الظَهِيرة غائراً
عُمَيٌّ ولم ينعَلْنَ إلاّ طِلالَها
قلت : والصَّكّ الذي يُكتَب للعُهْدة مُعْرب ، أصلُه جَكْ ، ويُجْمَع صِكاكاً وصُكوكاً ، وكانت الأرزاق تسمّى صِكاكاً لأنها كانت تخرج مكتوبة .
ومنه الحديث في النهي عن شِراء الصّكاكِ والقطوط .
وحِمارٌ مصكٌّ : شديد . ورَجُل مِصَكٌّ : قويّ شديد .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : في قَدَمَيْه قَبَل ثم خَنَف ثم فَحَج ، وفي ركْبتيه صَكَك وفي فَخِذيه فجاً .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : إذا اصطكّت رُكبتاه ، قيل : صَكّ يصَكُّ صَكَكاً ، وقد صَكِكْتَ يا رجل .
عمرو عن أبيه قال : كان عبد الصمد بن عليّ قُعْدُداً ، وكانت فيه خَصْلة لم تكن في هاشميٍ ، كانت أسنانه وأضراسُه كلُّها ملصَقَة ، وهذا يسمَّى أصَكَّ .
قلت : ويقال له الأَلصُّ أيضاً .

### Türkçe

**كاف** ve **صاد** bâbı
**كص** , **صك** : ikisi de kullanılandır.

**كص** : Ebû Ubeyd dedi: **الكَصِيصة**: onunla avlanılan ceylanın tuzağıdır.
Lihyânî dedi: “Onları, ceylanın **كَكَصِيصة**’si gibi bir **حَيْصَ بَيْص** içinde bıraktım.” Ve onun **كَصِيصَتُه**’si: içinde bulunduğu yeri ve tuzağıdır.
Ve onun korkusundan ona denilir: **أصيصٌ** ve **كَصِيص**; yani: büzülme.
Ebû Nasr dedi: Çekirgenin **كصِيص**’ini işittim; yani: onun sesini.
Ebû Ubeyd: O kurtuldu; onda **كَصيصٌ** ve **أصيص** ve **بصيص** vardır; o, titreme ve benzeridir.

**صك** : Leys dedi: **الصَّكَك**: dizlerin birbirine çarpmasıdır; niteleme: dizlerinin birbirine yakınlığından dolayı, koştuğu zaman bir kısmı bir kısmına değen **أصَكُّ** adam ve **ظَلِيم أَصَكُّ**. Başkası şu beyti okudu:
إنَّ بني وَقْدانَ قومٌ سُكُّ
مِثلُ النَّعام والنَّعامُ صُكُّ
Ve denilir: **صَكّ** **يَصَكُّ** **صَككاً**; ve (sen) **صَكِكتَ** ey adam.

İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: Tâ’sı sâkin olan, şeddeli köklerden **فَعِلتْ** vezninde olan her şey idğamlıdır; kadının **صَمَّت**’i ve benzerleri gibi. Ancak, şeddeyi izhar etmekte nâdir olarak gelen harfler müstesna: **لَحِحت** gözü: yapıştığı zaman; ve binek **مَشِشَت** ve **صَكِكَتْ**; ve belde **ضَبِب**: sisi çoğaldığı zaman; ve kırba **ألِلَ**: kokusu değiştiği zaman; ve saçı **قَطِط**.

Leys dedi: **الصَكُّ**: geniş olan şeyle şeye vurmak; vurma şiddetli bir vurma olduğu zaman. Denilir: onu **صَكّه**; onu **يصُكّه**; **صَكّاً**.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Denilir: Onunla **صَكّةَ عُمَيَ** karşılaştım; o, öğle sıcağının en şiddetlisidir.
Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî bana şu beyti okuttu:
صَكّ بها عَيْنَ الظَهِيرة غائراً
عُمَيٌّ ولم ينعَلْنَ إلاّ طِلالَها
Dedim: Ve ahid için yazılan **الصَّكّ** mu‘rabdır; aslı **جَكْ**’tir; **صِكاكاً** ve **صُكوكاً** diye cem‘ olunur. Rızıklar, yazılı olarak çıktıkları için **صِكاكاً** diye adlandırılırdı.
Ve ondan, **الصّكاكِ** ve **القطوط** satın almanın nehyi hakkındaki hadis (vardır).
Ve **حِمارٌ مصكٌّ**: şiddetli. Ve **رَجُل مِصَكٌّ**: kuvvetli, şiddetli.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Onun iki ayağında **قَبَل** sonra **خَنَف** sonra **فَحَج**; iki dizinde **صَكَك** ve iki uyluğunda **فجاً** vardır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Dizleri birbirine çarptığı zaman denilir: **صَكّ** **يصَكُّ** **صَكَكاً**; ve (sen) **صَكِكْتَ** ey adam.

Amr, babasından dedi: Abdüssamed b. Ali **قُعْدُداً** idi; onda, hiçbir Hâşimî’de olmayan bir haslet vardı: dişleri ve azı dişlerinin hepsi yapışık idi; buna **أصَكَّ** denilir.
Dedim: Ona **الأَلصُّ** da denilir.
