# صلت (ص-ل-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%84%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ل - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والتاء واللام معهما
ص ل ت يستعمل فقط
صلت:
الصَّلْتُ: الأملس. ورجل صلت الوَجهِ والخَدِّ والجبين اي أملس.
وسيف صَلْتٌ.
وقيل: لا يقال للسَّيْفِ: صَلْت الا لِما كان فيه طولٌ.
وأَصْلَتَ السَّيْفَ أي جَرَّدَه.
وسيفٌ إصليتٌ أي مُصْلَتٌ ماضٍ في الضَّريبة.
ورُبَّما اشتُقّ نعتُ إفِعيل من أفعَلَ مثل إِبليس من أَبْلَسَه اللهُ.
ورجلٌ صَليتُ الوَجْهِ أي صافي اللَّوْنِ.
ورجلٌ مُنْصَلِتٌ: ماضٍ في الحَوائج، وأَصْلَتيٌّ بمعناه.
ونَهْرٌ مُنْصَلِتٌ: شَديدُ الجِرْيةِ.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve**التاء** ve**اللام** onlarla birlikte

**ص ل ت** yalnızca kullanılır

**صلت**:
**الصَّلْتُ**: pürüzsüz olan. Ve yüzü, yanağı ve alnı pürüzsüz olan adam; yani pürüzsüz.
Ve **صَلْتٌ** kılıç.
Ve denildi ki: Kılıca **صَلْت** denilmez; ancak onda bir uzunluk olan için (denilir).
Ve **أَصْلَتَ السَّيْفَ**: yani onu soydu (kınından çekip çıplakladı).
Ve **إصليتٌ** kılıç: yani **مُصْلَتٌ**; darbe vuruşunda keskin (ve) nüfuz edici.
Ve bazen **إفِعيل** sıfatı **أفعَلَ**’dan türetilir; tıpkı Allah’ın onu ümitsizliğe düşürmesi sebebiyle **أَبْلَسَه اللهُ**’dan **إِبليس** (türetilmesi) gibi.
Ve **صَليتُ الوَجْهِ** adam: yani renkçe saf/berrak.
Ve **مُنْصَلِتٌ** adam: ihtiyaçlarda ileri giden; ve **أَصْلَتيٌّ** de onun anlamındadır.
Ve **مُنْصَلِتٌ** nehir: akışı şiddetli.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ت ل
صلت ، لصت ، تلص : ( مستعملة ) .
صلت : قال الليث : الصَّلْتُ : الأَملسُ . رَجُل صَلْتُ الوَجْه والخَدّ ، وصَلْت الجَبين . وسيفٌ صَلْت .
وبعضٌ يقول : لا يقال : الصّلتُ إلا لما كان فيه طولٌ . ويقال : أصلتّ السيفَ : إذا جَرّبته . وسيفٌ صليتٌ ، أي : مُنْصَلتٌ ماضٍ في الضَّريبة . وربّما اشْتَقَّوا نَعْت أفْعَل من إفعِيلِ مثل إبليس ، لأنّ الله عز وجل أبلَسه . ورجل مُنْصَلتٌ وأصلتيّ .
أبو عبيد عن أبي عمرو والفرّاء : الصَّلَتان : الرجل الشديد الصُّلْب ، وكذلك الحِمار .
وقال شمر قال الأصمعيّ : الصَّلتان من الحمير المُنْجَردُ القصيرُ الشَّعر .
وقال : أَخَذه من قولك : هو مِصْلاتُ العُنُق ، أي : بارِزُه مُنجردُه .
أبو عبيد عن الأحمر والفرّاءِ : قالا : الصَّلتان والفَلتان والبَزَوَان والصَّمَيان كلّ هذا من التغلب والوَثب ونحوهِ .
وقال أبو عبيد : الصَّلتُ : السكين الكبير ، وجمعُه أَصلات .
وقال شمر : قال أبو عمرو : وسكِّين
صَلْت ، وسَيْفٌ صَلْت ، ومِخْيَطٌ صَلْت : إذا لم يكن له غِلاف . قال : ويُرْوَى عن العُكْلِيّ أو غيره : جاءوا بصَلْتٍ مِثلِ كَتِفِ الناقة ، أي : بشَفْرَةٍ عظيمة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : سكّين صَلْتٌ ، وسَيْفٌ صَلْتٌ : انْجَرَدَ من غِمْدِه . وانْصَلَتَ في الأَمر : انْجَرَدَ .
أبو عُبيد يقال : انْصَلَتَ : يَعْدُو ، وانْكَدَرَ في الأمْرِ ، وانْجَرَدَ يَعْدُو : إذا أسرَع بعضَ الإسراع .
قال : وقال أبو عبيدة : يقال : جاءنا بمَرَقٍ يَصْلِتُ ، ولَبَنٍ يَصْلِت : إذا كان قليلَ الدّسَم ، كثيرَ الماء . ويجوز : يَصْلِد بالدال ، بهذا المعنى .
لصت : أبو عُبَيد وغيره في لغة طيء : يقال لِلِّص : لَصْتٌ ، وجمعُه لُصوت ، وأنشد :
فَتَرَكْنَ نَهداً عَيِّلاً أَبْنَاؤُهُمْ
وَبَنِي كِنانَة كاللُّصُوتِ المُردِ
تلص : يقال : دَلَّصَه وتَلَّصَه : إذا مَلَّسَه ولَيَّنَه .

##### Türkçe

ص ت ل
**صلت** ، **لصت** ، **تلص** : (kullanılan).
**صلت** : Leys dedi: **الصَّلْتُ**: pürüzsüz olandır. Yüzü ve yanağı pürüzsüz adam; ve alın pürüzsüz. Ve pürüzsüz kılıç.
Ve bazısı der: **الصّلتُ** ancak onda bir uzunluk olana denir. Ve denir: **أصلتّ السيفَ**: onu denediğin zaman. Ve **سيفٌ صليتٌ**; yani: **مُنْصَلتٌ**; darbede keskin, ilerleyici. Ve belki **إبليس** gibi **إفعِيل**’den **أفْعَل** sıfatını türettiler; çünkü Allah عز وجل onu **أبلَسه**. Ve **رجل مُنْصَلتٌ** ve **أصلتيّ**.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr ve Ferrâ’dan: **الصَّلَتان**: çok sert, katı adam; ve aynı şekilde eşek.
Ve Şemmer dedi, Asmaî dedi: Eşeklerden **الصَّلتان**: tüysüzleşmiş, kısa tüylü olandır.
Ve dedi: Onu senin sözünden aldı: **هو مِصْلاتُ العُنُق**; yani: boynu belirgin olanı, tüysüzleşmiş olanı.
Ebû Ubeyd, Ahmer ve Ferrâ’dan: ikisi dedi: **الصَّلتان** ve **الفَلتان** ve **البَزَوَان** ve **الصَّمَيان**; bütün bunlar galebe çalma, sıçrama ve benzerindendir.
Ve Ebû Ubeyd dedi: **الصَّلتُ**: büyük bıçak; çoğulu **أَصلات**.
Ve Şemmer dedi: Ebû Amr dedi: ve bıçak
**صَلْت**; ve **سَيْفٌ صَلْت**; ve **مِخْيَطٌ صَلْت**: onun için bir kılıf olmadığı zaman. Dedi: ve Ukleyy’den veya başkasından rivayet olunur: “Devenin kürek kemiği gibi bir **صَلْت** ile geldiler”; yani: çok büyük bir ağızla.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سكّين صَلْتٌ** ve **سَيْفٌ صَلْتٌ**: kınından sıyrıldı. Ve işte **انْصَلَتَ**: sıyrıldı.
Ebû Ubeyd: denir: **انْصَلَتَ**: koşar; ve işte **انْكَدَرَ**; ve koşarak **انْجَرَدَ**: bir miktar hızlandığı zaman.
Dedi: ve Ebû Ubeyde dedi: denir: bize **مَرَقٍ يَصْلِتُ** ile geldi; ve **لَبَنٍ يَصْلِت**: yağsız, suyu çok olduğu zaman. Ve bu anlamla **يَصْلِد** **بالدال** caizdir.
**لصت** : Ebû Ubeyd ve başkası, Tayy dilinde: hırsıza **لَصْتٌ** denir; çoğulu **لُصوت**. Ve şu beyiti okudu:
فَتَرَكْنَ نَهداً عَيِّلاً أَبْنَاؤُهُمْ
وَبَنِي كِنانَة كاللُّصُوتِ المُردِ
**تلص** : denir: **دَلَّصَه** ve **تَلَّصَه**: onu pürüzsüzleştirdiği ve yumuşattığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد واللام وما يثلثهما)
(صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء:
مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ
فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ  *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ
والصَّيْلم: الدَّاهِية، والأمر العظيم، وكأنَّه سمِّي بذلك لأنَّه يَصْطَلِم. فأمَّا الصَّلامَة، ويقال بالكسر الصِّلاَمة، فهي الفِرقة من النّاس، وسمّيت بذلك لانقطاعِها عن الجماعة الكثيرة. قال:
لأمِّكم الويلاتُ أنّى أتيتُم *** وأنتم صَِـلاَماتٌ كثيرٌ عديدُها([2])(صلي) الصاد واللام والحرف المعتل أصلان: أحدهما النار وما أشبهها من الحُمَّى، والآخر جنسٌ من العبادة.
فأمَّا الأوّل فقولهم: صَلَيْتُ العُودَ بالنار([3]). والصَّلَى صَلَى النّار. واصطّليتُ بالنَّار. والصِّلاَء: ما يُصْطَلَى بِهِ وما يُذكَى به النَّار ويُوقَد. وقال([4]):
تَجْعَلُ العودَ واليَلَنْجُوجَ والرَّنْـ *** ـدَ صِلاَءً لَها على الكَانونِ([5])وأمَّا الثاني : فالصَّلاَةُ وهي الدُّعاء. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إِذا دُعِيَ أحدُكم إلى طَعامٍ فليُجِبْ، فإِنْ كان مفطراً فليأكلْ، وإِنْ كانَ صائماً فليصلّ"، أي فليَدْعُ لهم بالخير والبركة. قال الأعشى:
تقول بِنْتي وقد قرَّبتُ مُرْتَحَلاً *** ياربِّ جنِّبْ أبي الأوصابَ والوَجَعَا([6])عليكِ مثلُ الذي صَلَّيتِ فاغتَمِضِي *** نوماً فإنَّ لِجَنْبِ المرءِ مُضْطَجَعا
وقال في صفة الخمر:
وقابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها *** وصلَّى على دَنِّها وارتَسمْ([7])والصلاة هي التي جاء بها الشَّرع من الركوع والسُّجود وسائرِ حدودِ الصلاة. فأمَّا الصَّلاة من الله تعالى فالرَّحمة، ومن ذلك الحديث: "اللهمَّ صلِّ على آل أبي أوْفى". يريد بذلك الرَّحمة.
ومما شذَّ عن الباب كلمةٌ جاءت في الحديث: "إنَّ للشّيطان فُخوخاً وَمَصَالِيَ"، قال: هي الأشراك، واحدتها مِصْلاَةٌ.
(صلب) الصاد واللام والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على الشدّة والقوّة، والآخر جنس من الوَدَك.
فالأوَّل الصُّلب، وهو الشيء الشَّديد. وكذلك سُمِّيَ الظَّهر صُلْباً لقوّته. ويقال إنَّ الصَّلَبَ الصُّلْبُ. ويُنشَد:
* في صَلَبٍ مثلِ العِنانِ المُؤْدَم([8]) *
ومن ذلك الصَّالب من الحُمَّى، وهيَ الشَّديدة. قال:
وماؤُكما العذب الذي لو شربتُهُ *** وبي صالبُ الحمَّى إِذاً لَشَفَاني([9])وحكى الكسائيّ: صَلَبَتْ عليه الحمَّى، إذا دامت عليه واشتدَّت، فهو مصلوبٌ عليه.
ومن الباب الصُّلّبيَّة: حجارة المِسَنّ([10])، يقال سِنان مصَلَّبٌ، أي مسنون. ومنه التّصليب، وهو* بلوغ الرُّطَب اليُبس؛ يقال صَلَّبَ. ومن الباب الصَّليب، وهو العَلَم. قال النابغة:
ظلَّتْ أقاطيعُ أنعامٍ مؤبّلةٍ  *** لدى صَلِيبٍ على الزوراءِ منصوبِ([11])وأما الأصل الآخر فالصَّليب، وهو وَدَك العَظْم. يقال اصطَلَبَ الرجُل، إِذا جَمَع العظامَ فاستخرج وَدَكها ليأْتدِم به. وأنشد:
* وباتَ شَيخ العِيال يَصطَلِبُ([12]) *
قالوا: وسمِّيَ المصلوبُ بذلك كأنَّ السِّمَن يجري على وجهه.([13])[والصليب: المصلوب]، ثمَّ سمِّي الشيء الذي يُصلَب عليه صَليباً على المجاورة. وثوب مُصَلَّبٌ، إذا كان عليه نقشُ صَليب. وفي الحديث في الثوب المصلَّب، أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "كان إِذا رآه في ثوبٍ قَضَبه"، أي قَطَعَه. فأمَّا الذي يقال، إنَّ الصَّولَبَ البَذْر يُنْثَر على وجه الأرض ثم يُكرَبُ عليه، فمن الكلام المولّد الذي لا أصلَ له.
(صلت) الصاد واللام والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بروزِ الشيء ووضوحه. من ذلك الصُّلْت، وهو الجبين الواضح؛ يقال صَلْت الجبين، يُمدَح بذلك. قال كُثَيِّر:
صَلْت الجبين إِذا تبسَّم ضاحكاً *** غلِقَتْ لِضَحْكَتِهِ رقابُ المالِ
وهذا مأخوذٌ من السَّيف الصَّلْت والإِصليت، وهو الصَّقيل. يقال: أَصْلَتَ فلانٌ سيفَهُ، إِذا شامَهُ من قِرابِهِ.
ومن الباب الصُّلت([14]) وهو السّكّين، وجمعه أصلات. ويقال: ضَرَبَهُ بالسيف صَلْتاً وصُلْتاً. ومن الباب: الحمار الصَّلَتان، كأنَّه إذا عدا انصلت، أي تبرَّز وظَهَرَ. ومن الباب قولهم: جاء بمرَق يَصْلِت، إِذا كان قليلَ الدَّسَمِ كثيرَ الماءِ. وإِنَّما قيل ذلك  لبُروزِ مائِهِ وظُهورهِ، من قلّة الدَّسَمِ على وجهه.
(صلج) الصاد واللام والجيم ليس بشيءٍ، لقلّة ائتلافِ الصاد مع الجيم. وحكيت فيه كلماتٌ لا أصل لها في قديم كلام العرب. من ذلك الصَّولَج، وهي فيما زعموا الفضَّة الجيدة. يقال هذه فضَّةٌ صوْلج. ومنه الصَّولَجان. ويقال: الأصلج: الأملس الشَّديد. وكلُّ ذلك لا معنى له.
(صلح) الصاد واللام والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِلاف الفَساد. يقال صلُحَ الشَّيءُ يصلُحُ صلاحاً. ويقال صَلَح بفتح اللام. وحكى ابنُ السكِّيت صلَحَ وصلُح. ويقال صَلَح صُلوحاً. قال:
وكيف بأطْرافي  إِذا ما شتمتَني *** وما بعد شَتْم الوالِدَينِ صُلوحُ([15])وقال بعض أهل العلم: إنَّ مكة تسمَّى صَلاحاً([16]).
(صلخ) الصاد واللام والخاء فيه كلمة واحدة. يقال إنَّ الأَصلَخَ الأصمّ. قال سَلَمَة: قَال الفرّاء: "كان الكميتُ أصمَّ أَصْلَخَ".
(صلد) الصاد واللام والدال أصلٌ واحدٌ صحيح، يدلُّ على صلابةٍ ويُبْس. من ذلك الحجر الصَّلْد، وهو الصُّلْب. ثم يُحْمَل [عليه] قولُهم: صَلِدَ الزّندُ، إِذا صلع
لم يُخرِج نارَه. وأصْلَدته أنا. ومنه الرّأسُ الصَّلْد الذي لا يُنبِتُ شعراً، كالأرضِ التي لا تُنبِتُ شيئاً. قال رؤبة:
* برّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ([17]) *
ويقال للبخيل أَصْلَد، فهو إمَّا من المكان الذي لا يُنبِت، أو الزَّنْد الذي لا يُورِي. ويقال ناقةٌ صلودٌ، أي بكِيئَةٌ قليلة اللّبَن غليظةُ جلدِ الضَّرع. ومنه الفَرسُ الصَّلُود، وهو الذي لا يَعرَق. فإِذا نُتِجَت النّاقةُ ولم يكن لها لبنٌ قيل ناقة مِصلادٌ.
(صلع) الصاد واللام والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاسةٍ. من ذلك الصَّلَع في الرّأْس، وأصله مأخوذٌ من الصُّلاَّع، وهو العريض من الصَّخر الأملس، الواحد صُلاَّعة. وجبلٌ [صليع([18])]: أملس لا ينبت شيئاً. قال عمرو بن معد يكرب:
[وزَحفُ كتيبةٍ للقاء أخرى  *** كأنَّ زهاءَها رأسٌ صليع]([19])ويقال للعُرفُطةِ إِذا سقطت رؤوسُ أغصانِها: صَلْعَاء. وتسمَّى الداهية صلعاء، أي بارزة ظاهرة لا يَخْفَى أمرُها. والصَّلْعة([20]): موضع الصَّلَع من الرَّأْس. والصَّلْعاء من الرمال: ما لا يُنبِتُ شيئاً من نَجْم ولا شجر. ويقال * لجنسٍ من الحيات: الأُصَيْلِع، وهو مثل الذي جاء في الحديث: "يجيء كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شجاعاً أَقْرَع([21])". ويريد بذلك الذي انمارَ ([22]) شعَر رأسه، لكثرة سِمَنه. قال الشاعر:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمارَ فروةُ رأسِهِ *** عن العظم صِلٌّ فاتكُ اللَّسْعِ ماردُ([23])(صلغ) الصاد واللام والغين ليس بأصلٍ؛ لأنّه من باب الإِبدال. يقال للذي تَمَّ سِنُّه من الضَّأنِ في السَّنةِ الخامسة: صالغ. وقد صَلَغ صُلُوغاً.
(صلف) الصاد واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّةٍ وكَزازة.  من ذلك الصَّلَف، وهو قِلّة نَزَلِ الطّعام([24]). ويقولون في الأمثال: "صَلَفٌ تحت الرّاعِدة"، يقال ذلك لمن يُكثِر كلامه ويَمدح نفسَه ولا خير عنده.
ومن الباب: قولهم: صَلِفَت المرأةُ عند زوجها، إِذا لم تَحْظَ عنده. وهي بيِّنة الصَّلَف. قال:
* وآبَ إِليها الحزْنُ والصَّلَفُ([25]) *
قال الشيبانيّ: يقال للمرأة : أَصلَفَ اللهُ رُفْغَها([26]). وذلك أن يبغّضَها إلى زوجها.
والأصل في هذا الباب قولهم للأرض الصُّلْبَة صَلْفاء، وللمكان الصُّلب أصلف. والصَّلِيفُ([27]): عُرْض العُنُق، وهو صلْبٌ. والصَّلِيفان: عُودانِ يعترضانِ على الغَبيطِ تَشَدُّ بهما المَحامِل. قال:
* أقبُّ كأنَّ هادِيَهُ الصَّليفُ([28]) *
فأمّا الرَّجل الصَّلِف فهو من هذا، وهو من الكَزازة وقِلّة الخير. وكان الخليل يقول: الصَّلف مجاوزة قدر الظَّرف، والادِّعاءُ فوق ذلك.
(صلق) الصاد واللام والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على صيحةٍ بقوّة وصَدْمةٍ وما أشبَهَ ذلك. فالصَّلْق: الصوت الشَّديد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "ليس مِنَّا مَنْ صَلَقَ أو حَلَقَ". يريد شدّة الصِّياح عند المصيبةِ تَنْزِل. والصَّلاَّق والمِصلاق: الشديد الصوت. والصَّلْقة: الصَّدْمة والوقعة المُنكَرة. قال لبيد:
فصَلَقْنا  في مُرادٍ  صَلْقةً *** وصُداءٍ ألحَقَتْهم بالثَّلَلْ([29])قال الكسائي: الصَّلْقة الصِّياح، وقد أصلَقُوا إصلاقاً. واحتجَّ بهذا البيت. وقال أبو زيد: صَلَقَه بالعصا: ضَرَبَه. والصَّلْق : صَدم الخَيل في الغارة. ويقال صَلَقَ بنو فلانٍ بني فلان، إِذا أوقعوا بهم فقتلوهم قتلاً ذَريعاً. ويقال تصلَّقت الحاملُ، إِذا أخذها الطَّلْق فألقت بنفسها [على] جَنْبَيْها([30]) مرَّةً كذا ومرَّة كذا. والفحل يُصْلِق بنابه إِصلاقاً، وذلك صَريفُهُ. والصَّلَقات: أنياب الإِبل التي تَصْلِق. قال:
لم تَبْكِ حولك نِيبُها وتقاذفَتْ *** صَلَقاتُها كَمَنابتِ الأشجارِ([31])فأمَّا القاع المستدير فيقال لـه الصَّلَق، وليس هو من هذا، لأنَّه من باب الإبدال وفيه يقال السَّلَق، وقد مضى ذِكره. وينشد بيت أبي دؤاد بالسين والصاد:
تَرى فاه إذا أقبـ *** ـل مثل الصَّلَقِ الجَدْبِ([32])ولا انكر أن يكون هذا البابُ كلُّه محمولاً على الإِبدال. فأمَّا الصَّلائق فيقال هو الخبز الرّقيق، الواحدة صليقة، فقد يقال بالراء الصريقة، ويقال بالسين السَّلائق. ولعلَّه من المولّد.
---------------------ـ
([1]) كذا جاء على الصواب في الأصل واللسان (جنن). والجنن بضمتين: الجنون. وفي المجمل : "والجبن" تحريف. وفي أمثال الميداني عند قولهم: (كطالب القرن جدعت أذنه): "حتى زهاها الحين والحبن"، تحريف أيضاً.
([2]) في الأصل: "أي أتيتم صلامات"، وتصحيحه وإكماله من المجمل.
([3]) زاد في المجمل: "إذا لينته".
([4]) هو أبو دهبل الجمحي كما في شرح القصائد السبع لابن الأنباري في البيت السابع من القصيدة السادسة.
([5]) الرند: العود الذي يتبخر به. وفي الأصل: "الزند"، تحريف.
([6]) ديوان الأعشى 73.
([7]) ديوان الأعشى 29 واللسان (رسم). وروي في الديوان: "وارتشم".
([8]) البيت للعجاج كما في إصلاح المنطق 46، 98. وليس في ديوانه.
([9]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما في معجم البلدان (دمخ)، من أبيات سبق أحدها (دمخ).
([10]) شاهده قول امرئ القيس:
* كحد السنان الصلبي النحيض *    أراد بالسنان: المسن.
([11]) ديوان النابغة: 11.
([12]) للكميت الأسدي، في اللسان (صلب 16)، وإصلاح المنطق 46. وصدره:
* واحتل برك الشتاء منزله *.
([13]) في المجمل: "لأن ماء السمن يجري فيه".
([14]) يقال بفتح الصاد وضمها.
([15]) إصلاح المنطق 124. وقال: وأطرافه: أبواه وإخوته وأعمامه وكل قريب لـه محرم". وفي اللسان (صلح): "بإطراقي"، تحريف. وسيأتي في (طرف).
([16]) ويقال أيضاً: "صلاح" كقطام.
([17]) قبله في ديوانه 165 واللسان (جله):
* لما رأتني خلق المموه *.
([18]) التكملة من جمهرة ابن دريد (3: 77).
([19]) البيت ساقط من الأصل، وليس في المجمل. وإثباته من الجمهرة في الموضع السالف. وفي الأصمعيات 44: "وسوق كتيبة دلفت لأخرى".
([20]) تقال بالتحريك، وبالضم أيضاً.
([21]) سبق الحديث في مادة (شجع) ص 248.
([22]) في الأصل: "انماز" في هذا الموضع والبيت التالي، تحريف. وانمار الشعر: انتتف.
([23]) قرى السم: جمعه. وفي الأصل: "ترى"، تحريف.
([24]) النّزل، بالتحريك وبالضم: البركة. وفي الأصل: "ترك الطعام"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([25]) من بيت للأعشى، وهو بتمامه كما في الديوان 210 والجمهرة (3: 81):
إذا آب جارتها الحسناء قيمها  *** ركضا وآب إليها الحزن والصلف
    ويروى : "الثكل والتلف".
([26]) الرفغ، بالضم: واحد الأرفاغ، وهي المغابن من الآباط وأصول الفخذين، وفي الأصل: "رفعها" تحريف. وفي المجمل واللسان:"رفغك".
([27]) بدلها في الأصل: "وهو"، وأثبت ما في المجمل واللسان.
([28]) صدره في تاج العروس:
* ويحمل بزه في كل هيجا *.
([29]) سبق  البيت وتخريجه في (1: 369).
([30]) في الأصل: "جبينها"، وتصحيحها والتكملة قبلها من المجمل واللسان.
([31]) في الأصل: "لمنابت الأشجار"، صوابه من اللسان (صلق).
([32]) البيت مع قرين له في اللسان (صلق).

ـ

##### Türkçe

(**باب الصاد واللام وما يثلثهما**)

(**صلم**) **الصاد واللام والميم** tek bir asıldır; kesmeye ve kökünden söküp çıkarmaya delâlet eder. “**صَلَمَ أُذُنَه**” denir; onu kökünden kestiği zaman. Ve “**اصْطُلِمَت الأُذُن**”: kulak kökünden kesildi. **الفرّاء** şu beyti okudu:
مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])
جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ
فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ  *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ

Ve **الصَّيْلم**: musibet, ve büyük iş; sanki bununla adlandırılmıştır; çünkü o **يَصْطَلِم** (kökünden kesip yok eder). Ama **الصَّلامَة**; ve kesre ile **الصِّلاَمة** denir; o, insanlardan bir fırkadır; çok cemaatten kopukluğu sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dedi ki:
لأمِّكم الويلاتُ أنّى أتيتُم *** وأنتم صَِـلاَماتٌ كثيرٌ عديدُها([2])

(**صلي**) **الصاد واللام والحرف المعتل** iki asıldır: birincisi ateş ve ona benzeyen hummadan olan şey; ikincisi ibadetten bir cinstir.

Birincisine gelince: onların “**صَلَيْتُ العُودَ بالنار**”([3]) sözüdür. Ve **الصَّلَى**: ateşin **صَلَى**’sı. Ve “**اصطّليتُ بالنَّار**”: ateşle ısındım. Ve **الصِّلاَء**: kendisiyle ısınılan şey ve kendisiyle ateşin tutuşturulup yakıldığı şeydir. Ve([4]) dedi ki:
تَجْعَلُ العودَ واليَلَنْجُوجَ والرَّنْـ *** ـدَ صِلاَءً لَها على الكَانونِ([5])

İkincisine gelince: **الصَّلاَةُ**; o duadır. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi ki: “إِذا دُعِيَ أحدُكم إلى طَعامٍ فليُجِبْ، فإِنْ كان مفطراً فليأكلْ، وإِنْ كانَ صائماً فليصلّ”; yani onlara hayır ve bereketle dua etsin. **الأعشى** dedi ki:
تقول بِنْتي وقد قرَّبتُ مُرْتَحَلاً *** ياربِّ جنِّبْ أبي الأوصابَ والوَجَعَا([6])
عليكِ مثلُ الذي صَلَّيتِ فاغتَمِضِي *** نوماً فإنَّ لِجَنْبِ المرءِ مُضْطَجَعا

Ve şarabın vasfında dedi ki:
وقابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها *** وصلَّى على دَنِّها وارتَسمْ([7])

Ve **الصلاة**; şeriatın rükû, secde ve namazın diğer sınırlarından getirdiği şeydir. Ama Allah تعالى’dan **الصَّلاة** rahmettir; ve bundan hadis: “اللهمَّ صلِّ على آل أبي أوْفى”. Bununla rahmeti kasteder.

Ve babdan şâz olanlardan: hadiste gelen bir kelime: “إنَّ للشّيطان فُخوخاً وَمَصَالِيَ”; dedi ki: onlar tuzaklardır; tekili **مِصْلاَةٌ**’dır.

(**صلب**) **الصاد واللام والباء** iki asıldır: birisi şiddet ve kuvvete delâlet eder; diğeri **الوَدَك**’ten bir cinstir.

Birincisi **الصُّلب**’dür; o, şiddetli şeydir. Ve sırt da kuvveti sebebiyle **صُلْباً** diye adlandırılmıştır. Ve denir ki: **الصَّلَبَ** **الصُّلْبُ**’dür. Ve şu beyit okunur:
* في صَلَبٍ مثلِ العِنانِ المُؤْدَم([8]) *

Ve bundan **الصَّالب** hummadandır; o, şiddetli olandır. Dedi ki:
وماؤُكما العذب الذي لو شربتُهُ *** وبي صالبُ الحمَّى إِذاً لَشَفَاني([9])

Ve **الكسائيّ** nakletti: “**صَلَبَتْ عليه الحمَّى**”; yani ona devam etti ve şiddetlendi; o da onun üzerinde **مصلوبٌ**’dur.

Ve babdan **الصُّلّبيَّة**: **حجارة المِسَنّ**([10])’dır; “**سِنان مصَلَّبٌ**” denir; yani bilenmiş. Ve ondan **التّصليب**; o, yaş hurmanın kuruluğa ulaşmasıdır; “**صَلَّبَ**” denir. Ve babdan **الصَّليب**; o, alâmettir. **النابغة** dedi ki:
ظلَّتْ أقاطيعُ أنعامٍ مؤبّلةٍ  *** لدى صَلِيبٍ على الزوراءِ منصوبِ([11])

Ama diğer asıl: **الصَّليب**; o, kemiğin **وَدَك**’idir. “**اصطَلَبَ الرجُل**” denir; kemikleri topladığı ve yağını çıkarıp onunla katık edindiği zaman. Ve şu beyit okundu:
* وباتَ شَيخ العِيال يَصطَلِبُ([12]) *

Dediler ki: **المصلوب** bununla adlandırıldı; sanki yağ yüzünde akıyor gibidir.([13])[Ve **الصليب**: **المصلوب**] Sonra, üzerine gerilen şey, komşuluk sebebiyle **صَليباً** diye adlandırıldı. Ve **ثوب مُصَلَّبٌ**: üzerinde **صَليب** nakşı bulunduğu zaman. Ve hadiste **الثوب المصلَّب** hakkında: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم “onu bir elbisede gördüğü zaman **قَضَبه**” idi; yani onu kesti. Ama denilen şu ki: **الصَّولَبَ** tohumdur; yerin yüzüne serpilir, sonra üzerine sürülür; bu, aslı olmayan, sonradan türetilmiş sözlerdendir.

(**صلت**) **الصاد واللام والتاء** tek bir asıldır; şeyin belirginleşmesine ve açıklığına delâlet eder. Bundan **الصُّلْت**; o, açık alın’dır; “**صَلْت الجبين**” denir; bununla övülür. **كُثَيِّر** dedi ki:
صَلْت الجبين إِذا تبسَّم ضاحكاً *** غلِقَتْ لِضَحْكَتِهِ رقابُ المالِ

Bu, **السَّيف الصَّلْت** ve **الإِصليت**’ten alınmıştır; o, cilalı olandır. “**أَصْلَتَ فلانٌ سيفَهُ**” denir; kınından onu çekip yokladığı zaman.

Ve babdan **الصُّلت**([14]); o, bıçaktır; çoğulu **أصلات**. Ve denir ki: “onu kılıçla **صَلْتاً** ve **صُلْتاً** vurdu.” Ve babdan: **الحمار الصَّلَتان**; sanki koştuğu zaman **انصلت**; yani belirginleşti ve göründü. Ve babdan onların sözü: “az yağlı, çok sulu olduğu zaman: **جاء بمرَق يَصْلِت**.” Bu ancak, yüzünde yağın azlığından dolayı suyunun belirginleşmesi ve görünmesi sebebiyle söylenmiştir.

(**صلج**) **الصاد واللام والجيم** bir şey değildir; **الصاد**’ın **الجيم** ile uyuşmasının azlığından. Onda, Arapların eski sözünde aslı olmayan kelimeler nakledilmiştir. Bundan **الصَّولَج**; onların zannettiklerine göre iyi gümüştür. “Bu, **فضَّةٌ صوْلج**” denir. Ve ondan **الصَّولَجان**. Ve denir ki: **الأصلج**; sert, düz olandır. Bütün bunların mânası yoktur.

(**صلح**) **الصاد واللام والحاء** tek bir asıldır; fesadın zıddına delâlet eder. “Şey **صلُحَ**; **يصلُحُ**; **صلاحاً**” denir. Ve **اللام**’ın fethiyle “**صَلَح**” denir. **ابنُ السكِّيت** “**صلَحَ** ve **صلُح**”u nakletti. Ve “**صَلَح صُلوحاً**” denir. Dedi ki:
وكيف بأطْرافي  إِذا ما شتمتَني *** وما بعد شَتْم الوالِدَينِ صُلوحُ([15])
Ve ilim ehlinden bazıları dedi ki: Mekke **صَلاحاً**([16]) diye adlandırılır.

(**صلخ**) **الصاد واللام والخاء**’ta tek bir kelime vardır. Denir ki: **الأَصلَخَ** sağırdır. **سَلَمَة** dedi: **الفرّاء** dedi ki: “**الكميتُ** sağır idi; **أَصْلَخَ**.”

(**صلد**) **الصاد واللام والدال** tek bir sahih asıldır; sertliğe ve kuruluğa delâlet eder. Bundan **الحجر الصَّلْد**; o, sert olandır. Sonra bunun üzerine onların sözü taşınır: “**صَلِدَ الزّندُ**”; yani kıvılcım çıkarmadı, ateşini çıkarmadı. Ve ben onu **أصْلَدته**. Ve ondan, saç bitirmeyen **الرّأسُ الصَّلْد**; hiçbir şey bitirmeyen yer gibi. **رؤبة** dedi ki:
* برّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ([17]) *

Ve cimriye **أَصْلَد** denir; bu ya bitirmeyen yerden, ya da kıvılcım vermeyen **الزَّنْد**’dendir. Ve “**ناقةٌ صلودٌ**” denir; yani ağır, sütü az, meme derisi kalın. Ve ondan **الفَرسُ الصَّلُود**; o, terlemeyen attır. Deve doğurup da sütü olmazsa “**ناقة مِصلادٌ**” denir.

(**صلع**) **الصاد واللام والعين** tek bir sahih asıldır; pürüzsüzlüğe delâlet eder. Bundan baştaki **الصَّلَع**; aslı **الصُّلاَّع**’dan alınmıştır; o, düz kayadan geniş olandır; tekili **صُلاَّعة**. Ve [**جبلٌ صليع**([18])]: pürüzsüzdür, hiçbir şey bitirmez. **عمرو بن معد يكرب** dedi ki:
[وزَحفُ كتيبةٍ للقاء أخرى  *** كأنَّ زهاءَها رأسٌ صليع]([19])

Ve **العُرفُطة**’ya, dallarının başları düştüğü zaman: **صَلْعَاء** denir. Ve musibete **صلعاء** denir; yani belirgin, açık; işi gizli kalmaz. Ve **الصَّلْعة**([20]): baştaki kellik yeridir. Ve kumlardan **الصَّلْعاء**: ne ot ne ağaç hiçbir şey bitirmeyen yerdir. Ve yılanlardan bir cinse: **الأُصَيْلِع** denir; o, hadiste gelen şeye benzer: “يجيء كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شجاعاً أَقْرَع([21])”; bununla, çok semizliğinden başının saçı dökülmüş olanı kasteder. Şair dedi ki:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمارَ فروةُ رأسِهِ *** عن العظم صِلٌّ فاتكُ اللَّسْعِ ماردُ([23])

(**صلغ**) **الصاد واللام والغين** asıl değildir; çünkü o, بدل (harf değiştirme) babındandır. Koyundan, beşinci yılda dişi tamam olan için **صالغ** denir. Ve **صَلَغ صُلُوغاً**.

(**صلف**) **الصاد واللام والفاء** şiddete ve katılığa delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الصَّلَف**; o, yemeğin **نَزَل**’inin azlığıdır([24]). Ve mesellerde derler ki: “**صَلَفٌ تحت الرّاعِدة**”; bu, çok konuşup kendini öven, yanında hayır bulunmayan kimse için söylenir.

Ve babdan: onların sözü: “Kadın, kocasının yanında **صَلِفَت**”; yani onun yanında itibar bulmadı. O, açıkça **الصَّلَف** sahibidir. Dedi ki:
* وآبَ إِليها الحزْنُ والصَّلَفُ([25]) *

**الشيبانيّ** dedi ki: kadına “**أَصلَفَ اللهُ رُفْغَها**”([26]) denir; bu, onu kocasına sevimsiz kılmasıdır.

Bu babda asıl: sert toprağa **صَلْفاء**, sert yere **أصلف** demeleridir. Ve **الصَّلِيفُ**([27]): boynun eni; o serttir. Ve **الصَّلِيفان**: **الغَبيط** üzerine enlemesine konan iki çubuktur; yükler onlarla bağlanır. Dedi ki:
* أقبُّ كأنَّ هادِيَهُ الصَّليفُ([28]) *

Ama **الرَّجل الصَّلِف** bundan olup; o, katılık ve hayrın azlığındandır. **الخليل** derdi ki: **الصَّلف** zarafet ölçüsünü aşmaktır; ve bunun üstünde iddiada bulunmaktır.

(**صلق**) **الصاد واللام والقاف** tek bir asıldır; kuvvetle bir çığlığa, bir darbeye ve buna benzer şeye delâlet eder. **الصَّلْق**: şiddetli sestir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi ki: “ليس مِنَّا مَنْ صَلَقَ أو حَلَقَ”; bununla, inen musibet anında şiddetli bağırmayı kasteder. Ve **الصَّلاَّق** ve **المِصلاق**: sesi şiddetli olandır. Ve **الصَّلْقة**: darbe ve yadırganan vuruştur. **لبيد** dedi ki:
فصَلَقْنا  في مُرادٍ  صَلْقةً *** وصُداءٍ ألحَقَتْهم بالثَّلَلْ([29])

**الكسائي** dedi: **الصَّلْقة** bağırıştır; ve “**أصلَقُوا**” **إصلاقاً**. Ve bu beyitle delil getirdi. Ve **أبو زيد** dedi: “Onu sopayla **صَلَقَه**”: onu vurdu. Ve **الصَّلْق**: baskında atların çarpışmasıdır. Ve “**صَلَقَ بنو فلانٍ بني فلان**” denir; yani onlara saldırıp onları çokça öldürdüler. Ve hamile kadın “**تصلَّقت**” denir; yani doğum sancısı onu tuttu da kendini iki yanı üzerine([30]) bir böyle bir böyle attı. Ve aygır, dişiyle **يُصْلِق** **إِصلاقاً**; bu, onun gıcırdatmasıdır. Ve **الصَّلَقات**: **تَصْلِق** eden develerin köpek dişleridir. Dedi ki:
لم تَبْكِ حولك نِيبُها وتقاذفَتْ *** صَلَقاتُها كَمَنابتِ الأشجارِ([31])

Ama yuvarlak düzlük için **الصَّلَق** denirse, bu bundan değildir; çünkü o, بدل babındandır; onda **السَّلَق** denir; zikri geçti. Ve **أبي دؤاد**’ın beyti **السين** ve **الصاد** ile okunur:
تَرى فاه إذا أقبـ *** ـل مثل الصَّلَقِ الجَدْبِ([32])

Bu babın tümünün بدل üzerine taşınmış olmasını inkâr etmem. Ama **الصَّلائق** denir; o, ince ekmektir; tekili **صليقة**. Bazen **الراء** ile **الصريقة** denir; ve **السين** ile **السَّلائق** denir. Belki de sonradan türetilmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ل ت
جبين صلت‏.‏
ورجل صلت الجبين‏:‏ أملس براق‏.‏
وضربه بالسيف صلتاً ومصلتاً‏:‏ مجرداً وأصلت السيف‏:‏ جرده‏.‏
وسيف إصليت‏:‏ ماض في الضريبة‏.‏
ورجل منصلت في الأمور‏:‏ ومن المجاز‏:‏ نهر منصلت‏:‏ شديد الحرية‏.‏

##### Türkçe

ص ل ت
**جبين صلت**.
Ve **رجل صلت الجبين**: pürüzsüz, parlak.
Ve onu kılıçla **صلتاً** ve **مصلتاً** vurdu: soyulmuş (çıplak) olarak; ve **أصلت السيف**: onu soydu (kınından çekip çıkardı).
Ve **سيف إصليت**: darbede keskin (geçici).
Ve işlerde **رجل منصلت**: ve mecazdan: **نهر منصلت**: akışı şiddetli.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّلْتُ: البارِزُ المُسْتَوي. وسيفٌ صَلْتٌ، ومُنْصَلِتٌ، وإِصْلِيتٌ: مُنْجَرِدٌ، ماضٍ في الضَّريبة؛ وبعضٌ يقول: لا يقال الصَّلْتُ إِلا لما كان فيه طُولٌ.
ويقال: أَصْلَتُّ السيفَ أَي جَرَّدْتُه؛ وربما اشْتَقُّوا نَعْتَ أَفْعَلَ من إِفْعيلٍ، مثل إِبْلِيسَ، لأَن الله، عز وجل، أَبْلَسَه. وسيف إِصْلِيتٌ أَي صَقِيلٌ، ويجوز أَن يكون في مَعْنى مُصْلَتٍ. وفي حديث غَوْرَثٍ: فاخْتَرَط السيفَ وهو في يده صَلْتاً أَي مُجَرَّداً. ابن سيده: أَصْلَتَ السيفَ جَرَّده من غِمْده، فهو مُصْلَتٌ. وضَرَبه بالسيف صَلْتاً وصُلْتاً أَي ضَرَبه به وهو مُصْلَتٌ.
والصَّلْتُ والصُّلْتُ: السِكِّينُ المُصْلَتة؛ وقيل: هي الكبيرة، والجمع أَصْلاتٌ. أَبو عمرو: سكِّينٌ صَلْتٌ، وسيف صَلْتٌ، ومِخْيَطٌ صَلْتٌ إِذا لم يكن له غِلافٌ؛ وقيل: انْجَرَدَ من غِمْدِه. ورُوي عن العُكْليّ أَو غيره: وجاؤُوا بصَلْتٍ مثل كَتِفِ الناقة أَي بشَفْرة عظيمة. وانْصَلَتَ في الأَمر: انْجَرَدَ. أَبو عبيد: انْصَلَتَ يَعْدُو، وانْكَدَرَ يَعْدُو، وانْجَرَدَ إِذا أَسْرَعَ بعضَ الإِسْراع. والصَّلْتُ: الأَمْلَسُ؛ ورجل صَلْتُ الوجه والخَدِّ؛ تقول منه: صَلُتَ، بالضم، صُلُوتةً. ورجل صَلْتُ الجَبين: واضحُه. وفي صفة النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان صَلْتَ الجبين. قال خالدُ بن جَنْبَةَ: الصَّلْتُ الجبينِ الواسعُ الجَبينِ، الأَبيضُ الجَبينِ، الواضحُ؛ وقيل: الصَّلْتُ الأَمْلَس، وقيل: البارزُ. يقال: أَصْبَحَ صَلْتَ الجَبين، يَبْرُقُ؛ قال: فلا يكون الأَسْوَدُ صَلْتاً. ابن الأَعرابي: صَلْتُ الجَبين صُلْبٌ، صحيحة؛ قال رؤْبة:
وخُشْنَتي بعدَ الشَّبابِ الصَّلْتِ
وكلُّ ما انْجَرَدَ وبَرَزَ، فهو صَلْتٌ. وقال أَبو عبيد: الصَلْتُ الجبينِ المُسْتَوي. وقال ابن شميل: الصَّلْتُ الواسعُ المُسْتَوي الجميل. وفي حديث آخر: كان سَهْلَ الخَدَّيْنِ، صَلْتَهما. ورجل صَلْتٌ، وأَصْلَتِيٌّ، ومُنْصَلِتٌ: صُلْبٌ، ماضٍ في الحوائج، خفيفُ اللباس. الجوهري: رجل مِصْلَتٌ، بكسر الميم، إِذا كان ماضياً في الأُمور، وكذلك أَصْلَتيٌّ، ومُنْصَلِتٌ، وصَلْتٌ، ومِصْلات؛ قال عامر بن الطُّفَيْل: وإِنَّا المَصالِيتُ، يَوْمَ الوَغَى،
إِذا ما المَغاويرُ لم تَقْدَمِ
والمُنْصَلِتُ: المُسْرِعُ من كل شيءٍ. ونَهْر مُنْصَلِتٌ: شديد الجِرْية؛ قال ذو الرمة:
يَسْتَلُّها جَدْولٌ، كالسَّيفِ، مُنْصَلِتٌ
بينَ الأَشاءِ، تَسامى حَوْلَه العُشُبُ
والصَّلَتانُ من الرجال والحُمُر: الشديد الصُّلْبُ، والجمع صِلْتانٌ؛ عن كراع. وقال الأَصمعي: الصَّلَتانُ من الحمير المُنْجَرِدُ القَصير الشعر، من قولك: هو مِصْلاتُ العُنُق أَي بارزه، مُنْجَرِدُه. الأَحْمرُ والفَرَّاءُ: الصَّلَتانُ، والفَلَتانُ، والبَزَوانُ، والصَّمَيانُ: كل هذا من التَّقَلُّبِ، والوَثْبِ ونحوه. وقال الجوهري: الصَّلَتانُ، من الحُمر: الشديدُ النَّشِيطُ، ومن الخيل: الحَديدُ الفؤاد.
وجاءَ بمَرق يَصْلِتُ، ولَبَنٍ يَصْلِتُ إِذا كان قليل الدَّسَم، كثيرَ الماءِ؛ قال: ويجوز يَصْلِد، بهذا المعنى. وصَلَتُّ ما في القَدَح إِذا صَبَبْتَه. وصَلَتُّ الفَرس إِذا رَكَضْتَه.
وانْصَلَتَ في سَيره أَي مَضَى وسَبق. وفي الحديث: مَرَّتْ سَحابةٌ، فقال: تَنْصَلِتُ أَي تَقْصد للمطر. يقال: انْصَلَتَ يَنْصَلِتُ إِذا تَجَرّدَ وإِذا أَسْرَع في السير. ويُروى: تَنَصَّلَتْ، بمعنى أَقْبَلَتْ.والصَّلْتُ: اسم رجل، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الصَّلْتُ**: dışarı çıkık, düz (olan). Ve **سيفٌ صَلْتٌ**, ve **مُنْصَلِتٌ**,
ve **إِصْلِيتٌ**: soyunmuş (kınından sıyrılmış), keskin; bazıları der ki: **الصَّلْتُ**
ancak kendisinde uzunluk olan şey için söylenir.

Ve denilir: **أَصْلَتُّ السيفَ** yani onu soyup çıkardım; ve belki
**أَفْعَلَ** sıfatını **إِفْعيلٍ**’den türettiler, **إِبْلِيسَ** gibi; çünkü Allah, عز وجل, onu **أَبْلَسَه** (ümitsiz kıldı).

Ve **سيف إِصْلِيتٌ** yani cilalı; ve **مُصْلَتٍ** mânasında olması caizdir. Ve
**حديث غَوْرَثٍ**’te: kılıcı çekti, o onun elinde **صَلْتاً** idi, yani soyulmuş (çıplak) olarak.

İbn Sîde: **أَصْلَتَ السيفَ** onu kınından soyup çıkardı; o hâlde o **مُصْلَتٌ**’tir. Ve ona
kılıçla **صَلْتاً** ve **صُلْتاً** vurdu; yani ona, o **مُصْلَتٌ** iken onunla vurdu.

Ve **الصَّلْتُ** ve **الصُّلْتُ**: soyulmuş bıçak; denildi ki: o büyüğüdür;
çoğulu **أَصْلاتٌ**’tır. Ebû Amr: **سكِّينٌ صَلْتٌ**, ve **سيف صَلْتٌ**, ve **مِخْيَطٌ صَلْتٌ**
eğer onun kılıfı yoksa; ve denildi ki: kınından sıyrıldı. Ve Ukley’den
yahut başkasından rivayet edildi: “Devenin kürek kemiği gibi bir **صَلْتٍ** getirdiler” yani büyük bir ağız (bıçak) ile.

Ve **انْصَلَتَ في الأَمر**: sıyrıldı (kendini soyup çıkardı). Ebû Ubeyd: **انْصَلَتَ** koşar,
ve **انْكَدَرَ** koşar, ve **انْجَرَدَ** eğer bir miktar hızlanırsa.

Ve **الصَّلْتُ**: pürüzsüz (olan); ve yüzü ve yanağı **صَلْتُ** olan adam; bundan
dersin ki: **صَلُتَ**, ötre ile, **صُلُوتةً**. Ve alnı **صَلْتُ** olan adam: onun açığı (belirgini). Ve Peygamber’in, صلى الله
عليه وسلم, vasfında: onun **صَلْتَ الجبين** olduğu. Hâlid b. Cenbe dedi: **الصَّلْتُ**
alın: geniş alınlı, beyaz alınlı, açık (belirgin) olandır; ve denildi ki: **الصَّلْتُ**
pürüzsüzdür; ve denildi ki: dışarı çıkıktır. Denilir: **أَصْبَحَ صَلْتَ الجَبين**,
parıldar; dedi ki: siyah olan **صَلْتاً** olmaz. İbnü’l-A‘râbî: **صَلْتُ الجَبين** serttir,
sağlamdır; Ru’be dedi:
وخُشْنَتي بعدَ الشَّبابِ الصَّلْتِ

Ve her ne soyunup (çıplaklaşıp) dışarı çıkarsa, o **صَلْتٌ**’tur. Ebû Ubeyd dedi: **الصَلْتُ**
alın: düz olandır. İbn Şümeyl dedi: **الصَّلْتُ** geniş, düz, güzel olandır.
Ve başka bir hadiste: onun iki yanağı yumuşaktı, **صَلْتَهما** (ikisi de pürüzsüzdü). Ve **رجل صَلْتٌ**,
ve **أَصْلَتِيٌّ**, ve **مُنْصَلِتٌ**: sert, ihtiyaçlarda keskin (iş bitirici), elbisesi hafif (olan).
Cevherî: **رجل مِصْلَتٌ**, mîm’in kesresiyle, eğer işlerde keskin (atak) ise; ve bunun gibi
**أَصْلَتيٌّ**, ve **مُنْصَلِتٌ**, ve **صَلْتٌ**, ve **مِصْلات**; Âmir b. Tufeyl dedi:
وإِنَّا المَصالِيتُ، يَوْمَ الوَغَى،
إِذا ما المَغاويرُ لم تَقْدَمِ

Ve **المُنْصَلِتُ**: her şeyden hızlı olan. Ve **نَهْر مُنْصَلِتٌ**: akışı şiddetli (olan); Zü’r-Rumme dedi:
يَسْتَلُّها جَدْولٌ، كالسَّيفِ، مُنْصَلِتٌ
بينَ الأَشاءِ، تَسامى حَوْلَه العُشُبُ

Ve erkeklerden ve eşeklerden **الصَّلَتانُ**: şiddetli sert (olan); çoğulu **صِلْتانٌ**’dır;
Kırâ‘dan. Asma‘î dedi: eşeklerden **الصَّلَتانُ**: soyunmuş, kısa kıllı (olan); senin
“o **مِصْلاتُ العُنُق**” sözünden, yani onun dışarı çıkığı, soyunmuşu. Ahmer
ve Ferrâ: **الصَّلَتانُ**, ve **الفَلَتانُ**, ve **البَزَوانُ**, ve **الصَّمَيانُ**: bütün bunlar
dönüp durma, sıçrama ve benzeri (şeyler)dendir. Cevherî dedi: eşeklerden **الصَّلَتانُ**:
şiddetli çevik; atlardan: yürekçe keskin (olan).

Ve az yağlı, suyu çok olursa **مَرق** (et suyu) getirdi, **يَصْلِتُ**; ve süt de **يَصْلِتُ**; dedi ki:
bu mânada **يَصْلِد** de caizdir. Ve kadehte olanı **صَلَتُّ** (boşalttım) eğer onu dökersen. Ve atı **صَلَتُّ**
eğer onu koşturursan.

Ve **انْصَلَتَ في سَيره** yani geçti ve öne geçti. Ve hadiste: bir bulut geçti,
dedi: **تَنْصَلِتُ** yani yağmur için yönelir. Denilir: **انْصَلَتَ يَنْصَلِتُ** eğer
soyulup (sıyrılıp) çıkarsa ve eğer yürüyüşte hızlanırsa. Ve rivayet edilir: **تَنَصَّلَتْ**, mânası
**أَقْبَلَتْ** (yöneldi, geldi) olarak. Ve **الصَّلْتُ**: bir adamın adıdır; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصلت: الجبين الواضح هكذا وقع في الأساس والصحاح، وهو من إضافة الموصوف إلى الصفة، يقال: رجل صلت الوجه والخد. وقد صلت، ككرم، صلوتة بالضم. ورجل صلت الجبين: واضحه. وفي صفة النبي، صلى الله عليه وسلم:  أنه كان صلت الجبين  ، قال خالد بن جنبة: الصلت الجبين: الواسع الجبين، الأبيض الجبين، الواضح. وقيل: الصلت: الأملس، قيل: البارز، يقال: أصبح صلت الجبين،يبرق؛ قال: فلا يكون الأسود صلتا. وعن ابن الأعرابي: صلت الجبين، يبرق؛ قال: فلا يكون الأسود صلتا. وعن ابن الأعرابي: صلت الجبين: صلبه. وكل ما انجرد وبرز، فهو صلت. وقال أبو عبيد: الصلت الجبين: المستوي. وقال ابن شميل: الصلت: الواسع المستوي الجميل. وفي حديث آخر:  كان سهل الخدين، صلتهما  . الصلت: السيف الصقيل المنجرد الماضي في الضريبة. وبعض يقول: لا يقال الصلت لما كان فيه طول. كالمنصلت، والإصليت بالكسر. ويقال: أصلت السيف: إذا جردته وربما اشتقوا نعت أفعل من إفعيل، مثل إبليس، لأن الله، عز وجل، أبلسه. وسيف إصليت: صقيل. ويجوز أن يكون في معنى مصلت وفي حديث غورث:  فاخترط السيف، وهو في يده، صلتا  أي: مجردا. وعن ابن سيده: أصلت السيف: جرده من غمده، فهو مصلت وضربه بالسيف صلتا، وصلتا، أي ضربه به، وهو مصلت. الصلت: السكين المصلتة، وقيل: هي الكبيرة، والجمع أصلات. وعن أبي عمرو: سكين صلت وسيف صلت، ومخيط صلت: إذا لم يكن له غلاف. وقيل: انجرد من غمده. وروى عن العكلي: جاؤوا بصلت مثل كتف الناقة. أي: بشفرة عظيمة. ويضم، وبه صدر في كتاب الأسماء والأفعال. الصلت: الرجل الماضي في الحوائج، الخفيف اللباس، كالأصلتي والمصلات والمصلت بالكسر فيهما، والمنصلت المسرع من كل شيء. وفي الصحاح: رجل مصلة، بكسر الميم: إذا كان ماضيا في الأمور، وكذلك أصلتي ومنصلت وصلت ومصلات. وفي الأساس: رجل أصلتي: سريع متشمر، وهو من مصاليت الرجال، قال عامر بن الطفيل:
  وأنا المصاليت يوم الوغى                      إذا ما المغاوير لم تقـدم

  الصلت: رجل. وأبو الصلت: والد أمية الشاعر الذي كاد أن يسلم. الصلت: ركض الخيل، وسيأتي. الصلت، بالكسر: مقلوب لصت، وهو اللص، وسيأتي. والصلتان، محركة من الرجال والحمر: الشديد الصلب، والجمع صلتان، عن كراع. وقال الأصمعي: الصلتان من الحمير: المنجرد القصير الشعر، من قولك: هو مصلات العنق، أي بارزه، منجرده. وعن الأحمر والفراء: الصلتان، والفلتان، والبزوان، والصميان، كل هذا من التفلت، والوثب، ونحوه. وقال الجوهري: الصلتان من الحمر: الشديد النشيط، والحديد الفؤاد من الحيل. الصلتان: اسم شعراء ثلاثة: عبدي إلى عبد القيس واسمه قثم، وضبي، إلى ضبة بن أد، وفهمي إلى فهم بن مالك. صلت الفرس: إذا ركضته. وانصلت في سيره: أي مضى وسبق. وفي الحديث:  مرت سحابة، فقال: تنصلت  أي تقصد للمطر، يقال: انصلت ينصلت: إذا تجرد، وإذا أسرع في السير. وعن أبي عبيد: انصلت يعدو، وانكدر يعدو، وانجرد يعدو: إذا أسرع بعض الإسراع. ومما يستدرك عليه في هذه المادة: في الصحاح: قولهم: جاء بمرق يصلت، ولبن يصلت: إذا كان قليل الدسم، كثير الماء. قالوا: ويجوز يصلد بهذا المعنى. وصلت ما في القدح: إذا صببته. ومن المجاز: نهر منصلت: شديد الجرية، قال ذو الرمة:
  يستلها جدول كالسيف منصـلـت                      بين الأشياء تسامى حوله العشب

##### Türkçe

**الصلت**: açık **الجبين**; işte böyle asılda ve **الصحاح**’ta vâki olmuştur; ve o, mevsûfun sıfata izâfesindendir. Denir: adam **صلت الوجه والخد**. Ve **صلت** etti, **كرم** gibi; **صلوتة** (damme ile). Ve adam **صلت الجبين**: onun açığı. Ve Nebî’nin sıfatında, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “O, **صلت الجبين** idi.” Hâlid b. Cunbe dedi: **الصلت الجبين**: geniş alınlı, beyaz alınlı, açık. Ve denildi: **الصلت**: pürüzsüz; denildi: çıkıntılı; denir: sabahladı **صلت الجبين**; parıldar; dedi: öyleyse siyah **صلتا** olmaz. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **صلت الجبين**; parıldar; dedi: öyleyse siyah **صلتا** olmaz. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **صلت الجبين**: onun serti. Ve her ne soyunup çıkıntı gösterirse, o **صلت**tir. Ebû Ubeyd dedi: **الصلت الجبين**: düz olan. İbn Şümeyl dedi: **الصلت**: geniş, düz, güzel. Ve başka bir hadiste: “O, iki yanağı yumuşak idi; **صلتهما**.” **الصلت**: darbede cilalı, soyunmuş, keskin kılıç. Bazısı der ki: içinde uzunluk olan şeye **الصلت** denmez. **كالمنصلت** ve **الإصليت** (kesra ile). Ve denir: **أصلت السيف**: onu soyduğun zaman; ve belki **إفعيل**’den **أفعل** sıfatı türettiler; **إبليس** gibi; çünkü Allah, azze ve celle, onu **أبلسه** etti. Ve kılıç **إصليت**: cilalı. Ve **مصلت** mânâsında olması câizdir. Ve Ğavres hadîsinde: “Kılıcı çekip çıkardı, o onun elinde **صلتا** idi”; yani: soyunmuş. İbn Sîde’den: **أصلت السيف**: onu kınından soydu; o hâlde o **مصلت**tir. Ve onu kılıçla **صلتا** ve **صلتا** vurdu; yani onunla vurdu; ve o **مصلت**tir. **الصلت**: **السكين المصلتة**; ve denildi: o büyük olandır; cem‘i **أصلات**. Ebû Amr’dan: **سكين صلت** ve **سيف صلت** ve **مخيط صلت**: onun için bir kılıf olmadığı zaman. Ve denildi: kınından soyundu. el-‘Aklî’den rivayet olundu: “Deve omuzu gibi bir **صلت** ile geldiler”; yani: büyük bir ağız/namlu (bıçak ağzı). Ve damme ile okunur; ve **كتاب الأسماء والأفعال**’da bununla başlanmıştır. **الصلت**: işlerde ileri giden adam; elbisesi hafif; **كالأصلتي والمصلات والمصلت** (ikisinde de kesra ile); ve **المنصلت** her şeyden süratli olandır. **الصحاح**’ta: adam **مصلة** (mîm’in kesrası ile): işlerde ileri giden olduğu zaman; ve yine bunun gibi **أصلتي** ve **منصلت** ve **صلت** ve **مصلات**. **الأساس**’ta: adam **أصلتي**: hızlı, eteğini toplayan; ve o, erkeklerin **مصاليت**’indendir. Âmir b. et-Tufeyl dedi:
  وأنا **المصاليت** يوم الوغى                      إذا ما **المغاوير** لم تقـدم

**الصلت**: bir adam. Ve **أبو الصلت**: neredeyse Müslüman olacak olan şair Ümeyye’nin babası. **الصلت**: atların koşturulması; ve gelecektir. **الصلت** (kesra ile): **لصت**’un kalbidir; o da hırsızdır; ve gelecektir. Ve **الصلتان** (harekeli), erkeklerden ve eşeklerden: şiddetli sert; cem‘i **صلتان**; Kurâ‘dan. el-Asma‘î dedi: eşeklerden **الصلتان**: soyunmuş, kısa tüylü; senin sözünden: o, **مصلات العنق**tur; yani: boynu çıkıntılı, soyunmuş. el-Ahmer ve el-Ferrâ’dan: **الصلتان** ve **الفلتان** ve **البزوان** ve **الصميان**; bütün bunlar **التفلت**’ten, sıçramaktan ve benzerinden. el-Cevherî dedi: eşeklerden **الصلتان**: şiddetli, canlı; ve hileden keskin yürekli. **الصلتان**: üç şairin adıdır: Abdî (Abdülkays’a nisbetle) ve adı **قثم**; ve Dubî (Dabbe b. Edd’e nisbetle); ve Fehmî (Fehm b. Mâlik’e nisbetle). **صلت الفرس**: onu koşturduğun zaman. Ve **انصلت** yürüyüşünde: yani geçti ve öne geçti. Ve hadiste: “Bir bulut geçti; dedi ki: **تنصلت**”; yani yağmura yönelir; denir: **انصلت ينصلت**: soyunduğu zaman ve yürüyüşte süratlendiği zaman. Ebû Ubeyd’den: **انصلت** koşar, **انكدر** koşar, **انجرد** koşar: bir miktar süratlendiği zaman. Ve bu maddede ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **الصحاح**’ta: onların sözü: “Az yağlı, suyu çok olduğu zaman **جاء بمرق يصلت** ve **لبن يصلت** ile geldi.” Dediler: bu mânâ ile **يصلد** de câizdir. **وصلت ما في القدح**: onu döktüğün zaman. Ve mecazdan: **نهر منصلت**: akışı şiddetli; Zû’r-Rumme dedi:
  يستلها جدول كالسيف **منصلت**                      بين الأشياء تسامى حوله العشب

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَلُتَ
1 صَلُتَ ذ , aor. صَلُتَ , inf. n. صُلُوتَةٌ, said of the جَبِين [or side of the forehead], It was such as is termed صَلْت [i. e. conspicuous, or clear, or fair; &c.]: (S, K:) or he (a man) was such as is termed صَلْت in respect of the جَبِين, (S, * K, * TA,) or of the face, or of the cheek (TA. [Accord. to the S and K, the verb is app. said of the جَبِين: accord. to the TA, of a man.]) -A2- صَلَتَهُ, (S,) aor. صَلُتَ , (TK,) inf. n. صَلْتٌ, (K,) He urged him to run, by striking him with his foot, or leg; or struck him with his feet or legs, to urge him; namely, a horse; syn. رَكَضَهُ. (S, K. *) ― -b2- And He poured it forth; namely, what was in the cup, or bowl. (S.) -A3- جَآءَ بِلَبَنٍ يَصْلِتُ, and بِمَرَقٍ يَصْلِتُ, He brought milk, and broth, having much water, (T, S, M,) with little oily, or greasy matter. (T, S.)

مُصَالَتَةٌ
3 مُصَالَتَةٌ ذ signifies The taking to oneself a verse of another poet without altering anything in it. (Har p. 267. [But this I believe to be postclassical.])

اصلت سَيْفَهُ
4 اصلت سَيْفَهُ ذ He drew his sword from the scabbard. (S, M, A.)

انصلت
7 انصلت ذ He advanced with a penetrative energy, and outstripped; syn. مَضَى, and سَبَقَ; (K;) or so انصلت فِى سَيْرِهِ [i. e., in his pace]: (S:) he outstripped; syn. تَجَرَّدَ: and he was quick, or he hastened, in his pace, or going. (TA.) One says of the eagle (العُقَاب), انْصَلَتَتْ مُنْقَضَّةً [It was swift in making a stoop]. (A. [This meaning is there indicated by the context.]) ― -b2- انصلت يَعْدُو He hastened in some measure, running: and so اِنْكَدَرَ يَعْدُو. (A'Obeyd, TA.) ― -b3- انصلتت السَّحَابَةُ (assumed tropical:) The cloud was going to rain. (TA, from a trad.)

صَلْتٌ
صَلْتٌ ذ , applied to the جَبِين [or side of the forehead], Conspicuous, or clear, or fair; syn. وَاضِحٌ: (S, A, K:) open, or uncovered, and even: (M, K:) or smooth: (TA:) anything bare; and open, or uncovered: (IAar, TA.) wide, even, and beautiful, or comely. (ISh, TA.) One says رَجُلٌ صَلْتُ الجَبِينِ A man conspicuous, or clear, or fair, in respect of the جبين: (M, TA:) or smooth and shining: (A:) or wide, white, conspicuous, or clear, or fair: (Khلlid Ibn-Jembeh, TA:) or even: (A'Obeyd, TA:) or hard. (IAar, TA.) And رَجُلٌ صَلْتُ الوَجْهِ وَالخَدِّ A man conspicuous, or clear, or fair, in respect of the face and of the cheek. (TA.) And فُلَانٌ يُكَوِّنُ الأَسْوَدَ صَلْتًا [Such a one makes the black to be white, or fair]. (TA.) ― -b2- Also, and ↓ مُنْصَلِتٌ, (M, K,) and ↓ اـِصْلِيتٌ, applied to a sword, (S, M, A, K,) Sharp: (S:) or polished, and sharp, or penetrating: (K:) or unsheathed, and sharp, or penetrating: (M:) or such as penetrates into that which is smitten with it: (A:) but some say that a sword is not termed صَلْتٌ unless long: (TA:) or ↓ اـِصْلِيتٌ may have the same meaning as ↓ مُصْلَتٌ, i. e. unsheathed: (S:) accord. to AA, صَلْتٌ applied to a sword and to a knife and to a needle means having no sheath. (TA.) And one says, ضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ صَلْتًا (S, M, A) and ↓ صُلْتًا (S, M) He smote him with sword unsheathed. (S, M, A.) ― -b3- صَلْتٌ applied to a man, as also ↓ أَصْلَتِىٌّ and ↓ مُنْصَلِتٌ (S, M, K) and ↓ مِصْلَتٌ and ↓ مِصْلَاتٌ, (S, K,) pl. [of the last] مَصَالِيتُ, (S,) Hard, firm, strong, or hardy, (M,) sharp, or penetrating, (S, M, K,) in affairs, (S,) or in needful affairs, (M, K,) light in clothing: (M:) and [in like manner] ↓ صَلَتَانٌ signifies sharp, or penetrating, and quick (مُنْصَلِتٌ), in his affair. (Ham p. 536.) ― -b4- See also صَلَتَانٌ below. ― -b5- And see صُلْتٌ. ― -b6- أَبُو الصَّلْتِ is a surname of The حِدَأَة [or kite]. (TA in art. حدأ.)

صُلْتٌ
صُلْتٌ ذ (S, M, K) and ↓ صَلْتٌ (M, K) A large knife: (S, M, K:) or an unsheathed knife: (M:) pl. أَصْلَاتٌ. (S, M.) ― -b2- For the former, see also صَلْتٌ.

صِلْتٌ
صِلْتٌ ذ A thief, or robber: (K:) formed by transposition from لِصْتٌ. (TA.)

صَلَتَانٌ
صَلَتَانٌ ذ , applied to a man, and to an ass, Strong, and hard, firm, or hardy: pl. صِلْتَانٌ: (M:) or, applied to a man, as expl. above voce صَلْتٌ, q. v.: (Ham p. 536:) and, applied to an ass, strong: (S: [in some copies of which, for مِنَ الحِمَارِ, meaning مِنَ الحُمُرِ, we find من الجِمَارِ, whence an error in the Lexicon of Golius:]) and, applied to a horse, brisk, lively, or sprightly, and sharp of spirit; (S, K;) and so applied to a man; like فَلَتَانٌ: (T and TA in art. فلت:) and , accord. to As, applied to an ass, smooth, having short hair: (TA:) or sometimes it means having no hair upon him; and so ↓ صَلْتٌ. (Ham p. 536.) -A2- [And accord. to ISd, it seems to be an inf. n., of which the verb is not mentioned; for he says that] it signifies also The act of leaping, springing, or bounding. (M.)

أَصْلَتِىُّ
أَصْلَتِىُّ ذ : see صَلْتٌ.

اـِصْلِيتٌ
اـِصْلِيتٌ ذ : see صَلْتٌ, in two places.

مُصْلَتٌ
مُصْلَتٌ ذ : see صَلْتٌ.

مِصْلَتٌ
مِصْلَتٌ ذ : see صَلْتٌ.

مِصْلَاتٌ
مِصْلَاتٌ ذ : see صَلْتٌ. ― -b2- مِصْلَاتُ العُنُقِ [app. applied to an ass] Having the neck stretching out, and smooth, or with short, or little, hair upon it. (As, TA.)

مُنْصَلِتٌ
مُنْصَلِتٌ ذ : see صَلْتٌ, in two places. ― -b2- Also, applied to anything, Quick, or swift. (M, TA.) ― -b3- Applied to a river, or rivulet, (tropical:) Vehement in its manner of running. (A, TA.)

##### Türkçe

**صَلُتَ**
1 **صَلُتَ** ذ , muzâri‘i **صَلُتَ** , mastarı **صُلُوتَةٌ**, **جَبِين** [yahut alnın yanı] hakkında söylenir: **صَلْت** diye adlandırılan türden oldu [yani belirgin, yahut açık, yahut güzel; vb.]: (S, K:) yahut o (bir adam), **جَبِين** bakımından (S, * K, * TA,) yahut yüz bakımından, yahut yanak bakımından (TA) **صَلْت** diye adlandırılan türden oldu. (TA. [S ve K’ye göre fiil görünüşe göre **جَبِين** hakkında söylenir: TA’ya göre, bir adam hakkında.]) -A2- **صَلَتَهُ**, (S,) muzâri‘i **صَلُتَ** , (TK,) mastarı **صَلْتٌ**, (K,) Onu, ayağıyla yahut bacağıyla vurarak koşmaya sevk etti; yahut onu, sevk etmek için ayaklarıyla yahut bacaklarıyla vurdu; yani bir atı; eş anlamlısı **رَكَضَهُ**. (S, K. *) ― -b2- Ve onu döktü; yani kadehte yahut kâsede olanı. (S.) -A3- **جَآءَ بِلَبَنٍ يَصْلِتُ**, ve **بِمَرَقٍ يَصْلِتُ**, Çok sulu, (T, S, M,) az yağlı yahut yağlı madde(ye sahip) süt ve et suyu getirdi. (T, S.)

**مُصَالَتَةٌ**
3 **مُصَالَتَةٌ** ذ, Bir başka şairin bir beytini, onda hiçbir şeyi değiştirmeksizin, kendine almak demektir. (Har p. 267. [Fakat bunun klasik sonrası olduğuna inanıyorum.])

**اصلت سَيْفَهُ**
4 **اصلت سَيْفَهُ** ذ Kılıcını kınından çekti. (S, M, A.)

**انصلت**
7 **انصلت** ذ Nüfuz edici bir güçle ilerledi ve geçti; eş anlamlısı **مَضَى**, ve **سَبَقَ**; (K;) yahut böyledir **انصلت فِى سَيْرِهِ** [yani yürüyüşünde]: (S:) geçti; eş anlamlısı **تَجَرَّدَ**: ve yürüyüşünde yahut gidişinde çabuk oldu, yahut acele etti. (TA.) Kartal (**العُقَاب**) hakkında şöyle denir: **انْصَلَتَتْ مُنْقَضَّةً** [Dalış yapmada süratli oldu]. (A. [Bu mânâ orada bağlam tarafından gösterilmiştir.]) ― -b2- **انصلت يَعْدُو** Bir miktar acele etti, koşarak: ve böyledir **اِنْكَدَرَ يَعْدُو**. (A'Obeyd, TA.) ― -b3- **انصلتت السَّحَابَةُ** (varsayılan mecaz:) Bulut yağmur yağacak oldu. (TA, bir rivayetten.)

**صَلْتٌ**
**صَلْتٌ** ذ , **جَبِين** [yahut alnın yanı] için kullanılır: Belirgin, yahut açık, yahut güzel; eş anlamlısı **وَاضِحٌ**: (S, A, K:) açık, yahut örtüsüz, ve düz: (M, K:) yahut pürüzsüz: (TA:) çıplak olan herhangi bir şey; ve açık, yahut örtüsüz: (IAar, TA.) geniş, düz, ve güzel, yahut yakışıklı. (ISh, TA.) Şöyle denir: **رَجُلٌ صَلْتُ الجَبِينِ**: **جبين** bakımından belirgin, yahut açık, yahut güzel bir adam: (M, TA:) yahut pürüzsüz ve parlayan: (A:) yahut geniş, beyaz, belirgin, yahut açık, yahut güzel: (Khلlid Ibn-Jembeh, TA:) yahut düz: (A'Obeyd, TA:) yahut sert. (IAar, TA.) Ve **رَجُلٌ صَلْتُ الوَجْهِ وَالخَدِّ**: yüz ve yanak bakımından belirgin, yahut açık, yahut güzel bir adam. (TA.) Ve **فُلَانٌ يُكَوِّنُ الأَسْوَدَ صَلْتًا** [Falanca siyahı beyaz, yahut güzel yapar]. (TA.) ― -b2- Ayrıca, ve ↓ **مُنْصَلِتٌ**, (M, K,) ve ↓ **اـِصْلِيتٌ**, bir kılıca uygulanır, (S, M, A, K,) Keskin: (S:) yahut cilalı, ve keskin, yahut nüfuz edici: (K:) yahut kınından çıkarılmış, ve keskin, yahut nüfuz edici: (M:) yahut kendisiyle vurulana nüfuz eden türden: (A:) fakat bazıları der ki bir kılıç, uzun olmadıkça **صَلْتٌ** diye adlandırılmaz: (TA:) yahut ↓ **اـِصْلِيتٌ**, ↓ **مُصْلَتٌ** ile aynı mânâya sahip olabilir; yani kınından çıkarılmış: (S:) AA’ya göre, **صَلْتٌ** bir kılıca ve bir bıçağa ve bir iğneye uygulanınca, kını olmayan demektir. (TA.) Ve şöyle denir: **ضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ صَلْتًا** (S, M, A) ve ↓ **صُلْتًا** (S, M) Onu, kınından çıkarılmış kılıçla vurdu. (S, M, A.) ― -b3- **صَلْتٌ**, bir adama uygulanır; bunun gibi ↓ **أَصْلَتِىٌّ** ve ↓ **مُنْصَلِتٌ** (S, M, K) ve ↓ **مِصْلَتٌ** ve ↓ **مِصْلَاتٌ**, (S, K,) [sonuncunun] çoğulu **مَصَالِيتُ**, (S,) Sert, sağlam, güçlü, yahut dayanıklı, (M,) keskin, yahut nüfuz edici, (S, M, K,) işlerde, (S,) yahut gerekli işlerde, (M, K,) giyimde hafif: (M:) ve [aynı şekilde] ↓ **صَلَتَانٌ**, onun işinde keskin, yahut nüfuz edici, ve çabuk (**مُنْصَلِتٌ**) demektir. (Ham p. 536.) ― -b4- Aşağıda **صَلَتَانٌ**’a da bak. ― -b5- Ve **صُلْتٌ**’a bak. ― -b6- **أَبُو الصَّلْتِ**, **حِدَأَة**’nın [yahut çaylağın] bir lakabıdır. (TA, md. حدأ’da.)

**صُلْتٌ**
**صُلْتٌ** ذ (S, M, K) ve ↓ **صَلْتٌ** (M, K) Büyük bir bıçak: (S, M, K:) yahut kınından çıkarılmış bir bıçak: (M:) çoğulu **أَصْلَاتٌ**. (S, M.) ― -b2- Birincisi için, **صَلْتٌ**’a da bak.

**صِلْتٌ**
**صِلْتٌ** ذ Bir hırsız, yahut yol kesici: (K:) **لِصْتٌ**’tan yer değiştirme yoluyla yapılmıştır. (TA.)

**صَلَتَانٌ**
**صَلَتَانٌ** ذ , bir adama ve bir eşeğe uygulanır: Güçlü, ve sert, sağlam, yahut dayanıklı: çoğulu **صِلْتَانٌ**: (M:) yahut, bir adama uygulanınca, yukarıda **صَلْتٌ** maddesinde açıklandığı üzere, bkz.: (Ham p. 536:) ve, bir eşeğe uygulanınca, güçlü: (S: [bazı nüshalarda, **مِنَ الحِمَارِ** yerine, **مِنَ الحُمُرِ** mânâsında, **من الجِمَارِ** buluruz; buradan Golius’un Lügati’nde bir hata çıkmıştır:]) ve, bir ata uygulanınca, çevik, canlı, yahut atik, ve ruhça keskin; (S, K;) ve böylece bir adama da uygulanır; **فَلَتَانٌ** gibi: (T ve TA, md. فلت’te:) ve, As’a göre, bir eşeğe uygulanınca, pürüzsüz, kısa kıllı: (TA:) yahut bazen, üzerinde kıl olmamak mânâsına gelir; ve böylece ↓ **صَلْتٌ**. (Ham p. 536.) -A2- [Ve ISd’ye göre, fiili zikredilmeyen bir mastar gibi görünür; çünkü o şöyle der ki] ayrıca, sıçrama, atlama, yahut sekme fiili demektir. (M.)

**أَصْلَتِىُّ**
**أَصْلَتِىُّ** ذ : **صَلْتٌ**’a bak.

**اـِصْلِيتٌ**
**اـِصْلِيتٌ** ذ : iki yerde **صَلْتٌ**’a bak.

**مُصْلَتٌ**
**مُصْلَتٌ** ذ : **صَلْتٌ**’a bak.

**مِصْلَتٌ**
**مِصْلَتٌ** ذ : **صَلْتٌ**’a bak.

**مِصْلَاتٌ**
**مِصْلَاتٌ** ذ : **صَلْتٌ**’a bak. ― -b2- **مِصْلَاتُ العُنُقِ** [görünüşe göre bir eşeğe uygulanır] Boynu uzanmış, ve pürüzsüz, yahut üzerinde kısa, yahut az, kıl bulunan. (As, TA.)

**مُنْصَلِتٌ**
**مُنْصَلِتٌ** ذ : iki yerde **صَلْتٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, herhangi bir şeye uygulanınca: Çabuk, yahut süratli. (M, TA.) ― -b3- Bir nehre, yahut dereye uygulanınca, (mecaz:) akış tarzında şiddetli. (A, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَلَتَ
صَلَتَ U ( n. ac. صَلْت 1 ),
a.  Urged on.

b.  I , Was watery, thin ( milk ).

صَلُتَ
صَلُتَ U ( n. ac. صُلُوْتَة 27t ),
a.  Was broad, high, ample ( forehead ).

أَصْلَتَ
أَصْلَتَ IV ,
a.  Drew, unsheathed ( sword ).

اِنْصَلَتَ
اِنْصَلَتَ VII
a.  [ Fī ], Outstripped in ( walking ).

صَلْت
صَلْت 1 ,
a.  Active.

b.  Conspicuous, prominent.

c.  Fair, smooth.

صِلْت
صِلْت 2 ,
a.  Thief.

صُلْت
صُلْت 3 , ( pl. أَصْلَاْت 38 ),
a.  Cutlass. - مِصْلَت 20 ,  صَلْتَاْنُ 33 ,  مِصْلَاْت 45 ,  see 1 (a) .

##### Türkçe

**صَلَتَ**
**صَلَتَ** U (mast. **صَلْت** 1),
a. Sürükledi, sevk etti.

b. I, Sulu idi, ince idi (süt).

**صَلُتَ**
**صَلُتَ** U (mast. **صُلُوْتَة** 27t),
a. Geniş idi, yüksek idi, bol idi (alın).

**أَصْلَتَ**
**أَصْلَتَ** IV,
a. Çekti, kınından çıkardı (kılıç).

**اِنْصَلَتَ**
**اِنْصَلَتَ** VII
a. [**فِي**], (yürüyüşte) geçti, geride bıraktı.

**صَلْت**
**صَلْت** 1,
a. Etkin.

b. Belirgin, göze çarpan.

c. Açık renkli, pürüzsüz.

**صِلْت**
**صِلْت** 2,
a. Hırsız.

**صُلْت**
**صُلْت** 3, (çoğ. **أَصْلَاْت** 38),
a. Pala. - **مِصْلَت** 20, **صَلْتَاْنُ** 33, **مِصْلَاْت** 45, 1 (a)’ya bak.
