# صلح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%84%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صلح

الصلاح: ضد الفساد  -وقد يوصف به آحاد الأمة، ولا يوصف به الأنبياء والرسل عليهم السلام. قال شيخنا: وخالف في ذلك السبكي وصحح أنهم يوصفون به، وهو الذي صححه جماعة، ونقله الشهاب في مواضع من شرح الشفاء-  كالصلوح  ، بالضم. وأنشد أبو زيد:
  فكيف بأطرافي إذا ما شتمتني                      وما بعد شتم الوالدين صلوح

  وقد  صلح كمنع  ، وهي أفصح، لأنها على القياس، وقد أهملها الجوهري،  وكرم  ، حكاها الفراء عن أصحابه؛ كما في الصحاح. وفي اللسان: قال ابن دريد: وليس صلح بثبت -وأغفل المصنف اللغة المشهورة، وهي صلح كنصر- يصلح ويصلح، صلاحا وصلوحا، وقد ذكرها الجوهري والفيومي وابن القطاع والسرقسطي في الأفعال وغير واحد.  وهو صلح، بالكسر، وصالح وصليح  ، الأخيرة عن ابن الأعرابي. وهو مصلح في أموره وأعماله. وقد أصلحه الله تعالى. والجمع صلحاء وصلوح.  وأصلحه: ضد أفسده  ، وقد أصلح الشيء بعد فساده: أقامه. من المجاز: أصلح  إليه، أحسن  . يقال: أصلح الدابة: إذا أحسن إليها فصلحت. وفي التهذيب: تقول: أصلحت إلى الدابة، إذا أحسنت إليها. وعبارة الأساس: وأصلح إلى دابته: أحسن إليها وتعهدها. يقال: وقع بينهما صلح.  الصلح، بالضم  : تصالح القوم بينهم، وهو  السلم  بكسر السين المهملة وفتحها، يذكر  ويؤنث. الصلح أيضا:  اسم جماعة  متصالحين. يقال: هم لنا صلح، أي مصالحون. هو من أهل نهر فم الصلح،  بالكسر  ، هكذا قيدوه، وعبارة الزمخشري تشير إلى الضم، وهو  نهر بميسان  ، بفتح الميم. ومنه علي بن الحسن بن علي بن معاذ الصلحي، راوي تاريخ واسط. قد  صالحه مصالحة، وصلاحا  ، بالكسر على القياس. قال بشر بن أبي خازم:
  يسومون الصلاح بذات كهف                      وما فيها لهم سلـع وقـار قوله: وما فيها. أي وما في المصالحة، ولذلك أنث الصلاح. وهكذا أورده ابن السيد في الفرق. واصطلحا واصالحا  مشددة الصاد، قلبوا التاء صادا، وادغموها في الصاد،  وتصالحا واصتلحا  بالتاء بدل الطاء: كل ذلك بمعنى واحد. من سجعات الأساس: كيف لا يكون من أهل الصلاح، من هو من أهل  صلاح، كقطام  ، يجوز أن يكون من الصلح، لقوله عز وجل  حرما آمنا  ويجوز أن يكون من الصلاح،  وقد يصرف  : من أسماء  مكة  شرفها الله تعالى. قال حرب بن أمية يخاطب أبا مطر الحضرمي، وقيل: هو للحارث بن أمية:
  أبا مطر هلم إلـى صـلاح                      فتكفيك الندامى من قـريش
  وتأمن وسطهم وتعيش فيهـم                      أبا مطر هديت بخير عـيش
  وتسكن بلدة عزت لـقـاحـا                      وتأمن أن يزورك رب جيش قال ابن بري: الشاهد في هذا الشعر صرف صلاح. قال: والأصل فيها أن تكون مبنية كقطام: وأما الشاهد على صلاح، بالكسر من غير صرف، فقول الآخر:
  منا الذي بصلاح قام مؤذنا                      لم يستكن لتهدد وتنـمـر

  يعني خبيب بن عدي. رأى الإمام  المصلحة  في كذا،  واحدة المصالح  ، أي الصلاح. ونظر في مصالح الناس. وهم من أهل المصال لا المفاسد.  واستصلح: نقيض استفسد  . من المجاز:  هذا يصلح لك، كينصر، أي من بابتك  ؛ هذا نص عبارة الجوهري. والبابة: النوع، وقد تقدم.  وروح بن صلاح: محدث  .  وصالحان: محلة بأصبهان  . منها أبو ذر محمد بن إبراهيم بن علي الواعظ، عن أبي الشيخ الحافظ وغيره، وعنه حفيده أبو بكر محمد ابن علي، توفي سنة 440. ومفتي أصبهان أبو عبد الله أحمد بن محمد ابن أيوب الصالحاني، ولده أبو محمد عبد الله، حدث عن ابن مندة، وعنه ابن مردويه.  والصالحية: ة قرب الرهى  ، من إنشاء الملك الصالح. الصالحية:  محلة ببغداد، و: ة، بها وبظاهر دمشق، و: ة، بمصر  نسبتا إلى الملك الصالح صلاح الدين يوسف بن أيوب والد الملوك سلطان مصر والشام.  وسموا صلاحا  كسحاب  وصلحا  ، بالضم  ومصلحا  ، كمحسن،  وصليحا، كزبير  . ومما يستدرك عليه: قو صلوح: متصالحون، كأنهم وصفوا بالمصدر. ومطرة صالحة، أي كثيرة، من باب الكناية. ومنه قول ابن جني: أبدلت الياء من الواو إبدالا صالحا، أي كثيرا. وصلاحية الشيء، مخففة كطواعية: مصدر صلح، وليس في كلامهم فعالية مشددة؛ كذا نقلوه. وصلحت حال فلان. وهو على حالة صالحة. وأتتني صالحة من فلان. ولا تعد صالحاته وحسناته. وصالح النبي عليه السلام من مشاهير الأنبياء، كانت منازل قومه في الحجر، وهو بين تبوك والحجاز. والاصطلاح على أمر مخصوص؛ قاله الخفاجي. ومن المجاز: هذا أديم يصلح للنعل. والصالحيون: محدثون، نسبة إلى جدهم. وبنو الصليحي: ملوك اليمن. وجعفر بن أحمد بن صليح الصلحي بضم الصاد وفتح اللام: محدث.

### Türkçe

**الصلاح**: bozulmanın zıddı. —Ve onunla ümmetin fertleri vasıflandırılabilir; onunla peygamberler ve resuller عليهم السلام vasıflandırılmaz. Şeyhimiz dedi: Ve bu hususta Sübkî muhalefet etti ve onların onunla vasıflandırıldıklarını sahih gördü; bu, bir cemaatin sahih gördüğü şeydir; Şihâb onu Şifâ’nın şerhinden yerlerde nakletti— **كالصلوح** , damme ile. Ebû Zeyd inşad etti:
  “Peki uçlarım nasıl olur, beni sövdüğün vakit                      Ve ana-babaya sövmeden sonra **صلوح** yoktur”

  Ve muhakkak **صلح** ( **كمنع** gibi) (gelmiştir); ve o daha fasîhtir; çünkü o kıyasa göredir; Cevherî onu ihmal etmiştir. Ve **كرم** (gibi) (gelmiştir); Ferrâ onu ashabından hikâye etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **اللسان**’da: İbn Düreyd dedi: Ve **صلح** sabit değildir. —Ve musannif meşhur lugatı gözden kaçırdı; o da **صلح كنصر**’dır— **يصلح** ve **يصلح**; **صلاحا** ve **صلوحا**; Cevherî, Feyyûmî, İbnü’l-Kattâ‘, Serakustî onu **الأفعال**’da ve birden başkası zikretmiştir. Ve o **صلح**’tır, kesre ile; ve **صالح** ve **صليح**; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den. Ve o, işlerinde ve amellerinde **مصلح**’tır. Ve Allah Teâlâ onu ıslah etti. Ve cem‘i **صلحاء** ve **صلوح**’tur. Ve **أصلحه**: **أفسده**’nin zıddı. Ve muhakkak o, şey’i bozulmasından sonra ıslah etti: onu doğrulttu. Mecazdan: **أصلح إليه**: iyilik etti. Denilir: **أصلح الدابة**: ona iyilik ettiğinde, o da düzeldi. **التهذيب**’de: dersin: **أصلحت إلى الدابة**; ona iyilik ettiğinde. **الأساس**’ın ibaresi: Ve **أصلح إلى دابته**: ona iyilik etti ve onu gözetti. Denilir: İkisi arasında **صلح** vuku buldu. **الصلح** (damme ile): kavim aralarında barıştı; ve o **السلم**’dir; ihmâl edilmiş **السين**’in kesresiyle ve fethasıyla; müzekker de gelir müennes de. **الصلح** ayrıca: barışmışların **اسم جماعة**’sıdır. Denilir: Onlar bize **صلح**’tur; yani barışanlardır. O, **نهر فم الصلح** ehlindendir; kesre ile; onu böyle kaydettiler; Zemahşerî’nin ibaresi dammeye işaret eder; ve o, **ميسان**’da bir nehirdir; **الميم**’in fethasıyla. Ondan: Vâsıt Tarihi’nin râvisi Ali b. el-Hasen b. Ali b. Muâz **الصلحي**. Muhakkak o, onunla **مصالحة** etti; ve **صلاحا** (kesre ile, kıyasa göre). Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  “**الصلاح**’ı Zât-ı Kehf’te pazarlıyorlar                      Ve onda onlar için meta‘ ve vakar yoktur”
  Sözü: “Ve onda.” Yani: ve musâlahada yoktur; bu yüzden **الصلاح**’ı müennes yaptı. İbnü’s-Seyyid bunu **الفرق**’ta böylece getirdi. Ve **اصطلحا** ve **اصالحا** ( **الصاد** şeddeli): **التاء**’yı **صاد**’a çevirdiler ve onu **الصاد**’a idgam ettiler. Ve **تصالحا** ve **اصتلحا** ( **التاء** ile, **الطاء** yerine): bütün bunlar tek bir mânâdadır. **الأساس**’ın seci‘lerinden: Nasıl **الصلاح** ehlinden olmasın; kim **صلاح** ehlindendir; **كقطام** gibi; **الصلح**’tan olması caizdir; Aziz ve Celîl’in sözü sebebiyle: **حرما آمنا**. Ve **الصلاح**’tan olması da caizdir; ve sarf olunabilir: Allah Teâlâ onu şereflendirdiği **مكة**’nin isimlerindendir. Harb b. Ümeyye, Ebû Matar el-Hadramî’ye hitap ederek dedi; ve denildi: o, Hâris b. Ümeyye’nindir:
  “Ey Ebû Matar, gel **إلـى صـلاح**’a                      Kureyş’ten nedimler sana yeter
  Onların ortasında emniyette olursun ve onların içinde yaşarsın                      Ey Ebû Matar, en hayırlı yaşayışla hidayet olundun
  Sütü bolca aziz olmuş bir beldede oturursun                      Ve bir ordu sahibinin seni ziyaret etmesinden emniyette olursun”
İbn Berrî dedi: Bu şiirde şahit, **صلاح**’ın sarf olunmasıdır. Dedi: Ve aslında onun, **قطام** gibi mebnî olmasıdır. Ve **صلاح**’a (kesre ile), sarfsız olarak şahit ise, başkasının sözü:
  “Bizden o kimse ki **بصلاح**’ta kalkıp ezan okudu                      Tehdit ve hırlamaya boyun eğmedi”

  Yani Hubeyb b. Adî. İmam, şunda **المصلحة**’yı gördü; **المصالح**’ın bir tanesi; yani **الصلاح**. Ve insanların maslahatlarına baktı. Ve onlar, bozgunculuklar değil **المصال** ehlindendir. Ve **استصلح**: **استفسد**’in nakîzidir. Mecazdan: “Bu sana **يصلح**” ( **كينصر** gibi); yani senin babındandır; bu, Cevherî’nin ibaresinin nassıdır. Ve **البابة**: türdür; ve geçti. Ve Rûh b. **صلاح**: muhaddis. Ve **صالحان**: İsfahan’da bir mahalle. Ondan: Ebû Zerr Muhammed b. İbrâhîm b. Ali el-Vâiz; Ebû’ş-Şeyh el-Hâfız ve başkasından; ondan da torunu Ebû Bekr Muhammed b. Ali; 440 senesinde vefat etti. Ve İsfahan müftüsü Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb **الصالحاني**; oğlu Ebû Muhammed Abdillah; İbn Mende’den hadis rivayet etti; ondan da İbn Merdûye. Ve **الصالحية**: er-Ruhâ’ya yakın bir köy; el-Melik es-Sâlih’in inşasındandır. **الصالحية**: Bağdat’ta bir mahalle; ve: bir köy; Şam’ın içinde ve Şam’ın dışında; ve: bir köy; Mısır’da; Mısır ve Şam sultanı, meliklerin babası el-Melik es-Sâlih Selâhaddîn Yûsuf b. Eyyûb’a nisbetle. Ve **صلاحا** diye isimlendirdiler, **كسحاب** gibi; ve **صلحا** (damme ile); ve **مصلحا** ( **كمحسن** gibi); ve **صليحا** ( **كزبير** gibi). Ve ona istidrâk olunacaklardandır: “Kavm **صلوح**”: barışanlar; sanki masdar ile vasıflandırıldılar. Ve “**مطرة صالحة**”: yani çok; kinaye babındandır. Ondan İbn Cinnî’nin sözü: “**أبدلت الياء من الواو إبدالا صالحا**”; yani çok. Ve “Şey’in **صلاحية**’si” ( **طواعية** gibi muhaffefe): **صلح**’un masdarıdır; onların كلامında şeddeli **فعالية** yoktur; böyle naklettiler. Ve falanın hâli **صلحت**. Ve o, **حالة صالحة** üzerinedir. Ve falandan bana bir **صالحة** geldi. Ve onun **صالحات**’ı ve **حسنات**’ı sayılmaz. Ve Nebî عليه السلام’in meşhurlarından **صالح**; kavminin meskenleri **الحجر**’de idi; o, Tebûk ile Hicaz arasındadır. Ve **الاصطلاح** belirli bir iş üzerine (olmak): Hufâcî söyledi. Mecazdan: Bu deri, nal için **يصلح**. Ve **الصالحيون**: muhaddisler; dedelerine nisbet. Ve **بنو الصليحي**: Yemen melikleri. Ve Ca‘fer b. Ahmed b. **صليح** **الصلحي** ( **الصاد**’ın dammesi ve **اللام**’ın fethasıyla): muhaddis.
