# صلد (ص-ل-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%84%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Cascavlak

- Harfler: ص - ل - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [صَلْدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Cascavlak | 1 | 1 | [2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/ayet/2:264.md) |

## Mücavir kökler — 25 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Odun demeti demektir
2. [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Seçip ayırdı
3. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
4. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Toprak demektir
5. [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
6. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
7. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
8. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sağanak yağmur demektir
9. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kazandı
10. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onların malları
11. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İki yüzlüler
12. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kıdr kazandır
13. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
14. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
15. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Uhur ense demektir
16. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
17. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
18. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
19. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir
20. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şey
21. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
22. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
23. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
24. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
25. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صلد |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صفوان, [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md), [صخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [خصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Üzerinde hiçbir şey tutmayan, su emmeyen ve bitki bitirmeyen sert, pürüzsüz ve çıplak kaya |
| Çekirdek Özet 2 | Dış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz kalıp verim üretmeyen, üzerindeki eğreti birikintiyi ilk darbede yitiren zemin |
| Çekirdek Özet 3 | Şov ve gösteriş temelli sahte amellerin içsel geçirimsizlik ve verimsizlik sebebiyle bütünüyle zayi olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir taş veya fiziksel sertlik sayıp, onun suyu emmeme, kök saldırmama ve hiçbir verim üretmeme niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صل | Katılık, kuruluk, yoğunlaşma ve dış etkilere karşı dayanıklılık; [صلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%A8.md), [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md), [صلصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%B5%D9%84.md) ve [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) köklerinde görüldüğü üzere maddenin sertleşmesi, yoğunlaşarak kıvam bulması veya ses verecek derecede pekişmesi | د | Katılığa kesin bir sınır, pürüzsüz bir kapalılık ve geçirimsizlik ekleyerek, yüzeyin sıvı emmesini, içine tohum almasını veya içinden kıvılcım çıkarmasını bütünüyle engelleyen tam bir verimsizlik boyutu kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki sapı; sıkıştırma, dışarıya karşı daralma ve sert bir odak oluşturma | Maddenin kendi içine büzüşerek yoğunlaşmasını, gevşek dokudan arınarak sıkı bir kütleye dönüşmesini temsil eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, sınırlama ve dikey hat | Sıkışan kütlenin sınırlarını kesinleştirir, dışarıdan gelen etkilerin yönünü saptırarak içeriye sızmasını engeller |
| د | Kapı; geçişi kapatma, giriş hareketini engelleme ve engel oluşturma | Nesnenin yüzeyini tam bir set haline getirerek suyun, tohumun veya ateşin içeriye geçişine ya da dışarıya çıkışına bütünüyle set çeker |
| صلد | Sıkışarak yoğunlaşmış yüzeyin dış etkilere kapılarını bütünüyle kapatması | Kendisine ulaşan hiçbir sıvıyı veya tohumu içine almayan, dış darbelere karşı pürüzsüzce kaydırıcı ve nüfuz edilemez bir sertlik alanı kurar |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Üzerinde toprak tutunmayan, su emmeyen, pürüzsüz, aşırı sert ve çıplak kaya yüzeyi; ayrıca çakıldığında kıvılcım vermeyen çakmak taşı ve saç bitirmeyen dazlak kafa |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Müsekkar el-Abdî, sağlam ve sert devenin hörgüç ve omuz yapısını pürüzsüz ve aşılmaz bir sarp kayaya benzetirken bu kökü kullanmıştır: يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ / ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be b. el-Accâc parlayan çıplak ve pürüzsüz alnı tavsif ederken kökün çoğul formuna başvurmuştur: بَرَّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça صلد kökü, merkezi Sami dillerinde sertlik, donukluk, kısırlık ve pürüzsüz kaya yüzeyi semantik sahasında gelişmiş özgün bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi sınırlı olmakla birlikte, genel Sami zemininde sert ve çıplak taşları, geçirimsiz kayalıkları ve kurak katmanları ifade eden ikili صل tabanıyla doğrudan irtibatlıdır. Süryanice ve İbranicede taşlaşma, sertleşme ve verimsizleşme bildiren benzer fonetik yapılarda kök içi ötümsüzleşme ve sertleşme eğilimleri izlenir. Arapçada bu kök yalnızca fiziksel katılıktan ibaret kalmamış; hiçbir şeyi içine almayan, su geçirmeyen, terlemeyen binek ve ateş çıkarmayan çakmak taşı örneklerinde olduğu gibi mutlak verimsizlik ve kapalılık anlam matrisine evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertlik, kuruluk ve pürüzsüz geçirimsizlik | Taşın su emmemesi, alnın saç bitirmemesi, çakmak taşının ateş vermemesi gibi dışa kapalı tüm nesnelere teşmil edilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili sertlik çekirdeği üzerinden akrabalık | Kuzeybatı Sami dillerindeki sert kabuk, taşlaşmış yüzey ve kurak tabaka kavramlarıyla anlamsal örtüşme taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde düzenli ve doğrulanabilir bir dilsel ödünçleme tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صلد | Anlamlı | Sert, pürüzsüz ve geçirimsiz kaya | Su emmeyen, tohum tutmayan, çıplak ve verimsiz yüzey | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%84.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لصد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| دصل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [دلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D8%B5.md) | Anlamlı | Pürüzsüz, parlatılmış ve kaygan olma | Aşınarak veya dövülerek parlatılmış zırh ve suyun pürüzsüzleştirdiği kaygan taş | Hedef kökle pürüzsüzlük ve kayganlık yönünden anlamdaştır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صلد | Merkez | Geçirimsiz, çıplak ve pürüzsüz sertlik | İçine hiçbir şey almayan ve üzerinde birikinti tutmayan mutlak çıplaklık | Suyun nüfuz edemediği, tohumun kök salamadığı kısırlık |
| صفوان | Komşu | Düz ve pürüzsüz geniş kaya | Üzerinde eğreti bir toprak tabakası barındırabilen geniş taş zemin | Taşın sertliğinden ziyade yüzeyinin düzlüğü ve genişliği ön plandadır |
| [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Taş ve engelleme | Dış etkilere karşı dayanıklılık, koruma ve fiziksel mukavemet | Katılığın sağladığı muhafaza ve sınır koyma işlevi esastır |
| [صخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%B1.md) | Komşu | Devasa ve yekpare kaya kütlesi | Kırılması, yerinden oynatılması zor olan ağırlık ve hacim | Nüfuz edilemezlikten ziyade kütlesel sarsılmazlığı ifade eder |
| [خصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%A8.md) | Zıt | Verimlilik, emicilik ve üretkenlik | Suyu emen, tohumu barındıran ve gür bitkiler fışkırtan zemin | İçine nüfuz edilmesine izin verip berekete dönüştüren yapı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صلد | Sert, pürüzsüz, su geçirmez ve çıplak kaya | İçsel geçirimsizlik ile dışsal tutunamama durumunu aynı anda ifade eder | Kesin |
| Latince | impenetrabilis, calvus, durus | Geçirimsiz, çıplak, aşırı sert | Nüfuz edilemezlik yönünü karşılar ancak kurak kısırlık nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | barren rock, impervious, denuded | Çıplak ve geçirimsiz kaya, verimsiz | Maddenin su emmeme ve üzerinde hiçbir şey barındırmama halini iyi aktarır | Kesin |
| Almanca | undurchdringlich, kahl, unfruchtbar | Geçirimsiz, dazlak, verimsiz | Yüzeyin çıplaklığını ve kök barındırmazlığını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | imperméable, aride, dénudé | Su geçirmez, kurak, soyulmuş | Yağmurun yıkayıp cascavlak bıraktığı fiziksel durumu tasvir eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَلْدًا | Üzerindeki eğreti örtü süpürülmüş, cascavlak, su emmeyen ve bitki bitirmeyen çıplak kaya | Gösteriş için infak edip ardından başa kakan kimsenin amelinin sıfırlanmasını tasvir eden teşbih bağlamı; Bakara [2:264](https://lisan.digital/tr/ayet/2:264.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Amellerin boşa çıkması (ihbât) ve riya | Riyanın amelin mahiyetini kökten ifsat edip geriye hiçbir sevap bırakmaması meselesi | İhlasın bulunmadığı kalbin ve amelin mutlak kısırlığı ve fıtrata kapalılığı |
| Fıkıh | İnfak, sadaka ve niyet şartı | Başa kakma ve eziyetle zedelenen infakın ibadet vasfını ve hukuki değerini yitirmesi | Niyetsiz veya bozuk niyetli tasarrufun bereketsiz ve batıl bir eylem sayılması |
| Tefsir | Temsili anlatım ve benzetme tekniği | Ayetteki kaya, toprak ve şiddetli yağmur unsurlarının amelin iç yüzüyle örtüşmesi | Şiddetli hakikat sağanağının sahte birikintileri süpürüp alttaki katı inkârı açıkta bırakması |
| Hadis | Amellerde ihlas ve gösteriş yasağı | Şöhret ve riya ile yapılan işlerin kıyamet günü hiçbir karşılık bulamaması | Dışarıdan verimli görünen ancak içeriye nüfuz etmeyen eylemlerin değersizliği |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet zemini | İhlastan yoksun, katılaşmış kalp | Hakikat nurunu ve vahiy rahmetini içeriye geçirmeme | Dışarıdan dindar görünse de içine iman nüfuz etmeyen zemin rahmeti berekete dönüştüremez | Kesin |
| İlmi | Bilgi zemini ve zihniyet | Dogmatik, değişime kapalı kaskatı zihin | Eleştirel veriyi ve yeni delili reddetme | Üzerine ne kadar hakikat dökülürse dökülsün hiçbir fikri tohumun kök salmasına izin vermez | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal taban ve meşruiyet | Sahte propagandaya dayalı geçirimsiz rejim | İlk krizde halk desteğini tamamen kaybetme | Dışsal gösterişle yönetilen yapılar kriz sağanağında cascavlak kalarak tabansızlığını gösterir | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve yatırım | Üretime dönüşmeyen, emilimsiz spekülatif sermaye | Sermayeyi reel ekonomiye ve istihdama aktarmama | Dışarıya gösteriş yapan ancak tabana yayılmayan finansal harcamalar ilk çöküşte bütünüyle buharlaşır | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek yüzey gerilimi ve sıfır emilim katsayısına sahip geçirimsiz katı tabaka | Malzemenin hidrolik iletkenliğinin sıfır olması sebebiyle sıvıyı içine çekmeyip tamamını yüzeyden akıtması (yüzey akışı) | Kesin |
| Beşeri bilimler | Tam duygusal veya ahlaki yalıtılmışlık (duygusal geçirimsizlik) | Bireyin dışsal telkin ve empati unsurlarını içselleştirmeyip yalnızca biçimsel bir örtü olarak taşıması, kriz anında ise özdeki katılığı ele vermesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca fiziksel bir taş parçası veya herhangi bir kuru toprak olarak algılayıp, onun pürüzsüz geçirimsizlik ve kısırlık vasfını göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Üzerine inen rahmet vesilesi suyu emmeyen, tohum barındırmayan, dışarıdan örtülen eğreti toprak tabakasını ilk şiddetli imtihanda kaybeden tam bir verimsizlik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara [2:264](https://lisan.digital/tr/ayet/2:264.md) ayetindeki riya benzetmesinin dehşetini kavrayamamak; amelin yok olmasını sadece dış bir ceza sanıp, aslında o amelin en baştan itibaren hiçbir kök tutacak zemine sahip olmadığını fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın infak ahlakını ve amellerin ontolojik zeminini anlatırken kullandığı en çarpıcı zıtlık temsilini kurar; rahmetin nasıl bereketsizliğe dönüşebileceğini açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak, niyet, amellerin boşa çıkması (ihbât), ihlas ve riya konularını işleyen Bakara suresindeki temsil ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amelin değerinin salt dış görüntü ve harcanan miktarla ölçülemeyeceğini, içsel zemin geçirimsiz ve katıysa hiçbir eylemin kalıcı bir semere veremeyeceğini ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Üzerinde hiçbir şey tutunmayan, su emmeyen, pürüzsüz, aşırı sert ve çıplak kaya.
- Soyut anlam: Dış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz kalma hali, hakikati ve rahmeti içine almayan içsel kapalılık ve mutlak verimsizlik.
- Sistematik karşılık: İhlassız yapılan amellerin hakikat sınavı karşısında tutunamayıp sıfırlanması; geçirimsiz zihniyet ve kalplerin bereketsizliği.
- LaTeX modeli: $$\lim_{t \to \infty} \int_{0}^{t} R(u) \, du \cdot (1 - \alpha) = 0 \quad (\alpha = 0 \implies Y = 0)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R(u)$ sisteme dışarıdan inen rahmet, amel veya kaynak girdisini temsil eder. $\alpha$ katsayısı zeminin emilim ve geçirgenlik derecesidir. صلد durumunda yüzey tam yalıtımlı ve geçirimsiz olduğundan emilim katsayısı $\alpha = 0$ değerini alır. Bu durumda dışarıdan ne kadar büyük bir $R$ girdisi gelirse gelsin, yüzey akışı ve süpürülme neticesinde zeminde tutunan net verim ve hasılat $Y$ kesin olarak sıfıra eşitlenir. Amelin kalıcı bir semereye dönüşmesi ancak zeminin geçirgen ve emici olmasına bağlıdır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%84%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/ayet/2:264.md) — صَلْدًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال واللام معهما
ص ل د، د ل ص مستعملان
صلد:
حَجَر صَلدٌ، وجَبينٌ صَلْدٌ أي أملَسُ يابِسٌ. واذا قُلتَ: صَلْتٌ، فهو مُسْتَوٍ.
ورجلٌ صَلْدٌ اي بَخيلٌ جِداً، وقد صَلُدَ صَلادةً.
ويقال: رجلٌ صَلُودٌ ايضاً، وقال في الجَبين: بَرّاقُ أَصْلادِ الجَبينِ الأجْلَهِ
دلص:
دِرْعٌ دِلاصٌ، ودُرُوعٌ دُلُص، ويجيء الدِّلاصُ بمعنى الجمع وهي اللّينةُ المَلْساءُ.
ودَلَصَت الدرعُ تَدُلُصُ دَلاصةً.
وصَخْرةٌ مُدَ َّلَصة اي دَلَّصَتْها السُّيُول فَلَيَّنَتْها، قال ذو الرُمّة: صَفاً دَلَّصَتُه طَحْمةُ السَّيْلِ أخلَقُ وحَجَرُّ دُلامِصٌ مُدَلَّصٌ: شديدٌ في استِدارتهِ.
والاندِلاصُ: الامتِلاصُ، وهو سُرعةُ خروج الشيءِ وسقُوطُه.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الدال** و**اللام** معهما
**ص ل د**، **د ل ص** مستعملان

**صلد**:
**حَجَر صَلدٌ**, ve **جَبينٌ صَلْدٌ**; yani pürüzsüz, kuru. Ve eğer dedin ki: **صَلْتٌ**, o hâlde o düzdür.
Ve **رجلٌ صَلْدٌ**; yani çok cimri. Ve gerçekten **صَلُدَ صَلادةً**.
Ve denilir: **رجلٌ صَلُودٌ** da; ve **الجَبين** hakkında dedi: **بَرّاقُ أَصْلادِ الجَبينِ الأجْلَهِ**

**دلص**:
**دِرْعٌ دِلاصٌ**, ve **دُرُوعٌ دُلُص**, ve **الدِّلاصُ** cem‘ (çoğul) mânâsıyla gelir; ve o, yumuşak, pürüzsüz olandır.
Ve **دَلَصَت** **الدرعُ** **تَدُلُصُ دَلاصةً**.
Ve **صَخْرةٌ مُدَ َّلَصة**; yani seller onu **دَلَّصَتْها** da onu yumuşattı. **ذو الرُمّة** dedi: **صَفاً دَلَّصَتُه طَحْمةُ السَّيْلِ أخلَقُ** ve **حَجَرُّ دُلامِصٌ مُدَلَّصٌ**: yuvarlaklığında şiddetli.
Ve **الاندِلاصُ**: **الامتِلاصُ**; ve o, şeyin çıkışının ve düşüşünün süratidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَجَرٌ صَلْدٌ: أي صُلْبٌ أَمْلَسُ. وأَرْضٌ صَلْدَةٌ وجَبينٌ صَلْدٌ. وصَلَدَ الزَنْدُ يَصْلِدُ بالكسر صُلوداً: إذا صَوَّتَ ولم يُخْرِجْ ناراً. وأَصْلَدَ الرَجُلُ: أي صَلَدَ زَنْدُهُ. والأَصْلَدُ: البخيل. والصَلودُ: القِدْرُ البطيئة الغَلْي، والفَرَسُ الذي لا يَعْرَقُ. وناقةٌ صَلودٌ ومِصْلادٌ، أي بكيئَةٌ.

##### Türkçe

**حَجَرٌ صَلْدٌ**: yani sert, pürüzsüz. Ve **أَرْضٌ صَلْدَةٌ** ve **جَبينٌ صَلْدٌ**. Ve **صَلَدَ الزَنْدُ يَصْلِدُ** kesre ile **صُلوداً**: ses çıkarıp da ateş çıkarmadığı zaman. Ve **أَصْلَدَ الرَجُلُ**: yani onun çakmağı sert oldu. Ve **الأَصْلَدُ**: cimri. Ve **الصَلودُ**: kaynaması yavaş olan tencere ve terlemeyen at. Ve **ناقةٌ صَلودٌ** ve **مِصْلادٌ**, yani ağır (yavaş).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الصّاد والدال مع اللام
صلد ، دلص
استُعمل من وجوهه : صَلَد ، دَلَص .
صلد : قال الله جل وعز : ( فَتَرَكَهُ صَلْدًا لاَّ يَقْدِرُونَ عَلَى شَىْءٍ ) ( البقرة : 264 ) .
قال الليث : يقال : حَجَر صَلدٌ أو جَبينٌ
صَلدٌ : أَمْلَسُ يابس . وإذا قلتَ : صَلْتٌ ، فهو مستَوٍ . ورجلٌ أصلَدُ صَلْدٌ ، أي : بَخيلٌ جداً ، وقد صَلُد صَلادَةً . ويقال : رجلٌ صلُودٌ أيضاً .
الحرانيّ عن ابن السكّيت : الصفَا : العريضُ من الحجارة الأملسُ . قال : والصِّلْداء والصِّلداءةُ : الأرض الغليظة الصُّلبة . قال : وكلُّ حجَرٍ صُلْبٍ فكلُّ ناحيةٍ منه صَلْدٌ وأصلادٌ : جمعُ صَلْد ، وأنشد :
بَرَّاقُ أَصلادِ الجَبين الأجْلَهِ
وقال أبو الهيثم : أصلادُ الجَبين : الموضع الذي لا شعر عليه ، شُبِّه بالحَجر الأمْلَس . قال : وحَجرٌ صَلْدٌ . لا يُورِي ناراً ، وحَجرٌ صَلود مِثلُه ، وفرَسٌ صَلَدٌ وصلُود : إذا لم يَعْرَق ، وهو مذموم .
قال : وأخبرَني أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : صَلَدَتِ الأرض وأصلَدَتْ . وحجَرٌ صَلْدٌ ومكانٌ صلْدٌ : صلْبٌ شديد .
وفي حديث عمرَ : ( أنّه لمّا طعن سقاه الطبيب لبناً فخَرَج من موضع الطَّعْنة أبيض يَصْلِد ) ، أي : يَبْرُق ويَبِصُّ وصلدتْ صَلعَة الرَّجل : إذا بَرَقَتْ ، وقال الهُذَليّ :
أشْغتْ مَقاطِيعُ الرُّماةِ فُؤَادَها
إذا سَمِعتْ صوتَ المُغَرِّدِ يَصْلِدُ
يصف بقرةً وحشية . والمقاطعُ النِّضال . وقولُه : تصلد ، أي : تنتَصب .
والصَّلُود المنفرد : قال ذلك الأصمعيّ ، وأنشد :
تالله يَبْقَى على الأيام ذو حِيدٍ
أدْفَى صَلُودٌ مِنَ الأوعالِ ذُو خَدَم
أراد بالحيد عُقَدَ قَرْنه ، الواحد حَيْدٌ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : صَلَدَ الزّنْدُ يَصْلِد : إذا صَوّت ولم يُخرِج ناراً . وأصلدتُه أنا قال : وصلَد المسؤولُ المسائل : إذا لم يُعطِه شيئاً .
دلص : في ( النوادر ) : باب دلشاء ودرصاءُ ، مثل : الدلقاء . وقد دلصت ودرصت . وفيما قرأت بخط شمر قال .
قال شمر : الدَّلاَص من الدُّروع : اللَّينة .
وقال ابن شميل : هي الليّنة المَلْساء بينةُ الدَّلَص . قال : ودَلّصْتُ الشيءَ : مَلَّسْته . وقال عمرو بن كلثوم :
علينا كلُّ سابغَةٍ دِلاصٍ
تَرَى تحتَ النِّطاق لها عُضُونَا
ويقال : حَجَر دَلاَّصٌ : شديدُ المُلوسة . الدَّلاّص : اللّيّن البَرَّاق ، وأنشد :
مَتْن الصَّفا المتزحلف الدَّلاّص
وأخبرني المنذريُّ أنّ أعرابيّاً بفَيْدَ أَنْشَدَه :
كأنّ مَجْرَى النِّسْع من غِضَابِهِ
صَلْدٌ صفاً دُلِّص من هِضَابِهِ
قال : وغِضَابُ البعير : مواضع الحِزام ممّا
يلي الظَّهر ، واحدُها غَضْبة . وأَرْضٌ دَلاّصٌ ودِلاصٌ : مَلْساء .
قال الأغلب :
فهي على ما كان من نَشاصِ
بظَرِب الأرضِ وبالدِّلاصِ
والدَّليص : البريق ، وأنشد أبو تراب :
باتَ يَضُوزُ الصِّلِّيَانَ ضَوْزَا
ضَوْزَ العجوزِ العَصَبَ الدَّلَّوْصَا
قال : والدَّلَّوْص : الذي يَدِيصُ .
وقال الليث : الاندِلاصُ : الانملاَصُ ، وهو سرعةُ ضروج الشيء من الشيء وسقوطه .
وقال أبو عمرو : التَّدليص : النِّكاحُ خارج الفَرْج ، يقال : دَلّص ولم يُوعِبْ ، وأنشد :
واكتَشفَتْ لنا شيءٍ دَمَكْمَكِ
تقول دَلِّصْ ساعةً لا بل نِكَ
ونابٌ دَلْصاء دَرْصاءُ ودَلْقاء ، وقد دلِصَتْ ودَرِصَت ودَرِقَتْ .

##### Türkçe

باب **الصّاد** ve **الدال** ile **اللام**
**صلد** , **دلص**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **صَلَد** , **دَلَص** .
**صلد** : Allah جل وعز dedi: ( فَتَرَكَهُ **صَلْدًا** لاَّ يَقْدِرُونَ عَلَى شَىْءٍ ) ( البقرة : 264 ) .
Leys dedi: denilir: **حَجَر صَلدٌ** yahut **جَبينٌ صَلدٌ**
**صَلدٌ** : pürüzsüz, kuru. Ve eğer dedin ki: **صَلْتٌ** , o hâlde o düzdür. Ve **رجلٌ أصلَدُ صَلْدٌ**: yani çok cimri; ve gerçekten **صَلُد** , **صَلادَةً** (olarak) . Ve denilir: **رجلٌ صلُودٌ** da.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الصفَا**: taşlardan geniş olan, pürüzsüz olan. Dedi: ve **الصِّلْداء** ve **الصِّلداءةُ**: kalın, sert (olan) yer. Dedi: ve her sert taşta, onun her bir yanı **صَلْدٌ**’dır; ve **أصلادٌ**: **صَلْد**’ın cem‘idir. Ve inşâd etti:
بَرَّاقُ أَصلادِ الجَبين الأجْلَهِ
Ebû’l-Heysem dedi: **أصلادُ الجَبين**: üzerinde kıl olmayan yer; pürüzsüz taşa benzetildi. Dedi: ve **حَجرٌ صَلْدٌ**: ateş çıkarmaz. Ve **حَجرٌ صَلود** da onun gibidir. Ve **فرَسٌ صَلَدٌ** ve **صلُود**: terlemediği zaman; ve o yerilmiştir.
Dedi: ve bana Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi, dedi: **صَلَدَتِ الأرض** ve **أصلَدَتْ**. Ve **حجَرٌ صَلْدٌ** ve **مكانٌ صلْدٌ**: şiddetli sert.
Ömer’in hadîsinde: (ona saplandığında, tabip ona süt içirdi de, yara yerinden beyaz olarak çıktı, **يَصْلِدُ**) ; yani: parlar ve ışıldar. Ve erkeğin kelliği **صلدتْ صَلعَة الرَّجل**: parladığı zaman. Ve Hüzeli dedi:
أشْغتْ مَقاطِيعُ الرُّماةِ فُؤَادَها
إذا سَمِعتْ صوتَ المُغَرِّدِ يَصْلِدُ
Vahşi bir ineği vasfeder. Ve **المقاطعُ**: ok atışlarıdır. Ve onun sözü: **تصلد**; yani: dikilir.
**الصَّلُود**: münferid (yalnız) olan; bunu Asma‘î söyledi. Ve inşâd etti:
تالله يَبْقَى على الأيام ذو حِيدٍ
أدْفَى صَلُودٌ مِنَ الأوعالِ ذُو خَدَم
**الحيد** ile boynuzunun düğümlerini murad etti; onun teki **حَيْدٌ**’dir.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **صَلَدَ الزّنْدُ يَصْلِد**: ses çıkardığı ve ateş çıkarmadığı zaman. Ve ben onu **أصلدتُه**. Dedi: ve **صلَد المسؤولُ المسائل**: ona bir şey vermediği zaman.
**دلص** : ( **النوادر** )’de: **باب دلشاء ودرصاءُ**; **الدلقاء** gibi. Ve gerçekten **دلصت** ve **درصت**. Ve Şemr’in hattıyla okuduğumda, dedi.
Şemr dedi: zırhlardan **الدَّلاَص**: yumuşak olan(lar).
İbn Şümeyl dedi: o, yumuşak, pürüzsüz; **الدَّلَص**’ı açık olan. Dedi: ve **دَلّصْتُ الشيءَ**: onu pürüzsüzleştirdim. Ve Amr b. Külsûm dedi:
علينا كلُّ سابغَةٍ دِلاصٍ
تَرَى تحتَ النِّطاق لها عُضُونَا
Ve denilir: **حَجَر دَلاَّصٌ**: pürüzsüzlüğü şiddetli. **الدَّلاّص**: yumuşak, parlak olan. Ve inşâd etti:
مَتْن الصَّفا المتزحلف الدَّلاّص
Ve bana Münzirî haber verdi ki, Feyd’de bir bedevî ona inşâd etti:
كأنّ مَجْرَى النِّسْع من غِضَابِهِ
صَلْدٌ صفاً دُلِّص من هِضَابِهِ
Dedi: ve devenin **غِضَابُ**’ı: sırtın yanına bitişik olan, kuşak yerlerinden olan yerlerdir; onun teki **غَضْبة**’dir. Ve **أَرْضٌ دَلاّصٌ** ve **دِلاصٌ**: pürüzsüz.
Ağleb dedi:
فهي على ما كان من نَشاصِ
بظَرِب الأرضِ وبالدِّلاصِ
Ve **الدَّليص**: parıltıdır. Ebû Turâb inşâd etti:
باتَ يَضُوزُ الصِّلِّيَانَ ضَوْزَا
ضَوْزَ العجوزِ العَصَبَ الدَّلَّوْصَا
Dedi: ve **الدَّلَّوْص**: **يَدِيصُ** eden (kimsedir).
Leys dedi: **الاندِلاصُ**: **الانملاَصُ**; o, bir şeyin bir şeyden süratle kayıp çıkması ve düşmesidir.
Ebû Amr dedi: **التَّدليص**: ferç dışı nikâhtır; denilir: **دَلّص** ve **لم يُوعِبْ**. Ve inşâd etti:
واكتَشفَتْ لنا شيءٍ دَمَكْمَكِ
تقول دَلِّصْ ساعةً لا بل نِكَ
Ve **نابٌ دَلْصاء دَرْصاءُ ودَلْقاء**; ve gerçekten **دلِصَتْ** ve **دَرِصَت** ve **دَرِقَتْ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد واللام وما يثلثهما)
(صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء:
مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ
فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ  *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ
والصَّيْلم: الدَّاهِية، والأمر العظيم، وكأنَّه سمِّي بذلك لأنَّه يَصْطَلِم. فأمَّا الصَّلامَة، ويقال بالكسر الصِّلاَمة، فهي الفِرقة من النّاس، وسمّيت بذلك لانقطاعِها عن الجماعة الكثيرة. قال:
لأمِّكم الويلاتُ أنّى أتيتُم *** وأنتم صَِـلاَماتٌ كثيرٌ عديدُها([2])
(صلي) الصاد واللام والحرف المعتل أصلان: أحدهما النار وما أشبهها من الحُمَّى، والآخر جنسٌ من العبادة.
فأمَّا الأوّل فقولهم: صَلَيْتُ العُودَ بالنار([3]). والصَّلَى صَلَى النّار. واصطّليتُ بالنَّار. والصِّلاَء: ما يُصْطَلَى بِهِ وما يُذكَى به النَّار ويُوقَد. وقال([4]):
تَجْعَلُ العودَ واليَلَنْجُوجَ والرَّنْـ *** ـدَ صِلاَءً لَها على الكَانونِ([5])وأمَّا الثاني : فالصَّلاَةُ وهي الدُّعاء. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إِذا دُعِيَ أحدُكم إلى طَعامٍ فليُجِبْ، فإِنْ كان مفطراً فليأكلْ، وإِنْ كانَ صائماً فليصلّ"، أي فليَدْعُ لهم بالخير والبركة. قال الأعشى:
تقول بِنْتي وقد قرَّبتُ مُرْتَحَلاً *** ياربِّ جنِّبْ أبي الأوصابَ والوَجَعَا([6])عليكِ مثلُ الذي صَلَّيتِ فاغتَمِضِي *** نوماً فإنَّ لِجَنْبِ المرءِ مُضْطَجَعا
وقال في صفة الخمر:
وقابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها *** وصلَّى على دَنِّها وارتَسمْ([7])والصلاة هي التي جاء بها الشَّرع من الركوع والسُّجود وسائرِ حدودِ الصلاة. فأمَّا الصَّلاة من الله تعالى فالرَّحمة، ومن ذلك الحديث: "اللهمَّ صلِّ على آل أبي أوْفى". يريد بذلك الرَّحمة.
ومما شذَّ عن الباب كلمةٌ جاءت في الحديث: "إنَّ للشّيطان فُخوخاً وَمَصَالِيَ"، قال: هي الأشراك، واحدتها مِصْلاَةٌ.
(صلب) الصاد واللام والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على الشدّة والقوّة، والآخر جنس من الوَدَك.
فالأوَّل الصُّلب، وهو الشيء الشَّديد. وكذلك سُمِّيَ الظَّهر صُلْباً لقوّته. ويقال إنَّ الصَّلَبَ الصُّلْبُ. ويُنشَد:
* في صَلَبٍ مثلِ العِنانِ المُؤْدَم([8]) *
ومن ذلك الصَّالب من الحُمَّى، وهيَ الشَّديدة. قال:
وماؤُكما العذب الذي لو شربتُهُ *** وبي صالبُ الحمَّى إِذاً لَشَفَاني([9])وحكى الكسائيّ: صَلَبَتْ عليه الحمَّى، إذا دامت عليه واشتدَّت، فهو مصلوبٌ عليه.
ومن الباب الصُّلّبيَّة: حجارة المِسَنّ([10])، يقال سِنان مصَلَّبٌ، أي مسنون. ومنه التّصليب، وهو* بلوغ الرُّطَب اليُبس؛ يقال صَلَّبَ. ومن الباب الصَّليب، وهو العَلَم. قال النابغة:
ظلَّتْ أقاطيعُ أنعامٍ مؤبّلةٍ  *** لدى صَلِيبٍ على الزوراءِ منصوبِ([11])وأما الأصل الآخر فالصَّليب، وهو وَدَك العَظْم. يقال اصطَلَبَ الرجُل، إِذا جَمَع العظامَ فاستخرج وَدَكها ليأْتدِم به. وأنشد:
* وباتَ شَيخ العِيال يَصطَلِبُ([12]) *
قالوا: وسمِّيَ المصلوبُ بذلك كأنَّ السِّمَن يجري على وجهه.([13])[والصليب: المصلوب]، ثمَّ سمِّي الشيء الذي يُصلَب عليه صَليباً على المجاورة. وثوب مُصَلَّبٌ، إذا كان عليه نقشُ صَليب. وفي الحديث في الثوب المصلَّب، أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "كان إِذا رآه في ثوبٍ قَضَبه"، أي قَطَعَه. فأمَّا الذي يقال، إنَّ الصَّولَبَ البَذْر يُنْثَر على وجه الأرض ثم يُكرَبُ عليه، فمن الكلام المولّد الذي لا أصلَ له.
(صلت) الصاد واللام والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بروزِ الشيء ووضوحه. من ذلك الصُّلْت، وهو الجبين الواضح؛ يقال صَلْت الجبين، يُمدَح بذلك. قال كُثَيِّر:
صَلْت الجبين إِذا تبسَّم ضاحكاً *** غلِقَتْ لِضَحْكَتِهِ رقابُ المالِ
وهذا مأخوذٌ من السَّيف الصَّلْت والإِصليت، وهو الصَّقيل. يقال: أَصْلَتَ فلانٌ سيفَهُ، إِذا شامَهُ من قِرابِهِ.
ومن الباب الصُّلت([14]) وهو السّكّين، وجمعه أصلات. ويقال: ضَرَبَهُ بالسيف صَلْتاً وصُلْتاً. ومن الباب: الحمار الصَّلَتان، كأنَّه إذا عدا انصلت، أي تبرَّز وظَهَرَ. ومن الباب قولهم: جاء بمرَق يَصْلِت، إِذا كان قليلَ الدَّسَمِ كثيرَ الماءِ. وإِنَّما قيل ذلك  لبُروزِ مائِهِ وظُهورهِ، من قلّة الدَّسَمِ على وجهه.
(صلج) الصاد واللام والجيم ليس بشيءٍ، لقلّة ائتلافِ الصاد مع الجيم. وحكيت فيه كلماتٌ لا أصل لها في قديم كلام العرب. من ذلك الصَّولَج، وهي فيما زعموا الفضَّة الجيدة. يقال هذه فضَّةٌ صوْلج. ومنه الصَّولَجان. ويقال: الأصلج: الأملس الشَّديد. وكلُّ ذلك لا معنى له.
(صلح) الصاد واللام والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِلاف الفَساد. يقال صلُحَ الشَّيءُ يصلُحُ صلاحاً. ويقال صَلَح بفتح اللام. وحكى ابنُ السكِّيت صلَحَ وصلُح. ويقال صَلَح صُلوحاً. قال:
وكيف بأطْرافي  إِذا ما شتمتَني *** وما بعد شَتْم الوالِدَينِ صُلوحُ([15])وقال بعض أهل العلم: إنَّ مكة تسمَّى صَلاحاً([16]).
(صلخ) الصاد واللام والخاء فيه كلمة واحدة. يقال إنَّ الأَصلَخَ الأصمّ. قال سَلَمَة: قَال الفرّاء: "كان الكميتُ أصمَّ أَصْلَخَ".
(صلد) الصاد واللام والدال أصلٌ واحدٌ صحيح، يدلُّ على صلابةٍ ويُبْس. من ذلك الحجر الصَّلْد، وهو الصُّلْب. ثم يُحْمَل [عليه] قولُهم: صَلِدَ الزّندُ، إِذا صلع
لم يُخرِج نارَه. وأصْلَدته أنا. ومنه الرّأسُ الصَّلْد الذي لا يُنبِتُ شعراً، كالأرضِ التي لا تُنبِتُ شيئاً. قال رؤبة:
* برّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ([17]) *
ويقال للبخيل أَصْلَد، فهو إمَّا من المكان الذي لا يُنبِت، أو الزَّنْد الذي لا يُورِي. ويقال ناقةٌ صلودٌ، أي بكِيئَةٌ قليلة اللّبَن غليظةُ جلدِ الضَّرع. ومنه الفَرسُ الصَّلُود، وهو الذي لا يَعرَق. فإِذا نُتِجَت النّاقةُ ولم يكن لها لبنٌ قيل ناقة مِصلادٌ.
(صلع) الصاد واللام والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاسةٍ. من ذلك الصَّلَع في الرّأْس، وأصله مأخوذٌ من الصُّلاَّع، وهو العريض من الصَّخر الأملس، الواحد صُلاَّعة. وجبلٌ [صليع([18])]: أملس لا ينبت شيئاً. قال عمرو بن معد يكرب:
[وزَحفُ كتيبةٍ للقاء أخرى  *** كأنَّ زهاءَها رأسٌ صليع]([19])ويقال للعُرفُطةِ إِذا سقطت رؤوسُ أغصانِها: صَلْعَاء. وتسمَّى الداهية صلعاء، أي بارزة ظاهرة لا يَخْفَى أمرُها. والصَّلْعة([20]): موضع الصَّلَع من الرَّأْس. والصَّلْعاء من الرمال: ما لا يُنبِتُ شيئاً من نَجْم ولا شجر. ويقال * لجنسٍ من الحيات: الأُصَيْلِع، وهو مثل الذي جاء في الحديث: "يجيء كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شجاعاً أَقْرَع([21])". ويريد بذلك الذي انمارَ ([22]) شعَر رأسه، لكثرة سِمَنه. قال الشاعر:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمارَ فروةُ رأسِهِ *** عن العظم صِلٌّ فاتكُ اللَّسْعِ ماردُ([23])(صلغ) الصاد واللام والغين ليس بأصلٍ؛ لأنّه من باب الإِبدال. يقال للذي تَمَّ سِنُّه من الضَّأنِ في السَّنةِ الخامسة: صالغ. وقد صَلَغ صُلُوغاً.
(صلف) الصاد واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّةٍ وكَزازة.  من ذلك الصَّلَف، وهو قِلّة نَزَلِ الطّعام([24]). ويقولون في الأمثال: "صَلَفٌ تحت الرّاعِدة"، يقال ذلك لمن يُكثِر كلامه ويَمدح نفسَه ولا خير عنده.
ومن الباب: قولهم: صَلِفَت المرأةُ عند زوجها، إِذا لم تَحْظَ عنده. وهي بيِّنة الصَّلَف. قال:
* وآبَ إِليها الحزْنُ والصَّلَفُ([25]) *
قال الشيبانيّ: يقال للمرأة : أَصلَفَ اللهُ رُفْغَها([26]). وذلك أن يبغّضَها إلى زوجها.
والأصل في هذا الباب قولهم للأرض الصُّلْبَة صَلْفاء، وللمكان الصُّلب أصلف. والصَّلِيفُ([27]): عُرْض العُنُق، وهو صلْبٌ. والصَّلِيفان: عُودانِ يعترضانِ على الغَبيطِ تَشَدُّ بهما المَحامِل. قال:
* أقبُّ كأنَّ هادِيَهُ الصَّليفُ([28]) *
فأمّا الرَّجل الصَّلِف فهو من هذا، وهو من الكَزازة وقِلّة الخير. وكان الخليل يقول: الصَّلف مجاوزة قدر الظَّرف، والادِّعاءُ فوق ذلك.
(صلق) الصاد واللام والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على صيحةٍ بقوّة وصَدْمةٍ وما أشبَهَ ذلك. فالصَّلْق: الصوت الشَّديد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "ليس مِنَّا مَنْ صَلَقَ أو حَلَقَ". يريد شدّة الصِّياح عند المصيبةِ تَنْزِل. والصَّلاَّق والمِصلاق: الشديد الصوت. والصَّلْقة: الصَّدْمة والوقعة المُنكَرة. قال لبيد:
فصَلَقْنا  في مُرادٍ  صَلْقةً *** وصُداءٍ ألحَقَتْهم بالثَّلَلْ([29])قال الكسائي: الصَّلْقة الصِّياح، وقد أصلَقُوا إصلاقاً. واحتجَّ بهذا البيت. وقال أبو زيد: صَلَقَه بالعصا: ضَرَبَه. والصَّلْق : صَدم الخَيل في الغارة. ويقال صَلَقَ بنو فلانٍ بني فلان، إِذا أوقعوا بهم فقتلوهم قتلاً ذَريعاً. ويقال تصلَّقت الحاملُ، إِذا أخذها الطَّلْق فألقت بنفسها [على] جَنْبَيْها([30]) مرَّةً كذا ومرَّة كذا. والفحل يُصْلِق بنابه إِصلاقاً، وذلك صَريفُهُ. والصَّلَقات: أنياب الإِبل التي تَصْلِق. قال:
لم تَبْكِ حولك نِيبُها وتقاذفَتْ *** صَلَقاتُها كَمَنابتِ الأشجارِ([31])فأمَّا القاع المستدير فيقال لـه الصَّلَق، وليس هو من هذا، لأنَّه من باب الإبدال وفيه يقال السَّلَق، وقد مضى ذِكره. وينشد بيت أبي دؤاد بالسين والصاد:
تَرى فاه إذا أقبـ *** ـل مثل الصَّلَقِ الجَدْبِ([32])ولا انكر أن يكون هذا البابُ كلُّه محمولاً على الإِبدال. فأمَّا الصَّلائق فيقال هو الخبز الرّقيق، الواحدة صليقة، فقد يقال بالراء الصريقة، ويقال بالسين السَّلائق. ولعلَّه من المولّد.
---------------------ـ
([1]) كذا جاء على الصواب في الأصل واللسان (جنن). والجنن بضمتين: الجنون. وفي المجمل : "والجبن" تحريف. وفي أمثال الميداني عند قولهم: (كطالب القرن جدعت أذنه): "حتى زهاها الحين والحبن"، تحريف أيضاً.
([2]) في الأصل: "أي أتيتم صلامات"، وتصحيحه وإكماله من المجمل.
([3]) زاد في المجمل: "إذا لينته".
([4]) هو أبو دهبل الجمحي كما في شرح القصائد السبع لابن الأنباري في البيت السابع من القصيدة السادسة.
([5]) الرند: العود الذي يتبخر به. وفي الأصل: "الزند"، تحريف.
([6]) ديوان الأعشى 73.
([7]) ديوان الأعشى 29 واللسان (رسم). وروي في الديوان: "وارتشم".
([8]) البيت للعجاج كما في إصلاح المنطق 46، 98. وليس في ديوانه.
([9]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما في معجم البلدان (دمخ)، من أبيات سبق أحدها (دمخ).
([10]) شاهده قول امرئ القيس:
* كحد السنان الصلبي النحيض *    أراد بالسنان: المسن.
([11]) ديوان النابغة: 11.
([12]) للكميت الأسدي، في اللسان (صلب 16)، وإصلاح المنطق 46. وصدره:
* واحتل برك الشتاء منزله *.
([13]) في المجمل: "لأن ماء السمن يجري فيه".
([14]) يقال بفتح الصاد وضمها.
([15]) إصلاح المنطق 124. وقال: وأطرافه: أبواه وإخوته وأعمامه وكل قريب لـه محرم". وفي اللسان (صلح): "بإطراقي"، تحريف. وسيأتي في (طرف).
([16]) ويقال أيضاً: "صلاح" كقطام.
([17]) قبله في ديوانه 165 واللسان (جله):
* لما رأتني خلق المموه *.
([18]) التكملة من جمهرة ابن دريد (3: 77).
([19]) البيت ساقط من الأصل، وليس في المجمل. وإثباته من الجمهرة في الموضع السالف. وفي الأصمعيات 44: "وسوق كتيبة دلفت لأخرى".
([20]) تقال بالتحريك، وبالضم أيضاً.
([21]) سبق الحديث في مادة (شجع) ص 248.
([22]) في الأصل: "انماز" في هذا الموضع والبيت التالي، تحريف. وانمار الشعر: انتتف.
([23]) قرى السم: جمعه. وفي الأصل: "ترى"، تحريف.
([24]) النّزل، بالتحريك وبالضم: البركة. وفي الأصل: "ترك الطعام"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([25]) من بيت للأعشى، وهو بتمامه كما في الديوان 210 والجمهرة (3: 81):
إذا آب جارتها الحسناء قيمها  *** ركضا وآب إليها الحزن والصلف
    ويروى : "الثكل والتلف".
([26]) الرفغ، بالضم: واحد الأرفاغ، وهي المغابن من الآباط وأصول الفخذين، وفي الأصل: "رفعها" تحريف. وفي المجمل واللسان:"رفغك".
([27]) بدلها في الأصل: "وهو"، وأثبت ما في المجمل واللسان.
([28]) صدره في تاج العروس:
* ويحمل بزه في كل هيجا *.
([29]) سبق  البيت وتخريجه في (1: 369).
([30]) في الأصل: "جبينها"، وتصحيحها والتكملة قبلها من المجمل واللسان.
([31]) في الأصل: "لمنابت الأشجار"، صوابه من اللسان (صلق).
([32]) البيت مع قرين له في اللسان (صلق).

ـ

##### Türkçe

(صاد, لام ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)

(**صلم**) **الصاد** ve **اللام** ve **الميم** tek bir asıldır; kesmeye ve kökünden söküp çıkarmaya delâlet eder. Denir: **صَلَمَ أُذُنَه**, onu kökünden kestiği zaman. Ve **اصْطُلِمَت الأُذُن**. el-Ferrâ’ inşâd etti:

Devekuşu gibi idi, o sağlam iken *** kulaklı; ta ki onu zaman ve korkaklık kabartıncaya dek
Bir boynuz satın almaya yahut onu telâfi etmeye geldi *** ve dehrde satışın kârı ve aldanışı vardır
Denildi: “Kulakların zulümdür”; sonra kökünden kesildi *** **الصِّماخ**’a kadar; artık ne boynuz var ne kulak

Ve **الصَّيْلم**: musibet, ve büyük iş; sanki bununla adlandırıldı, çünkü o **يَصْطَلِم**. Amma **الصَّلامَة**; ve kesre ile **الصِّلاَمة** denir; o, insanlardan bir fırkadır; çok cemaatten kopukluğu sebebiyle bununla adlandırıldı. Dedi:

Ananıza helâkler olsun, nereden geldiniz *** siz **صَِـلاَماتٌ** iken; sayısı çok, adedi çok

(**صلي**) **الصاد** ve **اللام** ve illetli harf iki asıldır: biri ateş ve ona benzeyen hummadan; diğeri ibadetten bir cinstir.

Birincisine gelince: onların sözü: **صَلَيْتُ العُودَ بالنار**. Ve **الصَّلَى**: ateşin **صَلَى**’sı. Ve **اصطّليتُ بالنَّار**. Ve **الصِّلاَء**: kendisiyle ısınılan şey ve onunla ateşin tutuşturulup yakıldığı şey. Ve dedi:

Odunu ve **اليَلَنْجُوج**’u ve **الرَّنْد**’i *** ona ocak üzerinde **صِلاَءً** kılar

İkincisine gelince: **الصَّلاَةُ**, o duadır. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Sizden birinize yemeğe çağrıldığı zaman icabet etsin; eğer iftar etmiş ise yesin; eğer oruçlu ise **فليصلّ**”, yani onlar için hayır ve bereketle dua etsin. el-A‘şâ dedi:

Kızım der ki, ben göç yükünü yaklaştırmışken *** “Ey Rabbim, babamı ağrılardan ve sızıdan uzak tut”
Senin üzerine, senin **صَلَّيتِ**’in gibi (olsun); öyleyse uyu *** çünkü kişinin yanı için bir yatacak yer vardır

Ve şarabın vasfında dedi:

Rüzgâr ona küpünde karşılık verdi *** ve küpünün üzerine **صلَّى** etti ve iz bıraktı

Ve namaz, şeriatın getirdiği rükû ve secde ve namazın diğer sınırlarıdır. Amma Allah تعالى’dan **الصَّلاة** rahmettir; ve bundan hadîs: “Allah’ım, Ebû Evfâ âline **صلِّ**.” Bununla rahmeti ister.

Ve babdan şâz olanlardan: hadîste gelen bir kelime: “Şeytanın tuzakları ve **مَصَالِيَ**’si vardır.” Dedi: onlar kapanlardır; bir tanesi **مِصْلاَةٌ**’dır.

(**صلب**) **الصاد** ve **اللام** ve **الباء** iki asıldır: biri şiddete ve kuvvete delâlet eder; diğeri içyağından bir cinstir.

Birincisi **الصُّلب**’dür; o, şiddetli şeydir. Ve sırt da kuvveti sebebiyle **صُلْباً** diye adlandırıldı. Ve denir: **الصَّلَبَ** **الصُّلْبُ**’dür. Ve inşâd olunur:

* Bir **صَلَبٍ** içinde, deriden yapılmış dizgin gibi *

Ve bundan: hummadan **الصَّالب**; o, şiddetli olandır. Dedi:

Sizin ikinizin tatlı suyu ki onu içseydim *** bende hummanın **صالبُ**’u varken, o vakit beni elbette iyileştirirdi

el-Kisâî nakletti: **صَلَبَتْ عليه الحمَّى**, yani üzerinde devam etti ve şiddetlendi; o da onun üzerinde **مصلوبٌ**’dur.

Ve babdan: **الصُّلّبيَّة**: bileği taşı. Denir: **سِنان مصَلَّبٌ**, yani bilenmiş. Ve ondan **التّصليب**; o, yaş hurmanın kuruluğa ulaşmasıdır; denir: **صَلَّبَ**. Ve babdan **الصَّليب**; o, alâmettir. en-Nâbiga dedi:

İşaretlenmiş deve sürülerinin parçaları durdu *** **الزوراءِ**’da dikilmiş bir **صَلِيبٍ** yanında

Amma diğer asıl: **الصَّليب**; o, kemiğin içyağıdır. Denir: **اصطَلَبَ** adam, yani kemikleri topladı da içyağını çıkardı; onunla katık edinmek için. Ve inşâd etti:

* Ve çoluk çocuğun şeyhi geceleyin **يَصطَلِبُ** *

Dediler: ve **المصلوب** bununla adlandırıldı; sanki yağ onun yüzünde akıyor gibidir. [**والصليب: المصلوب**], sonra üzerine gerilen şeye, komşuluk sebebiyle **صَليباً** denildi. Ve **ثوب مُصَلَّبٌ**, üzerinde **صَليب** nakşı olduğu zaman. Ve hadîste, **الثوب المصلَّب** hakkında: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم “onu bir elbisede gördüğü zaman **قَضَبه** idi”, yani onu kesti. Amma denilen şey: **الصَّولَبَ** tohumdur; yerin yüzüne saçılır, sonra üzerine çapalanır; bu, aslı olmayan, sonradan türetilmiş sözlerdendir.

(**صلت**) **الصاد** ve **اللام** ve **التاء** tek bir asıldır; şeyin çıkıklığına ve açıklığına delâlet eder. Bundan **الصُّلْت**; o, açık alınlıdır; denir: **صَلْت الجبين**; bununla övülür. Kuseyyir dedi:

Açık alınlıdır; gülerken tebessüm ederse *** onun gülüşü için malın boyunları kapanır

Bu, **السَّيف الصَّلْت** ve **الإِصليت**’ten alınmıştır; o, parlaktır. Denir: **أَصْلَتَ** falan kılıcını; onu kınından çekip gösterdiği zaman.

Ve babdan **الصُّلت**; o, bıçaktır; çoğulu **أصلات**. Ve denir: onu kılıçla **صَلْتاً** ve **صُلْتاً** vurdu. Ve babdan: **الحمار الصَّلَتان**; sanki koştuğu zaman **انصلت** eder; yani belirginleşir ve görünür. Ve babdan onların sözü: **جاء بمرَق يَصْلِت**; az yağlı, çok sulu olduğu zaman. Bu ancak, yüzünde yağ azlığından dolayı suyunun çıkıklığı ve görünürlüğü sebebiyle söylenmiştir.

(**صلج**) **الصاد** ve **اللام** ve **الجيم** bir şey değildir; çünkü **الصاد**’ın **الجيم** ile uyuşması azdır. Onda, Arapların eski sözünde aslı olmayan kelimeler rivayet edilmiştir. Bundan **الصَّولَج**; onların zannettiklerine göre iyi gümüştür. Denir: bu, **صوْلج** gümüştür. Ve ondan **الصَّولَجان**. Ve denir: **الأصلج**; sert, düz olandır. Bütün bunların mânası yoktur.

(**صلح**) **الصاد** ve **اللام** ve **الحاء** tek bir asıldır; fesadın zıddına delâlet eder. Denir: **صلُحَ** şey, **يصلُحُ**; **صلاحاً**. Ve **صَلَح** (lamın fethiyle) denir. İbnü’s-Sikkît **صلَحَ** ve **صلُح** nakletti. Ve denir: **صَلَح صُلوحاً**. Dedi:

Uçlarımla nasıl olur, beni sövdüğün zaman *** ve ana-babaya sövmeden sonra **صُلوحُ** yoktur

Ve ehl-i ilimden bazıları dedi: Mekke’ye **صَلاحاً** denilir.

(**صلخ**) **الصاد** ve **اللام** ve **الخاء**’da bir tek kelime vardır. Denir: **الأَصلَخَ** sağırdır. Seleme dedi: el-Ferrâ’ dedi: “Kumeyt sağır, **أَصْلَخَ** idi.”

(**صلد**) **الصاد** ve **اللام** ve **الدال** tek bir sahih asıldır; sertliğe ve kuruluğa delâlet eder. Bundan **الحجر الصَّلْد**; o, sert olandır. Sonra bunun üzerine taşınır onların sözü: **صَلِدَ الزّندُ**, eğer (kıvılcım çıkarıp) ateşini çıkarmadıysa. Ve ben onu **أصْلَدته**. Ve ondan, saç bitirmeyen **الرّأسُ الصَّلْد**; hiçbir şey bitirmeyen toprak gibi. Ru’be dedi:

* Parlak; alınının **أصلاد**’ı, yücesi *

Ve cimriye **أَصْلَد** denir; o, ya bitirmeyen yerden, ya da kıvılcım çıkarmayan **الزَّنْد**’dendir. Ve denir: **ناقةٌ صلودٌ**, yani az sütlü, memenin derisi kalın. Ve ondan **الفَرسُ الصَّلُود**; o, terlemeyendir. Deve doğurdu da sütü olmadıysa: **ناقة مِصلادٌ** denir.

(**صلع**) **الصاد** ve **اللام** ve **العين** sahih bir asıldır; pürüzsüzlüğe delâlet eder. Bundan baştaki **الصَّلَع**; aslı **الصُّلاَّع**’dan alınmıştır; o, pürüzsüz kayadan geniş olandır; tekili **صُلاَّعة**. Ve [**جبلٌ صليع**]: pürüzsüz; hiçbir şey bitirmez. ‘Amr b. Ma‘dîkerib dedi:

[Bir bölüğün başka bir bölükle karşılaşmaya yürüyüşü *** sanki onun kabarıklığı kel bir baştır]

Ve **العُرفُطة**’ya, dallarının başları düştüğü zaman: **صَلْعَاء** denir. Ve musibete **صلعاء** denir; yani çıkık, açık; işi gizli kalmaz. Ve **الصَّلْعة**: baştaki kellik yeri. Ve kumlardan **الصَّلْعاء**: ne ot ne ağaç hiçbir şey bitirmeyen. Ve yılanlardan bir cinse: **الأُصَيْلِع** denir; o, hadîste gelenin benzeridir: “Onlardan birinin hazinesi kıyamet günü **شجاعاً أَقْرَع** olarak gelir.” Bununla, çok semizliğinden başının saçı dökülmüş olanı ister. Şair dedi:

Zehri topladı; ta ki başının derisi döküldü *** kemikten; bir yılan: öldürücü ısırışlı, azgın

(**صلغ**) **الصاد** ve **اللام** ve **الغين** asıl değildir; çünkü o, ibdâl babındandır. Koyundan, beşinci yılda dişi tamam olan şeye **صالغ** denir. Ve **صَلَغ صُلُوغاً** olmuştur.

(**صلف**) **الصاد** ve **اللام** ve **الفاء** şiddete ve katılığa delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الصَّلَف**; o, yemeğin az ikramıdır. Ve mesellerde derler: “**صَلَفٌ تحت الرّاعِدة**”; bu, çok konuşup kendini öven, yanında hayır olmayan kimse için söylenir.

Ve babdan: onların sözü: **صَلِفَت المرأةُ عند زوجها**, kocasının yanında itibar bulmadığı zaman. O, **الصَّلَف**’i açık olandır. Dedi:

* Hüzün ve **الصَّلَفُ** ona döndü *

eş-Şeybânî dedi: kadına denir: “Allah onun **رُفْغَها**’sını **أَصلَفَ** etsin.” Bu, onu kocasına sevimsiz kılmasıdır.

Bu babın aslı: sert toprağa **صَلْفاء**, sert yere **أصلف** demeleridir. Ve **الصَّلِيفُ**: boynun eni; o serttir. Ve **الصَّلِيفان**: **الغَبيط** üzerine enlemesine konan iki çubuk; **المَحامِل** onlarla bağlanır. Dedi:

* Kambur; sanki onun kılavuzu **الصَّليفُ**’tir *

Amma **الرَّجل الصَّلِف** bundan olup katılıktan ve hayrın azlığındandır. Halîl derdi: **الصَّلف**, zarafet ölçüsünü aşmaktır; ve bunun üstünde iddiada bulunmaktır.

(**صلق**) **الصاد** ve **اللام** ve **القاف** tek bir asıldır; kuvvetli bir çığlığa ve çarpmaya ve buna benzer şeye delâlet eder. **الصَّلْق**: şiddetli sestir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Bizden değildir: **صَلَقَ** eden yahut **حَلَقَ** eden.” Bununla, inen musibet anında çığlığın şiddetini ister. Ve **الصَّلاَّق** ve **المِصلاق**: sesi şiddetli olan. Ve **الصَّلْقة**: çarpma ve yadırganan vuruş. Lebîd dedi:

Murâd’da bir **صَلْقةً** ile **فصَلَقْنا** ettik *** ve bir **صُداءٍ** ki onları **الثَّلَلْ**’e kattı

el-Kisâî dedi: **الصَّلْقة** çığlıktır; ve **أصلَقُوا** **إصلاقاً** etmişlerdir. Bu beyitle delil getirdi. Ebû Zeyd dedi: **صَلَقَه بالعصا**: onu sopayla vurdu. Ve **الصَّلْق**: baskında atların çarpışmasıdır. Ve denir: falan oğulları falan oğullarını **صَلَقَ**; yani onlara saldırıp onları çokça öldürdüler. Ve denir: hamile **تصلَّقت**; doğum sancısı onu tuttu da kendini iki yanının üzerine bir böyle bir böyle attı. Ve aygır, azı dişiyle **يُصْلِق** eder **إِصلاقاً**; bu, onun gıcırdatmasıdır. Ve **الصَّلَقات**: develerin **تَصْلِق** eden azı dişleridir. Dedi:

Etrafında dişleri ağlamadı; ve fırlatıştı *** onun **صَلَقاتُها**, ağaçların filizleri gibi

Amma yuvarlak düzlük: ona **الصَّلَق** denir; bu bundan değildir; çünkü ibdâl babındandır; onda **السَّلَق** denir; zikri geçti. Ve Ebû Duâd’ın beyti **السين** ve **الصاد** ile inşâd olunur:

Onun ağzını görürsün, yaklaştığı zaman *** kurak **الصَّلَقِ** gibi

Bütün bu babın ibdâl üzerine taşınmış olmasını inkâr etmem. Amma **الصَّلائق** denir: ince ekmektir; tekili **صليقة**. Bazen **بالراء** ile **الصريقة** denir; ve **بالسين** ile **السَّلائق** denir. Belki de sonradan türetilmiştir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿فتركه صلدا﴾ [البقرة/264]، أي: حجرا صلبا وهو لا ينبت، ومنه قيل: رأس صلد: لا ينبت شعرا، وناقة صلود ومصلاد: قليلة اللبن، وفرس صلود: لا يعرق، وصلد الزند: لا يخرج ناره.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿فتركه **صلدا**﴾ [البقرة/264]; yani: bitirmeyen katı bir taş. Ondan dolayı denildi: **رأس صلد**: saç bitirmez. **ناقة صلود** ve **مصلاد**: sütü az. **فرس صلود**: terlemez. **صلد الزند**: ateşini çıkarmaz.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ل د
حجر صلد وصليد‏.‏
قال الكميت‏:‏ تباريج همّ لو تكلف بعضه ذرى حضن لارفض منها صليدها ومن المجاز‏:‏ أرض صلد‏:‏ لا تنبت‏.‏
ورأس صلد‏:‏ لا يخرج شعراً‏.‏
ورجل صلد وصلود‏:‏ بخيل جداً‏.‏
وقد صلد صلادة وصلد يصلد صلوداً‏.‏
وفرس صلود‏:‏ لا يعرق وناقة صلود ومصلاد بكيئة‏.‏
وقدر صلود‏:‏ بطيئة الغلي‏.‏
قال‏:‏ جاء بقدر وأبة التقعيد ليست بروحاء ولا صلود كأن فيها لغط الأسود الروحاء‏:‏ القريبة القعر‏.‏
وزند صلود‏:‏ لا يرى وصلد صلوداً‏.‏
وأصلده الله تعالى‏.‏
وأصلد الرجل‏:‏ صلد زنده‏.‏
وخيل صلادم‏:‏ صلاب‏.‏

##### Türkçe

ص ل د
**حجر صلد** ve **صليد**.

Kumeyt dedi ki:
“Bir kederin parıltılarıdır; onun bir kısmını yüklenmeye kalkışsa, **حضن**’ın zirveleri, ondan **صليد**’ini bırakıp düşerdi.”

Mecazdan: **أرض صلد**: bitirmez.

Ve **رأس صلد**: saç çıkarmaz.

Ve **رجل صلد** ve **صلود**: çok cimri.

Ve gerçekten **صلد** (صلادة olarak) sertleşti; ve **صلد** (fiili) **يصلد** (çekimiyle) **صلوداً** (olarak) (gelir).

Ve **فرس صلود**: terlemez; ve **ناقة صلود** ve **مصلاد**: ağır (yürüyüşlü).

Ve **قدر صلود**: kaynaması yavaş.

Dedi ki:
“Bir tencere ve oturuşun ağırlığıyla geldi; ne **روحاء**dır ne de **صلود**; sanki içinde **الأسود**’un uğultusu vardır.”

**الروحاء**: dibi yakın olan.

Ve **زند صلود**: (ateşi) görünmez; ve **صلد** **صلوداً** (oldu).

Ve Yüce Allah onu **أصلده**.

Ve adam **أصلد**: onun **زنده**’si **صلد** oldu.

Ve **خيل صلادم**: sertler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حَجر صَلْد وصَلُود: بيِّن الصَّلادة والصُّلُودِ صُلْب أَمْلَسُ، والجمع من كل ذلك أَصْلاد. وحجر أَصْلَد: كذلك؛ قال المُثَقَّبُ العَبْدي:يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ
ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ
قال الله عز وجل: فَتَرَكه صَلْداً؛ قال الليث: يقال حجر صَلْد وجَبين صلد أَي أَمْلَسُ يابس، فإِذا قلت صَلْت فهو مُسْتَوٍ. ابن السكيت: الصَّفا العَريضُ منَ الحجارة الأَمْلَسُ. قال: والصَّلْداء والصَّلْداءَةُ الأَرض الغَليظة الصُّلْبة. قال: وكلُّ حَجَر صُلْبٍ فكل ناحية منه صَلْدٌ، وأَصْلادٌ جمع صَلْد؛ وأَنشَد لرؤبة:
بَرَّاق أَصْلادِ الجَبينِ الأَجْلَه
أَبو الهيثم: أَصلادُ الجبين الموضع الذي لا شعر عليه، شُبِّهَ بالحجر الأَملس. وجَبين صَلْد ورأْس صَلْد ورأْس صُلادِمٌ كَصَلْد، فُعالِمٌ عند الخليل وفُعالِلٌ عند غيره؛ وكذلك حافر صَلْد وصُلادِمٌ وسنذكره في الميم. ومكان صَلْد: لا يُنْبِت، وقد صَلَد المكان وصَلَدَ. وأَرض صَلْد وصَلَدَت الأَرضُ وأَصْلَدَتْ. ومكان صَلْدٌ: صُلْبٌ شديدٌ. وامرأَة صَلُود: قليلة الخير؛ قال جميل:
أَلَمْ تَعْلَمِي، يا أُمَّ ذي الوَدْعِ، أَنَّني
أُضاحِكُ ذِكْراكُمْ، وأَنت صَلُود؟
وقيل: صَلُود ههنا صُلْبة لا رَحْمَة في فؤَدِها. ورجل صَلْد وصَلُود وأَصْلَدُ: بخيل جدّاً؛ صَلَدَ يَصْلِدُ صَلْداً، وصلُدَ صَلادَةً. والأَصْلَدُ: البخيل. أَبو عمرو: ويقال للبخيل صَلَدَتْ زِنادُه؛ وأَنشد:صَلَدَتْ زِنادَكَ يا يَزيدُ، وطالَما
ثَقَبَتْ زِنادُكَ للضَّريكِ المُرْمِلِ
وناقةٌ صَلُودٌ ومِصْلاد أَي بكيئَة. وبئْرٌ صَلُود: غَلَبَ جَبَلُها فامْتَنَعَتْ على حافِرها؛ وقد صَلَدَ عليه يَصْلِدُ صَلْداً وصَلُد صَلادَة وصُلُودَة وصُلُوداً، وسأَله فأَصْلَدَ أَي وجَدَه صَلْداً؛ عن ابن الأَعرابي هكذا حكاه؛ قال ابن سيده: وإِنما قياسه فأَصْلَدْتُه كما قالوا أَبْخَلْتُه وأَجْبَنْتُه أَي صادَفْتُه بخيلاً وجباناً. وفرس صَلُودٌ: بَطيءُ الإِلْقاحِ، وهو أَيضاً القَليلُ الماءِ، وقيل: هو البَطيءُ العَرَق؛ وكذلك القِدْرُ إِذا أَبطأَ غَليْهُا. التهذيب: فرس صَلُود وصَلَدٌ إِذا لم يَعْرَقْ، وهو مذموم.
ويقالُ: عُودٌ صَلاَّدٌ لا يَنْقَدِحُ منه النارُ. وصَلَد الزَّنْدُ يَصْلِدُ صَلْداً، فهو صالد وصَلاَّد وصَلُود ومِصْلاد، وأَصْلَدَ: صوَّتَ ولم يُورِ، وأَصْلَدَه هو وأَصْلَدْتُه أَنا، وقَدَحَ فُلان فأَصْلَدَ. وحَجَرٌ صَلْدٌ: لا يُوري ناراً، وحَجَر صَلُود مثله.
وحكى الجوهري: صَلِدَ الزند، بكسر اللام
(* قوله «صلد الزند بكسر اللام
إلخ» كذا بالأصل المنقول من مسودة المؤلف، والذي في نسخ بأيدينا من الصحاح طبع وخط: صلد الزند يصلد، بكسر اللام، فمفاده أنه من باب جلس.) يَصْلَدُ صُلُوداً إِذا صوّت ولم يُخْرِجْ ناراً. وأَصْلَدَ الرجلُ أَي صَلَدَ زَنْدُه. وصَلَدَ المَسْؤُولُ السائِلَ إِذا لم يُعْطه شَيْئاً؛ وقال الراجز:
تَسْمَعُ، في عُصْلٍ لها صَوالِدا،
صَلَّ خطاطِيفَ على جَلامِدا
ويقال: صَلَدَتْ أَنْيابه، فهي صالدة وصوَالِدُ إِذا سُمِعَ صَوْتُ صَريِفها. وصَلَدَ الوَعِلُ يَصْلِدُ صَلْداً، فهو صَلُودٌ: تَرَقَّى في الجبل. وصَلَدَ الرجل بيَدَيْه صَلْداً: مثل صَفَقَ سواء. والصَّلُود الصُّلْب: بناء نادر. التهذيب في ترجمة صَلَتَ: وجاءَ بِمَرَقٍ يَصْلِتُ ولَبَنٍ يَصْلِتُ إِذا كان قليل الدَّسَم كثير الماء، ويجوز يَصْلِدُ بهذا المعنى. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أَنه لما طُعِنَ سقاه الطبيبُ لبناً فخرج من موضع الطعنة أَبيضَ يصْلِد أَي يَبْرُق ويَبِصُّ. وفي حديث عطاء بن يسار قال له بعض القوم: أَقسمت عليك لما تَقَيَّأْتَ، فقاءَ لَبناً يَصْلد. وفي حديث ابن مسعود يرفعه: ثم لَحا قَضيبَه فإِذا هو أَبيضُ يَصْلِد. وصَلَدَت صَلَعة الرجل إِذا بَرَقَت؛ وقال الهذلي يصف بقرة وحشية: وشَقَّتْ مقَاطِيعُ الرُّماةِ فُؤَادَها،
إِذا سَمِعَتْ صَوْتَ المُغَرِّد تَصْلِدُ
والمقَاطِيع: النِّصالُ. وقوله تَصْلِدُ أَي تنتصب. والصَّلُودُ: المُنْفَرد؛ قال ذلك الأَصمعي، وأَنشد:
تالله يَبْقى على الأَيامِ ذُو حِيَدٍ،
إِذْ ما صَلُودٌ مِنَ الأَوْعالِ ذُو خَذَمِ
أَراد بالحِيَدِ عُقَد قَرْنه، الواحدة حَيْدَة.

##### Türkçe

**حَجر صَلْد** ve **صَلُود**: **الصَّلادة** ve **الصُّلُودِ**’u açıkça belli olan; sert, pürüzsüz.
Bütün bunların çoğulu **أَصْلاد**’dır. Ve **حجر أَصْلَد**: bunun gibi; **المُثَقَّبُ العَبْدي** dedi ki:
يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ
ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ

Yüce Allah dedi ki: **فَتَرَكه صَلْداً**; **الليث** dedi ki: **حجر صَلْد** ve **جَبين صلد** denir; yani pürüzsüz, kuru. **صَلْت** dediğinde ise o düzdür. **ابن السكيت**: **الصَّفا**: taşlardan pürüzsüz olan geniş (kaya). Dedi ki: **الصَّلْداء** ve **الصَّلْداءَةُ**: kalın, sert arazi. Dedi ki: Her sert taşta, onun her yanı **صَلْدٌ**’dur; **أَصْلادٌ** ise **صَلْد**’ün çoğuludur; ve **رؤبة**’den şu beyit okundu:
بَرَّاق أَصْلادِ الجَبينِ الأَجْلَه

**أَبو الهيثم**: **أَصلادُ الجبين** saç olmayan yer demektir; pürüzsüz taşa benzetilmiştir. Ve **جَبين صَلْد** ve **رأْس صَلْد** ve **رأْس صُلادِمٌ** **كَصَلْد**; **الخليل**’e göre **فُعالِمٌ**, başkalarına göre **فُعالِلٌ** veznindedir; aynı şekilde **حافر صَلْد** ve **صُلادِمٌ**; onu **الميم**’de zikredeceğiz. Ve **مكان صَلْد**: bitirmez; yer **صَلَد** oldu ve **صَلَدَ**. Ve **أَرض صَلْد**; ve yer **صَلَدَت** ve **أَصْلَدَتْ**. Ve **مكان صَلْدٌ**: sert, şiddetli. Ve **امرأَة صَلُود**: hayrı az; **جميل** dedi ki:
أَلَمْ تَعْلَمِي، يا أُمَّ ذي الوَدْعِ، أَنَّني
أُضاحِكُ ذِكْراكُمْ، وأَنت صَلُود؟

Ve denildi ki: Burada **صَلُود**: katı; kalbinde merhamet olmayan. Ve **رجل صَلْد** ve **صَلُود** ve **أَصْلَدُ**: çok cimri; **صَلَدَ يَصْلِدُ صَلْداً** ve **صلُدَ صَلادَةً**.
Ve **الأَصْلَدُ**: cimri. **أَبو عمرو**: Cimriye **صَلَدَتْ زِنادُه** denir; ve şu beyit okundu:
صَلَدَتْ زِنادَكَ يا يَزيدُ، وطالَما
ثَقَبَتْ زِنادُكَ للضَّريكِ المُرْمِلِ

Ve **ناقةٌ صَلُودٌ** ve **مِصْلاد**: yani ağır (yavaş) gebe kalan. Ve **بئْرٌ صَلُود**: kayası galip gelip onu kazan kişiye karşı direnmiştir; ve ona karşı **صَلَدَ عليه يَصْلِدُ صَلْداً** ve **صَلُد صَلادَة** ve **صُلُودَة** ve **صُلُوداً**; ve ona sordu da **فأَصْلَدَ**; yani onu **صَلْداً** buldu; **ابن الأَعرابي**’den, böyle rivayet etti; **ابن سيده** dedi ki: Ölçü ancak **فأَصْلَدْتُه**’dur; nitekim “onu cimri buldum ve onu korkak buldum” anlamında **أَبْخَلْتُه** ve **أَجْبَنْتُه** dediler; yani onu cimri ve korkak olarak rastladım. Ve **فرس صَلُودٌ**: döl tutması yavaş; o aynı zamanda suyu az olandır; ve denildi ki: terlemesi yavaş olandır; aynı şekilde tencere, kaynaması yavaşladığında. **التهذيب**: **فرس صَلُود** ve **صَلَدٌ**: terlemediğinde; bu yerilendir.

Ve denir ki: **عُودٌ صَلاَّدٌ**: ondan ateş çıkmaz. Ve **صَلَد الزَّنْدُ يَصْلِدُ صَلْداً**; o hâlde o **صالد** ve **صَلاَّد** ve **صَلُود** ve **مِصْلاد**’dır; ve **أَصْلَدَ**: ses çıkardı ve ateş çıkarmadı; ve onu **أَصْلَدَه** o (kimse) ve onu ben **أَصْلَدْتُه**; ve falan çaktı da **فأَصْلَدَ**.
Ve **حَجَرٌ صَلْدٌ**: ateş çıkarmaz; **حَجَر صَلُود** da onun gibidir.
**الجوهري** nakletti: **صَلِدَ الزند** (lâm’ın kesresiyle)
(* “**صلد الزند بكسر اللام إلخ**” ifadesi, müellifin müsveddesinden nakledilen asılda böyledir; elimizdeki **الصحاح** nüshalarında basma ve yazmada: **صلد الزند يصلد، بكسر اللام**; bunun gereği, onun **جلس** babından olduğudur.)
**يَصْلَدُ صُلُوداً**: ses çıkarıp ateş çıkarmadığında. Ve **أَصْلَدَ الرجلُ**: yani onun çakma taşı **صَلَدَ** oldu. Ve **صَلَدَ المَسْؤُولُ السائِلَ**: ona hiçbir şey vermediğinde; ve **الراجز** dedi ki:
تَسْمَعُ، في عُصْلٍ لها صَوالِدا،
صَلَّ خطاطِيفَ على جَلامِدا

Ve denir ki: **صَلَدَتْ أَنْيابه**; o hâlde onlar **صالدة** ve **صوَالِدُ**’dir; gıcırdamasının sesi işitildiğinde. Ve **صَلَدَ الوَعِلُ يَصْلِدُ صَلْداً**; o hâlde o **صَلُودٌ**: dağa tırmandı. Ve **صَلَدَ الرجل بيَدَيْه صَلْداً**: **صَفَقَ** gibi, eşit. Ve **الصَّلُود الصُّلْب**: nadir bir yapı. **التهذيب**’de **صَلَتَ** maddesinde: **وَجاءَ بِمَرَقٍ يَصْلِتُ وَلَبَنٍ يَصْلِتُ**: yağsız, suyu çok olduğunda; bu anlamla **يَصْلِدُ** de caizdir. Ve **عمر**’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bıçaklandığında doktor ona süt içirdi; yara yerinden beyaz olarak çıktı, **يصْلِد**; yani parlar ve ışıldar. Ve **عطاء بن يسار** hadîsinde: kavimden bazıları ona dedi ki: “Sana yemin ettiriyorum, mutlaka kustun”; o da süt kustu, **يَصْلد**. Ve **ابن مسعود** hadîsinde, onu yükselterek: sonra çubuğunu sıyırdı; bir de baktı ki o beyaz, **يَصْلِد**. Ve adamın kelliği **صَلَدَت**: parladığında; ve **الهذلي** yabanî bir ineği vasfederek dedi ki:
وشَقَّتْ مقَاطِيعُ الرُّماةِ فُؤَادَها،
إِذا سَمِعَتْ صَوْتَ المُغَرِّد تَصْلِدُ

Ve **المقَاطِيع**: ok uçlarıdır. Ve onun sözü **تَصْلِدُ**: yani dikilir. Ve **الصَّلُودُ**: tek başına olan; bunu **الأَصمعي** söyledi; ve şu beyit okundu:
تالله يَبْقى على الأَيامِ ذُو حِيَدٍ،
إِذْ ما صَلُودٌ مِنَ الأَوْعالِ ذُو خَذَمِ

**الحِيَد** ile, boynuzunun düğümlerini kastetti; onun teki **حَيْدَة**’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ل د * حجر * صَلْدٌ * أي صلب أملس و * صَلَدَ * الزند من باب جلس إذا صوَّت ولم يُخرج نارا و * أصْلَدَ * الرجل صلد زنده

##### Türkçe

* ص ل د * taş: **صَلْدٌ**; yani sert, pürüzsüz. Ve **صَلَدَ**: çakmak taşı, باب **جلس**’den; eğer ses çıkarıp ateş çıkarmadıysa. Ve **أصْلَدَ**: adam; çakmak taşı sert oldu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصلد، بالفتح، ويكسر: الصلب الأملس، يقال: حجر صلد، وصلود، وصليد، بين الصلادة والصلود: صلب أملس. والجمع: أصلاد. قال الله عز وجل:  فتركه صلدا  . قال الليث: يقال: حجر صلد وجبين صلد، أي أملس يابس، فإذا قلت: صلت، فهو مستو. وقال ابن السكيت: الصلد: الصفا العريض من الحجارة الأملس. قال: وكل حجر صلب فكل ناحية منه صلد. كالصلودد، كسفرجل، والأصلد. قال المثقب العبدي:
  ينمي بنهاض إلى حارك                      ثم كركن الحجر الأصلد ومن المجاز: فرس صلد، إذا كان لا يعرق، كالصلود، كصبور، وهو مذموم عند أهل الفراسة من العرب. كذا في التهذيب. وفي المحكم: فرس صلود: بطيء الإلقاح، وهو أيضا: القليل الماء، وقيل: هو البطيء العرق. وصلدت الدابة تصلد، بالكسر، صلدا ضربت بيديها الأرض في عدوها، فهي صلود. قال ساعدة الهذلي:
  وأشفت مقاطيع الرماة فـؤاده                      إذا يسمع الصوت المغرد يصلد وصلد الوعل في الجبل يصلد صلدا، فهو صلود: صعد، أي ترقى. ويقال: صلدت أنيابه، إذا صوت صريفها فسمع ذلك، فهي صالدة والجمع صوالد، قال الراجز:
  تسمع في عصل لها صوالدا
  صل خطاطيف على جلامدا ومن المجاز: صلدت الأرض، إذا صلبت فلم تنبت شيئا، كأصلدت، ومكان صلد صلب شديد. وقد صلد وأصلد. ومن المجاز: صلدت صلعته محركة، إذا برقت. وفي حديث عمر رضي الله عنه:  أنه لما طعن سقاه الطبيب لبنا فخرج من موضع الطعنة أبيض يصلد  أي يبرق ويبص.
 ومن المجاز: صلد الزند يصلد صلدا: صوت ولم يور فهو صالد، وصلاد، وصلود، ومصلاد كأصلد، وأصلده هو، وأصلدته أنا. وقدح فلان فأصلد. وحجر صلد: لا يوري نارا. وحجر صلود، وحكى الجوهري: صلد الزند، بكسر اللام، يصلد صلودا، إذا صوت ولم يخرج نارا، وأصلد الرجل، أي صلد زنده. قلت: وما قاله الجوهري هذا هو الذي حكاه أقوام عن أبي زيد، وقد وجد في بعض نسخ الصحاح مثل ما قاله المصنف.
 ومن المجاز: صلد الرجل ككرم: بخل صلادة. وروي فيه صلد يصلد من حد ضرب، صلدا كصلد تصليدا، ورجل صلد، وصلود، وأصلد: بخيل جدا. وعن أبي عمرو: ويقال للبخيل: صلدت زناده وأنشد:
  صلدت زنادك يا يزيد وطالما                      ثقبت زنادك للضريك المرمل والصلود: المنفرد، قاله الأصمعي، يقال: لقيت فلانا يصلد وحده، وأنشد لساعدة بن جؤية الهذلي:
  تالله يبقى علـى الأيام ذو حـيد                      أدفى صلود من الأوعال ذو خدم أراد بالحيد: عقد قرنه، كالصليد، كأمير.
 ومن المجاز: الصلود: القدر البطيئة الغلي، كذا في المحكم، والأساس. ومن المجاز: الصلود: الناقة البكية، كالمصلادة والمصلاد والصلود من يصعد في الجبل فزعا، وخوفا. وعن ابن السكيت: الصلداء والصلداءة بكسرهما: الأرض الغليظة الصلبة، لا تنبت شيئا. وفي التهذيب: يقال عود صلاد، ككتان: لا ينقدح منه النار. والصليد: البريق وقد صلد، إذا برق.
 ومن المجاز: ناقة صلدة، إذا كانت جلدة، نقله الصاغاني، ومن المجاز: ناقة مصلاد إذا نتجت وما لها لبن، وهي البكية أيضا. وصلدد كجعفر: ع باليمن، فيما يقال، أو قرب رحرحان. قال شيخنا: ويؤيد القول الثاني قول ابن نميط الهمداني:

  ذكرت رسول الله في فحمة الدجا                      ونحن بأعلى رحرحان وصلـدد وهو مبسوط في وفد همدان في العيون وغيره من مصنفات السير، والأصلد: البخيل جدا، على التشبيه.
 ومما يتسدرك عليه يقال: جبين صلد أي أملس يابس. وعن أبي الهيثم: أصلاد الجبين: الموضع الذي لا شعر عليه، شبه بالحجر الأملس، وجبين صلد، ورأس صلد، ورأس صلادم كصلد: لا يخرج شعرا، فعالم عند الخيل، وفعالل عند غيره، وكذلك: حافر صلد وصلادم. وسيأتي في الميم، وأنشد ابن السكيت لرؤبة:
  براق أصلاد الجبين الأجله وامرأة صلود: قليلة الخير، قال جميل:
  ألم تعلمي يا أم ذي الودع أنني                      أضاحك ذكراكم وأنت صلود وقيل: صلود هنا: صلبة لا رحمة في فؤادها. وبئر صلود: غلب جبلهأ فامتنعت على حافرها. وقد صلد عليه يصلد صلدا، وصلد صلادة، وصلودة، وصلودا. وسأله فأصلد، أي وجده صلدا، عن ابن الأعرابي. هكذا حكاه. قال ابن سيده: وإنما قياسه: فأصلدته، كما قالوا: أبخلته وأجبنته، أي صادفته بخيلا وجبانا. وصلد المسئول السائل، إذا لم يعطه شيئا. وصلد الرجل بيديه صلدا مثل صفق، سواء. والصلود الصلب، بناء نادر. والتهذيب، في ترجمة صلت: وجاء بمرق يصلت، ولبن يصلت، إذا كان قليل الدسم، كثير الماء، ويجوز يصلد، بهذا المعنى.
 وقال الصاغاني: المصلد: اللبن يحلب في إناء قد أصابه دسم، فلا تكون له رغوة، ويقال: خرج الدم صلدا وصلتا، بمعنى واحد.
 ص - ل - خ - د جمل صلخد وصلخد، وصلخد وصلخاد، وصلخدى، وصلاخد كجعفر، وحضجر، وجردحل، وقرطاس، وسبنتى، وعلابط، كل ذلك: المسن، الصلب، القوي الشديد، الطويل. أو هو الشهم الماضي من الإبل، وقيل: للفحل الشديد: صلخدى، بالتنوين، والأنثى: صلخداة. وفي الصحاح: الصلخدي: القوي الشديد، مثل الصلخدم، الياء والميم زائدتان. ويقال: جمل صلخدى، وناقة صلخداة. وجمل صلاخد بالضم، والجمع: صلاخد، وأنشد الليث:
  وأتلع صلخد صلخم صلخدم وقال رؤبة:
  كأن ربا سال بعد الإعقـاد
  على لديدي مصمئل صلخاد واصلخد اصلخدادا: انتصب قائما، وهو مصلخد وناقة صيلخود: شديدة، وهو أنثى صلخدى.

##### Türkçe

**الصلد**، fetih ile, ve kesrelenir: sert, pürüzsüz (düz) olan; denir ki: **حجر صلد** ve **صلود** ve **صليد**; **الصلادة** ile **الصلود** arasında: sert pürüzsüz. Çoğulu: **أصلاد**. Allah azze ve celle dedi: **فتركه صلدا**. Leys dedi: denir ki: **حجر صلد** ve **جبين صلد**; yani pürüzsüz kuru; eğer **صلت** dersen, o düzdür. İbnü’s-Sikkît dedi: **الصلد**: taşlardan pürüzsüz olan geniş **الصفا**. Dedi: her sert taş ise, onun her tarafı **صلد**dır. **كالصلودد**، **كسفرجل**، ve **الأصلد**. Müsekkab el-‘Abdî dedi:
  ينمي بنهاض إلى حارك                      ثم كركن الحجر الأصلد

Mecazdan: **فرس صلد**; eğer terlemez ise; **كالصلود**، **كصبور**; ve o, Araplardan firâset ehli yanında yerilmiştir. Böylece **التهذيب**’de. **المحكم**’de: **فرس صلود**: dölletmesi yavaş; ve o ayrıca: suyu az olan; ve denildi: o, teri yavaş olandır. **وصلدت الدابة تصلد**، kesre ile, **صلدا**: koşusunda elleriyle yere vurdu; o hâlde o **صلود**dur. Sâ‘ide el-Hüzelî dedi:
  وأشفت مقاطيع الرماة فـؤاده                      إذا يسمع الصوت المغرد يصلد

**وصلد الوعل في الجبل يصلد صلدا**، o hâlde o **صلود**dur: tırmandı; yani yükseldi. Ve denir: **صلدت أنيابه**; eğer onun gıcırdamasının sesi çıktı da bu işitildi ise; o hâlde o **صالدة**dir ve çoğulu **صوالد**; râciz dedi:
  تسمع في عصل لها صوالدا
  صل خطاطيف على جلامدا

Mecazdan: **صلدت الأرض**; eğer sertleşti de hiçbir şey bitirmedi ise; **كأصلدت**; ve **مكان صلد**: sert, şiddetli katı. Ve gerçekten **صلد** ve **أصلد**. Mecazdan: **صلدت صلعته** harekeli; eğer parladı ise. Ömer radıyallahu anh hadîsinde: **أنه لما طعن سقاه الطبيب لبنا فخرج من موضع الطعنة أبيض يصلد**; yani parlar ve ışıldar.

Mecazdan: **صلد الزند يصلد صلدا**: ses çıkardı ve kıvılcım çıkarmadı; o hâlde o **صالد** ve **صلاد** ve **صلود** ve **مصلاد** **كأصلد**; ve o onu **أصلده**; ve ben onu **أصلدته**. Ve falan kıvılcım çıkardı da **فأصلد**. **وحجر صلد**: ateş çıkarmaz. Ve **حجر صلود**. Cevherî nakletti: **صلد الزند**، lâmın kesresiyle, **يصلد صلودا**; eğer ses çıkardı da ateş çıkarmadı ise; ve **أصلد الرجل**; yani onun çakmağı **صلد** oldu. Dedim: Cevherî’nin söylediği bu, Ebû Zeyd’den birtakım kimselerin naklettiği şeydir; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında musannifin söylediği gibi bir şey bulunmuştur.

Mecazdan: **صلد الرجل ككرم**: katılıkça cimrilik etti. Ve onda rivayet olundu: **صلد يصلد** **من حد ضرب**، **صلدا** **كصلد تصليدا**; ve **رجل صلد** ve **صلود** ve **أصلد**: pek cimri. Ebû ‘Amr’dan: ve cimriye denir: **صلدت زناده**; ve inşâd etti:
  صلدت زنادك يا يزيد وطالما                      ثقبت زنادك للضريك المرمل

Ve **الصلود**: tek başına olan; Asma‘î söyledi; denir: falanla karşılaştım, tek başına **يصلد**; ve Sâ‘ide b. Cu’ye el-Hüzelî’den inşâd etti:
  تالله يبقى علـى الأيام ذو حـيد                      أدفى صلود من الأوعال ذو خدم

**بالحيد** ile murad etti: boynuzunun düğümü; **كالصليد**، **كأمير**.

Mecazdan: **الصلود**: kaynaması yavaş olan tencere; böylece **المحكم** ve **الأساس**’ta. Mecazdan: **الصلود**: ağlayan deve; **كالمصلادة** ve **المصلاد**; ve **الصلود**: korku ve ürküntüyle dağa çıkan kimse. İbnü’s-Sikkît’ten: **الصلداء** ve **الصلداءة** ikisinin de kesresiyle: kaba, sert toprak; hiçbir şey bitirmez. **التهذيب**’de: denir: **عود صلاد**، **ككتان**: ondan ateş çıkmaz. Ve **الصليد**: parıltı; ve gerçekten **صلد**; eğer parladı ise.

Mecazdan: **ناقة صلدة**; eğer derili (sert derili) ise; Sâgânî nakletti. Mecazdan: **ناقة مصلاد**; eğer doğurdu da onun sütü yok ise; ve o da ağlayandır. Ve **صلدد كجعفر**: Yemen’de bir yer adı, denildiğine göre; yahut **رحرحان** yakınında. Şeyhimiz dedi: ikinci sözü, İbn Numeyt el-Hemdânî’nin sözü destekler:

  ذكرت رسول الله في فحمة الدجا                      ونحن بأعلى رحرحان وصلـدد

Ve o, **العيون**’da ve diğer siyer musanneflerinde Hemdân heyeti bahsinde yayılmıştır. Ve **الأصلد**: benzetme üzere, pek cimri.

Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerden: denir: **جبين صلد**; yani pürüzsüz kuru. Ebû’l-Heysem’den: **أصلاد الجبين**: üzerinde saç olmayan yer; pürüzsüz taşa benzetildi. Ve **جبين صلد** ve **رأس صلد** ve **رأس صلادم كصلد**: saç çıkarmaz; atlarda **فعال** vezninde, başkalarında **فعالل** vezninde bir âlemdir; ve aynı şekilde: **حافر صلد** ve **صلادم**. Mîm’de gelecektir. İbnü’s-Sikkît, Ru’be’ye ait olarak inşâd etti:
  براق أصلاد الجبين الأجله

Ve **امرأة صلود**: hayrı az olan. Cemîl dedi:
  ألم تعلمي يا أم ذي الودع أنني                      أضاحك ذكراكم وأنت صلود

Ve denildi: burada **صلود**: katı; kalbinde merhamet yok. Ve **بئر صلود**: onun dağı galip geldi de onu kazan kimseye karşı imtina etti. Ve gerçekten ona karşı **صلد عليه يصلد صلدا**; ve **صلد صلادة** ve **صلودة** ve **صلودا**. Ve ona sordu da **فأصلد**; yani onu **صلد** buldu; İbnü’l-A‘râbî’den. Böylece onu nakletti. İbn Sîde dedi: kıyası ancak: **فأصلدته**’dir; nitekim dediler: **أبخلته** ve **أجبنته**; yani onu cimri ve korkak olarak buldun. Ve **وصلد المسئول السائل**; eğer ona hiçbir şey vermedi ise. Ve **وصلد الرجل بيديه صلدا**: **صفق** gibi; eşittir. Ve **الصلود**: sert olan; nadir bir bina. Ve **التهذيب**’de, **صلت** maddesinde: **وجاء بمرق يصلت، ولبن يصلت**; eğer yağı az, suyu çok ise; ve bu mânâ ile **يصلد** caiz olur.

Sâgânî dedi: **المصلد**: içinde yağ bulaşmış bir kapta sağılan süt; onun köpüğü olmaz. Ve denir: kan **صلدا** ve **صلتا** çıktı; tek mânâ ile.

**ص - ل - خ - د**: **جمل صلخد** ve **صلخد**; ve **صلخد** ve **صلخاد**; ve **صلخدى**; ve **صلاخد كجعفر**; ve **حضجر**; ve **جردحل**; ve **قرطاس**; ve **سبنتى**; ve **علابط**; bunların hepsi: yaşlı, sert, kuvvetli şiddetli, uzun. Yahut o, develerden atılgan, ileri giden yiğittir. Ve denildi: şiddetli erkek deve için: **صلخدى** tenvin ile; dişisi: **صلخداة**. **الصحاح**’ta: **الصلخدي**: kuvvetli şiddetli; **مثل الصلخدم**; yâ ve mîm ziyadedir. Ve denir: **جمل صلخدى** ve **ناقة صلخداة**. Ve **جمل صلاخد** damme ile; çoğulu: **صلاخد**. Leys inşâd etti:
  وأتلع صلخد صلخم صلخدم

Ru’be dedi:
  كأن ربا سال بعد الإعقـاد
  على لديدي مصمئل صلخاد

Ve **واصلخد اصلخدادا**: dikilip ayakta durdu; ve o **مصلخد**dür. Ve **ناقة صيلخود**: şiddetli; ve o, **صلخدى**’nın dişisidir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

١
1 صَلَادَةٌ ذ and صُلُودَةٌ , [inf. ns. of which the verb is صَلُدَ,] used in relation to a stone [&c.], signify The being hard and smooth. (M.) [And صَلْدٌ has a similar meaning.] You say, صَلَدَتِ الأَرْضُ, and ↓ أَصْلَدَت, The land was, or became, hard: (K:) or (tropical:) so that it produced no plants, or herbage: (TA:) and صَلَدَ المَكَانُ, and ↓ أَصْلَدَ, (M, TA,) the place was, or became, hard: (TA:) or (assumed tropical:) produced no plants, or herbage. (M.) And صَلَدَ عَلَيْهِ الجَبَلُ, aor. صَلِدَ , inf. n. صَلْدٌ; and صَلُدَ, [aor. صَلُدَ ,] inf. n. صَلَادَةٌ and صُلُودَةٌ and صُلُودٌ; The mountain, or rock, baffled him, namely, a welldigger, [by its hardness,] and resisted his efforts. (M.) ― -b2- [Hence,] صَلَدَ الزَّنْدُ, (M, K, and so in some copies of the S,) aor. صَلِدَ , inf. n. صَلْدٌ; (M;) or صَلِدَ, with kesr to the ل, aor. صَلَدَ , inf. n. صُلُودٌ; (AZ, S;) The زند [or piece of stick, or wood, for producing fire] gave a sound without emitting fire; (S, M, K;) and ↓ اصلد signifies [the same, or] it emitted no fire. (Ham p. 407.) ― -b3- And [hence,] صَلَدَتْ زِنَادُهُ [lit. “ His pieces of stick, or wood, for producing fire, gave a sound without emitting fire ”] means (tropical:) He was, or became, niggardly, tenacious, penurious, or avaricious: (AA, L, TA:) and صَلُدَ, alone, aor. صَلُدَ , (M, A, K,) inf. n. صَلَادَةٌ; (M, A;) and صَلَدَ, (M, A,) aor. صَلِدَ , (M,) or صَلُدَ , (A,) inf. n. صَلْدٌ, (M,) or صُلُودٌ; (A;) and ↓ صلّد, inf. n. تَصْلِيدٌ; (K;) signify the same: (M, K:) or he was, or became, very niggardly &c. (A.) ― -b4- And صَلَدَتْ صَلَعَتُهُ, or صَلْعَتُهُ, (accord. to different copies of the K, in the TA the former,) The bald place on the front of his head shone, or glistened. (K, TA.) صَلَدَ is also used in the same sense, in a trad., in relation to milk flowing forth. (TA.) ― -b5- And one says, جَآءَ بِمَرَقٍ يَصْلِدُ, and بِلَبَنٍ يَصْلِدُ, meaning He brought broth, and milk, containing little oily, or greasy, matter, and much water: for يَصْلِتُ. (T in art. صلت.) ― -b6- صَلَدَتْ أَنْيَابُهُ His canine teeth caused a grating sound to be heard. (K, * TA.) ― -b7- صَلَدَ بِيَدَيْهِ He clapped with his hands. (M.) ― -b8- صَلَدَتِ الدَّابَّةُ, aor. صَلِدَ , (K,) inf. n. صَلْدٌ, (TA,) The beast beat the ground with its fore feet in its running. (K.) ― -b9- صَلَدَ, (M,) or صَلَدَ فِى الجَبَلِ, (K,) aor. صَلِدَ , inf. n. صَلْدٌ, said of a mountain-goat, (M,) He ascended the mountain. (M, K.) ― -b10- تَصْلُدُ, [or probably تَصْلِدُ,] said of a wild cow or wild ox (بَقَرَة وَحْشِيَّة), in a verse ascribed to a Hudhalee, [but not found by SM in the Deewلn of the Hudhalees,] is expl. as meaning She, or he, stands erect. (TA.) -A2- صَلَدَ السَّائِلَ (assumed tropical:) He gave nothing to the asker, or beggar. (L.)

2 صَلَّدَ see the preceding paragraph.

اصلد
4 اصلد ذ : see 1, in three places. ― -b2- Also (tropical:) He (a man) failed to produce fire with his زَنْد [or piece of stick, or wood, used for that purpose]. (S, A.) ― -b3- And اصلد زَنْدَهُ (tropical:) He made his زند to give a sound without emitting fire. (M, TA.) And (tropical:) He (God) caused his زند to emit no fire. (A.) And سَأَلَهُ فَأَصْلَدَ (assumed tropical:) He asked, or begged, of him, and found him niggardly: thus related on the authority of IAar; but by rule it should be فَأَصْلَدَهُ. (M.)

صَلْدٌ
صَلْدٌ ذ Hard and smooth; (S, M, A, K;) as also ↓ صِلْدٌ (K) and ↓ صَلُودٌ (M) and ↓ صَلِيدٌ (A) and ↓ أَصْلَدُ; (M;) applied to a stone; (S, M, A;) and so the first applied to land or ground (أَرْض); (S;) and to a solid hoof, as also ↓ صِلْدِمٌ and ↓ صُلَادِمٌ, which last is of the measure فُعَالِمٌ accord. to Kh, but فُعَالِلٌ accord. to others; (M;) and to a side of the forehead, (S, M,) or thus applied meaning smooth and tough; (L;) and to a head, as also ↓ صُلَادِمٌ, (M,) or thus applied meaning (tropical:) upon which no hair grows: (A:) and ↓ صَلَوْدَدٌ, (M, K,) which is of an extr. form, (M,) has the first of the significations above, (K,) or signifies [simply] hard: (M:) the pl. of صَلْدٌ (M, L) and of ↓ صَلُودٌ (M) is أَصْلَادٌ. (M, L.) ― -b2- Also applied to a place, (مَكَانٌ, M,) and صَلْدَةٌ applied to land, (أَرْضٌ, A,) (tropical:) That produces no plants, or herbage. (M, A.) And أَصْلَادُ الجَبِينِ (tropical:) The part of the side of the forehead upon which is no hair: likened to smooth stone. (A Heyth.) ― -b3- [Hence,] حَجَرٌ صَلْدٌ and ↓ صَلُودٌ (tropical:) A stone that will not emit fire: (L, TA:) and ↓ زَنْدٌ صَلُودٌ (M, A) and ↓ صَالِدٌ and ↓ صَلَّادٌ and ↓ مِصْلَادٌ (M) [and ↓ مُصْلِدٌ] (tropical:) [A piece of stick, or wood, for producing fire] that gives a sound, (M,) not emitting fire: (M, A:) and ↓ عُودٌ صَلَّادٌ (tropical:) Wood, or a stick, from which fire cannot be produced. (T, L, K. *) ― -b4- And فَرَسٌ صَلْدٌ (K) and ↓ صَلُودٌ (S, M, A, K) (tropical:) A horse that does not sweat: (S, A, K:) such a horse is discommended: (K:) or slow to sweat: or having little seminal fluid: and slow in impregnating. (M.) ― -b5- And رَجُلٌ صَلْدٌ (M) and ↓ صَلُودٌ (M, A) and ↓ أَصْلَدُ (S, M, A, K) (tropical:) A niggardly, tenacious, penurious, or avaricious, man: (S, M, K:) or a man very niggardly &c. (A.) ― -b6- And نَاقَةٌ صَلْدَةٌ (tropical:) A hardy, strong, enduring she-camel. (K.) And خَيْلٌ صِلَادٌ (tropical:) Hard, hardy, or strong, horses. (A.) [And ↓ صِلْدَامٌ, also, signifies Robust, or strong. (Freytag, from Jereer.)]

صِلْدٌ
صِلْدٌ ذ : see صَلْدٌ, first sentence.

صِلْدَآءٌ
صِلْدَآءٌ ذ and صِلْدَآءَةٌ Rugged and hard ground, (ISk, K,) (assumed tropical:) that produces no plants, or herbage. (ISk.)

صِلْدِمٌ
صِلْدِمٌ ذ : see صَفْدٌ, first sentence.

صِلْدَامٌ
صِلْدَامٌ ذ : see صَلْدٌ, last sentence.

صَلُودٌ
صَلُودٌ ذ : see صَلْدٌ, in six places. ― -b2- Also, applied to a well, Such that its mountain, or rock, baffles the digger [by its hardness], and resists his efforts. (M.) ― -b3- (tropical:) A she-camel having little, or no, milk; as also ↓ مِصْلَادٌ: (S, A, K:) and the latter, [which in the former case is written in some copies of the K with ة,] that has brought forth and has no milk. (K. [But this is said in the TA to be a repetition.]) ― -b4- (assumed tropical:) A woman in whom is little, or no, good: or hard, having no compassion in her heart. (M.) ― -b5- (tropical:) A cooking-pot (قِدْرٌ) slow to boil. (S, M, A, K.) ― -b6- A beast (دَابَّةٌ) that beats the ground with its fore feet in its running. (TA.) ― -b7- One who ascends a mountain by reason of fear; (K, TA;) as also ↓ مِصْلَادٌ: (TA:) [or] a mountain-goat that ascends the mountain. (M.) ― -b8- And Alone, apart from others, or separate; (As, L, K;) as also ↓ صَلِيدٌ. (K.)

صَلِيدٌ
صَلِيدٌ ذ : see صَلْدٌ, first sentence: ― -b2- and صَلُودٌ, last sentence. -A2- Also A shining, gleaming, or glistening. (K.)

صَلَّادٌ
صَلَّادٌ ذ : see صَلْدٌ, in two places; and مُصْلِدٌ.

صُلَادِمٌ
صُلَادِمٌ ذ : see صَلْدٌ, first sentence, in two places.

صَلَوْدَدٌ
صَلَوْدَدٌ ذ : see صَلْدٌ, first sentence.

صَالِدٌ
صَالِدٌ ذ : see صَلْدٌ. ― -b2- أَنْيَابٌ صَالِدَةٌ Canine teeth causing a grating sound to be heard; (K, * TA;) as also صَوَالِدُ, (K, TA,) which is the pl. (TA.)

أَصْلَدُ
أَصْلَدُ ذ : see صَلْدٌ, first sentence: ― -b2- and see the same also near the end of the paragraph.

مُصْلِدٌ
مُصْلِدٌ ذ : see صَلْدٌ. ― -b2- [Hence,] one says, لَيْسَ بِمُصْلِدِ القَدْحِ [lit. He is not one whose wood gives only a sound when one endeavours to produce fire from it; meaning (assumed tropical:) he is not one who ungenerously refuses when asked]; an expression of praise; (TA in art. كسر;) and [in like manner] القَدْحِ ↓ لَيْسَ بِصَلَّادِ. (TA. in art. هش.) -A2- Also Milk milked into a greasy vessel, and therefore without froth. (K.)

مِصْلَادٌ
مِصْلَادٌ ذ : see صَلْدٌ: ― -b2- and صَلُودٌ, in two places.

##### Türkçe

١
1 **صَلَادَةٌ** ذ ve **صُلُودَةٌ**, [bunların fiilinin **صَلُدَ** olduğu mastar isimleri,] bir taş vb. hakkında kullanıldığında, sert ve pürüzsüz olmayı ifade eder. (M.) [Ve **صَلْدٌ** de benzer bir mânâya sahiptir.] Sen dersin ki: **صَلَدَتِ الأَرْضُ**, ve ↓ **أَصْلَدَت**, Arazi sert oldu yahut sertleşti: (K:) yahut (mecazen:) öyle ki bitki yahut ot bitirmedi: (TA:) ve **صَلَدَ المَكَانُ**, ve ↓ **أَصْلَدَ**, (M, TA,) yer sert oldu yahut sertleşti: (TA:) yahut (farz edilen mecazla:) bitki yahut ot bitirdi. (M.) Ve **صَلَدَ عَلَيْهِ الجَبَلُ**, muzârîsi **صَلِدَ**, mastarı **صَلْدٌ**; ve **صَلُدَ**, [muzârîsi **صَلُدَ**,] mastarı **صَلَادَةٌ** ve **صُلُودَةٌ** ve **صُلُودٌ**; Dağ yahut kaya, yani kuyu kazan kimseye, [sertliği sebebiyle] güçlük çıkardı ve onun çabasına karşı koydu. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **صَلَدَ الزَّنْدُ**, (M, K, ve S’nin bazı nüshalarında da böyledir,) muzârîsi **صَلِدَ**, mastarı **صَلْدٌ**; (M;) yahut **صَلِدَ**, **ل**’ye kesre ile, muzârîsi **صَلَدَ**, mastarı **صُلُودٌ**; (AZ, S;) **زَنْد** [yahut ateş çıkarmak için olan çubuk/parça odun] ateş çıkarmaksızın bir ses verdi; (S, M, K;) ve ↓ **اصلد** [aynısını, yahut] ateş çıkarmadığını ifade eder. (Ham s. 407.) ― -b3- Ve [bundan dolayı,] **صَلَدَتْ زِنَادُهُ** [lafzen: “Onun ateş çıkarmak için olan çubukları/parça odunları ateş çıkarmaksızın ses verdi”] demektir ki (mecazen:) o cimri oldu yahut cimrileşti, eli sıkı, pinti yahut haris oldu: (AA, L, TA:) ve **صَلُدَ**, tek başına, muzârîsi **صَلُدَ**, (M, A, K,) mastarı **صَلَادَةٌ**; (M, A;) ve **صَلَدَ**, (M, A,) muzârîsi **صَلِدَ**, (M,) yahut **صَلُدَ**, (A,) mastarı **صَلْدٌ**, (M,) yahut **صُلُودٌ**; (A;) ve ↓ **صلّد**, mastarı **تَصْلِيدٌ**; (K;) aynı mânâya gelir: (M, K:) yahut o çok cimri vb. oldu. (A.) ― -b4- Ve **صَلَدَتْ صَلَعَتُهُ**, yahut **صَلْعَتُهُ**, (K’nin farklı nüshalarına göre; TA’da birincisi,) Başının ön tarafındaki kellik parladı yahut ışıldadı. (K, TA.) **صَلَدَ** aynı mânâda, bir hadiste, sütün akıp çıkması hakkında da kullanılır. (TA.) ― -b5- Ve denir ki: **جَآءَ بِمَرَقٍ يَصْلِدُ**, ve **بِلَبَنٍ يَصْلِدُ**, yani: az yağlı/yağlı madde ihtiva eden ve çok su ihtiva eden et suyu ve süt getirdi: **يَصْلِتُ** yerine. (T, madde **صلت**.) ― -b6- **صَلَدَتْ أَنْيَابُهُ** Onun köpek dişleri gıcırdama sesi işittirdi. (K, * TA.) ― -b7- **صَلَدَ بِيَدَيْهِ** Ellerini çırptı. (M.) ― -b8- **صَلَدَتِ الدَّابَّةُ**, muzârîsi **صَلِدَ**, (K,) mastarı **صَلْدٌ**, (TA,) Binek hayvanı koşarken ön ayaklarıyla yere vurdu. (K.) ― -b9- **صَلَدَ**, (M,) yahut **صَلَدَ فِى الجَبَلِ**, (K,) muzârîsi **صَلِدَ**, mastarı **صَلْدٌ**, dağ keçisi hakkında söylenir, (M,) Dağa tırmandı. (M, K.) ― -b10- **تَصْلُدُ**, [yahut muhtemelen **تَصْلِدُ**,] yaban ineği yahut yaban öküzü (**بَقَرَة وَحْشِيَّة**) hakkında, bir Huzelî’ye nispet edilen bir beyitte, [fakat SM’nin Huzelîlerin divanında bulmadığı,] “dikilir, dimdik durur” diye açıklanır. (TA.) -A2- **صَلَدَ السَّائِلَ** (farz edilen mecaz:) İsteyene yahut dilenciye hiçbir şey vermedi. (L.)

2 **صَلَّدَ**: önceki paragrafı gör.

**اصلد**
4 **اصلد** ذ: 1’de, üç yerde, gör. ― -b2- Ayrıca (mecazen:) O (bir adam) **زَنْد**’i [yahut bu iş için kullanılan çubuk/parça odun] ile ateş çıkaramadı. (S, A.) ― -b3- Ve **اصلد زَنْدَهُ** (mecazen:) **زَنْد**’ini ateş çıkarmaksızın ses verir hâle getirdi. (M, TA.) Ve (mecazen:) O (Allah) onun **زَنْد**’inin ateş çıkarmamasını sağladı. (A.) Ve **سَأَلَهُ فَأَصْلَدَ** (farz edilen mecaz:) Ondan istedi yahut dilendi de onu cimri buldu: IAar’dan rivayetle böyledir; fakat kaideye göre **فَأَصْلَدَهُ** olmalıdır. (M.)

**صَلْدٌ**
**صَلْدٌ** ذ Sert ve pürüzsüz; (S, M, A, K;) bunun gibi ↓ **صِلْدٌ** (K) ve ↓ **صَلُودٌ** (M) ve ↓ **صَلِيدٌ** (A) ve ↓ **أَصْلَدُ**; (M;) taşa uygulanır; (S, M, A;) ve birincisi araziye yahut yere (**أَرْض**) de uygulanır; (S;) ve katı bir toynağa da, bunun gibi ↓ **صِلْدِمٌ** ve ↓ **صُلَادِمٌ**, ki sonuncusu Kh’ye göre **فُعَالِمٌ** veznindedir, başkalarına göre ise **فُعَالِلٌ**; (M;) ve alnın yan tarafına, (S, M,) yahut böyle uygulanıp “pürüzsüz ve sert/sağlam” mânâsında; (L;) ve başa da, bunun gibi ↓ **صُلَادِمٌ**, (M,) yahut böyle uygulanıp (mecazen:) üzerinde saç bitmeyen mânâsında: (A:) ve ↓ **صَلَوْدَدٌ**, (M, K,) ki bu, ziyade bir kalıptandır, (M,) yukarıdaki mânâların birincisine sahiptir, (K,) yahut [sadece] “sert” mânâsına gelir: (M:) **صَلْدٌ**’ün (M, L) ve ↓ **صَلُودٌ**’ün (M) çoğulu **أَصْلَادٌ**’dır. (M, L.) ― -b2- Ayrıca bir yere (**مَكَانٌ**, M,) uygulanır; ve **صَلْدَةٌ** araziye (**أَرْضٌ**, A,) uygulanır, (mecazen:) Bitki yahut ot bitirmeyen. (M, A.) Ve **أَصْلَادُ الجَبِينِ** (mecazen:) Alnın yan tarafının, üzerinde saç olmayan kısmı: pürüzsüz taşa benzetilmiştir. (A Heyth.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **حَجَرٌ صَلْدٌ** ve ↓ **صَلُودٌ** (mecazen:) ateş çıkarmayan taş: (L, TA:) ve ↓ **زَنْدٌ صَلُودٌ** (M, A) ve ↓ **صَالِدٌ** ve ↓ **صَلَّادٌ** ve ↓ **مِصْلَادٌ** (M) [ve ↓ **مُصْلِدٌ**] (mecazen:) [ateş çıkarmak için olan çubuk/parça odun] ses veren, (M,) ateş çıkarmayan: (M, A:) ve ↓ **عُودٌ صَلَّادٌ** (mecazen:) kendisinden ateş çıkarılamayan odun yahut çubuk. (T, L, K. *) ― -b4- Ve **فَرَسٌ صَلْدٌ** (K) ve ↓ **صَلُودٌ** (S, M, A, K) (mecazen:) terlemeyen at: (S, A, K:) böyle bir at yerilmiştir: (K:) yahut terlemeye ağır olan: yahut menîsi az olan: ve döllemeye ağır olan. (M.) ― -b5- Ve **رَجُلٌ صَلْدٌ** (M) ve ↓ **صَلُودٌ** (M, A) ve ↓ **أَصْلَدُ** (S, M, A, K) (mecazen:) cimri, eli sıkı, pinti yahut haris adam: (S, M, K:) yahut çok cimri vb. adam. (A.) ― -b6- Ve **نَاقَةٌ صَلْدَةٌ** (mecazen:) dayanıklı, güçlü, tahammüllü dişi deve. (K.) Ve **خَيْلٌ صِلَادٌ** (mecazen:) sert, dayanıklı yahut güçlü atlar. (A.) [Ve ↓ **صِلْدَامٌ** da “gürbüz yahut güçlü” mânâsına gelir. (Freytag, Jereer’den.)]

**صِلْدٌ**
**صِلْدٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak, ilk cümle.

**صِلْدَآءٌ**
**صِلْدَآءٌ** ذ ve **صِلْدَآءَةٌ** Engebeli ve sert arazi, (ISk, K,) (farz edilen mecaz:) bitki yahut ot bitirmeyen. (ISk.)

**صِلْدِمٌ**
**صِلْدِمٌ** ذ: **صَفْدٌ**’e bak, ilk cümle.

**صِلْدَامٌ**
**صِلْدَامٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak, son cümle.

**صَلُودٌ**
**صَلُودٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak, altı yerde. ― -b2- Ayrıca kuyuya uygulanır: Dağı yahut kayası, [sertliği sebebiyle] kazana güçlük çıkaran ve onun çabasına karşı koyan. (M.) ― -b3- (mecazen:) sütü az yahut hiç olmayan dişi deve; bunun gibi ↓ **مِصْلَادٌ**: (S, A, K:) ve ikincisi, [ki birinci durumda K’nin bazı nüshalarında ة ile yazılmıştır,] doğurmuş olup sütü olmayan. (K. [Fakat bunun TA’da tekrar olduğu söylenir.]) ― -b4- (farz edilen mecaz:) kendisinde hayır az yahut hiç olmayan kadın: yahut sert, kalbinde merhamet olmayan. (M.) ― -b5- (mecazen:) kaynaması ağır olan tencere (**قِدْرٌ**). (S, M, A, K.) ― -b6- Koşarken ön ayaklarıyla yere vuran hayvan (**دَابَّةٌ**). (TA.) ― -b7- Korku sebebiyle dağa tırmanan kimse; (K, TA;) bunun gibi ↓ **مِصْلَادٌ**: (TA:) [yahut] dağa tırmanan dağ keçisi. (M.) ― -b8- Ve tek başına, başkalarından ayrı, yahut müstakil; (As, L, K;) bunun gibi ↓ **صَلِيدٌ**. (K.)

**صَلِيدٌ**
**صَلِيدٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak, ilk cümle: ― -b2- ve **صَلُودٌ**’a bak, son cümle. -A2- Ayrıca: parlayan, ışıldayan yahut pırıldayan. (K.)

**صَلَّادٌ**
**صَلَّادٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak, iki yerde; ve **مُصْلِدٌ**.

**صُلَادِمٌ**
**صُلَادِمٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak, ilk cümle, iki yerde.

**صَلَوْدَدٌ**
**صَلَوْدَدٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak, ilk cümle.

**صَالِدٌ**
**صَالِدٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak. ― -b2- **أَنْيَابٌ صَالِدَةٌ** Gıcırdama sesi işittiren köpek dişleri; (K, * TA;) bunun gibi **صَوَالِدُ**, (K, TA,) ki bu çoğuldur. (TA.)

**أَصْلَدُ**
**أَصْلَدُ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak, ilk cümle: ― -b2- ve aynı paragrafa, sonuna yakın yerde de bak.

**مُصْلِدٌ**
**مُصْلِدٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] denir ki: **لَيْسَ بِمُصْلِدِ القَدْحِ** [lafzen: “O, kendisinden ateş çıkarılmaya çalışıldığında odunu yalnızca ses veren kimse değildir”; mânâsı (farz edilen mecaz:) “istenildiğinde cimrilikle geri çeviren kimse değildir”]; bir övgü ifadesidir; (TA, madde **كسر**;) ve [aynı şekilde] **لَيْسَ بِصَلَّادِ** ↓ **القَدْحِ**. (TA, madde **هش**.) -A2- Ayrıca: yağlı bir kaba sağılan ve bu sebeple köpüksüz olan süt. (K.)

**مِصْلَادٌ**
**مِصْلَادٌ** ذ: **صَلْدٌ**’e bak: ― -b2- ve **صَلُودٌ**’a bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَلَدَ
صَلَدَ I ( n. ac. صُلُوْد 27 ),
a.  Was hard ( ground ).

b.  Beat the ground ( animal ). - ; ( c ), Ground, grated, gnashed ( teeth ).

d.  [ Bi ], Clapped ( his hand ).

e.  [ Fī ], Climbed, mounted, ascended.

صَلُدَ
صَلُدَ U ( n. ac. صَلَاْدَة 22t ),
a.  Was niggardly, miserly.

صَلَّدَ
صَلَّدَ II ,
a.  see ( صَلُدَ )

أَصْلَدَ
أَصْلَدَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  Failed to strike ( flint &  c. ).

صَلْد
صَلْد 1 , ( pl. أَصْلَاْد 38 ),
a.  Hard, dry.

b.  Smooth, shiny.

c.  Avaricious, niggardly; tenacious; niggard, miser.

صِلْد
صِلْد 2 ,
a.  see 1 (a) .

أَصْلَدُ
أَصْلَدُ 14 , ( pl. صُلْد 3 ),
a.  see 1 (c) .

صَلَاْدَة
صَلَاْدَة 22t ,
a.  Avarice, miserliness.

صَلُوْد
صَلُوْد 26 ,
a.  see 1 (a) , ( c ).

c.  Isolated, solitary.

##### Türkçe

**صَلَدَ**
**صَلَدَ** I (mastar: **صُلُوْد** 27),
a. Sert oldu (yer).

b. Yere vurdu (hayvan). - ; (c), Gıcırdattı, gıcırdandı (dişler).

d. [**Bi**], Elini çırptı.

e. [**Fī**], Tırmandı, bindi, yükseldi.

**صَلُدَ**
**صَلُدَ** U (mastar: **صَلَاْدَة** 22t),
a. Cimri oldu, pinti oldu.

**صَلَّدَ**
**صَلَّدَ** II,
a. bkz. (**صَلُدَ**)

**أَصْلَدَ**
**أَصْلَدَ** IV,
a. I (a)’ya bkz.

b. Vurup kıvılcım çıkarmada başarısız oldu (çakmaktaşı ve c.).

**صَلْد**
**صَلْد** 1, (çoğulu: **أَصْلَاْد** 38),
a. Sert, kuru.

b. Düz, parlak.

c. Açgözlü, cimri; inatçı; cimri, pinti.

**صِلْد**
**صِلْد** 2,
a. 1 (a)’ya bkz.

**أَصْلَدُ**
**أَصْلَدُ** 14, (çoğulu: **صُلْد** 3),
a. 1 (c)’ye bkz.

**صَلَاْدَة**
**صَلَاْدَة** 22t,
a. Cimrilik, pintilik.

**صَلُوْد**
**صَلُوْد** 26,
a. 1 (a), (c)’ye bkz.

c. Yalıtılmış, yalnız.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صلد
صَلَدَ - يَصْلِدُ - صَلْد- صَلْداً
صَلَدَ - يَصْلِدُ + الكائن (الحجرً أو الصلعة): يكون صلباً وأملساً ويبرق ويلمع من نظافته وخلوه من الأشعار أو النبت أو التراب
صَلْد: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " صَلَدَ - يَصْلِدُ ":اللامع والبراق من فرط نظافته وملاسته  وتجرده
صَلْداً: حال من " صَلْد ": بشكل أملس لمَّاع زلق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان صفات الكائن بالتفلت والتملص والاستعصاء على الإمساك به لكونه ذا جسم وقوام مستوٍ وأملس وصقيل" ، وهي:
عَفَرَ - يَعْفِرُ (عَفرَتَ - يُعَفْرِتُ)، مَرَدَ - يَمْرُدُ، مَلَق - يَمْلُقُ، صَلَدَ - يَصْلِد، فَرْعَنَ - يُفَرْعِنُ، جَبَنَ - يَجْبَنُ
صلدا
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [صلد] ص ل د: حجر صَلْدٌ أي صلب أملس و صَلَدَ الزند من باب جلس إذا صوَّت ولم يُخرج نارا و أصْلَدَ الرجل صلد زنده
معجم الفرائد القرآنية:
ص ل د
" صَلْداً " فـي قولـه تعالـى :" فَأَصَابـَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً " (264) البقرة .
الصلد : الحجر الصلب الذي لا ينبت شيئا .
الراغب
صلد
- قال تعالى: }فتركه صلدا{ [البقرة/264]، أي: حجرا صلبا وهو لا ينبت، ومنه قيل: رأس صلد: لا ينبت شعرا، وناقة صلود ومصلاد: قليلة اللبن، وفرس صلود: لا يعرق، وصلد الزند: لا يخرج ناره.
ملخص اللسان
1.     صلد: حَجر صَلْد وصَلُود: بيِّن الصَّلادة والصُّلُودِ صُلْب أَمْلَسُ ،
2.     حجر صَلْد وجَبين صلد أَي أَمْلَسُ يابس ،
3.     ومكان صَلْدٌ: صُلْبٌ شديدٌ ،
4. وصَلَدَت صَلَعة الرجل إِذا بَرَقَت
5.     ورجل صَلْد وصَلُود  وأَصْلَدُ: بخيل جدّاً؛ صَلَدَ يَصْلِدُ صَلْداً، وصلُدَ صَلادَةً.
6.     وفرس صَلُودٌ:بَطيءُ الإِلْقاحِ، وهو أَيضاً القَليلُ الماءِ
7.     وصَلَدَ المَسْؤُولُ السائِلَ إِذا لم يُعْطه شَيْئاً
8.    والصَّلُودُ:  المُنْفَرد
لسان العرب
● - صلد: حَجر صَلْد وصَلُود: بيِّن الصَّلادة والصُّلُودِ صُلْب أَمْلَسُ،  والجمع من كل ذلك أَصْلاد. وحجر أَصْلَد: كذلك؛ قال المُثَقَّبُ  العَبْدي:يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ  ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ  قال الله عز وجل: فَتَرَكه صَلْداً؛ قال الليث: يقال حجر صَلْد وجَبين  صلد أَي أَمْلَسُ يابس، فإِذا قلت صَلْت فهو مُسْتَوٍ. ابن السكيت:  الصَّفا العَريضُ منَ الحجارة الأَمْلَسُ. قال: والصَّلْداء والصَّلْداءَةُ  الأَرض الغَليظة الصُّلْبة. قال: وكلُّ حَجَر صُلْبٍ فكل ناحية منه صَلْدٌ،  وأَصْلادٌ جمع صَلْد؛ وأَنشَد لرؤبة:  بَرَّاق أَصْلادِ الجَبينِ الأَجْلَه  أَبو الهيثم: أَصلادُ الجبين الموضع الذي لا شعر عليه، شُبِّهَ بالحجر  الأَملس. وجَبين صَلْد ورأْس صَلْد ورأْس صُلادِمٌ كَصَلْد، فُعالِمٌ عند  الخليل وفُعالِلٌ عند غيره؛ وكذلك حافر صَلْد وصُلادِمٌ وسنذكره في  الميم. ومكان صَلْد: لا يُنْبِت، وقد صَلَد المكان وصَلَدَ. وأَرض صَلْد  وصَلَدَت الأَرضُ وأَصْلَدَتْ. ومكان صَلْدٌ: صُلْبٌ شديدٌ. وامرأَة صَلُود:  قليلة الخير؛ قال جميل:  أَلَمْ تَعْلَمِي، يا أُمَّ ذي الوَدْعِ، أَنَّني  أُضاحِكُ ذِكْراكُمْ، وأَنت صَلُود؟  وقيل: صَلُود ههنا صُلْبة لا رَحْمَة في فؤَدِها. ورجل صَلْد وصَلُود  وأَصْلَدُ: بخيل جدّاً؛ صَلَدَ يَصْلِدُ صَلْداً، وصلُدَ صَلادَةً.  والأَصْلَدُ: البخيل. أَبو عمرو: ويقال للبخيل صَلَدَتْ زِنادُه؛  وأَنشد:صَلَدَتْ زِنادَكَ يا يَزيدُ، وطالَما  ثَقَبَتْ زِنادُكَ للضَّريكِ المُرْمِلِ  وناقةٌ صَلُودٌ ومِصْلاد أَي بكيئَة. وبئْرٌ صَلُود: غَلَبَ جَبَلُها  فامْتَنَعَتْ على حافِرها؛ وقد صَلَدَ عليه يَصْلِدُ صَلْداً وصَلُد  صَلادَة وصُلُودَة وصُلُوداً، وسأَله فأَصْلَدَ أَي وجَدَه صَلْداً؛ عن ابن  الأَعرابي هكذا حكاه؛ قال ابن سيده: وإِنما قياسه فأَصْلَدْتُه كما قالوا  أَبْخَلْتُه وأَجْبَنْتُه أَي صادَفْتُه بخيلاً وجباناً. وفرس صَلُودٌ:  بَطيءُ الإِلْقاحِ، وهو أَيضاً القَليلُ الماءِ، وقيل: هو البَطيءُ العَرَق؛  وكذلك القِدْرُ إِذا أَبطأَ غَليْهُا. التهذيب: فرس صَلُود وصَلَدٌ إِذا  لم يَعْرَقْ، وهو مذموم.  ويقالُ: عُودٌ صَلاَّدٌ لا يَنْقَدِحُ منه النارُ. وصَلَد الزَّنْدُ  يَصْلِدُ صَلْداً، فهو صالد وصَلاَّد وصَلُود ومِصْلاد، وأَصْلَدَ: صوَّتَ  ولم يُورِ، وأَصْلَدَه هو وأَصْلَدْتُه أَنا، وقَدَحَ فُلان فأَصْلَدَ.  وحَجَرٌ صَلْدٌ: لا يُوري ناراً، وحَجَر صَلُود مثله.  وحكى الجوهري: صَلِدَ الزند، بكسر اللام  (* قوله «صلد الزند بكسر اللام  إلخ» كذا بالأصل المنقول من مسودة المؤلف، والذي في نسخ بأيدينا من  الصحاح طبع وخط: صلد الزند يصلد، بكسر اللام، فمفاده أنه من باب جلس.)  يَصْلَدُ صُلُوداً إِذا صوّت ولم يُخْرِجْ ناراً. وأَصْلَدَ الرجلُ أَي صَلَدَ  زَنْدُه. وصَلَدَ المَسْؤُولُ السائِلَ إِذا لم يُعْطه شَيْئاً؛ وقال  الراجز:  تَسْمَعُ، في عُصْلٍ لها صَوالِدا،  صَلَّ خطاطِيفَ على جَلامِدا  ويقال: صَلَدَتْ أَنْيابه، فهي صالدة وصوَالِدُ إِذا سُمِعَ صَوْتُ  صَريِفها. وصَلَدَ الوَعِلُ يَصْلِدُ صَلْداً، فهو صَلُودٌ: تَرَقَّى في  الجبل. وصَلَدَ الرجل بيَدَيْه صَلْداً: مثل صَفَقَ سواء. والصَّلُود  الصُّلْب: بناء نادر. التهذيب في ترجمة صَلَتَ: وجاءَ بِمَرَقٍ يَصْلِتُ  ولَبَنٍ يَصْلِتُ إِذا كان قليل الدَّسَم كثير الماء، ويجوز يَصْلِدُ بهذا  المعنى. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أَنه لما طُعِنَ سقاه الطبيبُ لبناً  فخرج من موضع الطعنة أَبيضَ يصْلِد أَي يَبْرُق ويَبِصُّ. وفي حديث عطاء بن  يسار قال له بعض القوم: أَقسمت عليك لما تَقَيَّأْتَ، فقاءَ لَبناً  يَصْلد. وفي حديث ابن مسعود يرفعه: ثم لَحا قَضيبَه فإِذا هو أَبيضُ يَصْلِد.  وصَلَدَت صَلَعة الرجل إِذا بَرَقَت؛ وقال الهذلي يصف بقرة وحشية:  وشَقَّتْ مقَاطِيعُ الرُّماةِ فُؤَادَها،  إِذا سَمِعَتْ صَوْتَ المُغَرِّد تَصْلِدُ  والمقَاطِيع: النِّصالُ. وقوله تَصْلِدُ أَي تنتصب. والصَّلُودُ:  المُنْفَرد؛ قال ذلك الأَصمعي، وأَنشد:  تالله يَبْقى على الأَيامِ ذُو حِيَدٍ،  إِذْ ما صَلُودٌ مِنَ الأَوْعالِ ذُو خَذَمِ  أَراد بالحِيَدِ عُقَد قَرْنه، الواحدة حَيْدَة.
مقاييس اللغة:
(صلد) الصاد واللام والدال أصلٌ واحدٌ صحيح، يدلُّ على صلابةٍ ويُبْس. من ذلك الحجر الصَّلْد، وهو الصُّلْب. ثم يُحْمَل [عليه] قولُهم: صَلِدَ الزّندُ، إِذا صلع
لم يُخرِج نارَه. وأصْلَدته أنا. ومنه الرّأسُ الصَّلْد الذي لا يُنبِتُ شعراً، كالأرضِ التي لا تُنبِتُ شيئاً. قال رؤبة:
* برّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ([17]) *
ويقال للبخيل أَصْلَد، فهو إمَّا من المكان الذي لا يُنبِت، أو الزَّنْد الذي لا يُورِي. ويقال ناقةٌ صلودٌ، أي بكِيئَةٌ قليلة اللّبَن غليظةُ جلدِ الضَّرع. ومنه الفَرسُ الصَّلُود، وهو الذي لا يَعرَق. فإِذا نُتِجَت النّاقةُ ولم يكن لها لبنٌ قيل ناقة مِصلادٌ.
القاموس المحيط:
الصَّلْدُ، ويكسرُ الصُّلْبُ الْأَمْلَسُ، كالصَّلَوْدَدِ، كسَفَرْجَلٍ، وفَرَسٌ لا يَعْرَقُ، كالصَّلُودِ، كصَبورٍ، مَذْمومٌ. وصَلَدَتِ الدابَّةُ تَصْلِدُ ضَرَبَتْ بِيَدَيْها الأرضَ في عَدْوِها، وفي الجَبَلِ صَعَّدَ، وأنْيابُهُ صَوَّتَ صَريفُها، فهي صالِدَةٌ وصَوالِدُ، والأرضُ صَلُبَتْ، كأَصْلَدَتْ، وصَلَعَتُه بَرَقَتْ، والزَّنْدُ صُلوداً صَوَّتَ، ولم يُوْر. وككَرُمَ بَخِلَ، كصَلَّدَ تَصْليداً. والصَّلودُ المُنْفَرِدُ،
كالصَّليدِ، والقِدْرُ البطيئةُ الغَلْيِ، والناقةُ البَكِيَّةُ، كالمِصْلادَةِ، ومن يُصَعِّدُ في الجَبَلِ فَزَعاً. والصِّلْداءُ والصِّلْداءَةُ، بكسرِهِما: الأرضُ الغَليظَةُ الصُّلْبَةُ، وعُودٌ صَلاَّدٌ، ككَتَّانٍ: لا يَنْقَدِحُ.
والصَّليدُ: البَريقُ. والمُصْلِدُ: اللَّبَنُ يُحْلَبُ في إناءٍ قد أصابَه الدَّسَمُ فلا تكونُ له رَغْوَةٌ. وناقةٌ صَلْدَدٌ: جَلْدَةٌ. ومِصْلادٌ: نُتِجَتْ وما لها لَبَنٌ. وصَلْدَدُ: ع باليَمَنِ، أو قُرْبَ رَحْرَحانَ. والْأَصْلَدُ: البخيلُ.
تاج العروس:
ص - ل - د
الصَّلْدُ بالفتح ويُكْسَر : الصُّلْبُ الأَمْلَسُ يقال : حَجَرٌ صَلْدٌ وَصلُودٌ وَصَلِيدٌ بَيِّنُ الصَّلاَدةِ والصَّلُودِ : صُلْبٌ أَمْلَس . والجَمْع : أَصْلادٌ . قال الله عَزَّ وجلّ : " فَتَرَكَهُ صَلْداً " . قال الليثُ : يقال : حَجَرٌ صَلْدٌ وَجَبِينٌ صَلْدٌ أَي أَمْلَسُ يابِسٌ فإذا قلْتَ : صَلْتٌ فهو مُسْتَوٍ . وقال ابن السِّكِّيتِ : الصَّلْد : الصَّفَا العَريضُ من الحِجَارةِ الأَمْلَسُ . قال : وكُلُّ حَجَرٍ صُلْبٍ فكُلُّ ناحِيَةٍ منه صَلْدٌ . كالصَّلَوْدَدِ كَسَفَرْجَلٍ والأَصْلَدِ . قال المُثَقَّبُ العَبْدِيُّ :
يَنْمِي بنُهَّاضٍ إلى حارِكٍ ... ثَمَّ كَرُكْنِ الحَجَرِ الأَصْلَدِ ومن المجاز : فَرَسٌ صَلْدٌ إذا كانَ لا يَعْرَقُ كالصَّلُودِ كصَبُورٍ وهو مَذْمومٌ عند أَهْل الفِراسَة من العَرب . كذا في التهذيب . وفي المحكم : فَرَسٌ صَلُودٌ : بَطِيءُ الإِلْقَاحِ وهو أيضاً : القليلُ الماءِ وقيل : هو البَطيءُ العَرَق . وصَلَدَت الدَّابَّةُ تَصْلِدُ بالكسر صَلْداً ضَرَبَت بِيَدَيْهَا الأَرْضَ في عَدْوِها فهي صَلُودٌ . قال ساعدةُ الهُذَلِيُّ :
وأَشْفَت مَقاطِيعُ الرُّمَاةِ فُؤادَهُ ... إِذا يَسْمَعُ الصَّوْتَ المُغَرِّدَ يَصْلِدُ وصَلَدَ الوَعِلُ في الجَبَلِ يَصْلِدُ صَلْداً فهو صَلُودٌ : صَعَّدَ أَي تَرَقَّى . ويقال : صَلَدَت أَنْيَابُهُ إذا صَوَّتَ صَرِيفُها فَسُمعَ ذلك فهي صالِدَةٌ والجمع صَوالِدُ قال الراجز :
" تَسْمعُ في عُصْلٍ لها صَوَالِدَا
" صَلَّ خَطَاطِيفَ على جَلامِدَا ومن المجاز : صَلَدَت الأَرضُ إذا صَلُبَتْ فلم تُنْبِتْ شَيئاً كأَصْلَدَتْ ومَكانٌ صَلْدٌ صُلْب شَدِيدٌ . وقد صَلَدَ وأَصْلَد . ومن المجاز : صَلَدَت صَلَعَتُهُ محرَّكَةً إذا بَرَقَتْ . وفي حديث عُمَرَ رضي الله عنه : " أَنَّه لمَّا طُعِنَ سَقَاه الطَّبيبُ لَبَناً فخرجَ من مَوْضعِ الطَّعْنَةِ أَبيضَ يَصْلِدُ " أَي يَبْرُق ويَبِصُّ
ومن المجاز : صَلَدَ الزَّنْدُ يَصْلِدُ صَلْداً : صَوَّتَ ولم يُورِ فهو صالِدٌ وصَلاَّدٌ وصَلُودٌ ومِصْلادٌ كأَصْلَد وأَصْلَدَه هو وأَصلَدْته أَنا . وقَدَحَ فُلانٌ فأَصْلَدَ . وحَجَرٌ صَلْدٌ : لا يُورِي ناراً . وحَجَرٌ صَلُودٌ وحكى الجوهري : صَلِدَ الزَّنْدُ بكسر اللام يَصْلَد صُلُوداً إذا صَوَّت ولم يُخْرِج ناراً وأَصلَد الرَّجلُ أَي صَلَدَ زَنْدُه . قلت : وما قاله الجَوهريُّ هذا هو الذي حكاه أَقوامٌ عن أَبي زَيدٍ وقد وُجِدَ في بَعْض نُسخ الصّحاح مثْلُ ما قاله المُصنِّفُ
ومن المجاز : صَلُد الرجلُ ككَرُم : بَخِلَ صَلاَدةً . ورُوِيَ فيه صَلَد يَصْلِد من حَدِّ ضَرَبَ صَلْداً كَصَلَّدَ تَصْلِيداً ورجلٌ صَلْدٌ وصَلُودٌ وأَصْلَدُ : بَخِيلٌ جدّاً . وعن أبي عمرو : ويقال للبخيلِ : صَلدَت زِنادُه وأَنشد :
صَلَدَت زِنادُكَ يا يَزِيدُ وطَالَما ... ثَقَبَتْ زِنَادُكَ للضَّرِيكِ المُرْمِلِ والصَّلُود : المُنْفَرِدُ قاله الأَصْمَعِيُّ يقال : لَقِيتُ فُلاناً يَصْلِد وَحْدَه وأَنشد لساعدةَ بن جُؤَيَّةَ الهُذَلِيّ :
تالله يَبْقَى على الأَيّامِ ذُو حِيَدٍ ... أَدْفَى صَلُودٌ من الأَوعالِ ذو خَدَمِ أَراد بالحِيدِ : عُقَدَ قَرْنِه كالصَّلِيدِ كأَميرٍ
ومن المجاز : الصَّلُود : القِدْرُ البَطِيئةُ الغَلْيِ كذا في المحكم والأَساس . ومن المجاز : الصَّلُود : الناقَةُ البَكِيَّةُ كالمصْلادَةِ والمِصْلادِ والصَّلُود مَنْ يُصَعِّد في الجَبَلِ فَزَعاً وخوفاً . وعن ابن السِّكِّيت : الصِّلْداءُ والصِّلْداءةُ بكسرهما : الأرضُ الغَلِيظَةُ الصُّلْبَةُ لا تُنْبِتُ شيئاً . وفي التهذيب : يقال عُودٌ صَلاَّدُ ككَتَّانٍ : لا يَنْقدِحُ منه النار . والصَّلِيدُ : البَرِيقُ وقد صَلَدَ إذا بَرَقَ
ومن المجازِ : ناقَةٌ صَلْدَة إذا كانَت جَلْدَة نقله الصاغاني ومن المجاز : ناقة مِصْلادٌ إذا نُتِجَتْ وما لَهَا لَبَنٌ وهي البَكِيَّةُ أيضاً . وصَلْدَدُ كجَعْفر : ع باليَمَنِ فيما يقال أو قُرْبَ رَحْرَحانَ . قال شيخنا : ويؤيد القولَ الثاني قول ابن نُمَيطٍ الهَمْدَانِيِّ :
ذَكَرتُ رَسُولَ اللهِ في فَحْمَةِ الدُّجَا ... ونَحْنُ بأَعْلَى رَحْرَحانَ وصَلْدَدِ وهو مبسوط في وفد هَمْدان في العيون وغيره من مُصنَّفات السِّيَر والأَصْلَدُ : البَخِيلُ جداً على التَّشبيه
ومما يتسدرك عليه يقال : جَبِينٌ صَلْدٌ أَي أَمْلَسُ يابِسٌ . وعن أبي الهيثم : أَصلادُ الجَبِينِ : المَوْضِعُ الذي لا شعرَ عليه شُبِّهَ بالحَجَرِ الأَمْلسِ وجَبِينٌ صَلْدٌ ورأْسٌ صَلْدٌ ورَأْسٌ صُلادِمٌ كَصَلْدٍ : لا يُخْرج شَعراً فُعَالِمٌ عند الخيل وفُعَالِلٌ عندَ غيرِه وكذلك : حافِرٌ صَلْد وصُلادِمٌ . وسيأْتي في الميم وأَنشد ابنُ السِّكِّيت لرؤبةَ :
" بَرَّاقَ أَصْلادِ الجَبِين الأَجْلَهِ وامرأَة صَلُودٌ : قَليلةُ الخَيْرِ قال جَمِيل :
أَلَمْ تعلَمِي يا أُمَّ ذِي الوَدْعِ أنَّنِي ... أُضاحِكُ ذِكْراكُمْ وأَنْتِ صَلُودُ وقيل : صَلُودٌ هنا : صُلْبَةٌ لا رحمةَ في فُؤادِهَا . وبئرٌ صَلُودٌ : غَلبَ جَبَلُهَأ فامتَنَعَت على حافِرِها . وقد صَلَدَ عليه يَصْلِد صَلْداً وصَلْد صَلاَدةً وصُلُودةً وصُلُوداً . وسَأَلَه فأَصْلَدَ أَي وَجَدَه صَلْداً عن ابن الأَعرابيِّ . هكذا حكاه . قال ابن سيده : وإِنَّما قِياسُه : فأَصْلَدْتُه كما قالوا : أَبْخَلْتُه وأَجْبَنْتُه أَي صادَفْتُه بَخِيلاً وَجَبَاناً . وصَلَدَ المسئولُ السائلَ إِذا لم يُعْطِهِ شَيْئاً . وصَلَدَ الرجلُ بيدَيْه صَلْداً مثل صَفَقَ سَواءً . والصَّلُود الصُّلْبُ بِنَاءٌ نادِرٌ . والتهذيب في ترجمة صَلَت : وجاءَ بمَرَقٍ يَصْلِتُ ولَبَنٍ يَصْلِتُ إِذا كان قليلَ الدَّسَم كَثِيرَ الماءِ ويجوز يَصْلِد بهذا المعَنى
وقال الصاغانيُّ : المُصْلدُ : اللَّبَن يُحْلَبُ في إِناءِ قد أَصابَه دَسَمٌ فلا تَكُونَ له رَغوة ويقال : خَرَجَ الدَّمُ صَلْداً وصَلْتاً بمعنى واحدٍ

##### Türkçe

**صلد**
**صَلَدَ - يَصْلِدُ - صَلْد- صَلْداً**
**صَلَدَ - يَصْلِدُ** + varlık (taş veya kellik): sert ve pürüzsüz olur; temizliğinden, kıllardan yahut bitkiden yahut topraktan boş oluşundan dolayı parlar ve ışıldar.
**صَلْد**: “فـَعـْل” vezninde, **صَلَدَ - يَصْلِدُ**’den mef‘ûl manasında ism-i fiildir: aşırı temizliği, pürüzsüzlüğü ve soyunmuşluğu sebebiyle parlayan ve ışıldayan.
**صَلْداً**: **صَلْد**’dan hâl: pürüzsüz, parlak, kaygan bir biçimde.
Ve lafız, “düz, pürüzsüz ve cilalı bir cisim ve kıvam sahibi olması sebebiyle ondan tutunmanın mümkün olmamasından dolayı; kaçıp sıyrılma, kurtulup sıvışma ve ele geçmeye direnme ile varlığın sıfatlarını beyan” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
عَفَرَ - يَعْفِرُ (عَفرَتَ - يُعَفْرِتُ)، مَرَدَ - يَمْرُدُ، مَلَق - يَمْلُقُ، **صَلَدَ - يَصْلِد**، فَرْعَنَ - يُفَرْعِنُ، جَبَنَ - يَجْبَنُ

صلدا
﴿Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakma ve eziyet ile boşa çıkarmayın; insanlar görsün diye malını infak eden ve Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse gibi. Onun misali, üzerinde toprak bulunan bir kaya gibidir; ona sağanak isabet eder de onu **صَلْداً** bırakır. Kazandıklarından hiçbir şeye güç yetiremezler. Allah kâfirler topluluğunu hidayete erdirmez (264)﴾ Bakara

مختار الصحاح
● [**صلد**] ص ل د: **صَلْد** taş; yani sert, pürüzsüz. Ve **صَلَدَ** çakmaktaşı, **جلس** bâbından: ses çıkardı ve ateş çıkarmadı. Ve **أَصْلَدَ** adam: çakmaktaşı **صلد** oldu.

معجم الفرائد القرآنية:
ص ل د
“**صَلْداً**”, Yüce sözünde: “فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ **صَلْداً**” (264) Bakara.
**الصلد**: hiçbir şey bitirmeyen sert taş.

الراغب
**صلد**
- Yüce Allah dedi: }فتركه **صلدا**{ [Bakara/264], yani: sert bir taş; o bitirmez. Bundan dolayı denildi: **رأس صلد**: saç bitirmez. Ve **ناقة صلود** ve **مصلاد**: sütü az. Ve **فرس صلود**: terlemez. Ve **صلد الزند**: ateşini çıkarmaz.

ملخص اللسان
1. **صلد**: **حَجر صَلْد** ve **صَلُود**: **الصَّلادة** ve **الصُّلُود**u açık; sert, pürüzsüz,
2. **حجر صَلْد** ve **جَبين صلد** yani: pürüzsüz, kuru,
3. ve **مكان صَلْدٌ**: sert, şiddetli,
4. ve **صَلَدَت صَلَعة الرجل**: parladığı zaman,
5. ve **رجل صَلْد** ve **صَلُود** ve **أَصْلَدُ**: çok cimri; **صَلَدَ يَصْلِدُ صَلْداً** ve **صلُدَ صَلادَةً**.
6. ve **فرس صَلُودٌ**: döl tutması yavaş; o ayrıca suyu az olandır.
7. ve **صَلَدَ المَسْؤُولُ السائِلَ**: ona hiçbir şey vermediği zaman.
8. ve **الصَّلُودُ**: tek başına olan.

لسان العرب
● - **صلد**: **حَجر صَلْد** ve **صَلُود**: **الصَّلادة** ve **الصُّلُود**u açık; sert, pürüzsüz; bunların hepsinin çoğulu **أَصْلاد**’dır. Ve **حجر أَصْلَد**: böyledir. المُثَقَّبُ العَبْدي dedi:
يَنْمِي بنُهَّاضٍ إِلى حارِكٍ  ثَمَّ، كَرُكْنِ الحجَر الأَصْلدِ
Aziz ve celil Allah dedi: “فَتَرَكه **صَلْداً**”; الليث dedi: **حجر صَلْد** ve **جَبين صلد** denir; yani pürüzsüz, kuru; **صَلْت** dediğin zaman o düzdür. ابن السكيت: taşlardan pürüzsüz geniş kaya. Dedi: ve **الصَّلْداء** ve **الصَّلْداءَةُ**: kaba sert toprak. Dedi: her sert taşın her tarafı **صَلْد**’dur; ve **أَصْلاد** **صَلْد**’un çoğuludur. Ve رؤبة’den şu beyit okundu:
بَرَّاق أَصْلادِ الجَبينِ الأَجْلَه
أَبو الهيثم: **أَصلادُ الجبين** saç olmayan yer; pürüzsüz taşa benzetildi. Ve **جَبين صَلْد** ve **رأْس صَلْد** ve **رأْس صُلادِمٌ** **صَلْد** gibi; الخليل’e göre **فُعالِمٌ**, başkalarına göre **فُعالِلٌ**; aynı şekilde **حافر صَلْد** ve **صُلادِمٌ**; onu **الميم**’de zikredeceğiz. Ve **مكان صَلْد**: bitirmez; yer **صَلَد** ve **صَلَدَ**. Ve **أَرض صَلْد**; ve yer **صَلَدَت** ve **أَصْلَدَتْ**. Ve **مكان صَلْدٌ**: sert, şiddetli. Ve **امرأَة صَلُود**: hayrı az; جميل dedi:
أَلَمْ تَعْلَمِي، يا أُمَّ ذي الوَدْعِ، أَنَّني  أُضاحِكُ ذِكْراكُمْ، وأَنت صَلُود؟
Ve denildi: buradaki **صَلُود**: katı; kalbinde merhamet yok. Ve **رجل صَلْد** ve **صَلُود** ve **أَصْلَدُ**: çok cimri; **صَلَدَ يَصْلِدُ صَلْداً** ve **صلُدَ صَلادَةً**. Ve **الأَصْلَدُ**: cimri. أَبو عمرو: cimriye **صَلَدَتْ زِنادُه** denir; ve şu beyit okundu:
صَلَدَتْ زِنادَكَ يا يَزيدُ، وطالَما  ثَقَبَتْ زِنادُكَ للضَّريكِ المُرْمِلِ
Ve **ناقةٌ صَلُودٌ** ve **مِصْلاد** yani: sütü kesik. Ve **بئْرٌ صَلُود**: kayası galip geldi de kazana karşı dirençli oldu; ve ona karşı **صَلَدَ** عليه **يَصْلِدُ صَلْداً**; ve **صَلُد** **صَلادَة** ve **صُلُودَة** ve **صُلُوداً**; ve ona sordu da **فأَصْلَدَ** yani onu **صَلْداً** buldu; ابن الأَعرابي’den; böyle rivayet etti. ابن سيده dedi: kıyası ancak **فأَصْلَدْتُه**’dur; “**أَبْخَلْتُه** ve **أَجْبَنْتُه**” dedikleri gibi; yani onu cimri ve korkak buldum. Ve **فرس صَلُودٌ**: döl tutması yavaş; o ayrıca suyu az olandır; ve denildi: o teri yavaş olandır; aynı şekilde tencere, kaynaması yavaş olunca. التهذيب: **فرس صَلُود** ve **صَلَد**: terlemediği zaman; bu yerilmiştir. Ve denilir: **عُودٌ صَلاَّدٌ**: ondan ateş çıkmaz. Ve **صَلَد الزَّنْدُ يَصْلِدُ صَلْداً**; o **صالد** ve **صَلاَّد** ve **صَلُود** ve **مِصْلاد**’dır. Ve **أَصْلَدَ**: ses çıkardı ve kıvılcım vermedi. Ve onu **أَصْلَدَه**; ve ben **أَصْلَدْتُه**. Ve falan çaktı da **فأَصْلَدَ**. Ve **حَجَرٌ صَلْدٌ**: ateş çıkarmaz; ve **حَجَر صَلُود** da onun gibidir. Ve الجوهري nakletti: **صَلِدَ الزند** (lâmın kesresiyle)
(* “**صلد الزند بكسر اللام** ilh.” sözü: asılda, müellifin müsveddesinden nakledilen nüshada böyledir; elimizdeki الصحاح nüshalarında basma ve yazmada: **صلد الزند يصلد، بكسر اللام**; bunun gereği, onun **جلس** bâbından olduğudur.)
**يَصْلَدُ صُلُوداً**: ses çıkarıp ateş çıkarmadığı zaman. Ve **أَصْلَدَ الرجلُ** yani çakmaktaşı **صَلَدَ** oldu. Ve **صَلَدَ المَسْؤُولُ السائِلَ**: ona hiçbir şey vermediği zaman; ve الراجز dedi:
تَسْمَعُ، في عُصْلٍ لها صَوالِدا،  صَلَّ خطاطِيفَ على جَلامِدا
Ve denilir: **صَلَدَتْ أَنْيابه**; o halde onlar **صالدة** ve **صوَالِدُ**: sürtünme sesi işitildiği zaman. Ve **صَلَدَ الوَعِلُ يَصْلِدُ صَلْداً**; o **صَلُودٌ**’dur: dağa tırmandı. Ve **صَلَدَ الرجل بيَدَيْه صَلْداً**: **صَفَقَ** gibi, eşit. Ve **الصَّلُود الصُّلْب**: nadir bir bina. التهذيب, **صَلَتَ** maddesinde: **وجاءَ بِمَرَقٍ يَصْلِتُ ولَبَنٍ يَصْلِتُ**: az yağlı, çok sulu olduğu zaman; bu manada **يَصْلِدُ** de caizdir. Ve Ömer’in hadîsinde, رضي الله عنه: vurulunca doktor ona süt içirdi; yara yerinden beyaz, **يَصْلِد** olarak çıktı; yani parlar ve ışıldar. Ve عطاء بن يسار hadîsinde: kavimden bazıları ona dedi: “Sana yemin veriyorum, mutlaka kus!”; o da süt kustu, **يَصْلد**. Ve İbn Mesud hadîsinde, onu merfû‘ olarak: sonra çubuğunu yaladı; bir de baktı ki o beyaz, **يَصْلِد**. Ve **صَلَدَت صَلَعة الرجل**: parladığı zaman. Ve الهذلي, bir yaban ineğini vasfederek dedi:
وشَقَّتْ مقَاطِيعُ الرُّماةِ فُؤَادَها،  إِذا سَمِعَتْ صَوْتَ المُغَرِّد تَصْلِدُ
Ve **المقَاطِيع**: ok uçlarıdır. Ve “**تَصْلِدُ**” sözü: yani dikilir. Ve **الصَّلُودُ**: tek başına olan; bunu الأَصمعي söyledi; ve şu beyiti okudu:
تالله يَبْقى على الأَيامِ ذُو حِيَدٍ،  إِذْ ما صَلُودٌ مِنَ الأَوْعالِ ذُو خَذَمِ
**الحِيَد** ile boynuzunun düğümlerini kastetti; teki **حَيْدَة**.

مقاييس اللغة:
(**صلد**) **الصاد** ve **اللام** ve **الدال** tek bir sahih asıldır; sertliğe ve kuruluğa delalet eder. Bundan: **الحجر الصَّلْد**; o serttir. Sonra bunun üzerine taşınır: “**صَلِدَ الزّندُ**” sözleri; kellik olup ateşini çıkarmadığı zaman. Ve ben onu **أصْلَدته**. Ve bundan: saç bitirmeyen **الرّأسُ الصَّلْد**; hiçbir şey bitirmeyen toprak gibi. رؤبة dedi:
* بَرّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ([17]) *
Ve cimriye **أَصْلَد** denir; bu ya bitirmeyen yerden, yahut kıvılcım vermeyen çakmaktaşındandır. Ve “**ناقةٌ صلودٌ**” denir; yani sütü az, memenin derisi kalın. Ve bundan: **الفَرسُ الصَّلُود**; o terlemeyendir. Deve doğurup da sütü olmazsa “**ناقة مِصلادٌ**” denir.

القاموس المحيط:
**الصَّلْدُ** (ve **الصُّلْبُ** kesrelenir): sert, pürüzsüz; **الصَّلَوْدَد** gibi, **سَفَرْجَل** gibi. Ve terlemeyen at: **الصَّلُود** gibi, **صَبور** gibi; yerilmiştir. Ve **صَلَدَتِ الدابَّةُ تَصْلِدُ**: koşusunda iki eliyle yere vurdu. Ve dağda: yükseldi. Ve dişleri: sürtünmesi ses çıkardı; o halde o **صالِدَةٌ** ve **صَوالِدُ**’dur. Ve yer: sertleşti; **أَصْلَدَتْ** gibi. Ve onun kelliği: parladı. Ve çakmaktaşı **صُلوداً**: ses çıkardı ve kıvılcım vermedi. Ve **ككَرُمَ**: cimri oldu; **صَلَّدَ تَصْليداً** gibi. Ve **الصَّلودُ**: tek başına olan; **الصَّليد** gibi. Ve tencere: kaynaması yavaş olan. Ve deve: sütü kesik olan; **المِصْلادَة** gibi. Ve dağa korkudan tırmanan. Ve **الصِّلْداءُ** ve **الصِّلْداءَةُ** (ikisinin de kesresiyle): kaba sert toprak. Ve **عُودٌ صَلاَّدٌ** (**كَتَّان** gibi): ondan ateş çıkmaz.
Ve **الصَّليدُ**: parıltı. Ve **المُصْلِدُ**: yağ bulaşmış bir kapta sağılan süt; onun köpüğü olmaz. Ve **ناقةٌ صَلْدَدٌ**: derisi kalın. Ve **مِصْلادٌ**: doğurdu da sütü yok. Ve **صَلْدَدُ**: Yemen’de bir yer adı; yahut **رَحْرَحان** yakınında. Ve **الْأَصْلَدُ**: cimri.

تاج العروس:
ص - ل - د
**الصَّلْدُ** (fetha ile ve kesrelenir): sert, pürüzsüz; denir: **حَجَرٌ صَلْدٌ** ve **صلُودٌ** ve **صَلِيدٌ**; **الصَّلاَدة** ve **الصَّلُود**u açık: sert, pürüzsüz. Çoğul: **أَصْلادٌ**. Aziz ve celil Allah dedi: “فَتَرَكَهُ **صَلْداً**”. الليث dedi: **حَجَرٌ صَلْدٌ** ve **جَبِينٌ صَلْدٌ** denir; yani pürüzsüz, kuru; **صَلْتٌ** dediğin zaman o düzdür. ابن السِّكِّيت dedi: **الصَّلْد**: taşlardan pürüzsüz geniş kaya. Dedi: her sert taşın her tarafı **صَلْد**’dur; **الصَّلَوْدَد** gibi, **سَفَرْجَل** gibi ve **الأَصْلَد** gibi. المُثَقَّبُ العَبْدِي dedi:
يَنْمِي بنُهَّاضٍ إلى حارِكٍ ... ثَمَّ كَرُكْنِ الحَجَرِ الأَصْلَدِ
Mecazdan: terlemeyen at için **فَرَسٌ صَلْدٌ**; **الصَّلُود** gibi, **صَبُور** gibi; bu, Arapların firâset ehli yanında yerilmiştir; tehezzîb’de böyledir. Ve المحكم’de: **فَرَسٌ صَلُودٌ**: döl tutması yavaş; o ayrıca suyu az olandır; ve denildi: teri yavaş olandır. Ve **صَلَدَت الدَّابَّةُ تَصْلِدُ** (kesre ile) **صَلْداً**: koşusunda iki eliyle yere vurdu; o halde o **صَلُودٌ**’dur. ساعدةُ الهُذَلِيُّ dedi:
وأَشْفَت مَقاطِيعُ الرُّمَاةِ فُؤادَهُ ... إِذا يَسْمَعُ الصَّوْتَ المُغَرِّدَ يَصْلِدُ
Ve **صَلَدَ الوَعِلُ في الجَبَلِ يَصْلِدُ صَلْداً**; o **صَلُودٌ**’dur: yükseldi, yani tırmandı. Ve denilir: **صَلَدَت أَنْيَابُهُ**: sürtünmesi ses çıkardığı zaman; bu işitilir; o halde o **صالِدَةٌ**’dir; çoğulu **صَوالِدُ**. الراجز dedi:
" تَسْمعُ في عُصْلٍ لها صَوَالِدَا
" صَلَّ خَطَاطِيفَ على جَلامِدَا
Mecazdan: **صَلَدَت الأَرضُ**: sertleşip hiçbir şey bitirmediği zaman; **أَصْلَدَتْ** gibi. Ve **مَكانٌ صَلْدٌ**: sert, şiddetli. Ve **صَلَدَت صَلَعَتُهُ** (harekeli): parladığı zaman. Ömer hadîsinde, رضي الله عنه: “vurulunca doktor ona süt içirdi; yara yerinden beyaz, **يَصْلِدُ** olarak çıktı”; yani parlar ve ışıldar.
Mecazdan: **صَلَدَ الزَّنْدُ يَصْلِدُ صَلْداً**: ses çıkardı ve kıvılcım vermedi; o **صالِدٌ** ve **صَلاَّدٌ** ve **صَلُودٌ** ve **مِصْلادٌ**’dır; **أَصْلَد** gibi. Ve onu **أَصْلَدَه**; ve ben **أَصلَدْته**. Ve falan çaktı da **فأَصْلَدَ**. Ve **حَجَرٌ صَلْدٌ**: ateş çıkarmaz. Ve **حَجَرٌ صَلُودٌ**. Ve الجوهري nakletti: **صَلِدَ الزَّنْدُ** (lâmın kesresiyle) **يَصْلَد صُلُوداً**: ses çıkarıp ateş çıkarmadığı zaman; ve **أَصلَد الرَّجلُ**: yani çakmaktaşı **صَلَدَ** oldu. Dedim: الجوهري’nin söylediği bu, bazı kavimlerin أَبي زَيد’den naklettiği şeydir; ve الصحاح’ın bazı nüshalarında, musannifin dediği gibi bulunmuştur.
Mecazdan: **صَلُد الرجلُ** **ككَرُم**: cimri oldu, **صَلاَدةً**. Ve onda **صَلَد يَصْلِد** rivayet edildi; **ضَرَبَ** haddinden **صَلْداً**; **صَلَّدَ تَصْلِيداً** gibi. Ve **رجلٌ صَلْدٌ** ve **صَلُودٌ** ve **أَصْلَدُ**: çok cimri. أَبي عمرو’dan: cimri için “**صَلدَت زِنادُه**” denir; ve şu beyit okundu:
صَلَدَت زِنادُكَ يا يَزِيدُ وطَالَما ... ثَقَبَتْ زِنَادُكَ للضَّرِيكِ المُرْمِلِ
Ve **الصَّلُود**: tek başına olan; bunu الأَصْمَعِيُّ söyledi. Denir: “Falana rastladım; tek başına **يَصْلِد**.” Ve ساعدةَ بن جُؤَيَّةَ الهُذَلِيّ’den şu beyit okundu:
تالله يَبْقَى على الأَيّامِ ذُو حِيَدٍ ... أَدْفَى صَلُودٌ من الأَوعالِ ذو خَدَمِ
**الحِيد** ile: boynuzunun düğümlerini kastetti; **الصَّلِيد** gibi, **أَمير** gibi.
Mecazdan: **الصَّلُود**: kaynaması yavaş tencere; المحكم ve الأَساس’ta böyledir. Mecazdan: **الصَّلُود**: sütü kesik deve; **المصْلادَة** ve **المِصْلاد** gibi. Ve **الصَّلُود**: korku ve endişe ile dağa tırmanan. ابن السِّكِّيت’ten: **الصِّلْداءُ** ve **الصِّلْداءةُ** (ikisinin de kesresiyle): kaba sert toprak; hiçbir şey bitirmez. Ve التهذيب’de: “**عُودٌ صَلاَّدُ** (**كَتَّان** gibi): ondan ateş çıkmaz” denir. Ve **الصَّلِيدُ**: parıltı; ve **صَلَدَ**: parladığı zaman.
Mecazdan: **ناقَةٌ صَلْدَة**: derisi kalın olduğu zaman; bunu الصاغاني nakletti. Ve mecazdan: **ناقة مِصْلادٌ**: doğurduğu halde sütü yoksa; o ayrıca sütü kesik olandır. Ve **صَلْدَدُ** (**جَعْفر** gibi): Yemen’de bir yer adı; denildiğine göre; yahut **رَحْرَحان** yakınında. Şeyhimiz dedi: ikinci görüşü, ابن نُمَيطٍ الهَمْدَانِيِّ’nin sözü destekler:
ذَكَرتُ رَسُولَ اللهِ في فَحْمَةِ الدُّجَا ... ونَحْنُ بأَعْلَى رَحْرَحانَ وصَلْدَدِ
Bu, عيون’da ve diğer siyer musannefatında Hemdan heyeti bahsinde genişçe anlatılmıştır. Ve **الأَصْلَدُ**: benzetme yoluyla çok cimri.
Ve buna eklenenlerden: **جَبِينٌ صَلْدٌ** yani pürüzsüz, kuru. Ve أَبي الهيثم’den: **أَصلادُ الجَبِينِ**: saç olmayan yer; pürüzsüz taşa benzetildi. Ve **جَبِينٌ صَلْدٌ** ve **رأْسٌ صَلْدٌ** ve **رَأْسٌ صُلادِمٌ** **كَصَلْدٍ**: saç çıkarmaz; الخيل’e göre **فُعَالِمٌ**, başkasına göre **فُعَالِلٌ**. Ve aynı şekilde: **حافِرٌ صَلْد** ve **صُلادِمٌ**; **الميم**’de gelecektir. Ve ابنُ السِّكِّيت, رؤبة’den şu beyiti okudu:
" بَرَّاقَ أَصْلادِ الجَبِين الأَجْلَهِ
Ve **امرأَة صَلُودٌ**: hayrı az; جميل dedi:
أَلَمْ تعلَمِي يا أُمَّ ذِي الوَدْعِ أنَّنِي ... أُضاحِكُ ذِكْراكُمْ وأَنْتِ صَلُودُ
Ve denildi: buradaki **صَلُودٌ**: katı; kalbinde merhamet yok. Ve **بئرٌ صَلُودٌ**: kayası galip geldi de kazana karşı dirençli oldu. Ve ona karşı **صَلَدَ عليه يَصْلِد صَلْداً**; ve **صَلْد صَلاَدةً** ve **صُلُودةً** ve **صُلُوداً**. Ve ona sordu da **فأَصْلَدَ**: yani onu **صَلْداً** buldu; ابن الأَعرابي’den; böyle rivayet etti. ابن سيده dedi: kıyası ancak **فأَصْلَدْتُه**’dur; “**أَبْخَلْتُه** ve **أَجْبَنْتُه**” dedikleri gibi; yani onu cimri ve korkak buldum. Ve **صَلَدَ المسئولُ السائلَ**: ona hiçbir şey vermediği zaman. Ve **صَلَدَ الرجلُ بيدَيْه صَلْداً**: **صَفَقَ** gibi, eşit. Ve **الصَّلُود الصُّلْبُ**: nadir bir bina. Ve التهذيب, **صَلَت** maddesinde: **وجاءَ بمَرَقٍ يَصْلِتُ ولَبَنٍ يَصْلِتُ**: az yağlı, çok sulu olduğu zaman; bu manada **يَصْلِد** caizdir.
Ve الصاغاني dedi: **المُصْلدُ**: yağ bulaşmış bir kapta sağılan süt; onun köpüğü olmaz. Ve denilir: kan **صَلْداً** ve **صَلْتاً** çıktı; tek bir manada.
