# صلف (ص-ل-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%84%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ل - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد واللام والفاء معهما
ل ص ف، ص ل ف، ف ل ص، ف ص ل مستعملات
لصف:
اللَّصَفُ لغةٌ في الأَصَفِ، والواحدة لَصَفَةٌ، وهي ثَمَرةُ حشيشةٍ تُجعَلُ في المَرَق لها عُصارةٌ يُصطَبَغُ بها تُمْرِىءُ الطعامَ.
ولَصافِ: أرض لبني تميم، قال النابغة.
بمُصطحِبات من لَصافِ وَثَبْرةٍ
صلف:
الصَّلَفُ: مُجاوَزةُ قَدْر الظَّرْفِ والبَراعةِ والادِّعاءِ فوقَ ذلك.
وآفَةُ الظَّرْفِ الصَّلَفُ.
وطَعامٌ صَلِفٌ اي كالمَسيخِ الذي لا طَعْمَ له.
والصَّلْفُ والصَّليفُ نَعْتٌ للذَّكَر.
والصَّليفان: صَفْحتا العُنُقِ.
وصَلِفَتِ المرأةُ عند زَوْجِها تَصْلَفُ صَلَفاً فهي صَلِفَةٌ من نساءٍ صَلِفاتٍ وصَلائف اذا لم تَحظَ عنده وأَبغَضَها.
فلص:
الانفِلاص: التَفَلُّتُ من الكَفِّ ونحوه.
ورِشاءٌ فَلِصٌ اذا كان فَلُوتاً.
فصل:
الفَصلُ: بَوْنُ ما بين الشَّيئينِ.
والفَصْلُ من الجَسَد: موضِعُ المَفْصِل، وبين كل فَصْلَيْنِ وَصْلٌ.
والفَصْلُ: القَضاء بين الحقِّ والباطل، واسمُ ذلكَ القضاءِ فَيصَلٌ.
وقضاءٌ فَيْصَليٌّ وفاصِلٌ.
وحُكْمٌ فاصِلٌ.
والفَصيلةُ فَخِذُ الرجلِ من قومه الذين هو منهم.
والفُصلانُ جمعُ الفَصيل، وهو وَلَدُ الإِبِل.
والفَصيلُ: حائطٌ قصيرٌ دون سور المدينة والحِصْنِ.
والانفِصالُ مطاوَعَةُ فَصلٍ.
والمَفصِل: اللِّسانُ.
والمَفصِلُ أيضاً: كلُّ مكان في الجَبَل لا تَطلُعُ عليه الشمسُ، قال الهُذليّ:
مَطافيل أبكارٍ حديثٍ نِتاجُهـا		يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ المَفاصِلِ
والفاصلة في العَروض: ان يَجمَعَ ثلاثةَ أحرُفٍ متحرِّكةٍ والرابعُ ساكنٌ مِثلُ: فَعِلَنْ.
وقال: فاذا اجتمَعَتُ. أربعَةُ أحرفٍ متحرِّكةٌ فهي الفاضِلةُ- بالضاد معجمةً-، مثل: فَعَلَهُنْ.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla beraber

**ل ص ف**، **ص ل ف**، **ف ل ص**، **ف ص ل** kullanılagelenlerdir
**لصف**:
**اللَّصَفُ** **الأَصَفِ**’te bir lugattır; bir tanesi **لَصَفَةٌ**’dir; o, bir otun meyvesidir; suya katılır; onun bir özsuyu vardır; onunla boyanılır; yemeği sindirir.

Ve **لَصافِ**: Benî Temîm’e ait bir arazidir; en-Nâbiğa dedi ki:
بمُصطحِبات من **لَصافِ** وَثَبْرةٍ

**صلف**:
**الصَّلَفُ**: zarafet ve maharet ölçüsünü aşmak ve bunun üstünde iddiada bulunmaktır.
Zarafetin âfeti **الصَّلَفُ**’tur.
Ve **طَعامٌ صَلِفٌ**: yani tadı olmayan **المَسيخِ** gibi.
Ve **الصَّلْفُ** ve **الصَّليفُ**: erkeğe sıfattır.
Ve **الصَّليفان**: boynun iki yanı.
Ve kadın kocasının yanında **صَلِفَتِ**; **تَصْلَفُ** **صَلَفاً**; böylece o, **صَلِفَةٌ**’dir; **صَلِفاتٍ** kadınlardan ve **صَلائف** (kadınlar)dan; eğer onun yanında itibar bulmaz ve o da ona buğzederse.

**فلص**:
**الانفِلاص**: avuçtan ve benzerinden sıyrılıp kurtulmadır.
Ve **رِشاءٌ فَلِصٌ**: eğer **فَلُوتاً** ise.

**فصل**:
**الفَصلُ**: iki şey arasındaki ayrılıktır.
Ve bedenden **الفَصْلُ**: eklem yeridir; her iki **فَصْل** arasında bir **وَصْلٌ** vardır.
Ve **الفَصْلُ**: hak ile bâtıl arasında hüküm vermektir; o hükmün adı **فَيصَلٌ**’dir.
Ve **قضاءٌ فَيْصَليٌّ** ve **فاصِلٌ**.
Ve **حُكْمٌ فاصِلٌ**.
Ve **الفَصيلةُ**: kişinin, kendilerinden olduğu kavminden olanların uyluğudur.
Ve **الفُصلانُ**: **الفَصيل**’in cemidir; o, develerin yavrusudur.
Ve **الفَصيلُ**: şehrin suru ve hisarından aşağı, kısa bir duvardır.
Ve **الانفِصالُ**: **فَصلٍ**’ün mutâvaatıdır.
Ve **المَفصِل**: dildir.
Ve **المَفصِلُ** ayrıca: dağda güneşin üzerine doğmadığı her yerdir; el-Hüzelî dedi ki:
مَطافيل أبكارٍ حديثٍ نِتاجُهـا		يُشابُ بماءٍ مثلِ ماءِ **المَفاصِلِ**

Ve arûzda **الفاصلة**: üç harekeli harfi bir araya getirmektir; dördüncüsü sâkindir; meselâ: **فَعِلَنْ**.
Ve dedi ki: artık dört harekeli harf bir araya geldiğinde o, **الفاضِلةُ**’dir — **بالضاد معجمةً** —; meselâ: **فَعَلَهُنْ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَلْفاءُ: الأرضُ الصُلبةُ؛ والمكانُ أَصْلَفُ. والصَليفُ: عُرْضُ العنقِ؛ وهما صَليفانِ من الجانبين. والصَليفانِ أيضاً: عودانِ يَعرِضان الغبيط تُشَدُّ بهما المحاملُ. والصَلَفُ: قلّةُ نَزَلِ الطعامِ. يقال: إناءٌ صَلِفٌ، إذا كان قليل الأخد للماء. وسحابٌ صَلِفٌ: قليلُ الماء كثير الرعد. وفي المثل: رُبَّ صَلَفٍ تحت الراعدة. يضرب للرجل يتوعَّد ثم لا يقوم به. وصَلِفَتِ المرأةُ تَصْلَفُ صَلَفاً، إذا لم تحظَ عند زوجها وأبغضها. يقال: امرأةً صَلِفَةٌ، من نسوةٍ صلائفٍ. قال القطامي يذكر امرأة:
لها روضةٌ في القلب لم تَرْعَ مثلها		فَروكٌ ولا المُسْتَعْبِراتُ الصَلائفُ
وقال الشيباني: يقال للمرأة: أَصلَفَ الله رُفغَكِ، أي بَغَّضَكِ إلى زوجِكِ. ومن أمثالهم في التمسُّك بالدين: مَنْ يَبْغِ في الدين يَصْلَفْ، أي لا يحظى عند الناس ولا يُرْزَقُ منهم المَحَبّةَ. وزعم الخليلُ أنَّ الصَلَفَ مجاوزةُ قدر الظَرْفِ والادعاءِ فوق ذلك تَكَبُّراً. فهو رجل صَلِفٌ، وقد تَصَلَّفَ.

##### Türkçe

**الصَلْفاءُ**: sert toprak; ve mekân **أَصْلَفُ**tur. Ve **الصَليفُ**: boynun eni; ve onlar iki yandan iki **صَليفانِ**dır. Ve **الصَليفانِ** ayrıca: **الغبيط**u enlemesine tutan iki çubuktur; **المحاملُ** onlarla bağlanır. Ve **الصَلَفُ**: yemeğin inişinin (inmesinin) azlığıdır. Denir: **إناءٌ صَلِفٌ**, eğer suyu az alıcı ise. Ve **سحابٌ صَلِفٌ**: suyu az, gök gürültüsü çok. Ve meselde: **رُبَّ صَلَفٍ تحت الراعدة**. Tehdit eden sonra da onu yerine getirmeyen adam hakkında darb-ı mesel yapılır. Ve kadın **صَلِفَتِ** **تَصْلَفُ** **صَلَفاً**, eğer kocasının yanında nasip bulmadıysa ve onu (kocası) nefret ettiyse. Denir: **امرأةً صَلِفَةٌ**, **نسوةٍ صلائفٍ**den. **القطامي** bir kadını anarak dedi:
لها روضةٌ في القلب لم تَرْعَ مثلها		فَروكٌ ولا المُسْتَعْبِراتُ الصَلائفُ
Ve **الشيباني** dedi: Kadına denir: **أَصلَفَ الله رُفغَكِ**, yani seni kocana nefret ettirdi. Ve onların dinde tutunma hakkında mesellerinden: **مَنْ يَبْغِ في الدين يَصْلَفْ**, yani insanların yanında nasip bulmaz ve onlardan sevgi rızıklandırılmaz. Ve **الخليلُ** zannetmiştir ki **الصَلَفَ**, zarafet ölçüsünü aşmak ve bunun üstünde iddiada bulunmak, kibirlenerek. O hâlde o, **رجل صَلِفٌ**tir; ve **تَصَلَّفَ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ل ف
صلف ، صفل ، لصف ، فصل ، فلص .
لصف : قال الليث : اللَّصَفُ : لُغَة في الأصف ، والواحدةُ لصفة ، وهي ثمرةُ شجرةٍ تُجعَل في المرَق لها عُصارةٌ يُصطبغ بها تُمْرِىءُ الطعام .
أبو عُبَيد عن الفرّاء : اللَّصفُ : شيءٌ يَنْبتُ في أَصْل الكَبَر كأنه خيَار .
قلتُ : وهذا هو الصّحيحُ ، وأما ثمر الكَبَر فإن العرب تسمِّيه الشَفَلَّج : إذا انشقّ وتفتَّح كالبُرْعومة . ولَصَافِ وثَبْرةٌ : ماءان بناحية الشَّواجن في دِيار ضَبّة بن أُدَ ، وقد شربتُ بهما ، وإيّاهما أراد النابغةُ :
بمصطحِبَاتٍ من لَصافٍ وثَبْرةٍ
يَزُرْنَ أَلاَلاَ سَيرُهُنَّ التَّدافُعُ
أبو عُبَيد : لصَف لَوْنُه يَلْصف : إذا بَرَق وتلألأ .
صلف : سمعتُ المنذريَّ يقول : سمعتُ أبا العبّاس يقول : إناءٌ صَلِفٌ : خالٍ لا يأخذُ من الماء شيئاً . قال : وقال : أصْلَفٌ من ثَلْج في ماءٍ ، ومن مِلْحٍ في ماء قال : والصَّلَفُ : قِلّةُ الخَير .
وامرأةٌ صِلِفة : قليلةُ الخير لا تَحظَى عند زوجها .
وقال أبو عمرو : قال أبو العباس : قال قوم : الصَّلِف مأخوذٌ من الإناء السائل ، فهو لا يخالط الناسَ ولا يَصبِر على أخلاقهم .
وقال قومٌ : هو من قولهم : إناءٌ صَلِفٌ : إذا كان ثخيناً ثقيلاً ، فالصَّلَف بهذا المعنى في هذا الاختيار ، والعامّة وَضَعَت الصَّلَف في غير محلِّه . قال : وقال ابن الأعرابي : الصّلفُ : الإِناءُ الصغير . والصَّلَفُ : الإناءُ السائل الذي لا يكاد يُمسك الماء . والصَّلِفُ : الإناءُ الثَّقيل الثَّخين .
قال : ويقال : أصلَفَ الرجلُ : إذا قَلَّ خيرُه . وأَصلف : إذا ثَقُل روحُه ، وفلانٌ صَلِفٌ : ثَقيل الرُّوح .
أبو عُبَيد من أمثالهم في الواحد وهو بخيل مع جِدَتِه : رُبَّ صَلِفٍ تحتَ الرّاعدة ، قال ذلك الأصمعيّ . قال : والصَّلفُ : قِلّة النَّزَل والخير .
أرادوا أن هذا مع كثرة ما عندهم من المال مع قلة الصنع كالغمامة الكثيرة الرعد مع قلة مطرها .
أبو عُبيد : الصَّلِفة من النساء التي لا تَحظَى عند زوجها ، وقال القُطاميّ :
لها رَوْضةٌ في القَلبِ لَم تَرْعَ مِثلَها
فَرُوكٌ ولا المستعبِراتُ الصلائف
وقال الليث : الصَّلَف : مجاوزَةُ قَدْرِ
الظَّرْف والبَراعة والادّعاءُ فوق ذلك . وطعامٌ صلف : مَسِيخٌ لا طعمَ له . والصَلِيفُ : نعتٌ للذَّكَر . والصَّلِيفان : صَفْحتا العُنق .
شَمِر عن ابن الأعرابيّ : الصَّلْفاء : المكان الغلِيظُ الْجَلَد .
وقال ابن شُمَيل : هي الصَّلِفَةُ للأرض التي لا تنبت شيئاً ، وكلُّ قُفّ صَلِف وظلفٌ ، ولا يكون الصَّلَف إلا في قُفّ أو شبهه . والقاعُ القَرَقُوسُ صَلِفٌ ، زعَم . قال : البَصْرة صلفٌ أَسِيف ، لأنه لا يُنبِت شيئاً .
وقال الأصمعيّ : الصَّلْفاء والأصْلفُ : ما اشتدَّ من الأرض وصَلب .
وقال أوسُ بنُ حَجَر :
وخَبَّ سفَاقُرْيانه وتوقَّدتْ
عليه من الصَّمّانَتَيْن الأصالِفُ
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الصَّلْف : خوافِي قلب النَّخْلة الواحدة صَلْفة .
وقال الأصمعيّ : خُذْ بصَلِيفه وبصلِيفَته بمعنى خذ بقَفَاه .
أبو زيد : الصَّلِيفان : رأسا الفَهْقَة من شِقَيْها .
فلص : قال الليث : الأفلاص : التفلُّت من الكَفِّ ونحوه .
وقال عرّام : انْفَلَص مِنِّي الأمرُ وانملَصَ : إذا أفْلت ، وقد فَلَّصْته . وقد تفلَّص الرشاء من يدي وتملَّصَ بمعنى واحد .
صفل : ثعلب عن ابن الأعرابي : أصفلَ الرجل : إذا رَعَي إبِلَه الصِّفْصلَّ ، وهو نبت ، وأنشد :
الصَّل والصِّفْصِّل واليَعْضيدَا
فصل : قال الليث : الفَصلُ : بَوْنُ ما بين الشيئين . والفَصْلُ من الجسَد : موضعُ المَفْصل ، وبين كلّ فصلين وصلٌ ، وأنشد :
وصلاً وفَصْلاً وتَجمِيعاً ومُفترقا
فَتْقاً ورَتقاً وتأليفاً لإنسانِ
والفَصلُ : القضاءُ بين الحقّ والباطل ، واسم ذلك القضاء الَّذي يَفصل فيصل . وهو قضاءٌ فيْصلٌ وفاصل .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب أنه قال : الفَصيلةُ : القِطْعةُ من أعضاء الجسد ، وهي دون القَبيلة .
وقال أبو عبيد : فصيلةُ الرجل : رَهْطُه الأدْنَوْن ، وكان يقال العباس : فصيلةُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال الله جلّ وعزّ : ( وَأَخِيهِ وَفَصِيلَتِهِ الَّتِى ) ( المعارج : 13 ) .
وقال الليث : الفَصيلة : فَخِذ الرجل من قومِه الذين هو منهم . والفَصيلُ : من أولادِ الإبل ، وجمعُه الفُصْلان . والفَصيلُ : حائِطٌ قَصير دون سورِ المدينة والحِصْن . والانفصال مُطاوَعَةُ فَصل . والمَفْصل بفتح الميم : اللّسان .
والمَفصلُ : أيضاً : كلُّ مكان في الجَبَل لا تَطلُع عليه الشّمس ، قال الهذَلي :
مطافيلَ أبْكارٍ حديثٍ نِتاجُها
يُشاب بماءٍ مِثْل ماءِ المفاصِلِ
وقال أبو عمرو : المَفصل : مَفرق ما بين الجَبَل والسَّهل .
قال : كلُّ موضعٍ ما بين جَبَلين يَجرِي فيه الماء فهو مَفصل .
وقال أبو العُمَيثل : المفاصِلُ : صُدُوعٌ في الجبال يَسيل منها الماء ، وإنما يقال لما بين الجَبَلين : الشِّعْبُ .
والفِصال : الفِطام ، قال الله تعالى : ( كُرْهاً وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلاَثُونَ ) ( الأحقاف : 15 ) ، المعنى : مَدى حَمْل المرأة إلى منتهى الوقت الذي يُفصَل فيه الولد عن رَضاعها ثلاثون شهراً .
وقال هَجَريّ : خير النَّخْل ما حُوِّل فسيلُه عن منبِته .
قال : والفَسيلة المحوَّلة تسمَّى الفَصلة ، وهي الفَصلات ، وقد افتصلْنا فَصلاتٍ كثيرةً في هذه السنة ، أي حوّلناها .
ويقال : فَصَّلتُ الوشاحَ : إذا كان نظمُه مُفَصلاً بأن يَجعل بين كل لؤلؤتين مَرْجانةً أو شَذْرةً أو جَوهرةً تَفصل بين اثنتين من لونٍ واحد . وتَفْصيلُ الجَزور : تَعْضِيَتُه ، وكذلك الشاة تفصَّل أعضاء .
وقال الخليل : الفاصلة في العَرُوض : أن يَجمع ثلاثة أحرف متحرّكة والرابع ساكن مثل فَعِلَنْ .
قال : فإذا اجتمعت أربَعةُ أحرف متحرّكة فهي الفاضلة بالضاد معجمة مثل : فعُلَتُنْ .
والفَصل عند البصريِّين : بمنزلة العِماد عند الكوفيِّين ، كقول الله جلّ وعزّ : ( إِن كَانَ هَاذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِندِكَ ) ( الأنفال : 32 ) ، فقوله : ( هو فصلٌ وعِمادٌ ، ونُصِب الحقّ لأنّه خبرُ كان ، ودخلتْ هو لِلفصْل . وأواخِرُ الآيات في كتابِ الله فواصِل ، بمنزلة قوافِي الشِّعر ، واحِدَتُها فاصِلة .
وقولُ الله جلّ وعزّ : الرَّحِيمِ كِتَابٌ فُصِّلَتْ ءَايَاتُهُ قُرْءَاناً ) ( فصلت : 3 ) ، له مَعنيان : أحدهُما : تفصلُ آياتِه بالفواصل ، والمعنى الثاني : فصَّلناه : بيّنّاه . وقولُه جلّ وعزّ : ( ءَايَاتٍ مّفَصَّلاَتٍ ) ( الأعراف : 132 ) ، بين كل آيتين مُهْلَهْ . وقيل : مُفَصَّلات مبَيَّنات ، والله أعلم .
ويقال : فَصل فلانٌ من عندي فُصولاً : إذا خَرَج . وفَصل منّي إليه كتابٌ : إذا نَفَذ ، قال الله جلّ وعزّ : ( وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ ) ( يوسف : 95 ) ، أي : خرجت .
قلتُ : ففَصل يكون لازماً وواقعاً ، وإذا كان واقعاً فمصدرُه الفَصل ، وإذا كان لازماً فمصدرُه الفُصول .
وقال أبو تراب : قال شَبَّاية : فصلَت المرأةُ ولدَها وفسَلَتْه ، أي : فَطَمَتْه .

##### Türkçe

ص ل ف
**صلف** ، **صفل** ، **لصف** ، **فصل** ، **فلص** .

**لصف** : Leys dedi: **اللَّصَفُ**: **الأصف**’ta bir lügattir; tekili **لصفة**’dir; o, bir ağacın meyvesidir; et suyuna konulur; onunla boyanılan bir özsuyu vardır; yemeği sindirir.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **اللَّصفُ**: **الكَبَر**’in kökünde biter bir şeydir; sanki hıyar gibidir.
Dedim: Bu, sahih olanın ta kendisidir; **الكَبَر**’in meyvesine gelince, Araplar ona **الشَفَلَّج** derler: yarılıp açıldığı zaman, tomurcuk gibi. **لَصَافِ** ve **ثَبْرةٌ**: **الشَّواجن** yöresinde, **ضَبّة بن أُدَ** diyarında iki sudur; ikisinden de içtim; Nâbiga’nın kastettiği de ikisidir:
بمصطحِبَاتٍ من **لَصافٍ** و**ثَبْرةٍ**
يَزُرْنَ أَلاَلاَ سَيرُهُنَّ التَّدافُعُ
Ebû Ubeyd: **لصَف** rengi **يَلْصف**: parladığı ve ışıldadığı zaman.

**صلف** : Münzirî’yi şöyle derken işittim: Ebû’l-Abbâs’ı şöyle derken işittim: **إناءٌ صَلِفٌ**: boş; sudan hiçbir şey almaz. Dedi: Ve dedi: suda kardan daha **أصْلَفٌ**; ve suda tuzdan (daha **أصْلَفٌ**). Dedi: **الصَّلَفُ**: hayrın azlığıdır.
Ve **امرأةٌ صِلِفة**: hayrı az; kocasının yanında gözde olmaz.
Ebû Amr dedi: Ebû’l-Abbâs dedi: Bir kavim dedi ki: **الصَّلِف** akıcı kaptan alınmıştır; o hâlde insanlarla kaynaşmaz ve onların ahlâklarına sabretmez.
Bir kavim dedi ki: Bu, onların sözü olan **إناءٌ صَلِفٌ**’tendir: kalın, ağır olduğu zaman; bu mânâ ile **الصَّلَف** bu tercihte (böyledir); avam ise **الصَّلَف**’i yerinde olmayan bir şeye koymuştur. Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصّلفُ**: küçük kaptır. **الصَّلَفُ**: suyu neredeyse tutmayan akıcı kaptır. **الصَّلِفُ**: ağır, kalın kaptır.
Dedi: Ve denir: **أصلَفَ** adam: hayrı azaldığı zaman. Ve **أَصلف**: ruhu ağırlaştığı zaman; ve falan **صَلِفٌ**: ruhu ağır.
Ebû Ubeyd: Atasözlerinden, tekil hakkında; o, varlığıyla beraber cimridir: **رُبَّ صَلِفٍ تحتَ الرّاعدة**; bunu Asma‘î söyledi. Dedi: **الصَّلفُ**: az ikram ve hayırdır.
Şunu kastettiler: Bu, mallarının çokluğuna rağmen, iyiliğin azlığıyla; çok gök gürültülü bulut gibi, yağmuru az.
Ebû Ubeyd: **الصَّلِفة** kadınlardan, kocasının yanında gözde olmayan (kadın)dır. Kutâmî dedi:
لها رَوْضةٌ في القَلبِ لَم تَرْعَ مِثلَها
فَرُوكٌ ولا المستعبِراتُ الصلائف
Leys dedi: **الصَّلَف**: zarafet ve maharet ölçüsünü aşmak ve bunun üstünde iddiadır. Ve **طعامٌ صلف**: tatsız; tadı yok. Ve **الصَلِيفُ**: erkeğe bir sıfattır. Ve **الصَّلِيفان**: boynun iki yanı.
Şemmir, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّلْفاء**: kalın, sert yer.
İbn Şümeyl dedi: O, hiçbir şey bitirmeyen yer için **الصَّلِفَةُ**’dir; her **قُفّ** **صَلِف** ve **ظلفٌ**’tur; **الصَّلَف** ancak bir **قُفّ**’ta veya onun benzerinde olur. Ve **القاعُ القَرَقُوسُ** **صَلِفٌ**’tur, zannetti. Dedi: **البَصْرة** **صلفٌ أَسِيف**’tir; çünkü hiçbir şey bitirmez.
Asma‘î dedi: **الصَّلْفاء** ve **الأصْلفُ**: yerden sertleşen ve katılaşan şeydir.
Evs b. Hacer dedi:
وخَبَّ سفَاقُرْيانه وتوقَّدتْ
عليه من الصَّمّانَتَيْن الأصالِفُ
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّلْف**: tek hurma ağacının kalbinin yan tüyleri; tekili **صَلْفة**.
Asma‘î dedi: **خُذْ بصَلِيفه وبصلِيفَته** “ense(s)inden tut” mânâsıyla.
Ebû Zeyd: **الصَّلِيفان**: **الفَهْقَة**’nin iki yarığından iki başıdır.

**فلص** : Leys dedi: **الأفلاص**: avuçtan ve benzerinden sıyrılıp kurtulmadır.
Arrâm dedi: **انْفَلَص** benden iş ve **انملَصَ**: kaçıp kurtulduğu zaman; ve onu **فَلَّصْته**. Ve ip elimden **تفلَّص** etti ve **تملَّصَ** etti; tek mânâ ile.

**صفل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أصفلَ**: develerini **الصِّفْصلَّ**’e otlattığı zaman; o bir bitkidir. Ve şu beyit okundu:
الصَّل والصِّفْصِّل واليَعْضيدَا

**فصل** : Leys dedi: **الفَصلُ**: iki şey arasındaki ayrılıktır. Ve bedenden **الفَصْلُ**: eklem yeridir; her iki **فصل** arasında bir **وصل** vardır. Ve şu beyit okundu:
وصلاً وفَصْلاً وتَجمِيعاً ومُفترقا
فَتْقاً ورَتقاً وتأليفاً لإنسانِ
Ve **الفَصلُ**: hak ile bâtıl arasında hüküm vermedir; o ayıran hükmün adı **فيصل**’dir. Ve o, **فيْصلٌ** ve **فاصل** bir hükümdür.
Münzirî bana Sa‘leb’den haber verdi ki şöyle dedi: **الفَصيلةُ**: beden uzuvlarından parçadır; **القَبيلة**’den aşağıdır.
Ebû Ubeyd dedi: Adamın **فصيلةُ**’si: en yakın akrabalarıdır; ve “Abbâs, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) **فصيلةُ**’sidir” denirdi. Allah celîl ve azîz dedi: ( وَأَخِيهِ وَفَصِيلَتِهِ الَّتِى ) ( المعارج : 13 ) .
Leys dedi: **الفَصيلة**: adamın, kendilerinden olduğu kavminden uyluğudur. Ve **الفَصيلُ**: deve yavrularındandır; çoğulu **الفُصْلان**. Ve **الفَصيلُ**: şehrin suru ve kaleden aşağı kısa bir duvardır. Ve **الانفصال**: **فَصل**’in mutâvaatıdır. Ve mîm’in fethasıyla **المَفْصل**: dildir.
Ve **المَفصلُ**: ayrıca: dağda güneşin doğmadığı her yerdir. Huzelî dedi:
مطافيلَ أبْكارٍ حديثٍ نِتاجُها
يُشاب بماءٍ مِثْل ماءِ المفاصِلِ
Ebû Amr dedi: **المَفصل**: dağ ile ova arasının ayrımıdır.
Dedi: İki dağ arasındaki, içinde su akan her yer **مَفصل**’dir.
Ebû’l-Umeysil dedi: **المفاصِلُ**: dağlarda, içlerinden su akan yarıklardır; iki dağ arasına ise ancak **الشِّعْبُ** denir.
Ve **الفِصال**: sütten kesmedir. Allah تعالى dedi: ( كُرْهاً وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلاَثُونَ ) ( الأحقاف : 15 ) ; mânâ: kadının hamileliğinin süresi, çocuğun onun emmesinden ayrıldığı vaktin sonuna kadar, otuz aydır.
Hecerî dedi: Hurmanın hayırlısı, fidanı bitim yerinden taşınandır.
Dedi: Taşınmış fidan **الفَصلة** diye adlandırılır; o, **الفَصلات**’tır. Ve bu sene çok **فَصلاتٍ** **افتصلْنا**; yani onları taşıdık.
Ve denir: **فَصَّلتُ الوشاحَ**: dizimi **مُفَصلاً** olduğu zaman; her iki inci arasına bir mercan yahut bir parça yahut bir cevher koyarak; tek renkli iki tanenin arasını ayırır. Ve **تَفْصيلُ الجَزور**: onu parçalara ayırmadır; koyun da böyle, uzuvlar ayrılır.
Halîl dedi: Arûzda **الفاصلة**: üç harekeli harfi ve dördüncüsü sâkin olanı bir araya getirmendir; **فَعِلَنْ** gibi.
Dedi: Dört harekeli harf bir araya gelirse, o, **الفاضلة**’dir; **الضاد** mu‘ceme ile; **فعُلَتُنْ** gibi.
Basralılara göre **الفَصل**: Kûfelilere göre **العِماد** menzilesindedir; Allah celîl ve azîz’in sözü gibi: ( إِن كَانَ هَاذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِندِكَ ) ( الأنفال : 32 ) ; onun sözü: ( **هو** bir **فصلٌ** ve **عِمادٌ**’dır; **الحقّ** mansûb kılındı; çünkü o, **كان**’ın haberidir; ve **هو** fasıla için girdi. Allah’ın kitabındaki âyetlerin sonları **فواصِل**’dir; şiirin kafiyeleri menzilesinde; tekili **فاصِلة**.
Allah celîl ve azîz’in sözü: ( الرَّحِيمِ كِتَابٌ فُصِّلَتْ ءَايَاتُهُ قُرْءَاناً ) ( فصلت : 3 ) ; onun iki mânâsı vardır: birincisi: âyetlerini fasıllarla ayırır; ikinci mânâ: onu **فصَّلناه**: onu açıkladık. Ve O’nun celîl ve azîz sözü: ( ءَايَاتٍ مّفَصَّلاَتٍ ) ( الأعراف : 132 ) ; her iki âyet arasında bir mühlet. Ve denildi: **مُفَصَّلات** açıklanmışlardır; Allah daha iyi bilir.
Ve denir: Falan benden **فُصولاً** **فَصل** etti: çıktığı zaman. Ve benden ona bir mektup **فَصل** etti: geçtiği zaman. Allah celîl ve azîz dedi: ( وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ ) ( يوسف : 95 ) ; yani: çıktı.
Dedim: Böylece **ففَصل** lâzım da olur, vâki‘ de olur; vâki‘ olduğu zaman masdarı **الفَصل**’dir; lâzım olduğu zaman masdarı **الفُصول**’dür.
Ebû Turâb dedi: Şebbâye dedi: Kadın çocuğunu **فصلَت** ve **فسَلَتْه**; yani: onu sütten kesti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد واللام وما يثلثهما)
(صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء:
مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ
فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ  *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ
والصَّيْلم: الدَّاهِية، والأمر العظيم، وكأنَّه سمِّي بذلك لأنَّه يَصْطَلِم. فأمَّا الصَّلامَة، ويقال بالكسر الصِّلاَمة، فهي الفِرقة من النّاس، وسمّيت بذلك لانقطاعِها عن الجماعة الكثيرة. قال:
لأمِّكم الويلاتُ أنّى أتيتُم *** وأنتم صَِـلاَماتٌ كثيرٌ عديدُها([2])(صلي) الصاد واللام والحرف المعتل أصلان: أحدهما النار وما أشبهها من الحُمَّى، والآخر جنسٌ من العبادة.
فأمَّا الأوّل فقولهم: صَلَيْتُ العُودَ بالنار([3]). والصَّلَى صَلَى النّار. واصطّليتُ بالنَّار. والصِّلاَء: ما يُصْطَلَى بِهِ وما يُذكَى به النَّار ويُوقَد. وقال([4]):
تَجْعَلُ العودَ واليَلَنْجُوجَ والرَّنْـ *** ـدَ صِلاَءً لَها على الكَانونِ([5])وأمَّا الثاني : فالصَّلاَةُ وهي الدُّعاء. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إِذا دُعِيَ أحدُكم إلى طَعامٍ فليُجِبْ، فإِنْ كان مفطراً فليأكلْ، وإِنْ كانَ صائماً فليصلّ"، أي فليَدْعُ لهم بالخير والبركة. قال الأعشى:
تقول بِنْتي وقد قرَّبتُ مُرْتَحَلاً *** ياربِّ جنِّبْ أبي الأوصابَ والوَجَعَا([6])عليكِ مثلُ الذي صَلَّيتِ فاغتَمِضِي *** نوماً فإنَّ لِجَنْبِ المرءِ مُضْطَجَعا
وقال في صفة الخمر:
وقابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها *** وصلَّى على دَنِّها وارتَسمْ([7])والصلاة هي التي جاء بها الشَّرع من الركوع والسُّجود وسائرِ حدودِ الصلاة. فأمَّا الصَّلاة من الله تعالى فالرَّحمة، ومن ذلك الحديث: "اللهمَّ صلِّ على آل أبي أوْفى". يريد بذلك الرَّحمة.
ومما شذَّ عن الباب كلمةٌ جاءت في الحديث: "إنَّ للشّيطان فُخوخاً وَمَصَالِيَ"، قال: هي الأشراك، واحدتها مِصْلاَةٌ.
(صلب) الصاد واللام والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على الشدّة والقوّة، والآخر جنس من الوَدَك.
فالأوَّل الصُّلب، وهو الشيء الشَّديد. وكذلك سُمِّيَ الظَّهر صُلْباً لقوّته. ويقال إنَّ الصَّلَبَ الصُّلْبُ. ويُنشَد:
* في صَلَبٍ مثلِ العِنانِ المُؤْدَم([8]) *
ومن ذلك الصَّالب من الحُمَّى، وهيَ الشَّديدة. قال:
وماؤُكما العذب الذي لو شربتُهُ *** وبي صالبُ الحمَّى إِذاً لَشَفَاني([9])وحكى الكسائيّ: صَلَبَتْ عليه الحمَّى، إذا دامت عليه واشتدَّت، فهو مصلوبٌ عليه.
ومن الباب الصُّلّبيَّة: حجارة المِسَنّ([10])، يقال سِنان مصَلَّبٌ، أي مسنون. ومنه التّصليب، وهو* بلوغ الرُّطَب اليُبس؛ يقال صَلَّبَ. ومن الباب الصَّليب، وهو العَلَم. قال النابغة:
ظلَّتْ أقاطيعُ أنعامٍ مؤبّلةٍ  *** لدى صَلِيبٍ على الزوراءِ منصوبِ([11])وأما الأصل الآخر فالصَّليب، وهو وَدَك العَظْم. يقال اصطَلَبَ الرجُل، إِذا جَمَع العظامَ فاستخرج وَدَكها ليأْتدِم به. وأنشد:
* وباتَ شَيخ العِيال يَصطَلِبُ([12]) *
قالوا: وسمِّيَ المصلوبُ بذلك كأنَّ السِّمَن يجري على وجهه.([13])[والصليب: المصلوب]، ثمَّ سمِّي الشيء الذي يُصلَب عليه صَليباً على المجاورة. وثوب مُصَلَّبٌ، إذا كان عليه نقشُ صَليب. وفي الحديث في الثوب المصلَّب، أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "كان إِذا رآه في ثوبٍ قَضَبه"، أي قَطَعَه. فأمَّا الذي يقال، إنَّ الصَّولَبَ البَذْر يُنْثَر على وجه الأرض ثم يُكرَبُ عليه، فمن الكلام المولّد الذي لا أصلَ له.
(صلت) الصاد واللام والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بروزِ الشيء ووضوحه. من ذلك الصُّلْت، وهو الجبين الواضح؛ يقال صَلْت الجبين، يُمدَح بذلك. قال كُثَيِّر:
صَلْت الجبين إِذا تبسَّم ضاحكاً *** غلِقَتْ لِضَحْكَتِهِ رقابُ المالِ
وهذا مأخوذٌ من السَّيف الصَّلْت والإِصليت، وهو الصَّقيل. يقال: أَصْلَتَ فلانٌ سيفَهُ، إِذا شامَهُ من قِرابِهِ.
ومن الباب الصُّلت([14]) وهو السّكّين، وجمعه أصلات. ويقال: ضَرَبَهُ بالسيف صَلْتاً وصُلْتاً. ومن الباب: الحمار الصَّلَتان، كأنَّه إذا عدا انصلت، أي تبرَّز وظَهَرَ. ومن الباب قولهم: جاء بمرَق يَصْلِت، إِذا كان قليلَ الدَّسَمِ كثيرَ الماءِ. وإِنَّما قيل ذلك  لبُروزِ مائِهِ وظُهورهِ، من قلّة الدَّسَمِ على وجهه.
(صلج) الصاد واللام والجيم ليس بشيءٍ، لقلّة ائتلافِ الصاد مع الجيم. وحكيت فيه كلماتٌ لا أصل لها في قديم كلام العرب. من ذلك الصَّولَج، وهي فيما زعموا الفضَّة الجيدة. يقال هذه فضَّةٌ صوْلج. ومنه الصَّولَجان. ويقال: الأصلج: الأملس الشَّديد. وكلُّ ذلك لا معنى له.
(صلح) الصاد واللام والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِلاف الفَساد. يقال صلُحَ الشَّيءُ يصلُحُ صلاحاً. ويقال صَلَح بفتح اللام. وحكى ابنُ السكِّيت صلَحَ وصلُح. ويقال صَلَح صُلوحاً. قال:
وكيف بأطْرافي  إِذا ما شتمتَني *** وما بعد شَتْم الوالِدَينِ صُلوحُ([15])وقال بعض أهل العلم: إنَّ مكة تسمَّى صَلاحاً([16]).
(صلخ) الصاد واللام والخاء فيه كلمة واحدة. يقال إنَّ الأَصلَخَ الأصمّ. قال سَلَمَة: قَال الفرّاء: "كان الكميتُ أصمَّ أَصْلَخَ".
(صلد) الصاد واللام والدال أصلٌ واحدٌ صحيح، يدلُّ على صلابةٍ ويُبْس. من ذلك الحجر الصَّلْد، وهو الصُّلْب. ثم يُحْمَل [عليه] قولُهم: صَلِدَ الزّندُ، إِذا صلع
لم يُخرِج نارَه. وأصْلَدته أنا. ومنه الرّأسُ الصَّلْد الذي لا يُنبِتُ شعراً، كالأرضِ التي لا تُنبِتُ شيئاً. قال رؤبة:
* برّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ([17]) *
ويقال للبخيل أَصْلَد، فهو إمَّا من المكان الذي لا يُنبِت، أو الزَّنْد الذي لا يُورِي. ويقال ناقةٌ صلودٌ، أي بكِيئَةٌ قليلة اللّبَن غليظةُ جلدِ الضَّرع. ومنه الفَرسُ الصَّلُود، وهو الذي لا يَعرَق. فإِذا نُتِجَت النّاقةُ ولم يكن لها لبنٌ قيل ناقة مِصلادٌ.
(صلع) الصاد واللام والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاسةٍ. من ذلك الصَّلَع في الرّأْس، وأصله مأخوذٌ من الصُّلاَّع، وهو العريض من الصَّخر الأملس، الواحد صُلاَّعة. وجبلٌ [صليع([18])]: أملس لا ينبت شيئاً. قال عمرو بن معد يكرب:
[وزَحفُ كتيبةٍ للقاء أخرى  *** كأنَّ زهاءَها رأسٌ صليع]([19])ويقال للعُرفُطةِ إِذا سقطت رؤوسُ أغصانِها: صَلْعَاء. وتسمَّى الداهية صلعاء، أي بارزة ظاهرة لا يَخْفَى أمرُها. والصَّلْعة([20]): موضع الصَّلَع من الرَّأْس. والصَّلْعاء من الرمال: ما لا يُنبِتُ شيئاً من نَجْم ولا شجر. ويقال * لجنسٍ من الحيات: الأُصَيْلِع، وهو مثل الذي جاء في الحديث: "يجيء كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شجاعاً أَقْرَع([21])". ويريد بذلك الذي انمارَ ([22]) شعَر رأسه، لكثرة سِمَنه. قال الشاعر:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمارَ فروةُ رأسِهِ *** عن العظم صِلٌّ فاتكُ اللَّسْعِ ماردُ([23])(صلغ) الصاد واللام والغين ليس بأصلٍ؛ لأنّه من باب الإِبدال. يقال للذي تَمَّ سِنُّه من الضَّأنِ في السَّنةِ الخامسة: صالغ. وقد صَلَغ صُلُوغاً.
(صلف) الصاد واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّةٍ وكَزازة.  من ذلك الصَّلَف، وهو قِلّة نَزَلِ الطّعام([24]). ويقولون في الأمثال: "صَلَفٌ تحت الرّاعِدة"، يقال ذلك لمن يُكثِر كلامه ويَمدح نفسَه ولا خير عنده.
ومن الباب: قولهم: صَلِفَت المرأةُ عند زوجها، إِذا لم تَحْظَ عنده. وهي بيِّنة الصَّلَف. قال:
* وآبَ إِليها الحزْنُ والصَّلَفُ([25]) *
قال الشيبانيّ: يقال للمرأة : أَصلَفَ اللهُ رُفْغَها([26]). وذلك أن يبغّضَها إلى زوجها.
والأصل في هذا الباب قولهم للأرض الصُّلْبَة صَلْفاء، وللمكان الصُّلب أصلف. والصَّلِيفُ([27]): عُرْض العُنُق، وهو صلْبٌ. والصَّلِيفان: عُودانِ يعترضانِ على الغَبيطِ تَشَدُّ بهما المَحامِل. قال:
* أقبُّ كأنَّ هادِيَهُ الصَّليفُ([28]) *
فأمّا الرَّجل الصَّلِف فهو من هذا، وهو من الكَزازة وقِلّة الخير. وكان الخليل يقول: الصَّلف مجاوزة قدر الظَّرف، والادِّعاءُ فوق ذلك.
(صلق) الصاد واللام والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على صيحةٍ بقوّة وصَدْمةٍ وما أشبَهَ ذلك. فالصَّلْق: الصوت الشَّديد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "ليس مِنَّا مَنْ صَلَقَ أو حَلَقَ". يريد شدّة الصِّياح عند المصيبةِ تَنْزِل. والصَّلاَّق والمِصلاق: الشديد الصوت. والصَّلْقة: الصَّدْمة والوقعة المُنكَرة. قال لبيد:
فصَلَقْنا  في مُرادٍ  صَلْقةً *** وصُداءٍ ألحَقَتْهم بالثَّلَلْ([29])قال الكسائي: الصَّلْقة الصِّياح، وقد أصلَقُوا إصلاقاً. واحتجَّ بهذا البيت. وقال أبو زيد: صَلَقَه بالعصا: ضَرَبَه. والصَّلْق : صَدم الخَيل في الغارة. ويقال صَلَقَ بنو فلانٍ بني فلان، إِذا أوقعوا بهم فقتلوهم قتلاً ذَريعاً. ويقال تصلَّقت الحاملُ، إِذا أخذها الطَّلْق فألقت بنفسها [على] جَنْبَيْها([30]) مرَّةً كذا ومرَّة كذا. والفحل يُصْلِق بنابه إِصلاقاً، وذلك صَريفُهُ. والصَّلَقات: أنياب الإِبل التي تَصْلِق. قال:
لم تَبْكِ حولك نِيبُها وتقاذفَتْ *** صَلَقاتُها كَمَنابتِ الأشجارِ([31])فأمَّا القاع المستدير فيقال لـه الصَّلَق، وليس هو من هذا، لأنَّه من باب الإبدال وفيه يقال السَّلَق، وقد مضى ذِكره. وينشد بيت أبي دؤاد بالسين والصاد:
تَرى فاه إذا أقبـ *** ـل مثل الصَّلَقِ الجَدْبِ([32])ولا انكر أن يكون هذا البابُ كلُّه محمولاً على الإِبدال. فأمَّا الصَّلائق فيقال هو الخبز الرّقيق، الواحدة صليقة، فقد يقال بالراء الصريقة، ويقال بالسين السَّلائق. ولعلَّه من المولّد.
---------------------ـ
([1]) كذا جاء على الصواب في الأصل واللسان (جنن). والجنن بضمتين: الجنون. وفي المجمل : "والجبن" تحريف. وفي أمثال الميداني عند قولهم: (كطالب القرن جدعت أذنه): "حتى زهاها الحين والحبن"، تحريف أيضاً.
([2]) في الأصل: "أي أتيتم صلامات"، وتصحيحه وإكماله من المجمل.
([3]) زاد في المجمل: "إذا لينته".
([4]) هو أبو دهبل الجمحي كما في شرح القصائد السبع لابن الأنباري في البيت السابع من القصيدة السادسة.
([5]) الرند: العود الذي يتبخر به. وفي الأصل: "الزند"، تحريف.
([6]) ديوان الأعشى 73.
([7]) ديوان الأعشى 29 واللسان (رسم). وروي في الديوان: "وارتشم".
([8]) البيت للعجاج كما في إصلاح المنطق 46، 98. وليس في ديوانه.
([9]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما في معجم البلدان (دمخ)، من أبيات سبق أحدها (دمخ).
([10]) شاهده قول امرئ القيس:
* كحد السنان الصلبي النحيض *    أراد بالسنان: المسن.
([11]) ديوان النابغة: 11.
([12]) للكميت الأسدي، في اللسان (صلب 16)، وإصلاح المنطق 46. وصدره:
* واحتل برك الشتاء منزله *.
([13]) في المجمل: "لأن ماء السمن يجري فيه".
([14]) يقال بفتح الصاد وضمها.
([15]) إصلاح المنطق 124. وقال: وأطرافه: أبواه وإخوته وأعمامه وكل قريب لـه محرم". وفي اللسان (صلح): "بإطراقي"، تحريف. وسيأتي في (طرف).
([16]) ويقال أيضاً: "صلاح" كقطام.
([17]) قبله في ديوانه 165 واللسان (جله):
* لما رأتني خلق المموه *.
([18]) التكملة من جمهرة ابن دريد (3: 77).
([19]) البيت ساقط من الأصل، وليس في المجمل. وإثباته من الجمهرة في الموضع السالف. وفي الأصمعيات 44: "وسوق كتيبة دلفت لأخرى".
([20]) تقال بالتحريك، وبالضم أيضاً.
([21]) سبق الحديث في مادة (شجع) ص 248.
([22]) في الأصل: "انماز" في هذا الموضع والبيت التالي، تحريف. وانمار الشعر: انتتف.
([23]) قرى السم: جمعه. وفي الأصل: "ترى"، تحريف.
([24]) النّزل، بالتحريك وبالضم: البركة. وفي الأصل: "ترك الطعام"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([25]) من بيت للأعشى، وهو بتمامه كما في الديوان 210 والجمهرة (3: 81):
إذا آب جارتها الحسناء قيمها  *** ركضا وآب إليها الحزن والصلف
    ويروى : "الثكل والتلف".
([26]) الرفغ، بالضم: واحد الأرفاغ، وهي المغابن من الآباط وأصول الفخذين، وفي الأصل: "رفعها" تحريف. وفي المجمل واللسان:"رفغك".
([27]) بدلها في الأصل: "وهو"، وأثبت ما في المجمل واللسان.
([28]) صدره في تاج العروس:
* ويحمل بزه في كل هيجا *.
([29]) سبق  البيت وتخريجه في (1: 369).
([30]) في الأصل: "جبينها"، وتصحيحها والتكملة قبلها من المجمل واللسان.
([31]) في الأصل: "لمنابت الأشجار"، صوابه من اللسان (صلق).
([32]) البيت مع قرين له في اللسان (صلق).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **اللام** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**صلم**) **الصاد** ve **اللام** ve **الميم** tek bir asıldır; kesmeye ve kökünden söküp çıkarmaya delâlet eder. Denir ki: **صَلَمَ أُذُنَه**, onu kökünden kesip çıkardığı zaman. Ve **اصْطُلِمَت الأُذُن**. **الفرّاء** inşad etti:
**مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ \*** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ**([1])**جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه \*** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ**
**فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ  \*** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ**
Ve **الصَّيْلم**: musibet, ve büyük iş; sanki bununla adlandırıldı, çünkü o **يَصْطَلِم**. Ama **الصَّلامَة**; ve kesre ile **الصِّلاَمة** denir; o, insanlardan bir fırkadır; çok topluluktan kopukluğu sebebiyle bununla adlandırıldı. Dedi ki:
**لأمِّكم الويلاتُ أنّى أتيتُم \*** وأنتم صَِـلاَماتٌ كثيرٌ عديدُها**([2])

(**صلي**) **الصاد** ve **اللام** ve illetli harf iki asıldır: birincisi ateş ve ona benzeyen hummadan olan şey; diğeri ibadetten bir cinstir.
Birincisine gelince: onların sözü: **صَلَيْتُ العُودَ بالنار**([3]). Ve **الصَّلَى**: ateşin **صَلَى**’sı. Ve **اصطّليتُ بالنَّار**. Ve **الصِّلاَء**: kendisiyle ısınılan şey ve onunla ateşin tutuşturulup yakıldığı ve alevlendirildiği şey. Ve dedi([4]):
**تَجْعَلُ العودَ واليَلَنْجُوجَ والرَّنْـ \*** ـدَ صِلاَءً لَها على الكَانونِ**([5])
İkincisine gelince: **الصَّلاَةُ**, o duadır. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “**إِذا دُعِيَ أحدُكم إلى طَعامٍ فليُجِبْ، فإِنْ كان مفطراً فليأكلْ، وإِنْ كانَ صائماً فليصلّ**”, yani onlar için hayır ve bereketle dua etsin. **الأعشى** dedi:
**تقول بِنْتي وقد قرَّبتُ مُرْتَحَلاً \*** ياربِّ جنِّبْ أبي الأوصابَ والوَجَعَا**([6])**عليكِ مثلُ الذي صَلَّيتِ فاغتَمِضِي \*** نوماً فإنَّ لِجَنْبِ المرءِ مُضْطَجَعا**
Ve şarabın vasfında dedi:
**وقابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها \*** وصلَّى على دَنِّها وارتَسمْ**([7])
Ve **الصلاة** şeriatın rükû, secde ve namazın diğer sınırlarından getirdiği şeydir. Ama Allah تعالى’dan **الصَّلاة** rahmettir; ve bundan hadis: “**اللهمَّ صلِّ على آل أبي أوْفى**”. Bununla rahmeti murad eder.
Ve babdan şâz olanlardan: hadiste gelen bir kelime: “**إنَّ للشّيطان فُخوخاً وَمَصَالِيَ**”; dedi ki: onlar tuzaklardır; tekili **مِصْلاَةٌ**’dır.

(**صلب**) **الصاد** ve **اللام** ve **الباء** iki asıldır: birincisi şiddet ve kuvvete delâlet eder; diğeri içyağından bir cinstir.
Birincisi **الصُّلب**’dür; o, şiddetli şeydir. Ve sırt da kuvveti sebebiyle **صُلْباً** diye adlandırıldı. Ve denir ki: **الصَّلَبَ** **الصُّلْبُ**’dür. Ve inşad olunur:
* **في صَلَبٍ مثلِ العِنانِ المُؤْدَم**([8]) *
Ve bundan **الصَّالب** hummadandır; o, şiddetli olandır. Dedi ki:
**وماؤُكما العذب الذي لو شربتُهُ \*** وبي صالبُ الحمَّى إِذاً لَشَفَاني**([9])
Ve **الكسائيّ** nakletti: **صَلَبَتْ عليه الحمَّى**, ona devam edip şiddetlendiği zaman; o hâlde o, onun üzerinde **مصلوبٌ**’dur.
Ve babdan **الصُّلّبيَّة**: bileği taşı taşlarıdır([10]); denir ki: **سِنان مصَلَّبٌ**, yani bilenmiş. Ve ondan **التّصليب**; o, yaş hurmanın kuruluğa ulaşmasıdır; denir ki: **صَلَّبَ**. Ve babdan **الصَّليب**; o, alâmettir. **النابغة** dedi:
**ظلَّتْ أقاطيعُ أنعامٍ مؤبّلةٍ  \*** لدى صَلِيبٍ على الزوراءِ منصوبِ**([11])
Ama diğer asla gelince: **الصَّليب**, o kemik içyağıdır. Denir ki: **اصطَلَبَ الرجُل**, kemikleri toplayıp içyağını çıkararak onunla katık edindiği zaman. Ve inşad etti:
* **وباتَ شَيخ العِيال يَصطَلِبُ**([12]) *
Dediler ki: **المصلوب** bununla adlandırıldı; sanki yağ onun yüzünde akıyor gibidir.([13]) [Ve **الصليب**: **المصلوب**], sonra ona komşuluk sebebiyle, üzerine gerilen şeye **صَليباً** denildi. Ve **ثوب مُصَلَّبٌ**, üzerinde **صَليب** nakşı bulunduğu zaman. Ve hadiste **الثوب المصلَّب** hakkında: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم “onu bir elbisede gördüğü zaman **قَضَبه** idi”, yani onu kesti. Ama denilen şu ki: **الصَّولَبَ** tohumdur; yerin yüzüne saçılır, sonra üzerine **يُكرَبُ**; bu, aslı olmayan, sonradan türetilmiş sözlerdendir.

(**صلت**) **الصاد** ve **اللام** ve **التاء** tek bir asıldır; şeyin belirginleşmesine ve açıklığına delâlet eder. Bundan **الصُّلْت**; o, açık alın’dır; denir ki: **صَلْت الجبين**, bununla övülür. **كُثَيِّر** dedi:
**صَلْت الجبين إِذا تبسَّم ضاحكاً \*** غلِقَتْ لِضَحْكَتِهِ رقابُ المالِ**
Ve bu, **السَّيف الصَّلْت** ve **الإِصليت**’ten alınmıştır; o, cilalı olandır. Denir ki: **أَصْلَتَ فلانٌ سيفَهُ**, onu kınından çekip gösterdiği zaman.
Ve babdan **الصُّلت**([14]); o, bıçaktır; çoğulu **أصلات**. Ve denir ki: onu kılıçla **صَلْتاً** ve **صُلْتاً** vurdu. Ve babdan: **الحمار الصَّلَتان**; sanki koştuğu zaman **انصلت**, yani belirginleşip ortaya çıktı. Ve babdan onların sözü: **جاء بمرَق يَصْلِت**, yağsız, suyu çok olduğu zaman. Bu ancak, yüzünde yağ azlığından suyunun belirginleşip görünmesi sebebiyle söylenmiştir.

(**صلج**) **الصاد** ve **اللام** ve **الجيم** bir şey değildir; **الصاد**’ın **الجيم** ile uyuşmasının azlığından. İçinde, Arapların eski sözünde aslı olmayan kelimeler nakledildi. Bundan **الصَّولَج**; onların zannettiklerine göre iyi gümüştür. Denir ki: bu, **فضَّةٌ صوْلج**. Ve ondan **الصَّولَجان**. Ve denir ki: **الأصلج**: sert, düz olandır. Bütün bunların bir mânası yoktur.

(**صلح**) **الصاد** ve **اللام** ve **الحاء** tek bir asıldır; fesadın zıddına delâlet eder. Denir ki: **صلُحَ الشَّيءُ يصلُحُ صلاحاً**. Ve **صَلَح** lâmın fethiyle denir. **ابنُ السكِّيت** **صلَحَ** ve **صلُح** nakletti. Ve denir ki: **صَلَح صُلوحاً**. Dedi ki:
**وكيف بأطْرافي  إِذا ما شتمتَني \*** وما بعد شَتْم الوالِدَينِ صُلوحُ**([15])
Ve ehl-i ilimden bazıları dedi ki: Mekke **صَلاحاً** diye adlandırılır([16]).

(**صلخ**) **الصاد** ve **اللام** ve **الخاء**’ta bir tek kelime vardır. Denir ki: **الأَصلَخَ** sağırdır. **سَلَمَة** dedi: **الفرّاء** dedi ki: “**كان الكميتُ أصمَّ أَصْلَخَ**”.

(**صلد**) **الصاد** ve **اللام** ve **الدال** sahih tek bir asıldır; sertliğe ve kuruluğa delâlet eder. Bundan **الحجر الصَّلْد**; o, sert olandır. Sonra bunun üzerine onların sözü taşınır: **صَلِدَ الزّندُ**, kıvılcım çıkarıp ateşini çıkarmadığı zaman. Ve ben onu **أصْلَدته**. Ve ondan, saç bitirmeyen **الرّأسُ الصَّلْد**, hiçbir şey bitirmeyen yer gibi. **رؤبة** dedi:
* **برّاقَ أصلادِ الجبينِ الأجلهِ**([17]) *
Ve cimriye **أَصْلَد** denir; o ya bitirmeyen yerden, ya da kıvılcım çıkarmayan çakmak taşındandır. Ve denir ki: **ناقةٌ صلودٌ**, yani ağır, sütü az, meme derisi kalın. Ve ondan **الفَرسُ الصَّلُود**; o, terlemeyen attır. Deve doğurup da sütü olmazsa **ناقة مِصلادٌ** denir.

(**صلع**) **الصاد** ve **اللام** ve **العين** sahih bir asıldır; pürüzsüzlüğe delâlet eder. Bundan baştaki **الصَّلَع**; aslı **الصُّلاَّع**’dan alınmıştır; o, düz kayadan geniş olandır; tekili **صُلاَّعة**. Ve dağ [**صليع**([18])]: düz, hiçbir şey bitirmeyen. **عمرو بن معد يكرب** dedi:
[**وزَحفُ كتيبةٍ للقاء أخرى  \*** كأنَّ زهاءَها رأسٌ صليع**]([19])
Ve **العُرفُطة**’ya, dallarının başları düştüğü zaman **صَلْعَاء** denir. Ve musibete **صلعاء** denir; yani belirgin, açık; işi gizli kalmaz. Ve **الصَّلْعة**([20]): baştaki kellik yeri. Ve kumlardan **الصَّلْعاء**: ne ot ne ağaç hiçbir şey bitirmeyen. Ve yılanların bir cinsine **الأُصَيْلِع** denir; o, hadiste gelenin benzeridir: “**يجيء كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شجاعاً أَقْرَع**([21])”. Bununla, çok şişmanlığından başının saçı dökülmüş olanı murad eder. Şair dedi ki:
**قَرَى السُّمَّ حتَّى انمارَ فروةُ رأسِهِ \*** عن العظم صِلٌّ فاتكُ اللَّسْعِ ماردُ**([23])

(**صلغ**) **الصاد** ve **اللام** ve **الغين** asıl değildir; çünkü o, ibdâl babındandır. Koyundan, beşinci yılda dişi tamamlanan olana **صالغ** denir. Ve **صَلَغ صُلُوغاً** olmuştur.

(**صلف**) **الصاد** ve **اللام** ve **الفاء** sahih bir asıldır; şiddete ve kabalığa delâlet eder. Bundan **الصَّلَف**; o, yemeğin **نَزَل**’inin azlığıdır([24]). Ve mesellerde derler ki: “**صَلَفٌ تحت الرّاعِدة**”; bu, çok konuşup kendini öven, yanında hayır bulunmayan kimse için söylenir.
Ve babdan: onların sözü: **صَلِفَت المرأةُ عند زوجها**, kocasının yanında gözde olmadığı zaman. Ve o, açıkça **الصَّلَف** sahibidir. Dedi ki:
* **وآبَ إِليها الحزْنُ والصَّلَفُ**([25]) *
**الشيبانيّ** dedi ki: kadına şöyle denir: **أَصلَفَ اللهُ رُفْغَها**([26]). Bu, onu kocasına sevimsiz kılmasıdır.
Ve bu babda asıl: sert toprağa **صَلْفاء**, sert yere **أصلف** demeleridir. Ve **الصَّلِيفُ**([27]): boynun eni; o serttir. Ve **الصَّلِيفان**: **الغَبيط** üzerine enlemesine konan iki çubuktur; **المَحامِل** onlarla bağlanır. Dedi ki:
* **أقبُّ كأنَّ هادِيَهُ الصَّليفُ**([28]) *
Ama **الرَّجل الصَّلِف** buna göredir; o, kabalıktan ve hayrın azlığındandır. **الخليل** derdi ki: **الصَّلف** zarafet ölçüsünü aşmaktır; ve bunun üstünde iddiada bulunmaktır.

(**صلق**) **الصاد** ve **اللام** ve **القاف** tek bir asıldır; kuvvetle bir çığlığa, bir darbeye ve buna benzer şeye delâlet eder. **الصَّلْق**: şiddetli sestir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “**ليس مِنَّا مَنْ صَلَقَ أو حَلَقَ**”. Bununla, inen musibet anında çığlığın şiddetini murad eder. Ve **الصَّلاَّق** ve **المِصلاق**: sesi şiddetli olandır. Ve **الصَّلْقة**: darbe ve yadırganan vuruştur. **لبيد** dedi:
**فصَلَقْنا  في مُرادٍ  صَلْقةً \*** وصُداءٍ ألحَقَتْهم بالثَّلَلْ**([29])
**الكسائي** dedi: **الصَّلْقة** çığlıktır; ve **أصلَقُوا إصلاقاً** etmişlerdir. Ve bu beyitle delil getirdi. Ve **أبو زيد** dedi: **صَلَقَه بالعصا**: onu sopayla vurdu. Ve **الصَّلْق**: baskında atların çarpışmasıdır. Ve denir ki: **صَلَقَ بنو فلانٍ بني فلان**, onlara saldırıp onları çokça öldürdükleri zaman. Ve denir ki: **تصلَّقت الحاملُ**, doğum sancısı onu tuttuğunda, kendini iki yanının üzerine([30]) bir böyle bir böyle attığı zaman. Ve aygır, azı dişiyle **يُصْلِق** **إِصلاقاً** eder; bu, onun gıcırdatmasıdır. Ve **الصَّلَقات**: develerin **تَصْلِق** eden azı dişleridir. Dedi ki:
**لم تَبْكِ حولك نِيبُها وتقاذفَتْ \*** صَلَقاتُها كَمَنابتِ الأشجارِ**([31])
Ama yuvarlak çukur yere **الصَّلَق** denir; bu bundan değildir; çünkü ibdâl babındandır ve onda **السَّلَق** denir; onun zikri geçti. Ve **أبي دؤاد**’ın beyti **السين** ve **الصاد** ile okunur:
**تَرى فاه إذا أقبـ \*** ـل مثل الصَّلَقِ الجَدْبِ**([32])
Bu babın tamamının ibdâl üzerine taşınmış olmasını inkâr etmem. Ama **الصَّلائق** denir ki ince ekmektir; tekili **صليقة**; bazen **الراء** ile **الصريقة** denir; ve **السين** ile **السَّلائق** denir. Belki de sonradan türetilmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ل ف
صلفت عند زوجها‏:‏ قل حظها وهي صلفة وهن صلفات وصلائف‏.‏
وأصلف الرجل نساءه فطلقهن‏:‏ مقتهنّ وأقل حظّهن منه‏.‏
قال‏:‏ غدت ناقتي من عند سعد كأنها مطلقة كانت حليلة مصلف وتقول العرب‏:‏ أصلف الله تعالى رفغك إلى زوجك‏.‏
وضربه على صليفيه‏:‏ على صفقي عنقه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ من يبغ في الدين يصلف ‏"‏‏:‏ لم يحظ عند الناس‏.‏
وطعام صلف‏:‏ قليل الريع‏.‏
وصلف حرثهم‏.‏
وصلفت السحابة‏:‏ قل مطرها وسحابة صلفة‏.‏
وفي مثل ‏"‏ رب صلف تحت الراعدة ‏"‏ وحوض صلف‏.‏
وإناء صلف‏:‏ قليل الأخذ‏.‏
وأخذه بصليفه إذا أخذه كله‏.‏

##### Türkçe

ص ل ف
**صلفت** kocasının yanında: nasibi az oldu; o **صلفة**’dir; onlar **صلفات** ve **صلائف**’tir.
Ve adam kadınlarını **أصلف** etti de onları boşadı: onlardan nefret etti ve ondan (yana) nasiplerini azalttı.
Dedi ki: “Devenim Sa‘d’ın yanından sabahladı; sanki boşanmış gibi; (hâlbuki) **مصلف** birinin eşi idi.” Ve Araplar der ki: “Allah Teâlâ **رفغك**’i kocana doğru **أصلف** etsin.”
Ve onu iki **صليف**’i üzerine vurdu: boynunun iki yanına.
Mecazdan: “Kim dinde azgınlık isterse **يصلف**”: insanların yanında nasip bulmadı.
Ve **صلف** yiyecek: getirisi az.
Ve onların ekini **صلف** oldu.
Ve bulut **صلفت**: yağmuru az oldu; ve **صلفة** bulut.
Ve şu meselde: “Gürleyenin altında nice **صلف** vardır.” Ve **صلف** havuz.
Ve **صلف** kap: alması az.
Ve onu **بصليفه** ile aldı; onu bütünüyle aldığı zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّلَفُ: مُجاوَزَةُ القَدْر في الظَّرْف والبراعة والادِّعاءُ فوق ذلك تكبّراً، صَلِفَ صَلَفاً، فهو صَلِفٌ من قوم صَلافَى، وقد تَصَلَّفَ، والأَُنثى صَلِفةٌ، وقيل: هو مُوَلَّد. ابن الأَثير في قوله آفةُ الظَّرْفِ الصَّلَفُ: هو الغُلُوّ في الظَّرْف والزِّيادةُ على المِقْدار مع تكبر. وصَلِفَتِ المرأَةُ صَلَفاً، فهي صَلِفَةٌ: لم تَحْظَ عند قَيِّمها وزوجها، وجمعها صَلائِفُ نادر؛ قال القُطامِيُّ وذكر امرأَة: لها رَوْضَةٌ في القَلْبِ، لم تَرْعَ مِثْلَها
فَرُوكٌ، ولا المُسْتَعْبِراتُ الصلائِفُ
وروي ولا المُسْتعبَراتُ. وأَصلَفَ الرَّجلُ: صَلِفَتِ امرأَتُه فلم تَحْظَ عنده، وأَصْلَفَها وصَلَفَها يَصْلِفُها، فهو صَلِفٌ: أَبغضها؛ قال مُدْرِكُ بن حُصَيْنٍ الأَسَدي:
غَدَتْ ناقَتي من عِنْد سَعْدٍ، كأَنَّها
مُطَلّقةٌ كانت حَلِيلةَ مُصْلِفِ
وطعامٌ صَلِفٌ: مَسِيخُ لا طَعْم فيه . ابن الأَنباري: صَلِفَتِ المرأَةُ عند زوجها أَبْغَضَها، وصَلَفَها يَصْلِفُها أَبْغَضها؛ وأَنشد:وقد خُبِّرْتُ أَنَّكِ تَفْرَكِيني،
فأَصْلِفُكِ الغَداةَ ولا أُبالي
والمُصْلِفُ: الذي لا يَحْظى عنده امرأَة، والمرأَة صَلِفةٌ. وفي الحديث: لو أَن امرأَة لا تَتَصَنَّعُ لزوجها صَلِفَتْ عنده أَي ثَقُلَتْ عليه ولم تَحْظ عنده، ووَلاّها صَلِيفَ عُنُقِه أَي جانبَه. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها: تَنْطَلِقُ إحداكُنَّ فتُصانِعُ بمالِها عن ابْنَتِها الحَظِيّةِ ولو صانَعَتْ عن الصَّلِفةِ كانت أَحَقَّ. الشَّيْبانيُّ: يقال للمرأَة أَصْلَفَ اللّه رُفْغَكِ أَي بَغَّضَكِ إلى زَوْجِكِ. ومن أَمثالهم في التمسك بالدِّين وذكره ابن الأَثير حديثاً: من يَبْغِ في الدين يَصْلَفْ أَي لا يَحْظَ عند الناس ولا يُرْزَق منهم المَحَبةَ؛ قال ابن بري: وأَنشده ابن السكيت مُطْلقاً:
مَنْ يَبْغِ في الدّين يَصْلَفْ
قال ابن الأَثير: معناه أَي من يَطْلُبْ في الدين أَكثر مـما وقف عليه يَقِلَّ حَظُّه.
والصَّلَفُ: قلة نَزَلِ الطعام. وطَعامٌ صَلِفٌ وصَلِيفٌ: قليل النَّزَل والرِّيْعِ، وقيل: هو الذي لا طَعْمَ له، وقالوا: من يَبْغِ في الدينِ يصلف أَي يقل نَزَلُه فيه. وإناء صَلِفٌ: قليل الأَخذ من الماء، وقال أَبو العباس: إناء صَلِفٌ خالٍ لا يأْخذ من الماء شيئاً، وسَحابٌ صَلِفٌ لا ماء فيه؛ الجوهري: سحاب صَلِفٌ قليل الماء كثير الرَّعْد، وقد صَلِفَ صَلَفاً. وفي المثل في الواجِدِ وهو بخيل مع جِدَتِه: رُبَّ صَلِفٍ تَحْتَ الرَّاعِدةِ؛ وقيل: يُضْرَبُ مثلاً للرجل الذي يُكْثِر الكلام والمَدْحَ لنفسه ولا خير عنده. والصَّلَفُ: قلة النَّزَلِ والخير؛ أَرادوا أَن هذا مع كثرة ماله مع المنع كالغَمامة كثيرة الرعد مع قلة مطرها؛ وفي الصحاح: يضرب مثلاً للرجل يَتَوَعَّدُ ثم لا يقومُ به، وذكره ابن الأَثير حديثاً، وقال: هو مثل لمن يكثر قول ما لا يفعل أَي تحتَ سَحاب يرْعَدُ ولا يَمْطُرُ.
وتَصَلَّفَ الرجل: قَلَّ خيره. التهذيب: قالوا أَصْلَفُ من ثَلْجٍ في ماء ومن ملحٍ في ماء. والصَّلَفُ: قلةُ الخير. وامرأَة صَلِفة: قليلة الخير لا تَحْظى عند زوجها. وقال ابن الأعرابي: قال قوم الصَّلَفُ مأْخوذ من الإناء القليل الأَخذِ للماء فهو قليل الخير، وقال قوم: هو من قولهم إناء صَلِفٌ إذا كان ثَخِيناً ثقيلاً، فالصَّلِفُ بهذا المعنى وهذا الاختيار والعامَّةُ وضَعَتِ الصَّلَفَ في غير موضعه. قال: وقال ابن الأعرابي الصلِف الإناء الصغير، والصَّلِفُ الإناء السائلُ الذي لا يكاد يُمْسِكُ الماء. وأَصلَفَ الرجل إذا قل خيره، وأَصْلَفَ إذا ثَقُلَ رُوحه. وفلان صَلِفٌ: ثَقِيلُ الرُّوح. وأَرض صَلِفةٌ: لا نَبات فيها.
ابن الأعرابي: الصَّلْفاء المَكان الغَلِيظُ الجَلَدُ، وقال ابن شميل: هي الصَّلِفةُ الأَرض التي تُنْبِتُ شيئاً. وكل قُفٍّ صَلِفٌ وظَلِفٌ، ولا يكون الصَّلَفُ إلا في قُفٍّ أَو شبهه، والقاعُ القَرَقُوسُ صَلِفٌ، زَعَم. قال: ومَرْبَدُ البصرةِ صَلِفٌ أَسِيفٌ لأَنه لا يُنْبِتُ شيئاً. الأَصمعيّ: الصَّلْفاء والأَصْلَفُ ما اشتَدّ من الأَرض وصَلُبَ؛ وقال أَوْس بن حجر:
وخَبَّ سَفا قربانه وتَوَقَّدَتْ،
عليه من الصَّمَّانتين الأَصالِفُ
(* قوله «وخب سفا قربانه» كذا بالأصل على هذه الصورة. )
والمكانُ أَصْلَفُ. والمكان الأَصْلَفُ: الذي لا يُنْبِتُ؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمَّة:
نَحُوصٌ من اسْتِعْراضِها البِيدَ كُلَّما
حَزى الآلَ حَرُّ الشمسِ، فَوْقَ الأَصالِف
والأَصْلَفُ والصَّلْفاء: الصُّلْبُ من الأَرض فيه حجارة، والجمع صَلافٍ لأَنه غلَب غَلَبةَ الأَسماء فأَجْرَوه في التكسير مُجْرى صَحْراء ولم يُجروه مُجْرى ورْقاء قبل التسمية.
والصَّلِيفُ: نعت للذكر. أَبو زيد: الصَّلِيفانِ رأْسا الفَقْرة التي تلي الرأْسَ من شِقَّيْها. والصَّلِيفان: عُودان يُعَرَّضانِ على الغَبِيطِ تُشَدُّ بهما المَحامِلُ؛ ومنه قول الشاعر:
أَقَبُّ كأَنَّ هادِيَه الصَّلِيفُ
(* قوله «أقب إلخ» صدره كما في شرح القاموس:
ويحمل بزة في كل هيجا)
والصَّليفان: جانبا العُنق، وقيل: هما ما بين اللَّبَّةِ والقَصَرةِ. والصَّلِيفُ: عُرْضُ العُنُق، وهما صَلِيفانِ من الجانبين. وصَلِيفا الإكافِ: الخَشَبَتان اللتان تُشَدّان في أَعْلاه. ورَجُل صَلَنْفى وصَلَنْفاء: كثير الكلام. والصُّلَيفاء: موضع؛ قال:
لولا فَوارِسُ من نُعْمٍ وأُسْرَتِهِمْ،
يَوْمَ الصُّلَيْفاء، لم يُوفُونَ بالجارِ
قال: لم يوفون، وهو شاذٌّ، وإنما جاز على تشبيه لم بلا إذ معناهما النفي فأثبت النون كما قال الآخر:
أَنْ تَهْبِطِينَ بِلادَ قَوْ
مِ يَرْتَعُونَ من الطِّلاحِ
قال ابن جني: فهذا على تشبيه أَن بما التي بمعنى المصدر في قول الكوفيين؛ قال ابن سيده: فأما على قولنا نحن فإنه أَراد أَنَّ الثقيلة وخفّفها ضرورة، وتقديره أَنك تَهْبِطِين.
ابن الأعرابي: الصَّلْفُ خَوافي قَلْب النخلة، الواحدةُ صَلْفةٌ. الأَصمعي: خذه بِصَلِيفِه وبصَلِيفَته بمعنى خُذ بِقَفاه. وفي حديث ضُمَيْرة: قال يا رسولَ اللّه، إني أُحالِفُ ما دام الصَّالِفانِ مكانَه
(* قوله «الصالفان مكانه إلخ» كذا هو في الأصل تبعاً
للنهاية.)، قال: بل ما دام أُحُدٌ مكانَه؛ قيل: الصَّالِفُ جبل كان يتحالَفُ أَهل الجاهَليّة عنده، وإنما كَرِه ذلك لئلا يُساوي فعلَهم في الجاهلية فعلُهم في الإسلام.

##### Türkçe

**الصَّلَفُ**: zarafet ve maharet ve ölçünün üstünde iddiada miktarı aşmak; bunun üstünde de kibirlenerek. **صَلِفَ** **صَلَفاً**; o, **صَلِفٌ**dur; **صَلافَى** bir kavimdendir. Ve **تَصَلَّفَ**. Dişisi **صَلِفةٌ**dur. Ve denildi ki: o, **مُوَلَّد**dür. İbnü’l-Esîr, “zarafetin âfeti **الصَّلَفُ**tur” sözünde: o, zarafette aşırılık ve kibirle birlikte miktarın üstüne ziyadedir. Ve kadın **صَلِفَتِ** **صَلَفاً**; o, **صَلِفَةٌ**dur: kayyımı ve kocası yanında itibar bulmadı. Cem‘i **صَلائِفُ**tur; nadirdir. **القُطامِيُّ** dedi ve bir kadını zikretti:
لها رَوْضَةٌ في القَلْبِ، لم تَرْعَ مِثْلَها
فَرُوكٌ، ولا المُسْتَعْبِراتُ الصلائِفُ
Ve “**ولا المُسْتعبَراتُ**” diye rivayet edildi. Ve **أَصلَفَ** adam: karısı **صَلِفَتِ** oldu da onun yanında itibar bulmadı. Ve onu **أَصْلَفَ** etti ve onu **صَلَفَ** etti; onu **يَصْلِفُها**; o, **صَلِفٌ**dur: ona buğzetti. **مُدْرِكُ بن حُصَيْنٍ الأَسَدي** dedi:
غَدَتْ ناقَتي من عِنْد سَعْدٍ، كأَنَّها
مُطَلّقةٌ كانت حَلِيلةَ مُصْلِفِ
Ve **طعامٌ صَلِفٌ**: tatsız, içinde tat olmayan. İbnü’l-Enbârî: kadın kocası yanında **صَلِفَتِ**: ona buğzetti; ve onu **صَلَفَها** eder, onu **يَصْلِفُها**: ona buğzetti. Ve şu beyiti okudu:
وقد خُبِّرْتُ أَنَّكِ تَفْرَكِيني،
فأَصْلِفُكِ الغَداةَ ولا أُبالي
Ve **المُصْلِفُ**: yanında bir kadın itibar bulmayan kimsedir; kadın **صَلِفةٌ**dur. Hadiste: “Şayet bir kadın kocası için süslenip yapmacıklık yapmazsa onun yanında **صَلِفَتْ** olur” yani ona ağır geldi ve onun yanında itibar bulmadı. Ve “onu boynunun **صَلِيفَ**ine” yani yanına, tevdi etti. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Sizden biriniz gider de malıyla kızından, itibarlı olandan, yana yapmacıklık yapar; eğer **الصَّلِفةِ**den yana yapmacıklık yapsaydı daha hak sahibi olurdu.” **الشَّيْبانيُّ**: kadına “Allah senin **رُفْغَكِ**ini **أَصْلَفَ** etsin” denir; yani seni kocana sevimsiz kıldı. Onların dinle tutunma hakkında darb-ı mesellerinden; İbnü’l-Esîr onu bir hadis olarak zikretti: “Kim dinde isterse **يَصْلَفْ**” yani insanlar yanında itibar bulmaz ve onlardan sevgiyle rızıklandırılmaz. İbn Berrî dedi: İbnü’s-Sikkît onu mutlak olarak okuttu:
مَنْ يَبْغِ في الدّين يَصْلَفْ
İbnü’l-Esîr dedi: manası: yani kim dinde, üzerinde durduğu şeyden daha fazlasını talep ederse, nasibi azalır.

Ve **الصَّلَفُ**: yemeğin **نَزَل**inin azlığıdır. Ve **طَعامٌ صَلِفٌ** ve **صَلِيفٌ**: **نَّزَل** ve **الرِّيْع**i az olan; ve denildi ki: o, tadı olmayan şeydir. Ve dediler ki: “Kim dinde isterse **يصلف**” yani onda **نَزَل**i azalır. Ve **إناء صَلِفٌ**: sudan az alan. Ebü’l-Abbâs dedi: **إناء صَلِفٌ** boş olup sudan hiçbir şey almaz. Ve **سَحابٌ صَلِفٌ**: içinde su olmayan. Cevherî: **سحاب صَلِفٌ** suyu az, gök gürültüsü çok olan; ve **صَلِفَ** **صَلَفاً**. Ve darb-ı meselde, varlıklı olduğu hâlde cimri olan için: “Nice **صَلِفٍ** vardır **تَحْتَ الرَّاعِدةِ**”; ve denildi ki: kendisi için sözü ve övgüyü çoğaltan, yanında hayır olmayan adam için darb-ı mesel yapılır. Ve **الصَّلَفُ**: **النَّزَل** ve hayrın azlığıdır; murat ettiler ki bu, malının çokluğu ile birlikte men‘ ile, yağmuru az olduğu hâlde gürültüsü çok olan bulut gibidir. Ve **الصحاح**’ta: vaad edip sonra onu yerine getirmeyen adam için darb-ı mesel yapılır. İbnü’l-Esîr onu bir hadis olarak zikretti ve dedi: o, yapmadığı şeyi söylemeyi çoğaltan kimse için bir meseldir; yani altında gök gürleyen fakat yağmur yağdırmayan bir bulut.

Ve adam **تَصَلَّفَ**: hayrı azaldı. **التهذيب**: dediler ki: “Suda buzdan daha **أَصْلَفُ**, suda tuzdan (daha **أَصْلَفُ**).” Ve **الصَّلَفُ**: hayrın azlığıdır. Ve **امرأَة صَلِفة**: hayrı az, kocası yanında itibar bulmayan. İbnü’l-A‘râbî dedi: bir kavim dedi ki **الصَّلَفُ**, sudan az alan kap olan **الإناء**dan alınmıştır; o hâlde hayrı azdır. Ve bir kavim dedi: “**إناء صَلِفٌ**” sözündendir; eğer kalın, ağır olursa. O hâlde **الصَّلِفُ** bu manayla ve bu tercihle; ve avam **الصَّلَفَ**i yerinin dışında koymuştur. Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصلِف** küçük kaptır. Ve **الصَّلِفُ**: suyu neredeyse tutmayan, akıcı kaptır. Ve adam **أَصلَفَ** etti: hayrı azaldı. Ve **أَصْلَفَ** etti: ruhu ağırlaştı. Ve falan **صَلِفٌ**: ruhu ağırdır. Ve **أَرض صَلِفةٌ**: içinde bitki olmayan.

İbnü’l-A‘râbî: **الصَّلْفاء** sert, dayanıklı yer demektir. İbn Şümeyl dedi: o, bir şey bitiren toprak olan **الصَّلِفةُ**dir. Ve her **قُفٍّ** **صَلِفٌ** ve **ظَلِفٌ**dur. Ve **الصَّلَفُ** ancak bir **قُفٍّ**de yahut onun benzerinde olur. Ve **القاعُ القَرَقُوسُ** **صَلِفٌ**dur, zannetti. Dedi: Basra’nın **مَرْبَدُ**u **صَلِفٌ أَسِيفٌ**dir; çünkü bir şey bitirmez. **الأَصمعيّ**: **الصَّلْفاء** ve **الأَصْلَفُ**, yerden şiddetlenen ve sertleşen şeydir. **أَوْس بن حجر** dedi:
وخَبَّ سَفا قربانه وتَوَقَّدَتْ،
عليه من الصَّمَّانتين الأَصالِفُ
(* “**وخب سفا قربانه**” sözü: asılda bu suret üzere böyledir.)
Ve mekân **أَصْلَفُ**tur. Ve **المكان الأَصْلَفُ**: bitirmeyen yerdir. İbn Berrî, Zü’r-Rumme için okudu:
نَحُوصٌ من اسْتِعْراضِها البِيدَ كُلَّما
حَزى الآلَ حَرُّ الشمسِ، فَوْقَ الأَصالِف
Ve **الأَصْلَفُ** ve **الصَّلْفاء**: içinde taşlar bulunan yerin sert kısmıdır. Cem‘i **صَلافٍ**tır; çünkü isimlerin galebesiyle galip geldi; onu kırmada **صَحْراء** mecrasına yürüttüler, isimlendirmeden önce **ورْقاء** mecrasına yürütmediler.

Ve **الصَّلِيفُ**: erkek için bir sıfattır. Ebû Zeyd: **الصَّلِيفانِ**, başa bitişik olan omurun, iki yanından, iki başıdır. Ve **الصَّلِيفان**: **الغَبِيطِ** üzerine enlemesine konulan iki çubuktur; **المَحامِلُ** onlarla bağlanır. Şairin sözü bundandır:
أَقَبُّ كأَنَّ هادِيَه الصَّلِيفُ
(* “**أقب إلخ**” sözü: başı, **شرح القاموس**’ta olduğu üzere:
ويحمل بزة في كل هيجا)
Ve **الصَّليفان**: boynun iki yanıdır. Ve denildi ki: ikisi, **اللَّبَّةِ** ile **القَصَرةِ** arasındadır. Ve **الصَّلِيفُ**: boynun eni; iki yandan iki **صَلِيفانِ**dır. Ve **صَلِيفا الإكافِ**: üst tarafında bağlanan iki tahtadır. Ve **رَجُل صَلَنْفى** ve **صَلَنْفاء**: sözü çok olan. Ve **الصُّلَيفاء**: bir yerdir; dedi ki:
لولا فَوارِسُ من نُعْمٍ وأُسْرَتِهِمْ،
يَوْمَ الصُّلَيْفاء، لم يُوفُونَ بالجارِ
Dedi: “**لم يوفون**”; o şâzdır. Ancak, manaları nefy olduğundan **لم**’yi **إذ**’siz **بلا**ya benzetme üzerine caiz oldu; böylece nûnu ispat etti; diğerinin dediği gibi:
أَنْ تَهْبِطِينَ بِلادَ قَوْ
مِ يَرْتَعُونَ من الطِّلاحِ
İbn Cinnî dedi: bu, Kûfelilerin sözünde masdar manasındaki **ما** ile **أَن**’ı benzetme üzerinedir. İbn Sîde dedi: bizim sözümüze göre ise, o, ağırlaştırılmış **أَنَّ**yı murat etti, zaruret sebebiyle hafifletti; takdiri: “**أَنك تَهْبِطِين**”.

İbnü’l-A‘râbî: **الصَّلْفُ** hurma ağacının kalbinin **خَوافي**leridir; bir tanesi **صَلْفةٌ**dir. **الأَصمعي**: “Onu **بِصَلِيفِه** ve **بصَلِيفَته** ile al” sözü, “ense kökünden al” manasındadır.

**ضُمَيْرة** hadîsinde: dedi: “Ey Allah’ın Resûlü, ben, **الصَّالِفانِ** yerinde durduğu müddetçe antlaşma yaparım.”
(* “**الصالفان مكانه إلخ**” sözü: asılda, **النهاية**’ye tâbi olarak böyledir.) Dedi: “Bilakis, **أُحُدٌ** yerinde durduğu müddetçe.” Denildi ki: **الصَّالِفُ** câhiliye ehlinin yanında antlaştığı bir dağ idi. Bunu ancak, İslâm’da onların fiilinin, câhiliyede onların fiiline eşit olmasın diye kerih gördü.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ل ف * * صَلِفَتِ * المرأة إذا لم تحظ عند زوجها وأبغضها فهي * صَلِفَةٌ * وبابه طرِب وزعم الخليل أن * الصَلَفَ * مجاوزة قدر الظرف والادعاء فوق ذلك تكبرا فهو رجل * صَلِفٌ * وقد * تَصَلَّف

##### Türkçe

* ص ل ف * * **صَلِفَتِ** * kadın, kocasının yanında nasiplenmediği ve onu buğzettiği zaman; o, * **صَلِفَةٌ** *’dir. Ve onun bâbı **طرِب**’dir. Halîl, **الصَلَفَ**’ın, zarâfet ölçüsünü aşmak ve bunun üstünde, kibirlenerek iddiada bulunmak olduğunu ileri sürdü; o hâlde o, bir * **صَلِفٌ** * adamdır. Ve **تَصَلَّف**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصلف بالفتح: خوافي قلب النخلة، الواحدة بهاء عن ابن الأعرابي، كما في العباب. والصلف بالتحريك: قلة نماء الطعام وبركته وفي اللسان: قلة النزل والخير، وهو مجاز. والصلف: أن لا تحظى المرأة عند زوجها - وكذا قيمها - وأبغضها نقله الجوهري، أي لقلة خيرها وهي صلفة كفرحة من نسوة صلفات وصلائف اقتصر الجوهري على الأخير، وهو نادر، وأنشد للقطامي يصف امرأة:
  لها روضة في القلب لم ترع مثلها                      فروك ولا المستعبرات الصلائف

  وفي الحديث: أن امرأة قالت: يا رسول الله لو أن المرأة لا تتصنع لزوجها لصلفت عنده وفي حديث عائشة - رضي الله عنها - أنها قالت: تنطلق إحداكن فتصانع بمالها عن ابنتها الحظية، ولو صانعت عن ابنتها الصلفة كانت أحق. والصلف: التكلم بما يكرهه صاحبك يستعمل في الرجل والمرأة، كما في العباب. والصلف أيضا: التمدح بما ليس عندك نقله الصاغاني أيضا. أو الصلف: مجاوزة قدر الظرف والبزاعة، والادعاء فوق ذلك تكبرا قال الجوهري: هكذا زعمه الخليل، وهو في اللسان، وقيل: هو مولد. وهو رجل صلف، ككتف نقله الجوهري، وقال أبو زيد: رجل صلف من قوم صلافى وصلفاء وصلفين كسكارى وحنفاء وفرحين، وفي الحديث:  آفة الظرف الصلف  قال ابن الأثير: هو الغلو في الظرف، والزيادة على المقدار مع تكبر، وقال ابن الأعرابي: الصلف مأخوذ من الإناء القليل الأخذ للماء، فهو قليل الخير، وقال قوم: هو من قولهم: إناء صلف: إذا كان ثخينا ثقيلا، فالصلف بهذا المعنى، وهذا الاختيار، والعامة وضعت الصلف في غير موضعه. والصلف ككتف: الإناء الثقيل الثخين. والطعام الصلف: هو المسيخ الذي لا طعم له وقيل: هو الذي لا نزل له ولا ريع، وهو مجاز. وإناء صلف: قليل الأخذ للماء وقال ابن الأعرابي: الصلف: الإناء الصغير. والصلف: الإناء السائل الذي لا يكاد يمسك الماء، وهو مجاز. وسحاب صلف: كثير الرعد، قليل الماء نقله الجوهري، وهو مجاز، وفي الأساس: صلفت السحابة: إذا قل مطرها. قال الجوهر]: وفي المثل: رب صلف ضبط بكسر اللام وفتحها تحت الراعدة يضرب لمن يتوعد كما في العباب وفي الصحاح يتواعد ثم لا يقوم به وعلى هذا اقتصر الجوهري، أو يضرب للبخيل المتمول أي: هذا مع كثرة ما عنده من المال - مع المنع - كالغمامة الكثيرة الرعد مع قلة مطرها، قاله أبو عبيد: أو يضرب للمكثر مدح نفسه ولا خير عنده وهذا قول ابن دريد. وفي المثل هكذا هو في الصحاح والعباب، وذكره ابن الأثير حديثا: من يبغ في الدين يصلف قال الصاغاني: أي من ينكر في الدين على الناس وير له عليهم فضلا يقل خيره عندهم، ولم يحظ منهم، يضرب في الحث على المخالطة مع التمسك بالدين ونص الصحاح: هو من أمثالهم في التمسك بالدين، أي لا يحظى عند الناس، ولا يرزق منهم المحبة، قال ابن بري: وأنشده ابن السكيت مطلقا:
  ومن يبغ في الدين يصلف قال ابن الأثير: معناه: أي من يطلب في الدين أكثر مما وقف عليه يقل حظه. والصلفاء، وبهاء، ويكسران اقتصر الجوهري على الأولى، وقال: هي الأرض الصلبة، ونص الأصمعي في النوادر: هي الغليظة الشديدة من الأرض، وقال ابن الأعرابي: الصلفاء: المكان الغليظ الجلد. أو الصلفاء: صفاة قد استوت في الأرض ويقال: صلفاءة: كحرباءة، قاله ابن عباد. أوالأصلف والصلفاء: ما صلب من الأرض فيه حجارة، نقله الجوهري ج: أصالف، وصلافي، بكسر الفاء؛ لأنه غلب غلبة الأسماء، فأجروه في التكسير مجرى صحراء، ولم يجروه مجرى ورقاء قبل التسمية، قال أوس بن حجر:
  وخب سفا قريانه وتـوقـدت                      عليه من الصمانتين الأصالف

  والصليف كأمير: عرض العنق، وهما صليفان من الجانبين، يقال: ضربه على صليفيه، أي: على صحيفتي عنقه، قال جندل بن المثنى:
  ينحط من قنفذ ذفراه الذفر
  على صليفي عنق لأم الفقر أو هما رأس هكذا في سائر النسخ، ونص أبي زيد في النوادر: رأسا الفقرة التي تلي الرأس من شقيها أي: العنق، وقيل: هما ما بين اللبة والقصرة. والصليفان: عودان يعترضان كما في العباب، وفي اللسان: يعرضان على الغبيط، تشد بهما المحامل ومنه قول الشاعر:
  ويحمل بزه في كل هيجا                      أقب كأن هاديه الصليف وفي حديث ضميرة قال: يا رسول الله إني أحالف ما دام الصالفان مكانه، قال: بل ما دام أحد مكانه فإنه خير قيل: الصالف: جبل كان في الجاهلية يتحالفون عنده قال إبراهيم الحربي: وإنما كره ذلك منهم لئلا يساوي فعلهم في الجاهلية فعلهم في الإسلام. وأصلف الرجل: ثقلت روحه. وأصلف: إذا قل خيره كلاهما عن ابن الأعرابي. وأصلف فلانا: أي أبغضه عن ابن عباد. وقال الشيباني: يقال للمرأة: أصلف الله رفغك أي: بغضك إلى زوجك نقله الجوهري. وتصلف الرجل: تملق نقله الصاغاني. وتصلف أيضا بمعنى: تكلف الصلف وهو الادعاء فوق القدر تكبرا. وتصلف البعير: مل من الخلة، ومال إلى الحمض نقله الصاغاني. وتصلف القوم: وقعوا في الصلفاء عن ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: المصلف، كمحسن: من لا تحظى عنده امرأة قال مدرك بن حصن الأسدي:
  غدت ناقتي من عند سعد كأنها                      مطلقة كانت حليلة مصلـف ومما يستدرك عليه: صلفها يصلفها: أبغضها، نقله ابن الأنباري، وأنشد:
  وقد خبرت أنك تفركيني                      فأصلفك الغداة ولا أبالي وطعام صليف كأمير: لا ريع له، وقيل: لا طعم له. وتصلف الرجل: قل خيره. وهو صلف، ككتف: ثقيل الروح. وأرض صلفة: لا نبات فيها، وقال ابن شميل: هي التي لا تنبت شيئا، وكل قف صلف وظلف، ولا يكون الصلف إلا في قف أو شبهه، والقاع القرقوس: صلف، قال: ومربد البصرة صلف أسيف، لأنه لا ينبب شيئا، وكذلك الأصلف. وصليفا الإكاف: الخشبتان اللتان تشدان في أعلاه. ورجل صلنفى، وصلفناء: كثير الكلام. والصليفاء: موضع، قال:
  لولا فوارس من نعم وأسرتهم                      يوم الصليفاء لم يوفون بالجار وقوله: لم يوفون شاذ، وإنما جاز على تشبيه لم بلا؛ إذ معناهما النفي، فأثبت النون. وقال الأصمعي: يقال: خذه بصليفه، وصليفته: أي بقفاه. وفي الأساس: أصلف الرجل نساءه: طلقهن، وأقل حظهن منه. وصلف حرثه: لم ينم. وأخذه بصليفته: أخذه كله.

##### Türkçe

**الصلف** (fetha ile): hurma ağacının kalbinin (gövde içinin) arka yapraklarıdır; tekili, İbnü’l-A‘râbî’den, **هاء** iledir; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الصلف** (harekeyi hareketlendirmekle): yemeğin büyümesinin ve bereketinin azlığıdır; ve **اللسان**’da: az konaklama (ikram) ve hayırdır; ve o mecazdır. Ve **الصلف**: kadının kocasının yanında pay (itibar) bulmamasıdır – ve yine onun kıymeti (de) – ve onu (kadını) en çok buğz etmesidir; bunu **الجوهري** nakletti; yani hayrının azlığından dolayı; ve o, **صلفة**’dir, **فرحة** gibi; **نسوة صلفات** ve **صلائف**’ten; **الجوهري** yalnız sonuncu ile yetindi; ve o nadirdir. Ve **القطامي**’den, bir kadını vasfederken, şu okundu:
  Onun kalpte bir bahçesi vardır; benzerini ne **فروك** ne de **المستعبرات الصلائف** otlatmıştır.

Ve hadiste: bir kadının dediği (rivayet olunur): “Ey Allah’ın Resulü, eğer kadın kocası için süslenip yapmacıklık etmezse, onun yanında **صلفت** olurdu.” Ve Âişe’nin – Allah ondan razı olsun – hadîsinde: dedi ki: “Sizden biriniz gider de, malıyla, gözde olan kızından yana yapmacıklık eder; eğer **الصلفة** olan kızından yana yapmacıklık etseydi, daha layık olurdu.” Ve **الصلف**: arkadaşının hoşlanmadığı şeyle konuşmaktır; erkekte ve kadında kullanılır; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الصلف** ayrıca: sende olmayan şeyle övünmektir; bunu da **الصاغاني** nakletti. Yahut **الصلف**: zarafet ve korkutuculuk ölçüsünü aşmaktır; ve bunun üstünde iddiada bulunmaktır, kibirlenerek. **الجوهري** dedi ki: **الخليل**’in zannı böyledir; ve o **اللسان**’dadır; ve denildi ki: o sonradan türemedir. Ve o, **صلف** bir adamdır, **كتف** gibi; bunu **الجوهري** nakletti. Ve Ebû Zeyd dedi ki: **صلف** bir adam, **قوم صلافى** ve **صلفاء** ve **صلفين**’dendir; **سكارى** ve **حنفاء** ve **فرحين** gibi. Ve hadiste: “Zarafetin afeti **الصلف**’tir.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, zarafette aşırılıktır; ve kibirle birlikte ölçünün üstüne çıkmaktır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الصلف**, suyu az alan kaptan alınmıştır; o halde o, hayrı azdır. Ve bir kavim dedi ki: o, onların sözünden gelir: **إناء صلف**: eğer kalın, ağır olursa; o halde **الصلف** bu mânâ iledir; ve bu tercih (edilendir); ve avam, **الصلف**’i yerinin dışında koymuştur. Ve **الصلف** ( **كتف** gibi): ağır, kalın kaptır. Ve **الطعام الصلف**: tadı olmayan **المسيخ**tir; ve denildi ki: onda ne konaklama (ikram) ne de gelir vardır; ve o mecazdır. Ve **إناء صلف**: suyu az alandır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الصلف**: küçük kaptır. Ve **الصلف**: suyu neredeyse tutmayan, akıcı kaptır; ve o mecazdır. Ve **سحاب صلف**: gürültüsü (gök gürültüsü) çok, suyu azdır; bunu **الجوهري** nakletti; ve o mecazdır. Ve **الأساس**’ta: **صلفت السحابة**: yağmuru az olursa. **الجوهري** dedi ki: ve meselde: **رب صلف ضبط**; **اللام**’ın kesri ve fethasıyla ضبط edilmiştir; **الراعدة**’nin altında; **العباب**’da olduğu gibi, tehdit eden kimse için darb-ı mesel yapılır; ve **الصحاح**’ta: tehdit eder, sonra onu yerine getirmez; ve **الجوهري** bununla yetindi. Yahut, mal sahibi cimri için darb-ı mesel yapılır; yani: bu, onda mal çok olduğu hâlde – men ile birlikte – yağmuru az olan, gürültüsü çok bulut gibidir; bunu Ebû Ubeyd söyledi. Yahut, kendini çok öven, onda hayır olmayan için darb-ı mesel yapılır; ve bu, İbn Düreyd’in sözüdür. Meselde böyledir; **الصحاح** ve **العباب**’da böyledir. Ve İbnü’l-Esîr onu bir hadis olarak zikretti: “Kim dinde ararsa, **يصلف** olur.” **الصاغاني** dedi ki: yani kim dinde insanlara karşı inkâr eder ve onlara karşı kendinde bir fazilet görürse, onların yanında hayrı azalır ve onlardan pay bulmaz; dinle tutunmakla birlikte kaynaşmaya teşvikte darb-ı mesel yapılır. Ve **الصحاح**’ın nassı: o, dinde tutunmada onların mesellerindendir; yani insanların yanında pay bulmaz ve onlardan sevgiyle rızıklanmaz. İbn Berrî dedi ki: ve İbnü’s-Sikkît onu mutlak olarak okudu:
  “Ve kim dinde ararsa, **يصلف** olur.”
İbnü’l-Esîr dedi ki: mânâsı: yani kim dinde, üzerinde durduğu şeyden daha fazlasını talep ederse, payı azalır. Ve **الصلفاء**, ve **بهاء** iledir; ve ikisi de kesrelenir; **الجوهري** birincisiyle yetindi ve dedi ki: o, sert topraktır. Ve **الأصمعي**’nin **النوادر**’deki nassı: o, toprağın kalın, şiddetli olanıdır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الصلفاء**: derisi kalın yer (mekân)dır. Yahut **الصلفاء**: yerde dümdüz olmuş bir kaya levhasıdır; ve denilir: **صلفاءة**: **حرباءة** gibi; bunu İbn Abbâd söyledi. Yahut **الأصلف** ve **الصلفاء**: toprağın taşlı olan sert kısmıdır; bunu **الجوهري** nakletti; çoğulu: **أصالف** ve **صلافي**; **الفاء**’ın kesriyle; çünkü isimlerin galebesiyle galip geldi; böylece onu kırmada **صحراء** yoluna koştular; ve adlandırmadan önce **ورقاء** yoluna koşturmadılar. Evs b. Hacer dedi ki:
  Ve onun iki dere yatağına ince kum karıştı; ve üzerinde **الصمانتين**’den **الأصالف** tutuştu.

Ve **الصليف** ( **أمير** gibi): boynun enidir; ve iki yandan ikisi **صليفان**’dır. Denilir: **ضربه على صليفيه**; yani boynunun iki sahifesi üzerine. Cündel b. el-Müsennâ dedi ki:
  Bir kirpiden iner; onun iki kokulu yanı kokuludur;
  **أم الفقر**’un boynunun iki **صليف**i üzerine; yahut ikisi “baş”tır; diğer nüshalarda böyledir. Ve Ebû Zeyd’in **النوادر**’deki nassı: başa bitişik olan omurun iki yarısının başlarıdır; yani boyun. Ve denildi ki: ikisi, **اللبة** ile **القصرة** arasındadır. Ve **الصليفان**: iki çubuktur; enlemesine konurlar; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **اللسان**’da: **الغبيط** üzerine enlemesine konurlar; yük semerleri onlarla bağlanır. Ondan şairin sözü:
  Ve her şiddetli savaşta onun silahını taşır;
  İnce karınlı; sanki onun kılavuzu **الصليف**’tir.
Ve **ضميرة** hadîsinde dedi ki: “Ey Allah’ın Resulü, **الصالفان** yerinde durdukça antlaşma yaparım.” Dedi ki: “Bilakis biri yerinde durdukça; çünkü o daha hayırlıdır.” Denildi ki: **الصالف**: câhiliyede yanında antlaştıkları bir dağ idi. İbrâhîm el-Harbî dedi ki: ancak bunu onlardan kerih gördü; câhiliyede yaptıklarını İslâm’da yaptıklarına eşit kılmasınlar diye. Ve **أصلف الرجل**: ruhu ağırlaştı. Ve **أصلف**: hayrı azaldı; ikisi de İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **أصلف فلانا**: yani ona buğz etti; İbn Abbâd’dan. Ve **الشيباني** dedi ki: kadına denilir: **أصلف الله رفغك**; yani seni kocana buğzettirsin; bunu **الجوهري** nakletti. Ve **تصلف الرجل**: dalkavukluk etti; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **تصلف** ayrıca şu mânâdadır: **الصلف**’i tekellüf etti; ve o, ölçünün üstünde iddiadır, kibirlenerek. Ve **تصلف البعير**: **الخلة**’den usandı; ve **الحمض**’a meyletti; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **تصلف القوم**: **الصلفاء**’ya düştüler; İbn Abbâd’dan. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المصلف** ( **محسن** gibi): yanında bir kadının pay bulmadığı kimsedir. Müdrik b. Hisn el-Esedî dedi ki:
  Devenim Sa‘d’ın yanından gitti; sanki o,
  Boşanmıştı; **مصلـف**’in eşi idi.
Ve üzerinde istidrâk olunanlardandır: **صلفها يصلفها**: ona buğz etti; bunu İbnü’l-Enbârî nakletti; ve şu okundu:
  Ve gerçekten bildim ki sen beni tiksindiriyorsun;
  O hâlde sabahleyin sana **أصلفك** ederim ve aldırmam.
Ve **طعام صليف** ( **أمير** gibi): onda gelir yoktur; ve denildi ki: onda tat yoktur. Ve **تصلف الرجل**: hayrı azaldı. Ve o, **صلف**’tir ( **كتف** gibi): ruhu ağırdır. Ve **أرض صلفة**: onda bitki yoktur. İbn Şümeyl dedi ki: o, hiçbir şey bitirmeyen yerdir. Ve her **قف** **صلف** ve **ظلف**’tır; ve **الصلف** ancak **قف**’ta yahut onun benzerinde olur. Ve **القاع القرقوس**: **صلف**’tır. Dedi ki: ve Basra’nın **مربد**’i **صلف أسيف**’tir; çünkü hiçbir şey bitirmez; ve yine **الأصلف** böyledir. Ve **صليفا الإكاف**: üst tarafında bağlanan iki tahtadır. Ve **رجل صلنفى** ve **صلفناء**: çok konuşan (kimsedir). Ve **الصليفاء**: bir yerdir. Dedi ki:
  Eğer **نعم**’dan süvariler ve esirleri olmasaydı,
  **يوم الصليفاء**’da komşuya vefa etmezlerdi.
Ve onun sözü: **لم يوفون** şâzdır; ancak **لم**’yi **لا**’ya benzetme üzerine câiz oldu; çünkü ikisinin mânâsı nefiydir; böylece **النون**’u ispat etti. Ve **الأصمعي** dedi ki: denilir: **خذه بصليفه** ve **صليفته**; yani ensesinden. Ve **الأساس**’ta: **أصلف الرجل نساءه**: onları boşadı ve onlardan paylarını azalttı. Ve **صلف حرثه**: uyumadı. Ve **أخذه بصليفته**: onu bütünüyle aldı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَلِفَ السَّحَابُ
1 صَلِفَ السَّحَابُ ذ , [aor. صَلَفَ ,] inf. n. صَلَفٌ, The clouds had in them no water: (M:) or صَلِفَتِ السَّحَابَةُ the cloud had little water. (A, TA. [It is implied in the TA that this is tropical; but I doubt its being so.]) See also its part. n., صَلِفٌ. ― -b2- صَلِفَ said of a man's حَرْث [or seed-produce], It did not increase, or multiply, or become plentiful or abundant. (TA.) ― -b3- صَلَفٌ as a quality of طَعَام [or wheat] signifies Its having little increase (نُزْل, S, or نَزَل, L, or نَمَآء and بَرَكَة, K) and little goodness. (L, TA: said in the latter to be tropical.) ― -b4- [Hence, app., or from the verb as used in the sense expl. in the next sentence below,] مَنْ يَبْغِ, فِى الدِّينِ يَصْلَفْ, (S, M, Meyd, &c.,) a prov., (S, Meyd, O, K,) relating to the holding fast to religion, (S,) or used in urging to the mixing in social intercourse with the holding fast to religion, (O, K,) or, accord. to IAth, a trad., (TA,) i. e., accord. to As, He who exceeds the right bounds in religion (Meyd) will not be in favour with men, or beloved by them; (S, Meyd;) or will have little increase therein: (M:) or he who finds fault with men in respect of religion, (O, K,) and regards it as an excellence [that he possesses] above them, will have little goodness in their estimation, and (O) will not be in favour with them, or beloved by them: (O, K:) or the meaning is, he who seeks worldly good by means of religion, his share of the former will be little: (Meyd:) or he who seeks, in respect of religion, more than he has had revealed to him, his share will be little. (IAth.) ― -b5- صَلِفَتْ, (S, M, O,) aor. صَلَفَ , (S, O,) inf. n. صَلَفٌ, said of a woman, means She was not in favour with, or was not beloved by, (S, M, O, K, *) her husband, (S, O, K,) or him by whom she was supported; (M;) and was hated by him. (S, O.) ― -b6- صَلَفٌ, (O, K,) in a man and in a woman, (O,) signifies also The saying that which one's companion dislikes, or hates. (O, K.) ― -b7- And, (O, K,) likewise in a man and in a woman, (O,) (assumed tropical:) The commending, or praising, oneself for, or the boasting of, or glorying in, that which one does not possess: (O, K:) or, (K,) as Kh asserts, (S, O,) the overpassing the due limits in الظَّرْف [here meaning elegance of mind, manners, address, speech, person, attire, and the like], (S, M, O, K,) and in excellence in knowledge or courage or other qualities, (TA,) and arrogating to oneself more than is due, through pride: (S, O, K:) but some say that this is post-classical: (M, TA:) [see an ex. voce آفَةٌ, in art. اوف; mentioned here in the TA as occurring in a trad.:] one says, of a man, صَلِفَ, (M, MA,) inf. n. صَلَفٌ, (M,) meaning (assumed tropical:) He commended, or praised, himself [&c.]; (MA;) and ↓ تصلّف, (S, MA, O,) meaning the same; (MA;) or this latter means تَكَلَّفَ الصَّلَفَ, (K, TA,) i. e. [he affected the overpassing of the due limits in الظَّرْف (meaning as expl. above); or he took upon himself as a task] the arrogating to himself more than was due, through pride: (TA:) [you say, تصلّف بِمَا لَيْسَ عِنْدَهُ (assumed tropical:) He commended, or praised, himself for, or he boasted of, or gloried in, that which he did not possess:] the epithet from the former verb is ↓ صَلِفٌ, (AZ, S, M, O, K,) applied to a man, (AZ, S, M, O,) and صَلِفَةٌ applied to a woman; (M;) and the pl. of صَلِفٌ is صَلَافَى (AZ, M, K) and صُلَفَآءُ and صَلِفُونَ: (AZ, O, K:) it is said to be from صَلِفٌ applied to a vessel, accord. to IAar as meaning “ that takes little water; ” but rather, as others say, as meaning “ thick and heavy: ” the vulgar misapply it [app. by using it in the sense assigned to it by IAar]. (TA.) -A2- See also the next paragraph.

اصلف
4 اصلف ذ i. q. قَلَّ خَيْرُهُ [His good things became few; or his wealth, or his goodness or beneficence, became little]: (IAar, O, K:) and (TA) so ↓ تصلّف. (M, TA.) ― -b2- And His soul, or spirit, (رُوحُهُ,) became heavy; (IAar, O, K;) and he became oppressed as though by the nightmare. (TK.) ― -b3- And He became one whose wife was not in favour with him, or not beloved by him. (M.) -A2- اصلفها He hated her, namely, his wife; (M;) as also ↓ صَلِفَهَا, (so in a copy of the M,) or صَلَفَهَا, aor. صَلِفَ ; (so in the L and TA;) the latter mentioned by IAmb: (L,TA:) or اصلفهُ he hated him, namely, another man. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b2- And اصلف نِسَآءَهُ He divorced his wives: and he made their share of his favours to be small. (A, TA.) ― -b3- And one says to a woman, أَصْلَفَ اللّٰهُ رُفْغَكِ, meaning May God make thee [or thy فَرْج or the like] to be hated by thy husband. (EshSheybلnee, S, O, K.) -A3- اصلف القَوْمُ, (thus in the O, on the authority of Ibn-'Abbلd, [like أَحْزَنَ, and its contr. أَسْهَلَ, &c.,]) or ↓ تصلّف, (thus in the K, [but the former is preferable on the ground of analogy, and the latter I think a mistake,]) The people, or party, became in the [kind of tract termed] صَلْفَآء. (O, K.)

تصلّف
5 تصلّف ذ : see 4, first sentence. ― -b2- And see 1, latter part. ― -b3- Also He behaved in a loving, or an affectionate, and a blandishing, or coaxing, manner. (O, K.) ― -b4- And, said of a camel, He loathed, or turned away with disgust from, the [pasturage termed] خُلَّة, and inclined to the حَمْض. (O, K.) -A2- See also 4, last sentence.

الصَّلْفُ
الصَّلْفُ ذ The branches of the heart of the palmtree that are next belong the قِلَبَة: [in the CK, خَواءٌ فى قُلْبِ النَّخْلَةِ is erroneously put for خَوَافِى; قلبِ النّخلةِ; and the same mistake was originally made in my MS. copy of the K:] n. un. with ة. (IAar, O, K, * TA. [See خَافِيَةٌ, last sentence.]

صَلِفٌ
صَلِفٌ ذ , applied to clouds (سَحَاب, S, M, O, K), Containing no water: (M:) or having little water and much thunder. (S, O, K. [Said in the TA to be tropical; but I doubt its being so.]) It is said in a prov., رُبَّ صَلِفٍ تَحْتَ الرَّاعِدَةِ, (S, and so in some copies of the K,) or ↓ رُبَّ صَلَفٍ, (M, O, and so in some copies of the K, [with an inf. n. in the place of an epithet,]) i. e. Many a cloud is there, [or many clouds are there, lacking rain, or] having much thunder with little rain, [beneath that which thunders:] (A'Obeyd, O:) applied to the wealthy niggard: (A'Obeyd, O, K:) or to him who threatens, and does not perform what he threatens: (S, O, K:) or to him who commends himself much, (M, O, K,) and is loquacious, (M, O,) but is destitute of good. (M, O, K.) ― -b2- And A vessel that takes little water: (IAar, S, M, O, K:) a small vessel: one that leaks; that will not hold water. (IAar, TA. [This, also, is said in the TA to be tropical.]) And A heavy (K, TA) and thick (TA) vessel. (K, TA.) ― -b3- Also High ground (قُفّ), or a hard plain, that produces no plants or herbage: (TA:) and so the fem., with ة, applied to land (أَرْض). (M, TA.) ― -b4- Wheat (طَعَام) having little increase (قَلِيلُ النَّزَلِ and الرَّيْعِ): (M:) or tasteless: (M, O, K:) and ↓ صَلِيفٌ signifies the same, in the former sense or in the latter. (M.) ― -b5- And [A man] heavy in soul, or spirit; syn. ثَقِيلُ الرُّوحِ. (TA. [See 4, second sentence, which shows that مُصْلِفٌ has this meaning: but the epithet thus expl. in the TA is there said to be like كَتِفٌ.]) ― -b6- And صَلِفَةٌ signifies A woman not in favour with, or not beloved by, (S, M, O, K,) her husband, (S, O, K,) or him by whom she is supported; (M;) and hated by him: (S, O:) pl. صَلَائِفُ, (S, M, O, K,) which is extr. [in respect of analogy], (M,) and صَلِفَاتٌ. (O, K.) ― -b7- See also 1, near the end.

صَلْفَآء
صَلْفَآء ذ and صِلْفَآء, and each with ة: see أَصْلَفُ, in five places.

صَلِيفٌ
صَلِيفٌ ذ The side (عُرْض [in one of my copies of the S عَرْض, and in the other copy عِرق,]) of the neck; the two being called صَلِيفَانِ; (S, O, K;) [i. e.] الصَّلِيفَانِ signifies the two sides of the neck (جَانِبَا العُنُقِ): or this signifies what are between the لِيت [or part beneath the earring] and the قَصَرَة [or base of the neck, on the two sides]: (M:) or the two heads of the vertebra that is next to the head, in the two sides of the neck. (AZ, O, * K, * TA.) In this last explanation, in the copies of the K, رأس is put for رأسا. (TA. [And in some copies of the K, شِقَّيْهِمَا is there erroneously put for شِقَّيْهَا, which, as is said in the TA, refers to the neck.]) أَخَذَ بِصَلِيفِهِ and ↓ بِصَلِيفَتِهِ mean, accord. to As, He took hold of the back of his neck: (O, TA:) and one says also, ↓ أَخَذَهُ بِصَلِيفَتِهِ meaning He took him, or it, altogether. (TA. [But I think it not improbable that ↓ بِصَلِيفَتِهِ in these two instances may be a mistranscription for بِصَلِيفَيْهِ.]) ― -b2- الصَّلِيفَانِ signifies also Two staves, or pieces of wood, which are placed across [horizontally] upon the [camel's saddle called] غَبِيط, by means of which the مَحَامِل [pl. of مَحْمِلٌ, q. v.,] are bound. (S, O, K.) And (TA) صَلِيفَا الاـِكَافِ signifies The two [similar] pieces of wood that are bound upon the upper part of the [saddle called] اـِكَاف. (M, TA.) -A2- See also صَلِفٌ, latter half.

صَلِيفَةٌ
صَلِيفَةٌ ذ : see صَلِيفٌ, in three places.

صَلَنْفًى
صَلَنْفًى ذ and صَلَنْفَآءٌ A loquacious man. (M, TA.)

أَصْلَفُ
أَصْلَفُ ذ Hard, applied to a place; and so [the fem.] ↓ صَلْفَآءُ applied to land (أَرْض): (S, O:) or both signify hard ground (M, K) containing stones; (M;) or hard and rugged ground; (As, O;) and the pl. is صَلَافٍ, (M, O, K, * [in the last, erroneously, صَلَافِى, and in the O, correctly, الصَّلَافِى, being made determinate,]) thus pluralized in the same manner as صَحْرَآء because the quality of a subst. is predominant therein, (M,) and [for the same reason] أَصَالِفُ also; (O, K;) [the former pl. of صلفآء, and the latter of اصلف:] or ↓ صَلْفَآء (Ibn-'Abbلd, O, K) and ↓ صِلْفَآء, [each, app., with tenween, the latter because of the measure فِعْلَآء, and each because receiving the affix ة, for it is added,] and likewise ↓ صَلْفَآءَةٌ (K) and ↓ صِلْفَآءَةٌ, (Ibn-'Abbلd, O, K,) rugged, hard ground: (K:) or a smooth rock, or a hard, smooth, bare rock, even with the ground. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

مُصْلِفٌ
مُصْلِفٌ ذ A man whose wife is not in favour with him or not beloved by him. (IAar, M, O, K.)

##### Türkçe

**صَلِفَ السَّحَابُ**
1 **صَلِفَ السَّحَابُ** ذ, [muzâri‘ı **صَلَفَ**,] mastar ismi **صَلَفٌ**, Bulutlarda su yoktu: (M:) yahut **صَلِفَتِ السَّحَابَةُ** bulutta az su vardı. (A, TA. [TA’da bunun mecaz olduğu ima edilir; fakat ben bunun böyle olduğundan şüphe ederim.]) Ayrıca onun isim kısmına da bak, **صَلِفٌ**. ― -b2- **صَلِفَ** bir adamın **حَرْث**’i [yahut tohum mahsulü] hakkında söylenir: Artmadı, çoğalmadı, bol veya çok olmadı. (TA.) ― -b3- **صَلَفٌ**, **طَعَام** [yahut buğday] için bir nitelik olarak, Az artış ( **نُزْل**, S, yahut **نَزَل**, L, yahut **نَمَآء** ve **بَرَكَة**, K) ve az hayır sahibi olmasını ifade eder. (L, TA: ikincisinde mecaz olduğu söylenir.) ― -b4- [Bundan dolayı, görünüşe göre, yahut aşağıdaki cümlede açıklanan mânâda kullanılan fiilden,] **مَنْ يَبْغِ, فِى الدِّينِ يَصْلَفْ**, (S, M, Meyd, vb.,) bir darbımeseldir, (S, Meyd, O, K,) dine sımsıkı sarılmaya dair, (S,) yahut dine sımsıkı sarılmakla birlikte sosyal münasebete karışmaya teşvikte kullanılır, (O, K,) yahut IAth’a göre bir rivayettir, (TA,) yani As’a göre: Dinde hakkın sınırlarını aşan (Meyd) insanlar nezdinde makbul olmaz yahut onlar tarafından sevilmez; (S, Meyd;) yahut onda artışı az olur: (M:) yahut din bakımından insanları ayıplayan, (O, K,) ve onu [kendinde bulunan] bir fazilet olarak onların üstünde görüp sayan kimsenin onların nazarında hayrı az olur ve (O) onlarla makbul olmaz yahut onlar tarafından sevilmez: (O, K:) yahut mânâ şudur: din vasıtasıyla dünya hayrı arayanın, dünya hayrından payı az olur: (Meyd:) yahut din hususunda kendisine vahyedilenden fazlasını arayanın payı az olur. (IAth.) ― -b5- **صَلِفَتْ**, (S, M, O,) muzâri‘ı **صَلَفَ**, (S, O,) mastar ismi **صَلَفٌ**, bir kadın hakkında söylenir: Kocasının, (S, O, K,) yahut kendisini geçindirenin; (M;) nezdinde makbul değildi yahut sevilmiyordu; (S, M, O, K, *) ve onun tarafından nefret ediliyordu. (S, O.) ― -b6- **صَلَفٌ**, (O, K,) erkekte ve kadında, (O,) ayrıca şunu ifade eder: Kişinin arkadaşının hoşlanmadığı yahut nefret ettiği şeyi söylemesi. (O, K.) ― -b7- Ve, (O, K,) yine erkekte ve kadında, (O,) (mecaz sayılır:) Kişinin kendinde bulunmayan şeyle kendini övmesi yahut böbürlenmesi yahut bununla övünmesi: (O, K:) yahut, (K,) Kh’nin ileri sürdüğü üzere, (S, O,) **الظَّرْف**’te [burada zihin, âdâb, hitap, söz, şahıs, kıyafet ve benzeri zarafet mânâsında] (S, M, O, K,) ve ilimde yahut cesarette yahut diğer vasıflarda üstünlükte, (TA,) haddini aşmak ve kibir sebebiyle kendine hak edilenden fazlasını isnat etmek: (S, O, K:) fakat bazıları bunun müteahhir olduğunu söyler: (M, TA:) [bk. **آفَةٌ** maddesinde, “اوف” babında bir örnek; TA’da burada bir rivayette geçtiği zikredilir:] bir adam hakkında **صَلِفَ** denir, (M, MA,) mastar ismi **صَلَفٌ**, (M,) mânâsı (mecaz sayılır:) Kendini övdü [&c.]; (MA;) ve ↓ **تصلّف**, (S, MA, O,) aynı mânâda; (MA;) yahut bu ikincisi **تَكَلَّفَ الصَّلَفَ** demektir, (K, TA,) yani [yukarıda açıklanan mânâda **الظَّرْف**’te haddini aşmayı yapmacıkça yaptı; yahut kendine görev edindi] kibir sebebiyle kendine hak edilenden fazlasını isnat etmeyi: (TA:) [**تصلّف بِمَا لَيْسَ عِنْدَهُ** (mecaz sayılır:) Kendinde bulunmayan şeyle kendini övdü yahut onunla böbürlendi yahut onunla övündü:] birinci fiilden sıfat ↓ **صَلِفٌ**’dur, (AZ, S, M, O, K,) erkeğe uygulanır, (AZ, S, M, O,) ve kadına **صَلِفَةٌ** uygulanır; (M;) **صَلِفٌ**’un çoğulu **صَلَافَى** (AZ, M, K) ve **صُلَفَآءُ** ve **صَلِفُونَ**’dur: (AZ, O, K:) IAar’a göre “az su alan” mânâsıyla kaba uygulanan **صَلِفٌ**’dan olduğu söylenir; fakat daha doğrusu, başkalarının dediği gibi, “kalın ve ağır” mânâsındandır: avam onu yanlış kullanır [görünüşe göre IAar’ın ona verdiği mânâda kullanarak]. (TA.) -A2- Ayrıca sonraki paragrafa bak.

**اصلف**
4 **اصلف** ذ **قَلَّ خَيْرُهُ** ile aynı mânâdadır [hayrı azaldı; yahut malı, yahut iyiliği veya ihsanı az oldu]: (IAar, O, K:) ve (TA) bunun gibi ↓ **تصلّف**. (M, TA.) ― -b2- Ve ruhu, ( **رُوحُهُ**, ) ağırlaştı; (IAar, O, K;) ve kâbus basmış gibi bunaldı. (TK.) ― -b3- Ve karısı kendisine makbul olmayan yahut kendisi tarafından sevilmeyen kimse oldu. (M.) -A2- **اصلفها**: karısından nefret etti; (M;) bunun gibi ↓ **صَلِفَهَا**, (M’nin bir nüshasında böyle,) yahut **صَلَفَهَا**, muzâri‘ı **صَلِفَ**; (L ve TA’da böyle;) ikincisini IAmb zikretmiştir: (L,TA:) yahut **اصلفهُ**: ondan, yani başka bir adamdan nefret etti. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b2- Ve **اصلف نِسَآءَهُ**: kadınlarını boşadı: ve onlara olan ihsan payını küçük yaptı. (A, TA.) ― -b3- Ve bir kadına **أَصْلَفَ اللّٰهُ رُفْغَكِ** denir; mânâsı: Allah seni [yahut **فَرْج**’ini veya benzerini] kocana nefret ettirsin. (EshSheybلnee, S, O, K.) -A3- **اصلف القَوْمُ**, (O’da böyle, Ibn-'Abbلd rivayetiyle, [**أَحْزَنَ** gibi ve onun zıddı **أَسْهَلَ** vb. gibi,]) yahut ↓ **تصلّف**, (K’da böyle, [fakat kıyasa dayanarak birincisi daha uygundur ve ikincisinin hata olduğunu sanıyorum,]) Kavim yahut topluluk, **صَلْفَآء** denilen [türden arazi] içinde oldu. (O, K.)

**تصلّف**
5 **تصلّف** ذ: 4’ün ilk cümlesine bak. ― -b2- Ve 1’in son kısmına bak. ― -b3- Ayrıca sevgiyle yahut şefkatle ve yaltaklanarak yahut gönül alarak davrandı. (O, K.) ― -b4- Ve, deve hakkında söylenir: **خُلَّة** denilen otlaktan tiksinip yüz çevirdi ve **حَمْض**’a meyletti. (O, K.) -A2- Ayrıca 4’ün son cümlesine de bak.

**الصَّلْفُ**
**الصَّلْفُ** ذ Hurma ağacının kalbinin, **قِلَبَة**’ye bitişik olan dallarıdır: [CK’de **خَواءٌ فى قُلْبِ النَّخْلَةِ** yanlışlıkla **خَوَافِى** yerine konmuştur; **قلبِ النّخلةِ**; ve aynı hata K’nin bende bulunan yazma nüshasında aslında yapılmıştı:] tekil isim (n. un.) ة ile gelir. (IAar, O, K, * TA. [Bk. **خَافِيَةٌ**, son cümle.]

**صَلِفٌ**
**صَلِفٌ** ذ, bulutlara ( **سَحَاب**, S, M, O, K) uygulanır: İçinde su bulunmayan: (M:) yahut az su ve çok gök gürültüsü bulunan. (S, O, K. [TA’da bunun mecaz olduğu söylenir; fakat ben bunun böyle olduğundan şüphe ederim.]) Bir darbımeselde şöyle denir: **رُبَّ صَلِفٍ تَحْتَ الرَّاعِدَةِ**, (S, ve K’nin bazı nüshalarında böyle,) yahut ↓ **رُبَّ صَلَفٍ**, (M, O, ve K’nin bazı nüshalarında böyle, [sıfat yerinde mastar ismiyle,]) yani: Nice bulut vardır ki, [yahut nice bulutlar vardır ki yağmurdan yoksundur, yahut] az yağmurla çok gök gürültüsü vardır, [gürleyen şeyin altında:] (A'Obeyd, O:) cimri zengine uygulanır: (A'Obeyd, O, K:) yahut tehdit edip de tehdidini yerine getirmeyene: (S, O, K:) yahut kendini çok öven, (M, O, K,) ve çok konuşan, (M, O,) fakat hayırdan yoksun olana. (M, O, K.) ― -b2- Ve az su alan bir kap: (IAar, S, M, O, K:) küçük bir kap: sızdıran; su tutmayan. (IAar, TA. [Bu da TA’da mecaz sayılır.]) Ve ağır (K, TA) ve kalın (TA) bir kap. (K, TA.) ― -b3- Ayrıca bitki veya ot bitirmeyen yüksek yer ( **قُفّ** ), yahut sert bir düzlük: (TA:) ve bunun gibi, ة ile müennes olanı, araziye ( **أَرْض** ) uygulanır. (M, TA.) ― -b4- Az artışlı buğday ( **طَعَام** ) ( **قَلِيلُ النَّزَلِ** ve **الرَّيْعِ** ): (M:) yahut tatsız: (M, O, K:) ve ↓ **صَلِيفٌ** birinci mânâda yahut ikinci mânâda aynı şeyi ifade eder. (M.) ― -b5- Ve [bir adam] ruhça ağır; eş anlamlısı **ثَقِيلُ الرُّوحِ**. (TA. [Bk. 4’ün ikinci cümlesi; bu, **مُصْلِفٌ**’un bu mânâya geldiğini gösterir: fakat TA’da böyle açıklanan sıfatın **كَتِفٌ** gibi olduğu söylenir.]) ― -b6- Ve **صَلِفَةٌ**: kocasının, (S, O, K,) yahut kendisini geçindirenin; (M;) nezdinde makbul olmayan yahut sevilmeyen bir kadın demektir; (S, M, O, K,) ve onun tarafından nefret edilen: (S, O:) çoğulu **صَلَائِفُ**’tur, (S, M, O, K,) ki bu [kıyasa göre] aykırıdır, (M,) ve **صَلِفَاتٌ**. (O, K.) ― -b7- Ayrıca 1’in sonlarına yakın kısmına da bak.

**صَلْفَآء**
**صَلْفَآء** ذ ve **صِلْفَآء**, ve her biri ة ile: **أَصْلَفُ**’a bak, beş yerde.

**صَلِيفٌ**
**صَلِيفٌ** ذ Boynun yanı ( **عُرْض** [S’nin bende bulunan nüshalarından birinde **عَرْض**, diğerinde **عِرق**]), ikisine **صَلِيفَانِ** denir; (S, O, K;) [yani] **الصَّلِيفَانِ** boynun iki yanı ( **جَانِبَا العُنُقِ** ) demektir: yahut bu, **لِيت** [yahut küpenin altındaki kısım] ile **قَصَرَة** [yahut boynun dibi, iki yanda] arasında olan şey demektir: (M:) yahut boynun iki yanında, başa bitişik olan omurun iki başıdır. (AZ, O, * K, * TA.) Bu son açıklamada, K’nin nüshalarında **رأس** yerine **رأسا** konmuştur. (TA. [Ve K’nin bazı nüshalarında **شِقَّيْهِمَا** yanlışlıkla **شِقَّيْهَا** yerine konmuştur; TA’da söylendiği üzere bu, boyna döner.]) **أَخَذَ بِصَلِيفِهِ** ve ↓ **بِصَلِيفَتِهِ** As’a göre şu demektir: Boynunun arkasından tuttu: (O, TA:) ve ayrıca ↓ **أَخَذَهُ بِصَلِيفَتِهِ** denir; mânâsı: Onu yahut onu bütünüyle aldı. (TA. [Fakat ben, bu iki yerde ↓ **بِصَلِيفَتِهِ**’nin **بِصَلِيفَيْهِ** yerine yanlış yazım olması ihtimalini uzak görmüyorum.]) ― -b2- **الصَّلِيفَانِ** ayrıca şunu ifade eder: [deve semeri denilen] **غَبِيط** üzerine enlemesine konulan iki değnek yahut iki tahta parçası; bunlarla **مَحَامِل** [**مَحْمِلٌ**’ün çoğulu] bağlanır. (S, O, K.) Ve (TA) **صَلِيفَا الاـِكَافِ**: [semer denilen] **اـِكَاف**’ın üst kısmına bağlanan iki [benzer] tahta parçası demektir. (M, TA.) -A2- Ayrıca **صَلِفٌ**’un ikinci yarısına da bak.

**صَلِيفَةٌ**
**صَلِيفَةٌ** ذ: **صَلِيفٌ**’e bak, üç yerde.

**صَلَنْفًى**
**صَلَنْفًى** ذ ve **صَلَنْفَآءٌ** Çok konuşan bir adam. (M, TA.)

**أَصْلَفُ**
**أَصْلَفُ** ذ Sert; bir yere uygulanır; ve bunun gibi [müennesi] ↓ **صَلْفَآءُ** araziye ( **أَرْض** ) uygulanır: (S, O:) yahut ikisi de taşlı sert yer demektir; (M, K) (M;) yahut sert ve engebeli yer; (As, O;) ve çoğulu **صَلَافٍ**’dır, (M, O, K, * [sonuncuda yanlışlıkla **صَلَافِى**, O’da doğru olarak **الصَّلَافِى**, belirli yapılmıştır,]) **صَحْرَآء** gibi aynı tarzda çoğul yapılmıştır; çünkü onda bir ismin niteliği baskındır, (M,) ve [aynı sebeple] **أَصَالِفُ** da; (O, K;) [birincisi **صلفآء**’un, ikincisi **اصلف**’ın çoğuludur:] yahut ↓ **صَلْفَآء** (Ibn-'Abbلd, O, K) ve ↓ **صِلْفَآء**, [her biri, görünüşe göre, tenvinli; ikincisi vezin **فِعْلَآء** olduğu için; ve her biri, ة ekini kabul ettiği için, zira o eklenir,] ve yine ↓ **صَلْفَآءَةٌ** (K) ve ↓ **صِلْفَآءَةٌ**, (Ibn-'Abbلd, O, K,) engebeli, sert yer: (K:) yahut düz kaya, yahut yerle bir seviyede sert, düz, çıplak kaya. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

**مُصْلِفٌ**
**مُصْلِفٌ** ذ Karısı kendisine makbul olmayan yahut kendisi tarafından sevilmeyen adam. (IAar, M, O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَلِفَ
صَلِفَ A ( n. ac. صَلَف 4 ),
a.  Boasted, was vainglorious; thundered without giving any rain ( clouds ).

b.  Was innutritious ( food ).

c.  Had no favour with.

أَصْلَفَ
أَصْلَفَ IV ,
a.  Was of little worth ( person ).

b.  Breathed heavily, wheezed.

c.  Abhorred, detested.

d.  Rendered odious.

e.  Divorced.

تَصَلَّفَ
تَصَلَّفَ V ,
a.  see I (a) , ( b ) & IV ( a ).

صَلَف
صَلَف 4 ,
a.  Boasting, brag.

b.  Thunder unaccompanied by rain.

صَلِف
صَلِف 5 ,
a.  Boastful; boaster.

b.  Insipid, unpalatable ( food ).

c.  Rainless ( cloud ).

أَصْلَفُ
أَصْلَفُ 14 ,
a.  Hard, rugged ( ground ).

صَلِيْف
صَلِيْف 25 ,
a.  Side of the neck; slope of a hill, hill-side.

صَِلْفَآء
صَِلْفَآء
a.  see 14 .

صَلْفَعَة
صَلْفَعَة
a.  Termagant.

##### Türkçe

**صَلِفَ**
**صَلِفَ** A (n. ac. **صَلَف** 4),
a. Övündü, kendini beğenmiş oldu; hiç yağmur vermeden gürledi (bulutlar).

b. Besleyici olmadı (yiyecek).

c. Nezdinde bir lütuf/itibar sahibi olmadı.

**أَصْلَفَ**
**أَصْلَفَ** IV,
a. Az değerli oldu (kişi).

b. Ağır soluk aldı, hırıltılı soludu.

c. Tiksindi, nefret etti.

d. İğrenç kıldı.

e. Boşadı.

**تَصَلَّفَ**
**تَصَلَّفَ** V,
a. I (a), (b) ve IV (a)’ya bak.

**صَلَف**
**صَلَف** 4,
a. Övünme, böbürlenme.

b. Yağmursuz gök gürültüsü.

**صَلِف**
**صَلِف** 5,
a. Övüngen; övünen.

b. Tatsız, lezzetsiz (yiyecek).

c. Yağmursuz (bulut).

**أَصْلَفُ**
**أَصْلَفُ** 14,
a. Sert, engebeli (yer).

**صَلِيْف**
**صَلِيْف** 25,
a. Boynun yanı; bir tepenin eğimi, tepe yamacı.

**صَِلْفَآء**
**صَِلْفَآء**
a. 14’e bak.

**صَلْفَعَة**
**صَلْفَعَة**
a. Huysuz, kavgacı kadın.
