# صلف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%84%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صلف

الصلف بالفتح: خوافي قلب النخلة، الواحدة بهاء عن ابن الأعرابي، كما في العباب. والصلف بالتحريك: قلة نماء الطعام وبركته وفي اللسان: قلة النزل والخير، وهو مجاز. والصلف: أن لا تحظى المرأة عند زوجها - وكذا قيمها - وأبغضها نقله الجوهري، أي لقلة خيرها وهي صلفة كفرحة من نسوة صلفات وصلائف اقتصر الجوهري على الأخير، وهو نادر، وأنشد للقطامي يصف امرأة:
  لها روضة في القلب لم ترع مثلها                      فروك ولا المستعبرات الصلائف

  وفي الحديث: أن امرأة قالت: يا رسول الله لو أن المرأة لا تتصنع لزوجها لصلفت عنده وفي حديث عائشة - رضي الله عنها - أنها قالت: تنطلق إحداكن فتصانع بمالها عن ابنتها الحظية، ولو صانعت عن ابنتها الصلفة كانت أحق. والصلف: التكلم بما يكرهه صاحبك يستعمل في الرجل والمرأة، كما في العباب. والصلف أيضا: التمدح بما ليس عندك نقله الصاغاني أيضا. أو الصلف: مجاوزة قدر الظرف والبزاعة، والادعاء فوق ذلك تكبرا قال الجوهري: هكذا زعمه الخليل، وهو في اللسان، وقيل: هو مولد. وهو رجل صلف، ككتف نقله الجوهري، وقال أبو زيد: رجل صلف من قوم صلافى وصلفاء وصلفين كسكارى وحنفاء وفرحين، وفي الحديث:  آفة الظرف الصلف  قال ابن الأثير: هو الغلو في الظرف، والزيادة على المقدار مع تكبر، وقال ابن الأعرابي: الصلف مأخوذ من الإناء القليل الأخذ للماء، فهو قليل الخير، وقال قوم: هو من قولهم: إناء صلف: إذا كان ثخينا ثقيلا، فالصلف بهذا المعنى، وهذا الاختيار، والعامة وضعت الصلف في غير موضعه. والصلف ككتف: الإناء الثقيل الثخين. والطعام الصلف: هو المسيخ الذي لا طعم له وقيل: هو الذي لا نزل له ولا ريع، وهو مجاز. وإناء صلف: قليل الأخذ للماء وقال ابن الأعرابي: الصلف: الإناء الصغير. والصلف: الإناء السائل الذي لا يكاد يمسك الماء، وهو مجاز. وسحاب صلف: كثير الرعد، قليل الماء نقله الجوهري، وهو مجاز، وفي الأساس: صلفت السحابة: إذا قل مطرها. قال الجوهر]: وفي المثل: رب صلف ضبط بكسر اللام وفتحها تحت الراعدة يضرب لمن يتوعد كما في العباب وفي الصحاح يتواعد ثم لا يقوم به وعلى هذا اقتصر الجوهري، أو يضرب للبخيل المتمول أي: هذا مع كثرة ما عنده من المال - مع المنع - كالغمامة الكثيرة الرعد مع قلة مطرها، قاله أبو عبيد: أو يضرب للمكثر مدح نفسه ولا خير عنده وهذا قول ابن دريد. وفي المثل هكذا هو في الصحاح والعباب، وذكره ابن الأثير حديثا: من يبغ في الدين يصلف قال الصاغاني: أي من ينكر في الدين على الناس وير له عليهم فضلا يقل خيره عندهم، ولم يحظ منهم، يضرب في الحث على المخالطة مع التمسك بالدين ونص الصحاح: هو من أمثالهم في التمسك بالدين، أي لا يحظى عند الناس، ولا يرزق منهم المحبة، قال ابن بري: وأنشده ابن السكيت مطلقا:
  ومن يبغ في الدين يصلف قال ابن الأثير: معناه: أي من يطلب في الدين أكثر مما وقف عليه يقل حظه. والصلفاء، وبهاء، ويكسران اقتصر الجوهري على الأولى، وقال: هي الأرض الصلبة، ونص الأصمعي في النوادر: هي الغليظة الشديدة من الأرض، وقال ابن الأعرابي: الصلفاء: المكان الغليظ الجلد. أو الصلفاء: صفاة قد استوت في الأرض ويقال: صلفاءة: كحرباءة، قاله ابن عباد. أوالأصلف والصلفاء: ما صلب من الأرض فيه حجارة، نقله الجوهري ج: أصالف، وصلافي، بكسر الفاء؛ لأنه غلب غلبة الأسماء، فأجروه في التكسير مجرى صحراء، ولم يجروه مجرى ورقاء قبل التسمية، قال أوس بن حجر:
  وخب سفا قريانه وتـوقـدت                      عليه من الصمانتين الأصالف

  والصليف كأمير: عرض العنق، وهما صليفان من الجانبين، يقال: ضربه على صليفيه، أي: على صحيفتي عنقه، قال جندل بن المثنى:
  ينحط من قنفذ ذفراه الذفر
  على صليفي عنق لأم الفقر أو هما رأس هكذا في سائر النسخ، ونص أبي زيد في النوادر: رأسا الفقرة التي تلي الرأس من شقيها أي: العنق، وقيل: هما ما بين اللبة والقصرة. والصليفان: عودان يعترضان كما في العباب، وفي اللسان: يعرضان على الغبيط، تشد بهما المحامل ومنه قول الشاعر:
  ويحمل بزه في كل هيجا                      أقب كأن هاديه الصليف وفي حديث ضميرة قال: يا رسول الله إني أحالف ما دام الصالفان مكانه، قال: بل ما دام أحد مكانه فإنه خير قيل: الصالف: جبل كان في الجاهلية يتحالفون عنده قال إبراهيم الحربي: وإنما كره ذلك منهم لئلا يساوي فعلهم في الجاهلية فعلهم في الإسلام. وأصلف الرجل: ثقلت روحه. وأصلف: إذا قل خيره كلاهما عن ابن الأعرابي. وأصلف فلانا: أي أبغضه عن ابن عباد. وقال الشيباني: يقال للمرأة: أصلف الله رفغك أي: بغضك إلى زوجك نقله الجوهري. وتصلف الرجل: تملق نقله الصاغاني. وتصلف أيضا بمعنى: تكلف الصلف وهو الادعاء فوق القدر تكبرا. وتصلف البعير: مل من الخلة، ومال إلى الحمض نقله الصاغاني. وتصلف القوم: وقعوا في الصلفاء عن ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: المصلف، كمحسن: من لا تحظى عنده امرأة قال مدرك بن حصن الأسدي:
  غدت ناقتي من عند سعد كأنها                      مطلقة كانت حليلة مصلـف ومما يستدرك عليه: صلفها يصلفها: أبغضها، نقله ابن الأنباري، وأنشد:
  وقد خبرت أنك تفركيني                      فأصلفك الغداة ولا أبالي وطعام صليف كأمير: لا ريع له، وقيل: لا طعم له. وتصلف الرجل: قل خيره. وهو صلف، ككتف: ثقيل الروح. وأرض صلفة: لا نبات فيها، وقال ابن شميل: هي التي لا تنبت شيئا، وكل قف صلف وظلف، ولا يكون الصلف إلا في قف أو شبهه، والقاع القرقوس: صلف، قال: ومربد البصرة صلف أسيف، لأنه لا ينبب شيئا، وكذلك الأصلف. وصليفا الإكاف: الخشبتان اللتان تشدان في أعلاه. ورجل صلنفى، وصلفناء: كثير الكلام. والصليفاء: موضع، قال:
  لولا فوارس من نعم وأسرتهم                      يوم الصليفاء لم يوفون بالجار وقوله: لم يوفون شاذ، وإنما جاز على تشبيه لم بلا؛ إذ معناهما النفي، فأثبت النون. وقال الأصمعي: يقال: خذه بصليفه، وصليفته: أي بقفاه. وفي الأساس: أصلف الرجل نساءه: طلقهن، وأقل حظهن منه. وصلف حرثه: لم ينم. وأخذه بصليفته: أخذه كله.

### Türkçe

**الصلف** (fetha ile): hurma ağacının kalbinin (gövde içinin) arka yapraklarıdır; tekili, İbnü’l-A‘râbî’den, **هاء** iledir; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الصلف** (harekeyi hareketlendirmekle): yemeğin büyümesinin ve bereketinin azlığıdır; ve **اللسان**’da: az konaklama (ikram) ve hayırdır; ve o mecazdır. Ve **الصلف**: kadının kocasının yanında pay (itibar) bulmamasıdır – ve yine onun kıymeti (de) – ve onu (kadını) en çok buğz etmesidir; bunu **الجوهري** nakletti; yani hayrının azlığından dolayı; ve o, **صلفة**’dir, **فرحة** gibi; **نسوة صلفات** ve **صلائف**’ten; **الجوهري** yalnız sonuncu ile yetindi; ve o nadirdir. Ve **القطامي**’den, bir kadını vasfederken, şu okundu:
  Onun kalpte bir bahçesi vardır; benzerini ne **فروك** ne de **المستعبرات الصلائف** otlatmıştır.

Ve hadiste: bir kadının dediği (rivayet olunur): “Ey Allah’ın Resulü, eğer kadın kocası için süslenip yapmacıklık etmezse, onun yanında **صلفت** olurdu.” Ve Âişe’nin – Allah ondan razı olsun – hadîsinde: dedi ki: “Sizden biriniz gider de, malıyla, gözde olan kızından yana yapmacıklık eder; eğer **الصلفة** olan kızından yana yapmacıklık etseydi, daha layık olurdu.” Ve **الصلف**: arkadaşının hoşlanmadığı şeyle konuşmaktır; erkekte ve kadında kullanılır; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الصلف** ayrıca: sende olmayan şeyle övünmektir; bunu da **الصاغاني** nakletti. Yahut **الصلف**: zarafet ve korkutuculuk ölçüsünü aşmaktır; ve bunun üstünde iddiada bulunmaktır, kibirlenerek. **الجوهري** dedi ki: **الخليل**’in zannı böyledir; ve o **اللسان**’dadır; ve denildi ki: o sonradan türemedir. Ve o, **صلف** bir adamdır, **كتف** gibi; bunu **الجوهري** nakletti. Ve Ebû Zeyd dedi ki: **صلف** bir adam, **قوم صلافى** ve **صلفاء** ve **صلفين**’dendir; **سكارى** ve **حنفاء** ve **فرحين** gibi. Ve hadiste: “Zarafetin afeti **الصلف**’tir.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, zarafette aşırılıktır; ve kibirle birlikte ölçünün üstüne çıkmaktır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الصلف**, suyu az alan kaptan alınmıştır; o halde o, hayrı azdır. Ve bir kavim dedi ki: o, onların sözünden gelir: **إناء صلف**: eğer kalın, ağır olursa; o halde **الصلف** bu mânâ iledir; ve bu tercih (edilendir); ve avam, **الصلف**’i yerinin dışında koymuştur. Ve **الصلف** ( **كتف** gibi): ağır, kalın kaptır. Ve **الطعام الصلف**: tadı olmayan **المسيخ**tir; ve denildi ki: onda ne konaklama (ikram) ne de gelir vardır; ve o mecazdır. Ve **إناء صلف**: suyu az alandır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الصلف**: küçük kaptır. Ve **الصلف**: suyu neredeyse tutmayan, akıcı kaptır; ve o mecazdır. Ve **سحاب صلف**: gürültüsü (gök gürültüsü) çok, suyu azdır; bunu **الجوهري** nakletti; ve o mecazdır. Ve **الأساس**’ta: **صلفت السحابة**: yağmuru az olursa. **الجوهري** dedi ki: ve meselde: **رب صلف ضبط**; **اللام**’ın kesri ve fethasıyla ضبط edilmiştir; **الراعدة**’nin altında; **العباب**’da olduğu gibi, tehdit eden kimse için darb-ı mesel yapılır; ve **الصحاح**’ta: tehdit eder, sonra onu yerine getirmez; ve **الجوهري** bununla yetindi. Yahut, mal sahibi cimri için darb-ı mesel yapılır; yani: bu, onda mal çok olduğu hâlde – men ile birlikte – yağmuru az olan, gürültüsü çok bulut gibidir; bunu Ebû Ubeyd söyledi. Yahut, kendini çok öven, onda hayır olmayan için darb-ı mesel yapılır; ve bu, İbn Düreyd’in sözüdür. Meselde böyledir; **الصحاح** ve **العباب**’da böyledir. Ve İbnü’l-Esîr onu bir hadis olarak zikretti: “Kim dinde ararsa, **يصلف** olur.” **الصاغاني** dedi ki: yani kim dinde insanlara karşı inkâr eder ve onlara karşı kendinde bir fazilet görürse, onların yanında hayrı azalır ve onlardan pay bulmaz; dinle tutunmakla birlikte kaynaşmaya teşvikte darb-ı mesel yapılır. Ve **الصحاح**’ın nassı: o, dinde tutunmada onların mesellerindendir; yani insanların yanında pay bulmaz ve onlardan sevgiyle rızıklanmaz. İbn Berrî dedi ki: ve İbnü’s-Sikkît onu mutlak olarak okudu:
  “Ve kim dinde ararsa, **يصلف** olur.”
İbnü’l-Esîr dedi ki: mânâsı: yani kim dinde, üzerinde durduğu şeyden daha fazlasını talep ederse, payı azalır. Ve **الصلفاء**, ve **بهاء** iledir; ve ikisi de kesrelenir; **الجوهري** birincisiyle yetindi ve dedi ki: o, sert topraktır. Ve **الأصمعي**’nin **النوادر**’deki nassı: o, toprağın kalın, şiddetli olanıdır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الصلفاء**: derisi kalın yer (mekân)dır. Yahut **الصلفاء**: yerde dümdüz olmuş bir kaya levhasıdır; ve denilir: **صلفاءة**: **حرباءة** gibi; bunu İbn Abbâd söyledi. Yahut **الأصلف** ve **الصلفاء**: toprağın taşlı olan sert kısmıdır; bunu **الجوهري** nakletti; çoğulu: **أصالف** ve **صلافي**; **الفاء**’ın kesriyle; çünkü isimlerin galebesiyle galip geldi; böylece onu kırmada **صحراء** yoluna koştular; ve adlandırmadan önce **ورقاء** yoluna koşturmadılar. Evs b. Hacer dedi ki:
  Ve onun iki dere yatağına ince kum karıştı; ve üzerinde **الصمانتين**’den **الأصالف** tutuştu.

Ve **الصليف** ( **أمير** gibi): boynun enidir; ve iki yandan ikisi **صليفان**’dır. Denilir: **ضربه على صليفيه**; yani boynunun iki sahifesi üzerine. Cündel b. el-Müsennâ dedi ki:
  Bir kirpiden iner; onun iki kokulu yanı kokuludur;
  **أم الفقر**’un boynunun iki **صليف**i üzerine; yahut ikisi “baş”tır; diğer nüshalarda böyledir. Ve Ebû Zeyd’in **النوادر**’deki nassı: başa bitişik olan omurun iki yarısının başlarıdır; yani boyun. Ve denildi ki: ikisi, **اللبة** ile **القصرة** arasındadır. Ve **الصليفان**: iki çubuktur; enlemesine konurlar; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **اللسان**’da: **الغبيط** üzerine enlemesine konurlar; yük semerleri onlarla bağlanır. Ondan şairin sözü:
  Ve her şiddetli savaşta onun silahını taşır;
  İnce karınlı; sanki onun kılavuzu **الصليف**’tir.
Ve **ضميرة** hadîsinde dedi ki: “Ey Allah’ın Resulü, **الصالفان** yerinde durdukça antlaşma yaparım.” Dedi ki: “Bilakis biri yerinde durdukça; çünkü o daha hayırlıdır.” Denildi ki: **الصالف**: câhiliyede yanında antlaştıkları bir dağ idi. İbrâhîm el-Harbî dedi ki: ancak bunu onlardan kerih gördü; câhiliyede yaptıklarını İslâm’da yaptıklarına eşit kılmasınlar diye. Ve **أصلف الرجل**: ruhu ağırlaştı. Ve **أصلف**: hayrı azaldı; ikisi de İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **أصلف فلانا**: yani ona buğz etti; İbn Abbâd’dan. Ve **الشيباني** dedi ki: kadına denilir: **أصلف الله رفغك**; yani seni kocana buğzettirsin; bunu **الجوهري** nakletti. Ve **تصلف الرجل**: dalkavukluk etti; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **تصلف** ayrıca şu mânâdadır: **الصلف**’i tekellüf etti; ve o, ölçünün üstünde iddiadır, kibirlenerek. Ve **تصلف البعير**: **الخلة**’den usandı; ve **الحمض**’a meyletti; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **تصلف القوم**: **الصلفاء**’ya düştüler; İbn Abbâd’dan. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المصلف** ( **محسن** gibi): yanında bir kadının pay bulmadığı kimsedir. Müdrik b. Hisn el-Esedî dedi ki:
  Devenim Sa‘d’ın yanından gitti; sanki o,
  Boşanmıştı; **مصلـف**’in eşi idi.
Ve üzerinde istidrâk olunanlardandır: **صلفها يصلفها**: ona buğz etti; bunu İbnü’l-Enbârî nakletti; ve şu okundu:
  Ve gerçekten bildim ki sen beni tiksindiriyorsun;
  O hâlde sabahleyin sana **أصلفك** ederim ve aldırmam.
Ve **طعام صليف** ( **أمير** gibi): onda gelir yoktur; ve denildi ki: onda tat yoktur. Ve **تصلف الرجل**: hayrı azaldı. Ve o, **صلف**’tir ( **كتف** gibi): ruhu ağırdır. Ve **أرض صلفة**: onda bitki yoktur. İbn Şümeyl dedi ki: o, hiçbir şey bitirmeyen yerdir. Ve her **قف** **صلف** ve **ظلف**’tır; ve **الصلف** ancak **قف**’ta yahut onun benzerinde olur. Ve **القاع القرقوس**: **صلف**’tır. Dedi ki: ve Basra’nın **مربد**’i **صلف أسيف**’tir; çünkü hiçbir şey bitirmez; ve yine **الأصلف** böyledir. Ve **صليفا الإكاف**: üst tarafında bağlanan iki tahtadır. Ve **رجل صلنفى** ve **صلفناء**: çok konuşan (kimsedir). Ve **الصليفاء**: bir yerdir. Dedi ki:
  Eğer **نعم**’dan süvariler ve esirleri olmasaydı,
  **يوم الصليفاء**’da komşuya vefa etmezlerdi.
Ve onun sözü: **لم يوفون** şâzdır; ancak **لم**’yi **لا**’ya benzetme üzerine câiz oldu; çünkü ikisinin mânâsı nefiydir; böylece **النون**’u ispat etti. Ve **الأصمعي** dedi ki: denilir: **خذه بصليفه** ve **صليفته**; yani ensesinden. Ve **الأساس**’ta: **أصلف الرجل نساءه**: onları boşadı ve onlardan paylarını azalttı. Ve **صلف حرثه**: uyumadı. Ve **أخذه بصليفته**: onu bütünüyle aldı.
