# صلي — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%84%D9%8A/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: صلي

باب الصاد اللام و و ا ي ء معهما
و ص ل، ص ل و، ل ص و، ص ل ي، ل و ص، أ ص ل، ص و ل مستعملات
وصل:
كلُّ شيءٍ اتَّصَلَ بشيءٍ فما بينَهما وُصْلَةٌ.
ومَوْصِل البعير: ما بين عَجُزه وفَخِذه، قال: تَرَى يبيسَ البَوْلِ دونَ المَوْصِلِ وقال المُتَنَخِّل:
ليس لِمَيْتٍ بوَصيل وقـد		عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ
والوَصيلة من الغَنَم كانت العربُ اذا ولَدَتِ الشّاةُ ذَكَراً قالوا: هذا لآلهتنا فتَقَرَّبوا به، واذا وَلَدَت أنثَى قالوا: وَصَلَتْ أخاها فلا يذبَحون أخاها، قال تأبَّط شرّاً:
اجدَّك إما كنتَ في الناس ناعـقـاً		تراعي بأعلَى ذي المجاز الوَصائلا
واتَّصَلَ الرجلُ أي انتَسَبَ فقال: يا لفُلان، قال: اذا اتَّصَلَتْ قالَتْ لبَكرِ بنِ وائلٍ
صلو:
الصَّلاةُ ألفَها واوٌ لانّ جَماعتَها الصَّلَوات، ولأنّ التثنيةَ صَلَوان.
والصّلا: وَسَط الظَّهْر لكلِّ ذي أربعٍ وللناس.
وكلُّ أنثَى اذا وَلَدَت انفرَجَ صَلاها، قال:
كأنَّ صَلاَ جَهيزةَ حين قامت		حَبابُ الماء يتَّبِعُ الحَبـابـا
واذا أتى الفَرَسُ على أَثَر الفَرَسِ السابق قيلَ: قد صَلّى وجاء مُصَلِّياً لأنَّ رأسَه يتلو الصَّلاَ الذي بين يَدَيهِ.
وصَلَواتُ اليَهود: كنائِسهُم واحدُها صلاة.
وصَلَواتُ الرسول للمسلمين: دُعاؤه لهم وذكرهم.
وصَلَواتُ اللهِ على أنبيائه والصالحين من خَلْفه: حُسنُ ثَنائه عليهم وحُسن ذكره لهم.
وقيل: مَغفرتُه لهم.
وصَلاةُ الناسِ على المَيِّتِ: الدُّعاء.
وصلاة الملائكةِ: الاستِغفارُ.
وفي الحديث: ان للشيطان مَصاليَ وفُخُوخاً والمِصلاةُ أن تنصِبَ شَرَكاً ونحوه ليَقَعَ فيه شيءٌ فيُصطاد، وتقول: صَلَيْتُ أي نَصَبتُ المِصلاةَ وتجمع مَصالي.
والصَّلا: الحَطَبُ.
والصَّلا: النار، وصَلَى الكافرُ ناراً فهو يَصْلاها أي قاسَى حَرَّها وشِدَّتَها.
وصَلَيْتَ اللَّحمَ صَليْاً: شَوَيتَه، واذا ألقَيْتَه في النّار قلتَ: أصلَيتُه أُصليه إصلاءً وصَلَّيتُه تَصليةً.
والصَّلا اسمٌ للوَقود اذا اصطَلَى به القومُ، قال العجّاج: وصالياتٌ للصَّلا صليُّ.
والصّاليات: الأَثافيُّ لأنَّهنَّ قد صَلِينَ النّارَ وصَلِيَ فلانٌ بشَرِّ فلانٍ وبرَجُل سُوءٍ.
وفلانٌ لا يُصطَلَي بناره أي لا يُتَعَرَّض لحَدِّه.
وصَلَّى عَصاه اذا أدارَها على النار يُثَقِّفُها، قال:
فلا تعجَلْ بأَمرِكَ واستَدِمْهُ		فما صَلَّى عصاكَ كمُستَديم
وفي الحديث: لو شِئتُ لدَعَوتُ بصِلاءٍ فالصِّلاءُ الشِّواءُ لأنّه يُصْلَى بالنّار.
والصِّلِّيانُ: نَبْتٌ على فِعِّلاّن، ويقال: فِعْلِيان له سَنَمةٌ عظيمةٌ كأنّها رأسُ القَصَبة، اذا خَرَجَتْ أذنابُها تَجِدُ بها الاِبِل تُسمِّيها العربُ خُبْزَةَ الاِبِل، فمن قال فِعْلِيان قال أ أرضٌ مَصْلاةٌ.
لصو:
لَصَى فلانٌ فلاناً يَلْصُوه ويَلْصُوه اليه اذا انضمَّ إليه لرِيبةٍ، ويَلْصي أَعْربُهما.
ويقال: لَصَاه يَلْصَاه، قال العجاج: عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلصِيُّ أي لا يُلْصَى إليه.
لوص:
اللَّوصُ من المُلاوَصة، وهو في النَّظَر كأنّه يَختِلُ ليرومَ أمراً.
وفلانٌ يُلاوِصُ الشَّجَرةَ اذا أراد قَلْعَها بالفأس، فتراه يلاوِص في نظره يَمْنَةً ويَسْرةً كيف يأتي لها وكيف يضربُها، قال خُفاف:
أمسَى يُلاوِصُ عَبّاسٌ بمِعْوَله		مُدَلِّصاً قد نَبَتْ عنه المَناقير
أصل:
واستَأْصَلَتْ هذه الشَّجَرةُ أي ثَبَتَ أصلُها.
واستَأْصَلَ اللهُ فلاناً أي لم يَدَعْ له أصلاً.
ويقال: إنَّ النَّخْلَ بأرضنا أصيلٌ أي هو بها لا يَفْنَى ولا يَزول.
وفلانٌ أصيلُ الرأيِ، وقد أَصُلَ رأيُه أَصالةً، وإنّه لأصيلُ الرأيِ والعَقْل.
والأصلُ أسفَلُ كُلِّ شيءٍ.
والأصيلُ: العَشِيُّ، وهو الأُصُل، وتَصغيره أُصَيلال.
ولَقِيتُه مُؤْصِلاً أي بأصيلٍ.
والأصَلَةُ: حَيَّةٌ قصيرةٌ تَثِبُ فتُساوِر الانسانَ وتكون برَمْلٍ عاقرٍ شبيهةً بالرِّئَة مُنْضَمَّةً، فاذا انتَفَخَتْ ظَنَنْتَها بها، ولها رِجْلٌ واحدة تقومُ عليها ثم تدور فتثب لا تُصيب نَفْخَتُها شيئاً اِلاّ أَهْلكَتْه لأنَّ السُمَّ فيها.
والاصيلُ: الهَلاكُ، وقال أوس:
خافُوا الأصيلَ وقد أَعيَتْ مُلُوكُهُم		وحُمِّلوا من ذوي غَومٍ بأثقـالِ
والأصيل: الأصيل، ورجلٌ أَصيلٌ: له أصْلٌ.
صول:
صالَ فلانٌ، وصالَ الأَسَدُ صَوْلاً يصف بأسَه قال:
فصالوا صَوْلَهم فيمن يَليهم		وصُلْنا صَوْلنا فيمن يَلينـا

### Türkçe

باب **الصاد** **اللام** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
Ve onlarla birlikte **الصاد** **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** babı

**و ص ل**، **ص ل و**، **ل ص و**، **ص ل ي**، **ل و ص**، **أ ص ل**، **ص و ل** مستعملات
**و ص ل**:
Her şey bir şeye bağlanırsa, ikisinin arasında **وُصْلَةٌ** vardır.
Ve devenin **مَوْصِل**’i: sağrısı ile uyluğu arasındaki şeydir; dedi ki:
“**تَرَى يبيسَ البَوْلِ دونَ المَوْصِلِ**”
Ve **المُتَنَخِّل** dedi:
“**ليس لِمَيْتٍ بوَصيل وقـد		عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ**”
Ve koyundan **الوَصيلة**: Araplar, koyun erkek doğurduğunda “bu ilahlarımız içindir” derlerdi de onunla yakınlık ararlardı; dişi doğurduğunda “erkek kardeşini **وَصَلَتْ**” derlerdi; böylece erkek kardeşini kesmezlerdi. **تأبَّط شرّاً** dedi:
“**اجدَّك إما كنتَ في الناس ناعـقـاً		تراعي بأعلَى ذي المجاز الوَصائلا**”
Ve adam **اتَّصَلَ** etti; yani nesep bildirdi. Şöyle dedi: “Ey falan!” Dedi ki: **اتَّصَلَتْ** olduğu zaman **بَكرِ بنِ وائلٍ**’e dedi.

**ص ل و**:
**الصَّلاةُ**’nın elif’i **واوٌ**’dur; çünkü onun çoğulu **الصَّلَوات**’tır ve çünkü tesniyesi **صَلَوان**’dır.
Ve **الصّلا**: dört ayaklı her şeyin ve insanların sırtının ortasıdır.
Ve her dişi, doğurduğu zaman **صَلا**’sı yarılır. Dedi ki:
“**كأنَّ صَلاَ جَهيزةَ حين قامت		حَبابُ الماء يتَّبِعُ الحَبـابـا**”
Ve at, önceki atın izine geldiğinde “**صَلّى** etti” denir ve “**مُصَلِّياً** olarak geldi” denir; çünkü başı, önündeki **الصَّلا**’yı takip eder.
Ve Yahudilerin **صَلَوات**’ı: onların kiliseleridir; tekili **صلاة**’dır.
Ve Resul’ün Müslümanlara **صَلَوات**’ı: onlar için duası ve onları anmasıdır.
Ve Allah’ın peygamberlerine ve onlardan sonra gelen salihlere **صَلَوات**’ı: onlara güzel övgüsü ve onlar için güzel zikridir.
Ve denildi: onlar için mağfiretidir.
Ve insanların ölü üzerine **صَلاة**’sı: duadır.
Ve meleklerin **صَلاة**’sı: istiğfardır.
Ve hadiste: “Şeytan için **مَصاليَ** ve **فُخُوخاً** vardır.” **المِصلاةُ**: bir tuzak ve benzerini kurmandır ki bir şey ona düşsün de avlansın. Ve “**صَلَيْتُ**” dersin; yani **المِصلاة**’yı kurdum. Ve **مَصالي** olarak çoğul yapılır.
Ve **الصَّلا**: odun demetidir.
Ve **الصَّلا**: ateştir; kâfir ateşe **صَلَى** etti; o da onu **يَصْلاها**; yani onun hararetini ve şiddetini tattı.
Ve eti **صَلَيْتَ**; **صَليْاً**: onu kızarttın. Ve onu ateşe attığında “**أصلَيتُه** **أُصليه** **إصلاءً**” dersin; ve “**صَلَّيتُه** **تَصليةً**” dersin.
Ve **الصَّلا**: kavim onunla ısındığında yakıtın adıdır. **العجّاج** dedi: “**وصالياتٌ للصَّلا صليُّ**.”
Ve **الصّاليات**: ocak taşlarıdır; çünkü onlar ateşe **صَلِينَ** ettiler. Ve falan, falanın şerriyle ve kötü bir adamla **صَلِيَ** etti.
Ve falan “onun ateşiyle **يُصطَلَي** olunmaz”; yani onun keskinliğine maruz kalınmaz.
Ve değneğini **صَلَّى** etti; onu ateş üzerinde döndürdüğü zaman onu düzeltir. Dedi ki:
“**فلا تعجَلْ بأَمرِكَ واستَدِمْهُ		فما صَلَّى عصاكَ كمُستَديم**”
Ve hadiste: “İsteseydim **بصِلاءٍ** ile dua ederdim.” **الصِّلاءُ**: kızartmadır; çünkü ateşle **يُصْلَى** olunur.
Ve **الصِّلِّيانُ**: **فِعِّلاّن** vezninde bir bitkidir; ve “**فِعْلِيان**” denir. Büyük bir hörgücü vardır; sanki kamışın başı gibidir. Kuyrukları çıktığında, develer onunla beslenir; Araplar ona **خُبْزَةَ الاِبِل** adını verir. Kim “**فِعْلِيان**” derse “**أ أرضٌ مَصْلاةٌ**” der.

**ل ص و**:
Falan, falanı **لَصَى** eder; onu **يَلْصُوه** ve onu kendisine **يَلْصُوه**; bir şüphe sebebiyle ona katıldığı zaman. Ve **يَلْصي** ikisinin daha fasihidir.
Ve “onu **لَصَاه** eder; onu **يَلْصَاه**” denir. **العجاج** dedi: “**عَفٌّ فلا لاصٍ ولا مَلصِيُّ**”; yani ona katılınmaz.

**ل و ص**:
**اللَّوصُ**: **المُلاوَصة**’dandır; bakışta, sanki bir işi amaçlamak için hile yapıyormuş gibidir.
Ve falan, ağacı **يُلاوِصُ** eder; baltayla onu sökmek istediği zaman; onu bakışında sağa ve sola **يلاوِص** eder görürsün: ona nasıl gelecek ve onu nasıl vuracak. **خُفاف** dedi:
“**أمسَى يُلاوِصُ عَبّاسٌ بمِعْوَله		مُدَلِّصاً قد نَبَتْ عنه المَناقير**”

**أ ص ل**:
Ve bu ağaç **استَأْصَلَتْ**; yani kökü sağlamlaştı.
Ve Allah falanı **استَأْصَلَ** etti; yani ona bir kök bırakmadı.
Ve denilir: “Bizim toprağımızda hurma **أصيلٌ**dür”; yani onda yok olmaz ve gitmez.
Ve falan **أصيلُ الرأيِ**’dir; ve onun görüşü **أَصُلَ** etti; **أَصالةً**. Ve o, görüş ve akılda elbette **أصيلُ**dür.
Ve **الأصلُ**: her şeyin en altıdır.
Ve **الأصيلُ**: akşam vaktidir; o **الأُصُل**’dür. Küçültmesi **أُصَيلال**’dır.
Ve onunla **مُؤْصِلاً** olarak karşılaştım; yani bir **أصيلٍ** vaktinde.
Ve **الأصَلَةُ**: kısa bir yılandır; sıçrar da insana saldırır; kısır kumda olur; akciğere benzer, büzülmüş hâlde. Şiştiği zaman onu onunla sanırsın. Onun üzerinde durduğu tek bir ayağı vardır; sonra döner, sıçrar. Onun üflemesi hiçbir şeye isabet etmez ki onu helâk etmesin; çünkü zehir ondadır.
Ve **الاصيلُ**: helâktir. **أوس** dedi:
“**خافُوا الأصيلَ وقد أَعيَتْ مُلُوكُهُم		وحُمِّلوا من ذوي غَومٍ بأثقـالِ**”
Ve **الأصيل**: **الأصيل**’dir. Ve **أَصيلٌ** adam: bir kökü olan.

**ص و ل**:
Falan **صالَ** etti; ve aslan **صالَ** etti; **صَوْلاً**; onun yiğitliğini vasfeder. Dedi ki:
“**فصالوا صَوْلَهم فيمن يَليهم		وصُلْنا صَوْلنا فيمن يَلينـا**”
