# صل (ص-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الصاد واللام
صل ، لص : ( مستعملة ) .
صل : أبو حاتم عن الأصمعي : سمعت لجوفِه صلِيلاً من العَطَش ، وجاءت الإبلُ تَصِلّ عَطشاً ، وذلك إذا سمعتَ لأجوافها صوْتاً كالبُحّة . وقال مُزاحم العُقَيلِيُّ يصف القَطا :
غَدَت مِن عليه بعدما تمَّ ظِمْؤُها
تَصِلُّ وعن قَيْضٍ بزيْزاءَ مَجهَلِ
قال ابن السكّيت في قوله : من عليه : من فوقه ، يعني من فوْق الفَرْخ .
قال : ومعنى : تَصِلُّ ، أي : هي يابسة من العطش .
وقال أبو عُبيدة : معنى قوله : من عليه من عند فَرْخها .
وقال الأصمعي : سمعتُ صليلَ الحديد ، يعني صوْتَه .
وصلَّ المِسمارُ يَصِلُّ صلِيلاً : إذا أكْرهْتَه على أن يدخُل في القَتِير فأنت تسمَع له صوتاً ، وقال لَبيد :
أحكم الجُنْثيّ من عَوْراتِها
كلَّ حِرباءٍ إذا أُكرِه صلّ
وقال أبو إسحاق : الصَّلصالُ : الطينُ اليابسُ الذي يَصِلُّ من يُبْسِه ، أي : يصوِّت ، قاله في قوله : ( الإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ ) ( الرحمن : 14 ) ، وأنشد :
رَجَعتُ إلى صوتٍ كجِرَّة حَنْتَمٍ
إذا قُرِعتْ صِفراً من الماءِ صلَّتِ
ونحو ذلك قال الفراء . قال : هو طينٌ حُرٌّ خُلط برمْل فصار يُصلْصِل كالفَخّار .
قلتُ : هو صَلصال ما لم تُصِبه النار ، فإذا مسّتْه النار فهو فَخّار .
وقال الأخفش نحوه ، قال : وكلُّ شيء له صوتٌ فهو صلْصالٌ من غير الطين .
ورُوِي عن ابن عباس أنه قال : الصالُّ :
الماءُ يقعُ على الأرضِ فتنشّق ، فذلك الصال .
وقال مجاهد : الصَّلصالُ : حَمَأٌ مسنون .
قلتُ : جعلَه حَمأً مَسنوناً لأنه جعله تفسيراً للصلصال ، ذهَب به إلى صلَّ ، أي : أَنتَنَ .
وقال أبو إسحاق مَنْ قرأ : ( ءإذا صَلَلْنا في الأرض ) ( السجدة : 10 ) ، بالصاد فهو على ضربين : أحدهما : أَنْتَنَّا وتغيَّرْنا ، وتغيرت صوَرُنا ، يقال : صلَّ اللحمُ وأَصلَّ إذا أنتَن وتغيَّر .
والضربُ الثاني : ( صلَلْنا ) : يَبِسنا من الصلَّة ، وهي الأرضُ اليابسة .
وقال الأصمعيّ : يقال : ما يَرفَعه من الصلّة من هوانِه عليه ، يعني من الأرض .
وخُفٌّ حَيّد الصلة ، أي : جيِّد الجِلْد .
ويقال : بالأرض صِلالٌ من مَطر ، الواحدة صلَّة ، وهي القطَع المتفرقة .
وقال الشاعر :
سيَكفيكَ الإله بمُسْنَماتٍ
كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصلالاَ
أبو عبيد عن الفراء : الصلاصلُ : بقايا الماءِ ، واحدها صَلصلة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصُّلصل : الراعي الحاذق .
وقال الليث : الصُّلصل : طائر تسميه العجَمُ الفاخِتَة ، ويقال : بل هو الذي يشبهها ، والصُّلصل : ناصيةُ الفرَس .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصلاصِل : الفَواخِتُ واحدها صُلْصل . وقال في موضع آخر : الصلْصل والعِكْرِمة والسّعْدانة : الحَمامة .
عَمْرو عن أبيه : هي الجُمَّة . والصُّلصلة للوَفْرة .
وقال ابن الأعرابي صلْصل : إذا أَوْعَد .
وصلْصل : إذا قتل سيِّد العسكر .
وقال الأصمعيّ : الصُّلْصُل : القَدَح الصغير .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الصلُّ والصِّفصِلّ نبتان ، وأنشد :
أرعَيْتُها أطيَبَ عُودٍ عُودَا
الصِّلَّ والصِّفْصِلَ واليَعْضِيدَا
أبو عبيد عن أبي زيد : إنه لَصِلُّ أصْلالٍ وإنّه لَهِتْر أهتار . يقال ذلك للرّجل ذي الدَّهاء والإرْب ، وأصلُ الصِّلّ من الحيّات يُشبَّه الرجل به إذا كان داهيةً ؛ وقال النابغة الذُّبياني :
ماذا رُزِئْنا به من حَيّةٍ ذَكَرٍ
نَضْنَاضَةٍ بالرَّزايَا صِلِّ أَصْلالِ
والصِّلِّيَان : من أطيَب الكَلأ ، وله جِعْثِنَةٌ ووَرَقُه رقيقٌ .
والعَرَب تقول للرجُل يُقدم على يمينٍ كاذبة ، ولا يَتَتَعْتَع : جَذَّها جَذ العَيْر
الصِّلِّيانة . وذلك أن العَيْرَ إذا كَدَمَها بفيه اجتَثَّها بأَصلِها ، والتشديد فيها على اللاّم ، والياءُ خفيفة ، وهي فِعْلِيَانة من الصَّلْي ، مثل حِرْصِيانة من الحِرْص ، ويجوز أن يكون من الصِّلّ ، والياء والنون زائدتان .
أبو عُبيد : قَبَرَه اللَّهُ في الصَّلَّة ، وهي الأرض .
وقال الليث : يقال : صَلَّ اللّجام : إذا تَوهَّمْتَ في صوتِه حِكايَة صوتِ صَلْ ، وإن توهَّمتَ ترجيعاً قلتَ : صَلصَل اللجامُ ، وكذلك كلُّ يابس يُصَلْصِل .
وقال خالد بنُ كُلْثوم في قول ابن مُقبل :
ليَبْكِ بَنُو عُثمانَ ما دامَ جِذْمُهمْ
عليه بأَصْلالٍ تُعَرَّى وتُخْشَبُ
الأصلال : السيوفُ القاطعة ، والواحد صِلّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المصَلِّل : الأسْكَفُ ، وهو الإسْكافُ عند العامّة . والمصَلِّل أيضاً : الخالصُ الكَرَم والنَّسب . والمصَلِّل : المَطَر الجَوْدُ .
سَلَمةُ عن الفرّاء : قال : الصَّلَّة : بقيَّةُ الماء في الحوض : والصَّلَّةُ : المَطْرة الواسعة . والصَّلَّةُ : الجِلْد المتين . والصَّلّةُ : الأرض الصُّلْبة . والصَّلة : صوتُ المِسمار إذا أُكرِه .
وقال ابن الأعرابيّ : الصَّلّة : المَطْرةُ الخفيفة . والصَّلَّة : قُوَارَةُ الخُفّ الصُّلْبة .
لص : قال الليث : اللِّصُّ معروفٌ ، ومصدرُه اللصُوصة واللُّصوصِيَّة والتلصُّص .
أبو عُبَيد عن الكسائيّ : هو لَصٌّ بيّن اللَّصوصِية ، وفعلتُ ذلك بعد خصُوصيّة ، وحَرُوريّ بيّن الحَرُوريّة .
وقال أبو عُبيد : قال أبو عمرو : الألَصُّ : المجتمِعُ المَنكِبين يكادان يمُسَّان أُذُنَيه . قال : والألَصّ أيضاً : المتقاربُ الأضراس ، وفيه لصَصَ .
الليثُ : التَّلْصِيص كالتَّرْصيص في البُنْيان . قال رُؤبة :
لَصَّصَ من بُنْيانِه المُلَصِّصُ
الأصمعي : رجل أَلَصُّ وامرأة لَصّاء : إذا كان مُلتَزِقي الفَخِذَين ليس بينهما فُرْجة . ويقال للزَّنْجيّ : ألَصّ الألْيَتَين والفَخِذَين .
وقال أبو عُبَيدة : اللَّصَص في مَرْفَقي الفَرَس أن تنضَمَّا إلى زَوْرِه وتَلْصقا به . قال : ويستحبّ اللَّصَصُ في مَرْفِقَي الفرس .
وقال أبو زيد : جمعُ اللَّصّ لُصوص وأَلْصاص ، وامرأة لَصَّةٌ من نسوة لَصائص ولَصَّات .

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **اللام**
**صل** ، **لص** : (kullanılan).
**صل** : Ebû Hâtim, el-Asmaʿî’den: “Onun iç boşluğundan susuzluktan bir **صلِيلاً** işittim”; develer susuzluktan **تَصِلّ** olarak gelir; bu, iç boşluklarına boğukluk gibi bir ses işittiğin zamandır. Muzâhim el-ʿUḳaylî, **القَطا**’yı vasfederek dedi:
غَدَت مِن عليه بعدما تمَّ ظِمْؤُها
تَصِلُّ وعن قَيْضٍ بزيْزاءَ مَجهَلِ
İbn es-Sikkît, onun sözü hakkında: **من عليه**: “üstünden”dir; yani yavrunun üstünden.
Dedi: **تَصِلُّ**’ün manası: yani o, susuzluktan kurudur.
Ebû ʿUbeyde dedi: Onun sözü **من عليه**’nin manası: yavrusunun yanından.
El-Asmaʿî dedi: Demirin **صليل**’ini işittim; yani onun sesini.
Ve çivi **وصلَّ** eder, **يَصِلُّ** **صلِيلاً**: onu **القَتِير**’e girmeye zorladığında, onun için bir ses işitirsin. Lebîd dedi:
أحكم الجُنْثيّ من عَوْراتِها
كلَّ حِرباءٍ إذا أُكرِه صلّ
Ebû İshâk dedi: **الصَّلصالُ**: kurumuş çamurdur; kuruluğundan **يَصِلُّ** eder; yani ses çıkarır. Bunu, şu sözü hakkında söyledi: (**الإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ**) (er-Raḥmân: 14). Ve şu beyti okudu:
رَجَعتُ إلى صوتٍ كجِرَّة حَنْتَمٍ
إذا قُرِعتْ صِفراً من الماءِ صلَّتِ
Bunun benzerini el-Ferrâ da söyledi. Dedi: O, saf bir çamurdur; kuma karıştırıldı, böylece çömlek gibi **يُصلْصِل** oldu.
Ben dedim: O, ateş ona dokunmadıkça **صَلصال**’dır; ateş ona dokunduğunda ise o **فَخّار**’dır.
El-Aḫfeş de onun benzerini söyledi; dedi: Çamurdan başka, sesi olan her şey **صلْصال**’dır.
İbn ʿAbbâs’tan rivayet edildi ki dedi: **الصالُّ**: suyun yere düşüp emilmesi; işte o **الصال**’dır.
Mücâhid dedi: **الصَّلصالُ**: **حَمَأٌ مسنون**.
Ben dedim: Onu **حَمأً مَسنوناً** yaptı; çünkü onu **الصلصال**’ın tefsiri yaptı; onu **صلَّ**’e götürdü; yani “kokuştu”.
Ebû İshâk dedi: Kim (**ءإذا صَلَلْنا في الأرض**) (es-Secde: 10) diye **الصاد** ile okursa, o iki kısım üzeredir: birincisi: “kokuştuk ve değiştik; suretlerimiz değişti”; denir: et **صلَّ** etti ve **أَصلَّ** etti; kokuştu ve değiştiği zaman.
İkinci kısım: (**صلَلْنا**) : **الصلَّة**’den kuruduk; o da kuru yerdir.
El-Asmaʿî dedi: Denir: Onu, kendisine olan aşağılığından, **الصلّة**’den (yani yerden) başka bir şey kaldırmaz.
Ve **خُفٌّ حَيّد الصلة**: yani iyi derilidir.
Ve denir: Yerde yağmurdan **صِلالٌ** vardır; tekili **صلَّة**’dir; o da dağınık parçalardır.
Şair dedi:
سيَكفيكَ الإله بمُسْنَماتٍ
كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصلالاَ
Ebû ʿUbeyd, el-Ferrâ’dan: **الصلاصلُ**: su kalıntılarıdır; tekili **صَلصلة**.
Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den: **الصُّلصل**: usta çobandır.
El-Leys dedi: **الصُّلصل**: Acemlerin **الفاخِتَة** diye adlandırdığı bir kuştur; denir: bilakis ona benzeyen odur. Ve **الصُّلصل**: atın perçemidir.
Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den: **الصلاصِل**: **الفَواخِت**’tir; tekili **صُلْصل**. Başka bir yerde dedi: **الصلْصل** ve **العِكْرِمة** ve **السّعْدانة**: güvercindir.
ʿAmr, babasından: O, **الجُمَّة**’dir. Ve **الصُّلصلة** **للوَفْرة** içindir.
İbn el-Aʿrâbî dedi: **صلْصل**: tehdit ettiği zaman.
Ve **صلْصل**: ordu beyini öldürdüğü zaman.
El-Asmaʿî dedi: **الصُّلْصُل**: küçük kadehtir.
Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den dedi: **الصلُّ** ve **الصِّفصِلّ** iki bitkidir. Ve şu beyti okudu:
أرعَيْتُها أطيَبَ عُودٍ عُودَا
الصِّلَّ والصِّفْصِلَ واليَعْضِيدَا
Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: “O, elbette **صِلُّ أصْلالٍ**’dır; ve o, elbette **هِتْر أهتار**’dır.” Bu, hile ve beceri sahibi adam için söylenir. **الصِّلّ**’in aslı yılanlardandır; adam, bir felâket (çok tehlikeli) olduğunda onunla benzetilir. En-Nâbiġa ez-Żubyânî dedi:
ماذا رُزِئْنا به من حَيّةٍ ذَكَرٍ
نَضْنَاضَةٍ بالرَّزايَا صِلِّ أَصْلالِ
Ve **الصِّلِّيَان**: otların en hoşudur; onun bir **جِعْثِنَةٌ**’si vardır ve yaprağı incedir.
Ve Araplar, yalan bir yemin üzerine atılan ve kekelemeyen adama: “Onu, yaban eşeğinin **الصِّلِّيانة**’yı koparması gibi kopardı” derler. Bu, yaban eşeğinin onu ağzıyla ısırdığında onu köküyle söküp çıkarmasıdır. Şeddet **اللاّم** üzerinedir; **الياء** hafiftir. O, **الصَّلْي**’den **فِعْلِيَانة** veznindedir; **الحِرْص**’tan **حِرْصِيانة** gibi. Ve **الصِّلّ**’den olması da caizdir; **الياء** ve **النون** ziyadedir.
Ebû ʿUbeyd: Allah onu **الصَّلَّة**’de gömsün; o da yerdir.
El-Leys dedi: Denir: gem **صَلَّ** etti; yani onun sesinde **صَلْ** sesinin taklidini vehmettiğin zaman. Eğer bir yankı vehmedersen: gem **صَلصَل** etti dersin. Ve her kuru şey **يُصَلْصِل** eder.
Hâlid b. Kulthûm, İbn Muḳbil’in sözü hakkında dedi:
ليَبْكِ بَنُو عُثمانَ ما دامَ جِذْمُهمْ
عليه بأَصْلالٍ تُعَرَّى وتُخْشَبُ
**الأصلال**: keskin kılıçlardır; tekili **صِلّ**.
Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den dedi: **المصَلِّل**: kunduracıdır; o, avam yanında **الإسْكاف**’tır. Ve **المصَلِّل** ayrıca: saf soyluluk ve nesep. Ve **المصَلِّل**: bol yağmurdur.
Seleme, el-Ferrâ’dan: dedi: **الصَّلَّة**: havuzdaki suyun kalıntısıdır. Ve **الصَّلَّة**: geniş yağmurdur. Ve **الصَّلَّة**: sağlam deridir. Ve **الصَّلّة**: sert yerdir. Ve **الصَّلة**: zorlandığı zaman çivinin sesidir.
İbn el-Aʿrâbî dedi: **الصَّلّة**: hafif yağmurdur. Ve **الصَّلَّة**: sert mest oyuğudur.

**لص** : El-Leys dedi: **اللِّصُّ** bilinen (hırsız)dır; masdarı **اللصُوصة** ve **اللُّصوصِيَّة** ve **التلصُّص**’tur.
Ebû ʿUbeyd, el-Kisâî’den: O, **لَصٌّ**dur; **اللَّصوصِية**’si açık (belli)dir. “Bunu, **خصُوصيّة**’den sonra yaptım”; ve “**حَرُوريّ**; **الحَرُوريّة**’si açık (belli)”.
Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû ʿAmr dedi: **الألَصُّ**: omuzları birleşik olan, neredeyse ikisi kulaklarına değecek olan kimsedir. Dedi: **الألَصّ** ayrıca: azı dişleri birbirine yakın olandır; onda **لصَصَ** vardır.
El-Leys: **التَّلْصِيص** bina işinde **التَّرْصيص** gibidir. Ruʾbe dedi:
لَصَّصَ من بُنْيانِه المُلَصِّصُ
El-Asmaʿî: **أَلَصُّ** bir erkek ve **لَصّاء** bir kadın: uylukları yapışık olup aralarında açıklık bulunmadığı zaman. Ve zenciye: kalçaları ve uylukları yapışık olan **ألَصّ** denir.
Ebû ʿUbeyde dedi: Atın dirseklerinde **اللَّصَص**: onların göğsüne toplanıp ona yapışmasıdır. Dedi: Atın iki dirseğinde **اللَّصَص** müstehab görülür.
Ebû Zeyd dedi: **اللَّصّ**’un çoğulu **لُصوص** ve **أَلْصاص**’tır. Ve **لَصَّةٌ** bir kadın; kadınlardan **لَصائص** ve **لَصَّات**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق)
(صع) الصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على تفرُّق وحرَكة. يقال تصعصع القومُ، إذا تفرَّقوا. قال الخليل: يقال ذهبت الإبل صَعاصِعَ، أي فِرَقاً. ويقولون: صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع، وذلك إِذا حرّكتَه فتحرّك.
(صف) الصاد  والفاء  يدلُّ على أصلٍ واحدٍ، وهو استواءٌ في الشيء وتساوٍ بين شَيئين في المَقَرّ. من ذلك الصَّفُّ، يقال وقفَا صفَّاً، إِذا وَقَفَ كلُّ واحدٍ إلى جنْب صاحبه. واصطفَّ القومُ وتصافُّوا. والأصل في ذلك الصَّفْصَف، وهو المستوي من الأرض، فيقال للمَوقِف في الحرب إِذا اصطفَّ القومُ: مَصَفٌّ، والجمع المصافّ. والصَّفوف: النّاقة التي تَصُفُّ، أي تجمع بين مِحْلَبَين في حَلْبة. والصَّفُوفُ أيضاً: التي تصفُّ يدَيْها عند الحَلَب.
وممّا شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُتطَلَّب لـه في القياس وجهٌ، غيرَ أنَّا نكره القياسَ المتمَحَّل المستَكْرَه، وهذا الذي ذكرناه، فهو الصفيف، قال * قومٌ: هو القَديد. وقال آخرون: هو اللَّحم يُحْمَل في الأسفار طبيخاً أو شِواءً فلا يُنْضَجُ. قال:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])(صك) الصاد والكاف أصلٌ يدلُّ على تلاقِي شيئين بقوَّة وشِدَّة، حتَّى كأنَّ أحدَهما يضرِبُ الآخر. من ذلك قولهم: صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا. والصَّكَك: أن تَصْطَكَّ رُكبتا [الرَّجُل([2])]. [وصَكَّ البابَ([3])]: أغْلقه بعنفٍ وشِدَّة. ويقال بعير مُصَكَّكٌ([4])، إذا كان اللَّحمُ قد صُكَّ فيه صَكّاً. ورجلٌ مِصكٌّ: شديد. ويقال ذلك في الخَيل والحُمُر وغيرها.
وأمَّا قولُهم: "جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ([5])" فإِنَّما يُراد أنَّ الأعمى  يلقى مثلَهُ فيصطكّانِ، أي يصكُّ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه. وذلك كلامٌ وضَعوه في الهاجرة وعند اشتداد الحرِّ خاصَّة.
(صل) الصاد واللام أصلان: أحدهما يدلُّ على ندىً وماء قليل، والآخر على صوت.
فأمَّا الأول فالصَّلّة، وهي الأرضُ تسمَّى الثَّرَى لِنداها. على أنَّ من العرب من يسمِّي الصَّلّة التُّرابَ الندِيّ. ولذلك تُسمَّى بقيَّةُ الماء في الغدير صُلْصُلة.
ومن الباب: صِلال المَطَر: ما وقع منه شيءٌ بعد شيء. ويقال للعُشْب المتفرِّق صِلالٌ، لأنَّه يسمَّى باسم المطرِ المتفرِّق. قال:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *
ومن الباب صَلّ اللحمُ، إِذا تغيَّرَتْ رائحتُهُ وهو شواءٌ أو طبيخ. وإِنّما هو من الصَّلّة، كأنَّه دُفِنَ في الصّلّة فتغيَّر. ومصدر ذلك الصُّلول. قال:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])وأمَّا الصَّوت فيقال صَلَّ اللِّجام وغيرُهُ، إِذا صَوَّت. فإِذا كثُر ذلك منه، قيل صَلْصَلَ. وسمِّيَ الَخَزَفُ صَلصَالاً لذلك، لأنَّه يصوّت ويصلصِل.
وممّا شذّ من هذين البابين الصِّلّ: الدَّاهية؛ والجمع أصلال. ويقال صَلَّتْهم الصَّالَّة. إذا دَهَتْهم الدَّاهية.
(صم) الصاد والميم أصلٌ يدلُّ على تَضَامِّ الشِّيءِ وزوالِ الخرْق والسَّمّ. من ذلك الصَّمَم في الأُذن. يقال صَمِمْت، وأنت تَصَمُّ صَمَما. وربَّما قالوا صُمَّ بمعنى صَمّ. ويقال: أصممتُ الرَّجُلَ، إِذا وَجدته أصمَّ. قال ابنُ أحمر:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])والصَّمّاء: الدَّاهية، كأنَّه من الصَّمَم. أي هو أمرٌ لا فُرجَةَ له فيه. ومن ذلك اشتمالُ الصَّمّاء: أنْ تلتحفَ بثوبك ثم تُلقيَ الجانبَ الأيسر على الأيمن. والعرب تقول في تعظيم الأمر: "صَمِّي صَمَامِ". والأصل في ذلك قولهم: "صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ"، وذلك أنَّ الدِّماءَ تكثُر في الأرض عند الوغَى، حتَّى لو أُلْقِيَتْ حصاةٌ لم يُسْمَع لها وَقْع، وهو في قول امرئ القيس:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])يريد تعظيمَ ما وقع فيه وأُدِّيَ إِليه. وصِمام القارورة سمِّيَ بذلك لأنّه يسُدُّ الفُرْجَة. وقولهم: صَمَّم في الأمر، إِذا مضى فيه راكباً رأسَه، فهو من القياس الذي ذكرناه، كأنَّه لما أراد ذلك لم يسمع عَذْلَ عاذلٍ ولا نَهْيَ ناهٍٍ، فكأَنّهُ أَصمُّ.
واشتُقَّ منه السَّيف الصَّمصام والصَّمصامة. ومنه صَمَّم، إِذا عَضَّ في الشيء فأثبت أسنانه فيه. والصَّمَّانُ: أرضٌ. وقال بعضهم: كلُّ أرضٍ إلى جنبِ رَمْلة فهي صَمَّانةٌ.  وهذا صحيح؛ لأنَّ الرّمل فيه خَلَل، والصَّمَّانةُ ليست كذلك.
ومن الباب: الصِّمْصِم([10]): الرَّجلُ الغليظ، وسمِّي بذلك لما ذكرناه، كأنَّه ليست في لحمه فُرجة ولا خَرْق. وكذلك الأسد صِمَّةٌ، كأنَّه لا وصول إليه من وجه.
ومن الباب الصِّمصِمة: الجماعة، سمِّيت بذلك، كأنَّها اجتمعت حتى لا خلل فيها ولا خَرْق.
(صن) الصاد والنون أصلان: أحدهما يدلُّ على إِباء وصَعَرٍ من كِبر. من ذلك الرّجلُ المُصِنُّ، قالوا: هو الرَّافعُ رأسَهُ لا يلتفت إلى أحدٍ. وقالوا: هو السَّاكت. وقالوا: هو الممتلئ غيظاً. قال الرَّاجز([11]):
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
أي أتأخُذُ إبلي لا يمنعُكَ زَجْرُ زاجر ولا تلتفت إلى أحد.
والأصل الآخر يدلُّ على خُبْث رائحة. من ذلك الصِّنُّ، و* هو بول الوَبْرِ، في قول جرير:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])ثم اشتق منه [الصُّنَان]: ذَفَر الإبط. فأمَّا قولُهم إنَّ أحدَ أيّام العَجُوز يقال لـه الصَّنُّ فهذا شيءٌ ما رأيتُ أحداً يَضبِطه ولا يعلم حقيقتَهُ، فلذلك لم أذكره.
(صه) الصاد والهاء كلمة تقال عند الإسكات، وهي صه([13])، ولا قياسَ لها.
(صي) الصاد والياء كلمة واحدة مُطَابَقة، وهي كلُّ شيءٍ  يُتَحَصَّنُ به. من ذلك تسميتُهم الحصونَ صَياصِيَ، ثمَّ شُبِّه بذلك ما يُحارِب ويتَحصَّن به الدِّيك [وسُمِّي] صيصِيَة، وكذلك قَرن الثور يسمَّى بذلك؛ لأنه يَتحصَّن ويُحارِب به.
(صأ) الصاد والهمزة كلمة واحدة. يقال صأصأ الجَرْوُ، إِذا حرَّك عينَيه ليفتحَهما. وفي حديث بعض التابعين([14]): "فقَّحْنا وصأصأتم". ويقال صأصأت النَّخْلة، إذا لم تقبل اللَّقاح.
(صب) الصاد والباء أصلٌ واحدٌ، وهو إراقة الشيء، وإليه ترجع فروعُ البابِ كلِّه.
من ذلك صَبَبت الماءَ أصبُّه صَبّاً. ويُحمَل على ذلك فيقال لِمَا انحدرَ من الأرض صَبَبٌ، وجمعه أصبابٌ، كأنَّه شيءٌ منصبٌّ في انحداره. وفي الحديث: "أنَّه كان صلى الله عليه وآله وسلم إِذا مشى فكأنَّما يمشي في صَبَب". وقال الراجز([15]):
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *
والصُّبَّة: القِطعةُ من الخيل، كأنَّها تنصبُّ في الإِغارَةِ انصباباً، والقِطعةُ من الغَنَم أيضاً صُبَّة، لذلك المعنى. ويقال للحيَّات الأساودِ: الصُّبُّ، وذلك أنها إِذا أرادت النكْزَ انصبَّتْ على الملدوغ انصباباً. فأما الصَّبيب فيقال إِنه ماءُ ورق السِّمسِم، ويقال بل هو عُصارة الحِنّاء. وقال الشَّاعر([16])، وهو يدلُّ على صحّة القول الأوّل:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ
وقال قومٌ: الصَّبيب: الدَّم الخالص، والعُصفُر المُخْلَص. والصُّبَابة: البقيَّة من الماء في الإناء. والصَّبَابة مِنْ صَبَّ إليه. ورجلٌ صَبٌّ، إِذا غَلبَه الهوى، وهو من انصباب القَلْب. ويقال تصبَّبَ الحرُّ: اشتدَّ، كأَنَّه شيء صُبَّ على الأرض صَبّا. وتصبصب([17]) الشَّيء: ذَهَبَ ومُحِقَ، كأنَّهُ صُبَّ صبّاً. ويقال تصابَبْتُ الإناء، إِذا شربتَ صُبَابَتَه. وكذلك تصابَبتُ الشّيء، إذا نِلتَه قليلاً. قال الشّمّاخ:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])(صت) الصاد والتاء أصلٌ يدلُّ على نِزاعٍ وخصومةٍ وافتراق، يقال للجَلَبَة الصَّتيت. وما زلتُ أُصَاتُّ فلاناً، أي أخاصِمُهُ. والصَّتُّ، فيما يقال: الصَّدْم. والصَّـتِيت: الفِرْقَة. ويقولون إِنَّ الصَّت الصَّدُّ.
(صح) الصاد والحاء أصل يدلُّ على البَراءَة من المرض والعَيب، وعلى الاستواءِ. من ذلك الصِّحَّة: ذَهاب السُّقْم، والبراءةُ من كلِّ عَيب. والصَّحِيح والصَّحَاح بمعنىً. والمُصِحُّ: الذي أهلُهُ وإبلُه صِحَاحٌ وأَصِحَّاء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ"، أي الذي إبلُهُ صِحاحٌ. والصَّحْصح والصَّحصَحانُ والصَّحصَاحُ: المكان المستوِي.
(صخ) الصاد والخاء أصلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. من ذلك الصَّاخَّة يقال إِنَّها الصَّيحةُ تُصِمُّ الآذان. ويقال ضَرَبْتُ الصخرةَ بحجرٍ فسمعتُ لها صَخّا([19]). ويقال صَخَّ الغُرابُ بمنقارِهِ في دَبَرة البَعير، إِذا طَعَن.
(صد) الصاد والدال معظمُ بابِهِ يَؤولُ إلى إِعراضٍ وعُدول. ويجيء بعد ذلك كلماتٌ تَشِذّ. فالصَّدُّ: الإعراض. يقال صَدَّ يصُدُّ، وهو مَيلٌ إلى أحد الجانبين. ثم تقول: صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر، إِذا عَدَلْتَه عنه. والصَُّدَّانِ: جانِبا الوادي، الواحد صَُدٌّ،  وهو القياس، لأنَّ الجانب مائلٌ لا محالة. ويقولون: إنّ الصَّدَدَ ما استَقْبَلَ([20]). يقال: هذه الدَّارُ على صَدَدِ هذه. ويقولون: الصَّدد: القُرب. والصُّدَّاد([21]): الطَّريق إلى الماء. والصَُّدُّ: الجبَل. وهذه الكلماتُ التي ذكرتُها فليست عندي أصلاً؛ لبُعدها عن القياس، وإنْ صحَّتْ فهي محمولةٌ *على الأصل.
ومما هو صحيحٌ وليس من هذا الباب، قولهم : صَدَّ يَصِدُّ، وذلك إِذا ضَجَّ. وقرأ قومٌ([22]): ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾  [الزخرف 57]، قالوا: يَضِجُّون. والصَّديد: الدَّم المختلِط بالقَيْح، يقال منه أَصَدَّ الجُرْح.
(صر) الصاد والراء أصولٌ: الأول قولهم صَرَّ الدَّرَاهمَ يصُرُّها صَرّاً. وتلك الخِرقة صُرَّة. والذي تعرفه العربُ الصِّرَار، وهي خِرقةٌ تُشدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فَصِيلُها.  يقال صَرَّها صَرَّا. ومن الباب: الإِصرار: العَزْم على الشيء. وإنما جعلْناه من قياسِه لأن العَزْم على الشيء والإجماعَ عليه واحد وكذلك الإصرار: الثَبَات على الشيء.
ومن الباب: هذه يمين صِرِّي([23]) أي جدّ، إنا ثابتٌ عليها مُجمِع.
ومن الباب :الصَّرَّة، يقال للجماعة صَرَّةٌ. قال امرؤُ القَيس:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])ومن الباب: حافرٌ مصرورٌ، أي منقبضٌ. ومنه الصُّرْصُور، وهو القَطيع الضَّخْم من الإبل.
وأَمَّا الثاني، وهو من السُّمُو والارتفاع، فقولهم: صَرَّ الحمارُ أُذُنَه، إِذا أقامها. وأَصَرَّ إذا لم تذكر الأُذُن، وإن ذكرتَ الأُذُن قلتَ أَصَرَّ بأذنه. وأظنُّه نادراً. والأصل في هذا الصِّرَار، وهي أماكنُ مرتفعةٌ لا يكَادُ الماء يعلوها. فأما صِرَارٌ فهو اسمُ علَمٍ، وهو جَبَلٌ. قال:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])وأمَّا الثالث: فالبرد والحَرُّ، وهو الصِّرُّ. يقال أصاب النَّبتَ صِرٌّ، إذا أصابَه بردٌ يُضرُّ به. والصِّرُّ: صِرُّ الرّيح الباردة. وربما جعلوا في هذا الموضع الحَرَّ. قال قوم: الصَّارَّةُ شدة الحرِّ حرِّ الشمس. يقال قطع الحِمار صارَّتَه. إِذا شرِب شُرْباً كَسَرَ عطشَه. والصَّارَّة: العَطَش، وجمعها صَوَارُّ. والصَّرِيرة: العطش، والجمع صرائر. قال:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *
وذكر أبو عبيدٍ: الصَّارّة العطش، والجمع صرائر. وهو غلط، والوجه ما ذكرنا.
وأما الرَّابع، فالصَّوت. من ذلك الصَّرَّة: شِدَّة الصِّياح. صَرَّ الجُنْدَب صرِيراً، وصَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرصرة. والصَّرَارِيُّ: الملاَّح، ويمكن أن يكون لرفعِه صوتَه.
ومما شذَّ عن هذه الأصول كلمتان، ولعلَّ لهما قياساً قد خَفِيَ علينا مكانُه فالأولى: الصّارَّة، وهي الحاجةُ. يقال لي قِبَلَ فلانٍ صَارَّةٌ، وجمعها صَوَارُّ، أي حاجة. والكلمةُ الأخرى  الصَّرورة، وهو الذي لم يحجُجْ، والذي لم يتزوَّج. ويقال الصَّرُورة: الذي يَدَعُ النكاح متبتِّلاً. وجاء في الحديث: "لا صَرْورة في الإسلام".
قال أبو بكر محمّد بن الحسن بن دُريد([27]): "الأصل في الصَّرورة أنَّ الرجلَ  في الجاهلية كانَ إذا أحدَثَ حدَثاً فلجأ إلى الكعبة لم يُهَجْ، فكان إِذا لقِيَه وليُّ الدَّمِ بالحرَم قيل له: هو صرورة فلا تَهِجْه. فكثُر ذلك في كلامهم حتَّى جعلوا المتعبِّد الذي يجتنِب النِّساء وطِيبَ الطعام صَرورةً، وصروريَّاً. وذلك عَنَى النابغةُ بقوله:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])أي مُنْقَبضٍ عن النِّساء والطِّيب([29]). فلما جاء الله تعالى بالإسلام وأوجَبَ إِقامةَ الحدود بمكَّة وغيرِها سُمِّي الذي لم يحجَّ صَرورةً وصَرُوريّاً، خلافاً لأمر الجاهلية. كأنَّهم جَعلُوا أنَّ تَرْكَه الحجَّ في الإِسلام، كترك المتأَلِّهِ إِتيانَ النِّساء والتّنعّمَ في الجاهليَّة".
وهذا الذي ذكرناه في معنى الصَّرورة يحتمل أنَّه من الصِّرار، وهو الخِرقة التي تُشَدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فصيلها. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ــ
([1]) لامرئ القيس في معلقته.
([2]) التكملة من المجمل.
([3]) التكملة من المجمل. وبين هاتين التكملتين في المجمل: "يقال منه صكك. والصكة: أشد الهاجرة".
([4]) في المجمل: "مِصَكّ"، وكلاهما صحيح، يقال : مصك ومصكوك ومصكك.
([5]) عُمَيّ، هنا: تصغير ترخيم للأعمى.
([6]) البيت للراعي، كما في معجم البلدان (لبن). وصدره في اللسان (صلل):
* سيكفيك الإله بمُسنَمات *
([7]) للحطيئة في ديوانه 84 واللسان (صلل).
([8]) البيت في اللسان (صمم؛ حجا).
([9]) البيت في اللسان (صمم)، وليس في ديوانه.
([10]) ويقال أيضاً "صمصم" كعلبط.
([11]) هو مدرك بن حصن. اللسان (صنن، شنن)، ونوادر أبي زيد 50 .
([12]) ديوان جرير 73، واللسان (صنن).
([13]) تقال بالسكون، وبالكسر مع التنوين.
([14]) هو عبيد الله بن جحش، كان أسلم  وهاجر إلى الحبشة، ثم ارتد وتنصر بالحبشة، فكان يمرُّ بالمهاجرين فيقول ذاك.  اللسان (صأصأ).
([15]) هو رؤبة. ديوانه 6، واللسان (صبب).
([16]) هو علقمة بن عبدة الفحل. ديوانه 132، والمفضليات (2: 193)، واللسان (صبب).
([17]) في الأصل: "تصبب"، صوابه في المجمل والقاموس واللسان. وأنشد للعجاج:
* حتى إذا ما يومها تصبصبا *.
([18]) ديوان الشمَّاخ 27 واللسان (صبب). وروي في اللسان أنه ينسب للأخطل.
([19]) في المجمل واللسان: "صخة"، وكلاهما صحيح؛ فإن "الصخ"، كذلك والصخيخ بمعنى الصوت.
([20]) في اللسان: "ما استقبلك".
([21]) ضبط في الأصل والمجمل بضم الصاد، وضبط في القاموس كرمان وكتاب.
([22]) قرأ بضم الصاد نافع وابن عامر والكسائي وأبو جعفر وخلف، وقرأ الباقون بكسرها. إتحاف فضلاء البشر 386 في سورة الزخرف.
([23]) في المجمل: "صِرِّي وأصِرِّي". ويقال أيضاً: "صِرَّى" و"أصِرَّى"، و"صُرِّي" و "صُرَّى".
([24]) البيت من معلقته المشهورة.
([25]) البيت لجرير في ديوانه 206 واللسان (صرر)
([26]) لذي الرمة في ديوانه 588 واللسان (صرر، قصع، نشح)، وسيأتي في (قصع). وعجزه:  * وقد نشحن فلا ري ولا هيم *
([27]) في الجمهرة: (3 :428).
([28]) ديوان النابغة 31 وشرح المعلقات  للزوزني 198. واللسان (صرر).
([29]) في نسخة الجمهرة: "والتنعم".

ـ

##### Türkçe

( **باب الصاد وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق** )

(صع) **الصاد** ve **العين** sahih bir asıldır; dağılmaya ve harekete delâlet eder. Denir: **تصعصع القومُ**; ayrıldıkları vakit. **الخليل** dedi: Denir: **ذهبت الإبل صَعاصِعَ**; yani bölükler hâlinde. Ve derler: **صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع**; bu, onu hareket ettirdiğin de o da hareket ettiği vakittir.

(صف) **الصاد** ve **الفاء** tek bir asla delâlet eder; o da şeyde düz olma ve iki şey arasında karargâhta eşitliktir. Bundan: **الصَّفُّ**; denir: **وقفَا صفَّاً**; her biri arkadaşının yanına durduğu vakit. Ve **اصطفَّ القومُ** ve **تصافُّوا**. Bunun aslı **الصَّفْصَف**’tir; o, yerden düz olandır. Böylece, savaşta duruş yerine, kavim saf tuttuğu vakit **مَصَفٌّ** denir; çoğulu **المصافّ**. Ve **الصَّفوف**: **النّاقة** ki **تَصُفُّ**; yani bir sağımda iki memeyi bir araya toplar. Ve **الصَّفُوفُ** ayrıca: sağım esnasında iki elini birleştiren.

Ve babdan şâz olanlardandır; kıyasta ona bir vech aranabilir; ancak biz, zorlama ve iğreti kıyası kerih görürüz. Ve zikrettiğimiz bu, **الصفيف**’tir. Bir kavim dedi: o **القَديد**’dir. Başkaları dedi: o, seferlerde pişmiş yahut kızartma olarak taşınan, fakat olgunlaştırılmayan ettir. Dedi:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])

(صك) **الصاد** ve **الكاف** iki şeyin kuvvet ve şiddetle karşılaşmasına delâlet eden bir asıldır; sanki ikisinden biri ötekine vurur. Bundan, onların sözü: **صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا**. Ve **الصَّكَك**: [erkeğin] iki dizinin birbirine çarpmasıdır. [**وصَكَّ البابَ**]: onu sertlik ve şiddetle kapattı. Ve denir: **بعير مُصَكَّكٌ**; etin onda bir **صَكّ** ile sıkıştırılmış olduğu vakit. Ve **رجلٌ مِصكٌّ**: şiddetli. Bu, atlarda, eşeklerde ve başkalarında da söylenir.

Ama onların sözü: “**جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ**” ise, ancak şu murad edilir: kör, benzerine rastlar da ikisi **يصطكّانِ**; yani her biri arkadaşını **يصكُّ**. Bu, özellikle öğle sıcağında ve hararetin şiddetlendiği vakitte koydukları bir sözdür.

(صل) **الصاد** ve **اللام** iki asıldır: biri çiğ ve az suya delâlet eder; diğeri sese.

Birincisine gelince: **الصَّلّة**; o, çiği sebebiyle **الثَّرَى** diye adlandırılan yerdir. Şu da var ki Araplardan kimi **الصَّلّة** diye nemli toprağı adlandırır. Bundan dolayı, gölcükteki suyun kalıntısına **صُلْصُلة** denir.

Babdandır: **صِلال المَطَر**: ondan bir şeyin bir şeyden sonra düşmesidir. Ve dağınık ota **صِلالٌ** denir; çünkü dağınık yağmurun adıyla adlandırılır. Dedi:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *

Babdandır: **صَلّ اللحمُ**; kokusu değiştiği vakit, hâlbuki o kızartma yahut pişmiş iken. Bu ancak **الصَّلّة**’dendir; sanki **الصّلّة** içine gömülmüş de değişmiş gibidir. Bunun masdarı **الصُّلول**’dür. Dedi:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])

Sese gelince: denir **صَلَّ اللِّجام** ve başkası; ses çıkardığı vakit. Ondan bu çoğalırsa **صَلْصَلَ** denir. Ve **الَخَزَفُ** buna binaen **صَلصَالاً** diye adlandırıldı; çünkü ses çıkarır ve **يصلصِل**.

Bu iki babdan şâz olanlardandır: **الصِّلّ**: musibet; çoğulu **أصلال**. Ve denir: **صَلَّتْهم الصَّالَّة**; musibet onları bastığı vakit.

(صم) **الصاد** ve **الميم** şeyin birbirine bitişmesine ve yarığın ve deliğin yok olmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan: kulakta **الصَّمَم**. Denir: **صَمِمْت**; ve sen **تَصَمُّ صَمَما**. Bazen **صُمَّ**’yı **صَمّ** mânasında söylediler. Ve denir: **أصممتُ الرَّجُلَ**; onu daha sağır bulduğum vakit. **ابنُ أحمر** dedi:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])

Ve **الصَّمّاء**: musibet; sanki **الصَّمَم**’dendir; yani onda bir gedik yoktur. Bundan: **اشتمالُ الصَّمّاء**: elbisenle bürünmen, sonra sol tarafı sağın üzerine atmandır. Arap, işin büyüklüğünde der: “**صَمِّي صَمَامِ**”. Bunun aslı onların sözü: “**صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ**”; bu, savaşta yerde kanların çoğalmasıdır; öyle ki bir taş atılsa, düşüş sesi işitilmez. Bu, **امرئ القيس**’in sözündedir:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])

O, içine düştüğü ve kendisine ulaştırıldığı şeyin büyüklüğünü murad eder. Ve şişenin tıpasına **صِمام** denildi; çünkü gedik kapatır. Ve onların sözü: **صَمَّم في الأمر**; onda başını sürerek yürüdüğü vakit; bu, zikrettiğimiz kıyastandır; sanki bunu istediğinde kınayanın kınamasını ve yasaklayanın yasağını işitmedi; böylece sanki o sağırdır.

Ondan **السَّيف الصَّمصام** ve **الصَّمصامة** türetildi. Ve ondan: **صَمَّم**; bir şeye ısırdığı ve dişlerini onda sabitlediği vakit. Ve **الصَّمَّانُ**: bir yerdir. Bazıları dedi: her yer ki bir kumluğun yanındadır, o **صَمَّانةٌ**’dır. Bu doğrudur; çünkü kumda boşluk vardır; **الصَّمَّانةُ** öyle değildir.

Babdandır: **الصِّمْصِم**: kalın adam; zikrettiğimizden dolayı böyle adlandırıldı; sanki etinde bir gedik ve yarık yoktur. Aynı şekilde aslan **صِمَّةٌ**’dir; sanki ona bir yönden ulaşma yoktur.

Babdandır: **الصِّمصِمة**: cemaat; böyle adlandırıldı; sanki toplandı da onda boşluk ve yarık kalmadı.

(صن) **الصاد** ve **النون** iki asıldır: biri kibirden dolayı kaçınmaya ve baş eğip burun kıvırmaya delâlet eder. Bundan: **الرّجلُ المُصِنُّ**; dediler: başını kaldıran, kimseye dönüp bakmayan. Ve dediler: susan. Ve dediler: öfkeyle dolu olan. **الرَّاجز** dedi:
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
yani: develerimi alıyor musun; bir azarlayanın azarlaması seni engellemez ve kimseye dönüp bakmazsın.

Diğer asıl kötü kokuya delâlet eder. Bundan: **الصِّنُّ**; ve o, **الوَبْرِ**’in idrarıdır; **جرير**’in sözünde:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])

Sonra ondan [**الصُّنَان**] türetildi: koltuk altının keskin kokusu. Ama onların sözü ki yaşlı kadının günlerinden birine **الصَّنُّ** denir; bu, kimsenin ضبط ettiğini ve hakikatini bildiğini görmediğim bir şeydir; bu yüzden onu zikretmedim.

(صه) **الصاد** ve **الهاء** susturma esnasında söylenen bir kelimedir; o **صه**’dir; onun kıyası yoktur.

(صي) **الصاد** ve **الياء** tek bir mutâbık kelimedir; o, kendisiyle korunulan her şeydir. Bundan: kalelere **صَياصِيَ** adını vermeleri; sonra bununla, horozun savaştığı ve korunduğu şeye benzetildi de [**وسُمِّي**] **صيصِيَة** diye adlandırıldı. Aynı şekilde öküzün boynuzu da bununla adlandırılır; çünkü onunla korunur ve savaşır.

(صأ) **الصاد** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **صأصأ الجَرْوُ**; gözlerini açmak için iki gözünü oynattığı vakit. Bazı tâbiînin hadîsinde: “**فقَّحْنا وصأصأتم**”. Ve denir: **صأصأت النَّخْلة**; aşıyı kabul etmediği vakit.

(صب) **الصاد** ve **الباء** tek bir asıldır; o, bir şeyi dökmektir; babın bütün dalları ona döner.

Bundan: **صَبَبت الماءَ**; onu **أصبُّه صَبّاً**. Buna hamledilir de, yerden aşağı inene **صَبَبٌ** denir; çoğulu **أصبابٌ**; sanki inişinde dökülen bir şey gibidir. Hadîste: “O, صلى الله عليه وآله وسلم yürüdüğü vakit sanki **صَبَب** içinde yürür gibiydi.” **الراجز** dedi:
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *

Ve **الصُّبَّة**: atlardan bir parça; sanki akında dökülürcesine dökülür. Koyunlardan bir parça da aynı mânadan dolayı **صُبَّة**’dir. Ve kara yılanlara **الصُّبُّ** denir; çünkü sokmak istediği vakit sokulana dökülürcesine dökülür. Ama **الصَّبيب** hakkında denir ki susam yaprağının suyudur; denir ki bilakis kınanın öz suyudur. Şair dedi; ve o, birinci sözün sıhhatine delâlet eder:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ

Bir kavim dedi: **الصَّبيب**: saf kandır; ve saflaştırılmış aspir. Ve **الصُّبَابة**: kapta sudan kalan artıktır. Ve **الصَّبَابة**: ona dökülen şeydendir. Ve **رجلٌ صَبٌّ**: hevâ ona galip geldiği vakit; bu, kalbin dökülmesindendir. Ve denir: **تصبَّبَ الحرُّ**; şiddetlendiği vakit; sanki yere dökülmüş bir şey gibidir. Ve **تَصبصب** şey: gitti ve yok oldu; sanki dökülmüş gibi. Ve denir: **تصابَبْتُ الإناء**; onun **صُبَابَتَه**’ini içtiğin vakit. Aynı şekilde: **تصابَبتُ الشّيء**; ondan az elde ettiğin vakit. **الشّمّاخ** dedi:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])

(صت) **الصاد** ve **التاء** çekişme, husumet ve ayrılığa delâlet eden bir asıldır. Gürültüye **الصَّتيت** denir. Ben falanla hâlâ **أُصَاتُّ**; yani onunla çekişirim. Ve **الصَّتُّ**, denildiğine göre: çarpma. Ve **الصَّـتِيت**: fırka. Ve derler: **الصَّت** **الصَّدُّ**’dür.

(صح) **الصاد** ve **الحاء** hastalıktan ve ayıptan beri olmaya ve düzlüğe delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الصِّحَّة**: hastalığın gitmesi ve her ayıptan beri olmaktır. Ve **الصَّحِيح** ve **الصَّحَاح** aynı mânadadır. Ve **المُصِحُّ**: ehli ve develeri **صِحَاحٌ** ve **أَصِحَّاء** olan. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “**لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ**”; yani develeri **صِحاحٌ** olan kimseye. Ve **الصَّحْصح** ve **الصَّحصَحانُ** ve **الصَّحصَاحُ**: düz yer.

(صخ) **الصاد** ve **الخاء** seslerden bir sese delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الصَّاخَّة**; denir ki o, kulakları sağır eden çığlıktır. Ve denir: kayaya taşla vurdum da ona bir **صَخّا** işittim. Ve denir: karga, devenin yarasına gagasıyla **صَخَّ**; dürttüğü vakit.

(صد) **الصاد** ve **الدال** babının çoğu yüz çevirme ve sapmaya döner. Sonra bunun ardından şâz kalan kelimeler gelir. **الصَّدُّ**: yüz çevirme. Denir: **صَدَّ يصُدُّ**; o, iki yandan birine meyildir. Sonra dersin: **صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر**; onu ondan çevirdiğin vakit. Ve **الصَُّدَّانِ**: vadinin iki yanı; teki **صَُدٌّ**; bu kıyastır; çünkü yan mutlaka eğiktir. Ve derler: **الصَّدَدَ** karşılayan şeydir. Denir: bu ev, şu evin **صَدَدِ** üzerinedir. Ve derler: **الصَّدد** yakınlıktır. Ve **الصُّدَّاد**: suya giden yol. Zikrettiğim bu kelimeler bende asıl değildir; kıyastan uzaklıkları sebebiyle; eğer sahih iseler, *asla hamledilmişlerdir.

Ve sahih olup bu babdan olmayanlardandır: onların sözü **صَدَّ يَصِدُّ**; bu, gürültü ettiği vakittir. Bir kavim okudu: ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾ [الزخرف 57]; dediler: gürültü ederler. Ve **الصَّديد**: irinle karışık kan; ondan denir: **أَصَدَّ الجُرْح**.

(صر) **الصاد** ve **الراء** asıllardır: birincisi onların sözü: **صَرَّ الدَّرَاهمَ**; onları **يصُرُّها صَرّاً**. Ve o bez parçası **صُرَّة**’dir. Arapların bildiği **الصِّرَار**’dır; o, devenin memelerine, yavrusu emmesin diye bağlanan bezdir. Denir: onu **صَرَّها صَرَّا**. Babdandır: **الإِصرار**: bir şeye azmetmek. Onu kıyasından kıldık; çünkü bir şeye azim ve onda icmâ bir şeydir; aynı şekilde **الإصرار**: bir şey üzerinde sebat etmektir.

Babdandır: “Bu, **يمين صِرِّي**”([23]); yani ciddi; ben onun üzerinde sabitim, icmâ etmişim.

Babdandır: **الصَّرَّة**; cemaate **صَرَّةٌ** denir. **امرؤُ القَيس** dedi:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])

Babdandır: **حافرٌ مصرورٌ**; yani büzülmüş. Ve ondan **الصُّرْصُور**; o, develerden büyük sürüdür.

İkincisine gelince; o, yücelik ve yükselmedendir: onların sözü: eşek kulağını **صَرَّ**; onu diktiği vakit. Ve kulağı zikretmezsen **أَصَرَّ**; kulağı zikredersen “**أَصَرَّ بأذنه**” dersin. Onun nadir olduğunu sanırım. Bunun aslı **الصِّرَار**’dır; o, suyun neredeyse üstüne çıkmadığı yüksek yerlerdir. Ama **صِرَارٌ** bir özel isimdir; o, bir dağdır. Dedi:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])

Üçüncüsüne gelince: soğuk ve sıcak; o, **الصِّرُّ**’dur. Denir: bitkiye **صِرٌّ** isabet etti; ona zarar veren bir soğuk isabet ettiği vakit. Ve **الصِّرُّ**: soğuk rüzgârın **صِرّ**’udur. Bazen bu yerde sıcağı da kıldılar. Bir kavim dedi: **الصَّارَّةُ** güneş sıcağının şiddetli sıcağıdır. Denir: eşek **صارَّتَه**’ini kesti; susuzluğunu kıran bir içiş içtiği vakit. Ve **الصَّارَّة**: susuzluktur; çoğulu **صَوَارُّ**. Ve **الصَّرِيرة**: susuzluk; çoğulu **صرائر**. Dedi:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *

**أبو عبيدٍ** zikretti: **الصَّارّة** susuzluktur; çoğulu **صرائر**. Bu yanlıştır; doğru, zikrettiğimizdir.

Dördüncüsüne gelince: ses. Bundan: **الصَّرَّة**: bağırmanın şiddeti. Çekirge **صَرَّ**; **صرِيراً**. Ve **صَرْصَرَ الأَخْطَبُ**; **صَرصرة**. Ve **الصَّرَارِيُّ**: gemici; sesini yükseltmesinden olabilir.

Bu asıllardan şâz olan iki kelimedendir; belki ikisine bir kıyas vardır da yeri bize gizli kalmıştır: birincisi **الصّارَّة**; o, ihtiyaçtır. Denir: falanın yanında benim için bir **صَارَّةٌ** vardır; çoğulu **صَوَارُّ**; yani ihtiyaç. Diğer kelime **الصَّرورة**; o, haccetmemiş olan ve evlenmemiş olan. Ve denir: **الصَّرُورة**; nikâhı terk eden, kendini ibadete veren. Hadîste geldi: “**لا صَرْورة في الإسلام**”.

**أبو بكر محمّد بن الحسن بن دُريد**([27]) dedi: “**الصَّرورة**’nin aslı şudur: câhiliyede adam bir suç işlediği vakit Kâbe’ye sığınırsa saldırıya uğramazdı. Böylece kan velîsi onu haremde gördüğü vakit ona denirdi: o **صرورة**’dir; ona saldırma. Bu, sözlerinde çoğaldı; nihayet kadınlardan ve yemeğin hoşluğundan kaçınan âbidi **صَرورةً** ve **صروريَّاً** kıldılar. Bunu **النابغة** şu sözüyle kastetti:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])
yani kadınlardan ve güzel kokudan([29]) büzülüp çekinen. Allah تعالى İslâm’ı getirip Mekke’de ve başkasında hadlerin ikamesini vacip kılınca, câhiliye işine muhalefet olarak, haccetmemiş olana **صَرورةً** ve **صَرُوريّاً** denildi. Sanki onlar, İslâm’da haccı terk etmeyi, câhiliyede kendini ibadete verenin kadınlara gelmeyi ve nimetlenmeyi terk etmesi gibi kıldılar.”

Zikrettiğimiz bu, **الصَّرورة** mânasında, **الصِّرار**’dan olmasını muhtemel kılar; o, devenin memelerine, yavrusu emmesin diye bağlanan bezdir. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَلَّ
1 صَلَّ ذ , aor. يَصِلُّ, inf. n. صَلِيلٌ, It sounded; or made, produced, emitted, or sent forth, a sound; (S, M, O, K;) as also ↓ صَلْصَلَ, inf. n. صَلْصَلَةٌ and مُصَلْصَلٌ, (M, K, [in the CK صَلْصَلًا is erroneously put for مُصَلْصَلًا,]) or مُصَلْصَلٌ may be a n. of place; (M;) and صَلْصَلَةٌ [sometimes, or always, implies repetition, as will be shown by what follows, or], accord. to Lth, is more intensive, or more vehement, than صَلِيلٌ: (TA:) the former verb is said of iron [when struck with iron or the like, (see Ham p. 353, and what here follows,) meaning it made a clashing, or a ringing, sound], as also ↓ صَلْصَلَ; (TA;) of a nail &c., (S, O,) of a nail when struck so that it is forced to enter into a thing, (M, K,) as in a verse of Lebeed cited in art. حكم, conj. 4; (S, M, O;) of helmets of iron (بَيْض) when struck with swords, meaning they made a ringing sound; (M, K; *) [see an ex. of the inf. n. voce رَعْدٌ;] also of an empty jar when it is struck; (TA;) and of any dry clay, or baked pottery: (M:) also of a لِجَام [i. e. bit], meaning it made a prolonged sound; (M, K;) and ↓ صَلْصَلَ, (M, K,) inf. n. صَلْصَلَةٌ, (S,) said of the same, (S, M, * K, *) it made repeated sounds, (S, M, K,) and so ↓ تَصَلْصَلَ; (M, K;) which last is also said of a woman's, or other, ornament, meaning it made a [tinkling, or ringing,] sound; (S, K;) and of clay mixed with sand when it has become dry [app. as meaning it made a crackling sound when trodden upon]; (S;) mention is also made, in a trad., of the ↓ صَلْصَلَة [i. e. ringing, or tinkling,] or a bell; (K;) and [its verb] صَلْصَلَ is said of anything dry [as meaning it made a sound, or noise, when struck, or put in motion]; (Lth, TA;) and also of thunder, meaning it made a clear sound. (M, K.) ― -b2- [Hence,] صَلَّتِ الاـِبِلُ, (M, K,) aor. تَصِلُّ, (M,) inf. n. صَلِيلٌ, The camels made a [rumbling] sound to be heard on the occasion of drinking in consequence of their intestines' having become dry: (M, K:) [and in like manner الخَيْلُ the horses:] one says, جَآءَتِ الخَيْلُ تَصِلُّ عَطَشًا The horses came making a [rumbling] sound to be heard from their bellies in consequence of thirst: (S, O:) and سَمِعْتُ لِجَوْفِهِ صَلِيلًا مِنَ العَطَشِ [I heard a rumbling sound of his belly in consequence of thirst]. (T, TA.) And صَلَّ السِّقَآءُ, inf. n. صَلِيلٌ, (tropical:) The water-skin became dry, (M, TA,) not having any water in it, so that it was such as would make a kind of clattering or crackling noise (يَتَقَعْقَعُ) [when struck or shaken or bent]. (TA.) And صَلِيلٌ also signifies The sounding of the entering of water into the earth, or ground. (M in art. صم.) -A2- صَلَّ, (S, M, O, K,) aor. يَصِلُّ, (S, M, O,) inf. n. صُلُولٌ; (S, M, O, K;) and also, sec. pers. صَلِلْتَ, aor. تَصَلُّ; (O, TA;) and ↓ اصلّ; (S, M, O, K;) or only the latter; (Zj, TA;) or it may be الصُّلُولُ is said, as it occurs in a verse of El-Hotei-ah, and not صَلَّ; like العَطَآءُ from أَعْطَى, and القُلُوعُ from أَقْلَعَتِ الحُمَّى; (IB, TA;) It was, or became, stinking; said of flesh-meat, (S, M, O, K,) whether cooked or raw; (S, O;) said by some to be used only in relation to that which is raw; but ↓ أَصَلَّتْ occurs, in a verse of Zuheyr, said of a مُضْغَة [or bit of flesh-meat that is chewed], which indicates that it is used in relation to that which is cooked and roasted; or, accord. to some, the verb here means أَثْقَلَت [which has rendered heavy the eater]: (M:) and one says also اللِّحَامُ ↓ صَلَّلَتِ [the flesh-meats were, or became stinking (in both of my copies of the S اللِّجَامُ is erroneously put for اللِّحَامُ, the reading in other copies of the S and in the O)]; the verb in this instance being with teshdeed لِلْكَثْرَةِ [i. e. because of its relation to many subjects, or to a pl.]. (S, O.) In the Kur [xxxii. 9], some read أَاـِذَا صَلَلْنَا فِى الْأَرْضِ, (M, O, TA,) [instead of the common reading, which is ضَلَلْنَا, with ض,] and some read صَلِلْنَا, (O, TA,) which has two meanings: i. e. When we shall have become stinking, in the earth, and altered in ourselves and in our forms? and when we shall have become dried up? from صَلَّةٌ meaning “ dry ground. ” (TA.) ― -b2- And صَلَّ, (M, K,) inf. n. صُلُولٌ, (TA,) is also said of water, meaning It became altered for the worse in taste and colour. (M, K.) -A3- صَلَّتْهُمُ الصَّالَّةُ, (S, M, O, K,) aor. تَصُلُّهُمْ, (S, O,) (tropical:) Calamity, or the calamity, befell them. (S, M, O, K, TA.) -A4- صَلَّ الشَّرَابَ, (M, K,) aor. يَصُلُّهُ, (TA,) inf. n. صَلٌّ, He cleared the wine, or beverage. (M, K.) ― -b2- And صَلَلْنَا الحَبَّ, (O,) or صَلَلْنَا الحَبَّ المُخْتَلِطَ بِالتُّرَابِ, (K,) [We cleared the grain that was mixed with dust, or earth, from the dust, or earth, by pouring water upon it; or] we poured water upon the grain that was mixed with earth, or dust, so that each became separated from the other: (O, K:) one says, ↓ هٰذِهِ صُلَالَتُهُ [app. meaning This is its water with which it has been washed; like as one says referring to anything that has been washed, هٰذِهِ غُسَالَتُهُ, and مُوَاصَتَهُ, meaning as above]. (K.) -A5- صَلَلْتُ الخُفَّ: see the next paragraph.

صَلَّلَتِ اللِّحَامُ
2 صَلَّلَتِ اللِّحَامُ ذ : see 1, latter half. -A2- صَلَّلْتُ الخُفَّ; (so in my copies of the S;) or ↓ صَلَلْتُ الخُفَّ, (so accord. to the O and TA,) inf. n. صَلٌّ; (TA;) [meaning, as is indicated by what immediately precedes in the S and O, He put a piece of skin such as is termed صَلَّة to the boot, app., to its sole (see صَلَّةٌ): or, as is indicated by what immediately precedes in the TA, he put a lining (termed صَلَالَة) to the boot: the verb without teshdeed (written in the O صَللْتُ) I think to be a mistranscription, notwithstanding the inf. n. assigned to it in the TA: general analogy is in favour of its being with teshdeed; and it is said that] تَصْلِيلٌ signifies The putting skin upon a thing. (KL.)

4 أَصْلَ٣َ see 1, latter half, in two places. -A2- اصلّ المَآءَ It (oldness) altered the water for the worse in taste and colour. (M, K.)

صَلْصَلَ
R. Q. 1 صَلْصَلَ ذ : see 1, former half, in four places. ― -b2- Also He threatened, or menaced; and frightened, or terrified. (IDrd, O, K.) ― -b3- And He slew the chief man of the army. (IDrd, O, K.) -A2- And صلصل الكَلِمَةَ (tropical:) He uttered the كلمة [or sentence] with a feigning, or making a show, of skilfulness. (Z, O, TA.)

تَصَلْصَلَ
R. Q. 2 تَصَلْصَلَ ذ : see 1, former half. ― -b2- It is also said of a pool of water left by a torrent, as meaning Its black mud became dry [app. because such dry mud makes a crackling sound when trodden upon]. (IDrd, O, K.)

صَلٌّ
صَلٌّ ذ : see صَلَّةٌ, latter part.

صُلٌّ
صُلٌّ ذ Flesh-meat, &c., altered [for the worse]. (K.)

صِلٌّ
صِلٌّ ذ A serpent: (K:) or a serpent against which charming is of no avail: (S, O:) or a serpent that kills at once when it bites: (M:) or a yellow serpent (K) in the case of which charming is of no avail: (TA:) or a yellow serpent that is found in the sand; when a man sees it, he ceases not to tremble until he dies: (Har p. 102:) pl. أَصْلَالٌ. (S, M, * O, K. *) One says, اـِنَّهَا لَصِلُّ صَفًا [lit. Verily it is a deadly serpent of smooth stones; i. e., such as is found among smooth stones;] meaning, an abominable serpent like the viper. (S, O.) And اـِنَّهُ لَصِلُّ أَصْلَالٍ [lit.] (assumed tropical:) Verily he is a serpent of serpents; thus one says of a man, likening him to a serpent; (S, O;) meaning cunning, or crafty, and abominable, (S, M, O, K,) in contention, (M,) or in contention and in other cases: (M, K:) like as one says ضِلُّ أَضْلَالٍ, and ضِرُّ أَضْرَارٍ. (TA in art. ضر.) ― -b2- And (tropical:) A calamity, or misfortune; as also ↓ صَالَّةٌ. (M, K, TA.) So the former in the saying, مُنِىَ فُلَانٌ بِصِلٍّ (tropical:) [Such a one was tried with a calamity]. (TA.) ― -b3- And (tropical:) A sharp sword: pl. as above. (A, O, K, TA.) ― -b4- And (tropical:) An equal, or a match. (Z, K, TA.) One says, هٰذَا صِلُّ هٰذَا (tropical:) This is the equal, or match, of this. (Z, TA.) And هُمَا صِلَّانِ (assumed tropical:) They two are likes. (Kr, M.) -A2- See also صَلَّةٌ, latter part. -A3- Also A certain plant: (S, O:) or a species of trees. (M, K.)

صَلَّةٌ
صَلَّةٌ ذ [as an inf. n. of un.] The sound of a nail and the like, when it is struck with force; as also ↓ صِلَّةٌ. (K.) And The sound of the لِجَام [or bit]. (K.) -A2- Also Dry ground: (S, M, O, K:) or ground, or land, not rained upon, between two tracts of ground, or land, that are rained upon; (M, K;) because, being dry, it makes a sound [when trodden upon]: (M:) or accord. to IDrd, ground, or land, rained upon, between two tracts not rained upon; (O:) or simply ground, or land, (M, K,) whatever it be; like سَاهِرَةٌ: (M:) pl. صِلَالٌ. (M, O, K.) ― -b2- And A sole: (K:) [ISd says,] خُفٌّ جَيِّدُ الصَّلَّةِ means [A boot good] in respect of the sole; which is thus called by the name of the ground, not otherwise; in my opinion because of its dryness, and its making a sound on the occasion of treading. (M. [See also another explanation of this phrase in what follows.]) ― -b3- Also Skin: one says خُفٌّ جَيِّدُ الصَّلَّةِ [A boot good in respect of the skin; somewhat differently expl. above]: (S, O:) or dry skin, before the tanning. (M, K.) And Stinking skin in the tan. (K.) ― -b4- Also An extensive rain: (K:) and a scattered, scanty rain: (M, K:) and so ↓ صَلٌّ and ↓ صِلٌّ: thus having two contr. meanings: (K:) pl. as above: (M:) or صِلَالٌ, its pl., signifies portions of scattered rains, falling by little and little. (S, O.) ― -b5- And (assumed tropical:) A portion, (K,) or a scattered portion, (M,) of herbage: (M, K:) pl. as above: (M:) or [the pl.] صِلَالٌ signifies (assumed tropical:) herbage; which is thus called by the name of the rain. (S, O.) ― -b6- And Moist earth. (O, K.) ― -b7- See also صُلَّةٌ. -A3- Also The اِسْت [i. e. podex, or anus]. (TA.)

صُلَّةٌ
صُلَّةٌ ذ , with damm, (K,) or ↓ صَلَّةٌ, (so in the O,) Remains of water (O, K) in a watering-trough; thus expl. by Fr; (O;) and of other things, (K,) such as [the oils called] دُهْن and زَيْت. (TA.) [See also صُلْصُلَةٌ.] ― -b2- And A fetid odour. (K.) ― -b3- And The flabbiness of moist flesh-meat. (K.)

صِلَّةٌ
صِلَّةٌ ذ : see صَلَّةٌ, first sentence. ― -b2- هُوَ تِبْعُ صِلَّةٍ, or with ض, [i. e. ضِلَّةٍ,] accord. to different relaters, means He is a very cunning man (دَاهِيَةٌ), one in whom is no good. (TA.)

صِلَالٌ
صِلَالٌ ذ pl. of صَلَّةٌ [q. v.]. (S, M, O, K.) ― -b2- Also The leg of a boot; (Ibn-'Abbلd, O, K;) and so ↓ صِلَالَةٌ: (K:) or ↓ the latter signifies the lining of a boot: (M, K:) the pl. of the former is أَصِلَّةٌ. (Ibn-'Abbلd, O.)

صُلَالَةٌ
صُلَالَةٌ ذ : see 1, last sentence but one.

صِلَالَةٌ
صِلَالَةٌ ذ : see صِلَالٌ, in two places.

صَلَّالٌ
صَلَّالٌ ذ Clay that makes a sound like as does new pottery; as also ↓ مِصْلَالٌ. (S, O.) ― -b2- And رَجُلٌ صَلَّالٌ مِنَ الظَّمَأِ [A man making a rumbling sound to be heard from his belly in consequence of being thirsty: see 1]. (TA.) -A2- Also, (K,) i. e. like شَدَّادٌ, (TA,) or ↓ صُلَّالٌ, (so in a copy of the M,) Water altered for the worse in taste and colour. (M, K.)

صُلَّالٌ
صُلَّالٌ ذ : see what next precedes.

صِلِّيَانٌ
صِلِّيَانٌ ذ , of the measure فِعْلِيَانٌ, (S, O,) or, accord. to some, of the measure فِعِّلَانٌ, (TA in art. صلى,) A certain plant; (K;) a certain herb, or leguminous plant; (بَقْلَةٌ;) (S, O;) a sort of plants (شَجَرٌ [which means thus as well as “ trees ” &c.]), said by AHn to be of the [kind called] طَرِيفَة, that grows upwards, the thickest portions whereof are the stems (أَعْجَاز) and the lower parts, of the size of the حَلِىّ, and the places of its growth are the plain, or soft, tracts, and the meadows (رِيَاض): AA, he adds, says that it is of the [kind called] جَنْبَة, because of its thickness and lastingness: (M:) Az says that it is of the best kind of herbage, or pasture, and has a [root such as is termed] جِعْثِنَة, and thin leaves: (TA:) it is called خُبْزَةُ الاـِبِلِ [the bread of the camels]: (TA in art. صلى:) the n. un. is with ة. (S, M, O, K.) It is said in a prov., (S, M, O,) of a man who hastens to swear an oath, (S, O,) or of one who boldly ventures to swear a false oath, (TA,) and has no impediment in his speech (S, O, TA) in doing so, (TA,) جَذَّهَا جَذَّ العَيْرِ الصِّلِّيَانَةَ (S, M, O, TA) He hastened to it as the ass hastens to the صلّيانة: (L in art. جذ:) because the ass often plucks out the صلّيانة by the root when he takes it for pasture. (S, O.)

صَالٌّ
صَالٌّ ذ : see صَلْصَالٌ, in two places. ― -b2- Also, [app. a part. n. used as a subst.,] Water that falls upon the ground, which then cracks, (O, K,) or, as in the L, which then dries (فَيَيْبَسُ فَتَجِفُّ [correctly فَتَيْبَسُ فَتَجِفُّ, as referring to الأَرْض, or rather فَتَيْبَسُ وَتَجِفُّ]), causing a sound to be heard. (TA.)

صَالَّةٌ
صَالَّةٌ ذ : see صِلٌّ.

صَلْصَلٌ
صَلْصَلٌ ذ : see the next paragraph. -A2- It is [also] said to signify Stinking; from صَلَّ said of flesh-meat. (O.)

صُلْصُلٌ
صُلْصُلٌ ذ : see صَلْصَالٌ. -A2- Also A certain bird: (K:) a certain small bird: (M:) or (K) the [collared turtle-dove called] فَاخِتَة; (IAar, S, O, K;) the bird which the Persians (العَجَم) call by this latter name: (Lth, TA:) or a bird resembling the فَاخِتَة: Az says, it is what is called موشجة [evidently a mistranscription for مُوَشَّحَة, q. v.]: (TA:) pl. صَلَاصِلُ: (IAar, TA:) and ↓ صُلْصُلَةٌ signifies a pigeon, (IAar, O, K, TA,) or a female pigeon. (IAar, TA.) -A3- Also The forelock of a horse; (S, M, O, K;) and so ↓ صَلْصَلٌ: (K:) or a whiteness in a horse's mane. (M, K.) ― -b2- And Hair of the back of a horse, and of [the part of the breast called] the لَبَّة, that has become white in consequence of the falling-off of the hair. (K.) -A4- And A [drinking-cup, or bowl, such as is called] قَدَح: (K:) or a small قَدَح; (As, O, K;) [i. e.] a قَدَح such as is called غُمَر. (AHn, M.) -A5- And A skilful pastor. (IAar, O, K.) -A6- See also صُلْصُلَةٌ.

صَلْصَلَةٌ
صَلْصَلَةٌ ذ : see the next paragraph.

صُلْصُلَةٌ
صُلْصُلَةٌ ذ : see صُلْصُلٌ. -A2- Also A portion remaining of water (S, M, O, K) in a pool left by a torrent, (M, K,) and in a vessel, or in the [kind of small skin called] اـِدَاوَة, and in the lower part of a pool left by a torrent, (S, O,) and likewise of [the kinds of oil called] زَيْت (S, * M, O, * K) and دُهْن; (M, K;) as also ↓ صَلْصَلَةٌ, (Ibn-'Abbلd, M, O, K,) and ↓ صُلْصُلٌ: (M, K:) pl. صَلَاصِلُ. (S, M, O.) [See also صُلَّةٌ.] ― -b2- And i. q. وَفْرَةٌ (IAar, O, K) and جَمَّةٌ (AA, TA) [i. e. Hair collected together upon the head, or hanging down upon the ears, or extending beyond the lobe of the ear, &c.].

صَلْصَالٌ
صَلْصَالٌ ذ A noisy ass; as also ↓ صُلْصُلٌ and ↓ صُلَاصِلٌ and ↓ مُصَلْصِلٌ: (M, K:) an ass strong in voice [or bray], vehement therein. (Aboo-Ahmad El-'Askeree, TA.) And A horse sharp and slender [or shrill] in voice [or neigh]. (M, TA.) And A wild ass sharp in voice; as also ↓ صَالٌّ: so says Aboo-Ahmad El-Askeree: and thus is expl. the saying in a trad., أَتُحِبُّونَ أَنْ ↓ تَكُونُوا مِثْلَ الحَمِيرِ الصَّالَّةِ, app. meaning [Would ye love to be like the asses] sound in bodies, vehement in voices, by reason of their strength and their briskness? (TA.) ― -b2- Also Clay not made into pottery; (M, K;) so called because of its making a sound (لِتَصَلْصُلِهِ: (M:) or clay mixed with sand; (S, O, K;) which, when it becomes dry, makes a sound; and which, when baked, is فَخَّار: (S, O:) or dry clay, that makes a sound by reason of its dryness: (Z, O, TA:) thus in the Kur lv. 13 [and xv. 26 and 28 and 33]: or, accord. to Mujلhid, i. q. حَمَأٌ مَسْنُونٌ [which means black mud altered for the worse in odour]. (TA.) -A2- And صَلْصَالَةٌ A land in which is no one. (O, TA.)

صُلَاصِلٌ
صُلَاصِلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مِصَلَّةٌ
مِصَلَّةٌ ذ A vessel in which wine, or beverage, is cleared: (M, K:) of the dial. of El-Yemen. (M.)

مُصَلِّلٌ
مُصَلِّلٌ ذ Copious, or abundant, rain. (IAar, O, K.) -A2- Also A generous, or noble, and honourable, chief, pure in respect of parentage; as also ↓ مُصَلْصَلٌ, with fet-h: (K:) or one who is pure in respect of generosity, or nobility, and of parentage: (IAar, O:) and ↓ رَجُلٌ مُصَلْصِلٌ [thus in the O] a man who is a generous, or noble, chief, pure in respect of parentage, and honourable. (Ibn-'Abbلd, O.) ― -b2- And The أَسْكَف [or maker of boots]; who is also called by the vulgar [or the people of the towns and village] اـِسْكَاف. (IAar, O, K.)

مِصْلَالٌ
مِصْلَالٌ ذ : see صَلَّالٌ.

مُصَلْصَلٌ
مُصَلْصَلٌ ذ may be either an inf. n. of صَلْصَلَ or a n. of place. (M. [See 1, first sentence.]) ― -b2- [Also an epithet, if not a mistake for مُصَلْصِلٌ:] see مُصَلِّلٌ.

مُصَلْصِلٌ
مُصَلْصِلٌ ذ : see صَلْصَالٌ: ― -b2- and see also مُصَلِّلٌ.

##### Türkçe

**صَلَّ**
1 **صَلَّ** ذ , muzâri‘ **يَصِلُّ**, mastar ismi **صَلِيلٌ**, Ses çıkardı; yahut bir ses çıkardı, üretti, yaydı veya dışarı saldı; (S, M, O, K;) bunun gibi ↓ **صَلْصَلَ**, mastar ismi **صَلْصَلَةٌ** ve **مُصَلْصَلٌ**, (M, K, [CK’de **صَلْصَلًا** yanlışlıkla **مُصَلْصَلًا** yerine konmuştur,]) yahut **مُصَلْصَلٌ** bir mekân ismi olabilir; (M;) ve **صَلْصَلَةٌ** [bazen, yahut daima, tekrar ifade eder, aşağıda gelecek olanın göstereceği üzere, yahut], Lth’ye göre, **صَلِيلٌ**’den daha şiddetli, yahut daha kuvvetlidir: (TA:) birinci fiil demir hakkında söylenir [demire demir veya benzeri ile vurulduğunda, (Ham s. 353’e ve burada gelecek olana bak,) yani çarpışma, yahut çınlama, sesi çıkardı], bunun gibi ↓ **صَلْصَلَ**; (TA;) çivi vb. hakkında, (S, O,) bir şeye girmeye zorlanacak şekilde vurulan çivi hakkında, (M, K,) Lebîd’in, madde **حكم**, bâb 4’te zikredilen bir beytinde olduğu gibi; (S, M, O;) demir miğferler (بَيْض) kılıçlarla vurulduğunda, yani çınlayan bir ses çıkardılar; (M, K; *) [mastar ismi için **رَعْدٌ** maddesinde bir örneğe bak;] ayrıca boş bir küp vurulduğunda; (TA;) ve her türlü kuru çamur, yahut pişmiş çömlek hakkında: (M:) ayrıca bir **لِجَام** [yani gem] hakkında, yani uzayan bir ses çıkardı; (M, K;) ve ↓ **صَلْصَلَ**, (M, K,) mastar ismi **صَلْصَلَةٌ**, (S,) aynı şey hakkında söylenir, (S, M, * K, *) tekrar eden sesler çıkardı, (S, M, K,) ve bunun gibi ↓ **تَصَلْصَلَ**; (M, K;) ki bu sonuncusu, bir kadının yahut başkasının süsü hakkında da söylenir, yani [tınlayan, yahut çınlayan] bir ses çıkardı; (S, K;) ve kumla karışmış çamur kuruduğunda [görünüşe göre üzerine basılınca çıtırtı sesi çıkardı anlamında]; (S;) bir rivayette de ↓ **صَلْصَلَة** [yani çınlama, yahut tınlama] yahut bir çan zikredilmiştir; (K;) ve [onun fiili] **صَلْصَلَ** her kuru şey hakkında söylenir [yani vurulduğunda, yahut hareket ettirildiğinde bir ses, yahut gürültü çıkardı]; (Lth, TA;) ve ayrıca gök gürültüsü hakkında, yani açık bir ses çıkardı. (M, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **صَلَّتِ الاـِبِلُ**, (M, K,) muzâri‘ **تَصِلُّ**, (M,) mastar ismi **صَلِيلٌ**, Develer, bağırsaklarının kurumuş olması sebebiyle içme sırasında işitilen bir [gürleme] sesi çıkardılar: (M, K:) [ve aynı şekilde **الخَيْلُ** atlar:] şöyle denir: **جَآءَتِ الخَيْلُ تَصِلُّ عَطَشًا** Susuzluk sebebiyle karınlarından işitilen bir [gürleme] sesi çıkararak atlar geldiler: (S, O:) ve **سَمِعْتُ لِجَوْفِهِ صَلِيلًا مِنَ العَطَشِ** [Susuzluk sebebiyle onun karnının bir gürleme sesini işittim]. (T, TA.) Ve **صَلَّ السِّقَآءُ**, mastar ismi **صَلِيلٌ**, (mecaz:) Su tulumu kurudu, (M, TA,) içinde su bulunmadığından, vurulduğunda yahut sallandığında yahut büküldüğünde bir çeşit takırtı yahut çıtırtı sesi çıkarır (يَتَقَعْقَعُ) hâlde oldu. (TA.) Ve **صَلِيلٌ** ayrıca, suyun toprağa yahut yere girişinin sesi anlamına gelir. (M, madde **صم**’de.) -A2- **صَلَّ**, (S, M, O, K,) muzâri‘ **يَصِلُّ**, (S, M, O,) mastar ismi **صُلُولٌ**; (S, M, O, K;) ve ayrıca, ikinci şahıs **صَلِلْتَ**, muzâri‘ **تَصَلُّ**; (O, TA;) ve ↓ **اصلّ**; (S, M, O, K;) yahut yalnızca ikincisi; (Zj, TA;) yahut El-Hutay’e’nin bir beytinde geçtiği üzere **الصُّلُولُ** söylenmiştir, **صَلَّ** değil; **أَعْطَى**’dan **العَطَآءُ**, ve **أَقْلَعَتِ الحُمَّى**’dan **القُلُوعُ** gibi; (IB, TA;) Kokuştu; et hakkında söylenir, (S, M, O, K,) pişmiş olsun çiğ olsun; (S, O;) bazılarına göre yalnızca çiğ olana dair kullanılır; fakat ↓ **أَصَلَّتْ** Zuheyr’in bir beytinde, **مُضْغَة** [yahut çiğnenen bir et parçası] hakkında gelmiştir; bu da onun pişmiş ve kızarmış olana dair de kullanıldığını gösterir; yahut bazılarına göre burada fiil **أَثْقَلَت** [yiyeni ağırlaştırdı] anlamındadır: (M:) ve ayrıca şöyle denir: **اللِّحَامُ** ↓ **صَلَّلَتِ** [etler kokuştu (S’nin iki nüshamda **اللِّجَامُ** yanlışlıkla **اللِّحَامُ** yerine konmuştur; diğer S nüshalarında ve O’da okunuş böyledir)]; bu örnekte fiil, çokluk için (لِلْكَثْرَةِ) şeddeli gelir [yani birçok özneye yahut çoğula nispeti sebebiyle]. (S, O.) Kur’ân’da [xxxii. 9], bazıları **أَاـِذَا صَلَلْنَا فِى الْأَرْضِ** okur, (M, O, TA,) [yaygın okunuş olan **ضَلَلْنَا**, **ض** ile, yerine] ve bazıları **صَلِلْنَا** okur, (O, TA,) ki bunun iki manası vardır: yani, Toprakta kokuşmuş ve kendimizde ve suretlerimizde değişmiş olduğumuzda mı? ve kuruyup gitmiş olduğumuzda mı? **صَلَّةٌ** “kuru yer” anlamından. (TA.) ― -b2- Ve **صَلَّ**, (M, K,) mastar ismi **صُلُولٌ**, (TA,) su hakkında da söylenir, yani tad ve renk bakımından kötüleşerek değişti. (M, K.) -A3- **صَلَّتْهُمُ الصَّالَّةُ**, (S, M, O, K,) muzâri‘ **تَصُلُّهُمْ**, (S, O,) (mecaz:) Musibet, yahut musibet onlara isabet etti. (S, M, O, K, TA.) -A4- **صَلَّ الشَّرَابَ**, (M, K,) muzâri‘ **يَصُلُّهُ**, (TA,) mastar ismi **صَلٌّ**, Şarabı, yahut içeceği durulttu. (M, K.) ― -b2- Ve **صَلَلْنَا الحَبَّ**, (O,) yahut **صَلَلْنَا الحَبَّ المُخْتَلِطَ بِالتُّرَابِ**, (K,) [Toz yahut toprakla karışmış taneyi, üzerine su dökerek tozdan yahut topraktan ayıkladık; yahut] toprak yahut tozla karışmış tanenin üzerine su döktük de her biri ötekinden ayrıldı: (O, K:) şöyle denir: ↓ **هٰذِهِ صُلَالَتُهُ** [görünüşe göre anlamı: Bu, onun yıkandığı suyu; tıpkı yıkanmış bir şeye dair **هٰذِهِ غُسَالَتُهُ**, ve **مُوَاصَتَهُ** denildiği gibi, yukarıdaki anlamda]. (K.) -A5- **صَلَلْتُ الخُفَّ**: bir sonraki paragrafa bak.

**صَلَّلَتِ اللِّحَامُ**
2 **صَلَّلَتِ اللِّحَامُ** ذ : 1’in ikinci yarısına bak. -A2- **صَلَّلْتُ الخُفَّ**; (S’nin nüshalarımda böyle;) yahut ↓ **صَلَلْتُ الخُفَّ**, (O ve TA’ya göre böyle,) mastar ismi **صَلٌّ**; (TA;) [hemen önce S ve O’da gelenin gösterdiği üzere anlamı: Çizmeye, **صَلَّة** denilen deriden bir parça koydu; görünüşe göre tabanına (bk. **صَلَّةٌ**): yahut TA’da hemen önce gelenin gösterdiği üzere: Çizmeye, **صَلَالَة** denilen bir astar koydu: şeddesiz fiil (O’da **صَللْتُ** yazılmış) TA’da ona verilen mastara rağmen, bence bir yazım yanlışıdır: genel kıyas onun şeddeli olmasını destekler; ve denilmiştir ki] **تَصْلِيلٌ** bir şeye deri koymak anlamına gelir. (KL.)

4 **أَصْلَ٣َ**: 1’in ikinci yarısına, iki yerde, bak. -A2- **اصلّ المَآءَ** Eskilik, suyu tad ve renk bakımından kötüleşerek değiştirdi. (M, K.)

**صَلْصَلَ**
R. Q. 1 **صَلْصَلَ** ذ : 1’in birinci yarısına, dört yerde, bak. ― -b2- Ayrıca tehdit etti; ve korkuttu, yahut dehşete düşürdü. (IDrd, O, K.) ― -b3- Ve ordunun baş adamını öldürdü. (IDrd, O, K.) -A2- Ve **صلصل الكَلِمَةَ** (mecaz:) **كلمة**’yi [yahut cümleyi] maharet gösterisiyle, yahut maharet taslayarak söyledi. (Z, O, TA.)

**تَصَلْصَلَ**
R. Q. 2 **تَصَلْصَلَ** ذ : 1’in birinci yarısına bak. ― -b2- Selin bıraktığı bir su birikintisi hakkında da söylenir, yani onun kara çamuru kurudu [görünüşe göre, böyle kuru çamur üzerine basılınca çıtırtı sesi çıkardığı için]. (IDrd, O, K.)

**صَلٌّ**
**صَلٌّ** ذ : **صَلَّةٌ**’nın son kısmına bak.

**صُلٌّ**
**صُلٌّ** ذ Et vb., [kötüleşerek] değişmiş. (K.)

**صِلٌّ**
**صِلٌّ** ذ Bir yılan: (K:) yahut efsunun fayda etmediği bir yılan: (S, O:) yahut ısırdığında hemen öldüren bir yılan: (M:) yahut efsunun fayda etmediği sarı bir yılan: (TA:) yahut kumda bulunan sarı bir yılan; insan onu görünce ölünceye kadar titremeyi bırakmaz: (Har s. 102:) çoğulu **أَصْلَالٌ**. (S, M, * O, K. *) Şöyle denir: **اـِنَّهَا لَصِلُّ صَفًا** [lafzen: Şüphesiz o, düz taşların ölümcül yılanıdır; yani düz taşlar arasında bulunan;] yani, engerek gibi iğrenç bir yılan. (S, O.) Ve **اـِنَّهُ لَصِلُّ أَصْلَالٍ** [lafzen] (farazî mecaz:) Şüphesiz o, yılanların yılanıdır; bir adam hakkında, onu yılana benzeterek söylenir; (S, O;) yani çekişmede (M,) yahut çekişmede ve başka hâllerde, (M, K:) kurnaz, yahut hilekâr, ve iğrenç, (S, M, O, K,) tıpkı **ضِلُّ أَضْلَالٍ**, ve **ضِرُّ أَضْرَارٍ** denildiği gibi. (TA, madde **ضر**’de.) ― -b2- Ve (mecaz:) Bir musibet, yahut felaket; bunun gibi ↓ **صَالَّةٌ**. (M, K, TA.) Böylece birincisi şu sözde: **مُنِىَ فُلَانٌ بِصِلٍّ** (mecaz:) [Falanca bir musibetle imtihan olundu]. (TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) Keskin bir kılıç: çoğulu yukarıdaki gibidir. (A, O, K, TA.) ― -b4- Ve (mecaz:) Denk, yahut eş. (Z, K, TA.) Şöyle denir: **هٰذَا صِلُّ هٰذَا** (mecaz:) Bu, bunun dengi, yahut eşidir. (Z, TA.) Ve **هُمَا صِلَّانِ** (farazî mecaz:) İkisi benzerlerdir. (Kr, M.) -A2- Ayrıca **صَلَّةٌ**’nın son kısmına bak. -A3- Ayrıca belli bir bitki: (S, O:) yahut ağaç türlerinden bir tür. (M, K.)

**صَلَّةٌ**
**صَلَّةٌ** ذ [birlik mastarı olarak] Çivi ve benzerinin, kuvvetle vurulduğunda çıkardığı ses; bunun gibi ↓ **صِلَّةٌ**. (K.) Ve **لِجَام** [yahut gem]’in sesi. (K.) -A2- Ayrıca kuru yer: (S, M, O, K:) yahut iki yağmur alan yer parçası arasında, yağmur almayan yer parçası; (M, K;) çünkü kuru olduğundan [üzerine basılınca] ses çıkarır: (M:) yahut IDrd’ye göre, iki yağmur almayan yer parçası arasında yağmur alan yer parçası; (O:) yahut sadece yer, (M, K,) her ne olursa olsun; **سَاهِرَةٌ** gibi: (M:) çoğulu **صِلَالٌ**. (M, O, K.) ― -b2- Ve bir taban: (K:) [ISd der ki,] **خُفٌّ جَيِّدُ الصَّلَّةِ** [bir çizme, taban bakımından iyi] demektir; bu, başka türlü değil, yerin adıyla adlandırılmıştır; benim kanaatimce kuruluğu ve basma sırasında ses çıkarması sebebiyle. (M. [Aşağıda bu ibarenin başka bir açıklamasına da bak.]) ― -b3- Ayrıca deri: **خُفٌّ جَيِّدُ الصَّلَّةِ** denir [deri bakımından iyi bir çizme; yukarıda biraz farklı açıklandı]: (S, O:) yahut tabaklamadan önce kuru deri. (M, K.) Ve tabak içinde kokmuş deri. (K.) ― -b4- Ayrıca geniş bir yağmur: (K:) ve dağınık, az bir yağmur: (M, K:) ve bunun gibi ↓ **صَلٌّ** ve ↓ **صِلٌّ**: böylece iki zıt manaya sahip olur: (K:) çoğulu yukarıdaki gibidir: (M:) yahut onun çoğulu **صِلَالٌ**, azar azar düşen dağınık yağmurların parçaları anlamına gelir. (S, O.) ― -b5- Ve (farazî mecaz:) bir parça, (K,) yahut dağınık bir parça, (M,) ot: (M, K:) çoğulu yukarıdaki gibidir: (M:) yahut [çoğul] **صِلَالٌ** (farazî mecaz:) ot anlamına gelir; yağmurun adıyla adlandırılmıştır. (S, O.) ― -b6- Ve nemli toprak. (O, K.) ― -b7- Ayrıca **صُلَّةٌ**’ye bak. -A3- Ayrıca **اِسْت** [yani makat, yahut anüs]. (TA.)

**صُلَّةٌ**
**صُلَّةٌ** ذ , damme ile, (K,) yahut ↓ **صَلَّةٌ**, (O’da böyle,) Su kalıntıları (O, K) bir sulukta; Fr böyle açıklamıştır; (O;) ve başka şeylerin de, (K,) mesela **دُهْن** ve **زَيْت** gibi. (TA.) [Ayrıca **صُلْصُلَةٌ**’ye bak.] ― -b2- Ve kötü koku. (K.) ― -b3- Ve nemli etin gevşekliği. (K.)

**صِلَّةٌ**
**صِلَّةٌ** ذ : **صَلَّةٌ**’nın ilk cümlesine bak. ― -b2- **هُوَ تِبْعُ صِلَّةٍ**, yahut **ض** ile, [yani **ضِلَّةٍ**,] farklı râvilere göre, Çok kurnaz bir adamdır (دَاهِيَةٌ), kendisinde hayır olmayan biri demektir. (TA.)

**صِلَالٌ**
**صِلَالٌ** ذ **صَلَّةٌ**’nın çoğuludur [bk.]. (S, M, O, K.) ― -b2- Ayrıca bir çizmenin bacağı; (Ibn-‘Abbâd, O, K;) ve bunun gibi ↓ **صِلَالَةٌ**: (K:) yahut ↓ ikincisi bir çizmenin astarı anlamına gelir: (M, K:) birincinin çoğulu **أَصِلَّةٌ**’dir. (Ibn-‘Abbâd, O.)

**صُلَالَةٌ**
**صُلَالَةٌ** ذ : 1’in sondan bir önceki cümlesine bak.

**صِلَالَةٌ**
**صِلَالَةٌ** ذ : **صِلَالٌ**’a, iki yerde, bak.

**صَلَّالٌ**
**صَلَّالٌ** ذ Yeni çömleğin yaptığı gibi ses çıkaran çamur; bunun gibi ↓ **مِصْلَالٌ**. (S, O.) ― -b2- Ve **رَجُلٌ صَلَّالٌ مِنَ الظَّمَأِ** [susuzluk sebebiyle karnından işitilen bir gürleme sesi çıkaran adam: 1’e bak]. (TA.) -A2- Ayrıca, (K,) yani **شَدَّادٌ** gibi, (TA,) yahut ↓ **صُلَّالٌ**, (M’nin bir nüshasında böyle,) Tad ve renk bakımından kötüleşerek değişmiş su. (M, K.)

**صُلَّالٌ**
**صُلَّالٌ** ذ : hemen önce gelene bak.

**صِلِّيَانٌ**
**صِلِّيَانٌ** ذ , vezni **فِعْلِيَانٌ**, (S, O,) yahut bazılarına göre vezni **فِعِّلَانٌ**, (TA, madde **صلى**’da,) Belli bir bitki; (K;) belli bir ot, yahut baklagil bitkisi; (بَقْلَةٌ;) (S, O;) bitkilerden bir tür (شَجَرٌ [bu, “ağaçlar” vb. anlamına geldiği gibi böyle de gelir]), AHn’ye göre **طَرِيفَة** cinsindendir; yukarı doğru büyür; en kalın kısımları gövdeler (أَعْجَاز) ve alt kısımlardır; **حَلِىّ** büyüklüğündedir; yetiştiği yerler düz, yahut yumuşak araziler ve çayırlardır (رِيَاض): AA, ayrıca, onun kalınlığı ve kalıcılığı sebebiyle **جَنْبَة** cinsinden olduğunu söyler: (M:) Az, onun otların en iyilerinden olduğunu, **جِعْثِنَة** denilen bir kökü ve ince yaprakları bulunduğunu söyler: (TA:) **خُبْزَةُ الاـِبِلِ** [develerin ekmeği] diye adlandırılır: (TA, madde **صلى**’da:) tekili ة iledir. (S, M, O, K.) Bir darb-ı meselde denilmiştir, (S, M, O,) yemine çabuk koşan bir adam hakkında, (S, O,) yahut yalan yere yemin etmeye cüret eden hakkında, (TA,) ve bunu yapmada sözünde engeli olmayan (S, O, TA) kimse hakkında, (TA,) **جَذَّهَا جَذَّ العَيْرِ الصِّلِّيَانَةَ** (S, M, O, TA) O, eşeğin **صلّيانة**’yi koparması gibi ona çabuk davrandı: (L, madde **جذ**’de:) çünkü eşek, otlak olarak aldığında çoğu kez **صلّيانة**’yi kökünden koparır. (S, O.)

**صَالٌّ**
**صَالٌّ** ذ : **صَلْصَالٌ**’a, iki yerde, bak. ― -b2- Ayrıca, [görünüşe göre bir isim yerine kullanılan ism-i fâil,] yere düşen su; yer sonra çatlar, (O, K,) yahut L’de olduğu üzere sonra kurur (فَيَيْبَسُ فَتَجِفُّ [doğrusu **فَتَيْبَسُ فَتَجِفُّ**, **الأَرْض**’e nispetle, yahut daha doğrusu **فَتَيْبَسُ وَتَجِفُّ**]), işitilen bir ses meydana getirerek. (TA.)

**صَالَّةٌ**
**صَالَّةٌ** ذ : **صِلٌّ**’e bak.

**صَلْصَلٌ**
**صَلْصَلٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak. -A2- [Ayrıca] kokuşmuş anlamına geldiği söylenir; et hakkında söylenen **صَلَّ**’den. (O.)

**صُلْصُلٌ**
**صُلْصُلٌ** ذ : **صَلْصَالٌ**’a bak. -A2- Ayrıca belli bir kuş: (K:) belli bir küçük kuş: (M:) yahut (K) **فَاخِتَة** denilen [kumru]: (IAar, S, O, K;) Acemlerin (العَجَم) bu son adla adlandırdığı kuş: (Lth, TA:) yahut **فَاخِتَة**’ye benzeyen bir kuş: Az der ki, o, **موشجة** denilen şeydir [açıkça **مُوَشَّحَة** yerine bir yazım yanlışıdır, bk.]: (TA:) çoğulu **صَلَاصِلُ**: (IAar, TA:) ve ↓ **صُلْصُلَةٌ** bir güvercin, (IAar, O, K, TA,) yahut dişi güvercin anlamına gelir. (IAar, TA.) -A3- Ayrıca atın perçemi; (S, M, O, K;) ve bunun gibi ↓ **صَلْصَلٌ**: (K:) yahut atın yelesinde bir beyazlık. (M, K.) ― -b2- Ve atın sırtının ve [göğsün **لَبَّة** denilen kısmının] kılları; kılların dökülmesi sebebiyle beyazlaşmış olan. (K.) -A4- Ve bir **قَدَح** [içki kadehi, yahut tas]: (K:) yahut küçük bir **قَدَح**; (As, O, K;) [yani] **غُمَر** denilen bir **قَدَح**. (AHn, M.) -A5- Ve mahir bir çoban. (IAar, O, K.) -A6- Ayrıca **صُلْصُلَةٌ**’ye bak.

**صَلْصَلَةٌ**
**صَلْصَلَةٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**صُلْصُلَةٌ**
**صُلْصُلَةٌ** ذ : **صُلْصُلٌ**’e bak. -A2- Ayrıca selin bıraktığı bir birikintide, (M, K,) ve bir kapta, yahut **اـِدَاوَة** denilen [küçük deri kap] içinde, ve selin bıraktığı bir birikintinin alt kısmında, (S, O,) suyun kalan bir parçası: (S, M, O, K) ve bunun gibi [yağlardan] **زَيْت** (S, * M, O, * K) ve **دُهْن**’ün de; (M, K;) bunun gibi ↓ **صَلْصَلَةٌ**, (Ibn-‘Abbâd, M, O, K,) ve ↓ **صُلْصُلٌ**: (M, K:) çoğulu **صَلَاصِلُ**. (S, M, O.) [Ayrıca **صُلَّةٌ**’ye bak.] ― -b2- Ve **وَفْرَةٌ** (IAar, O, K) ve **جَمَّةٌ** (AA, TA) ile aynı anlamdadır [yani baş üzerinde toplanmış saç; yahut kulaklara sarkan; yahut kulak memesini aşan, vb.].

**صَلْصَالٌ**
**صَلْصَالٌ** ذ Gürültülü bir eşek; bunun gibi ↓ **صُلْصُلٌ** ve ↓ **صُلَاصِلٌ** ve ↓ **مُصَلْصِلٌ**: (M, K:) sesi [yahut anırması] güçlü, bunda şiddetli bir eşek. (Aboo-Ahmad El-‘Askeree, TA.) Ve sesi [yahut kişnemesi] keskin ve ince [yahut tiz] bir at. (M, TA.) Ve sesi keskin bir yaban eşeği; bunun gibi ↓ **صَالٌّ**: Aboo-Ahmad El-Askeree böyle söyler: ve bir rivayetteki şu söz böyle açıklanır: **أَتُحِبُّونَ أَنْ** ↓ **تَكُونُوا مِثْلَ الحَمِيرِ الصَّالَّةِ**, görünüşe göre anlamı: [Siz, eşekler gibi olmayı sever misiniz] bedenlerde sağlam, seslerde şiddetli; güçleri ve çeviklikleri sebebiyle? (TA.) ― -b2- Ayrıca çömlek yapılmamış çamur; (M, K;) ses çıkarması sebebiyle böyle adlandırılmıştır (لِتَصَلْصُلِهِ): (M:) yahut kumla karışmış çamur; (S, O, K;) kuruduğunda ses çıkarır; pişirildiğinde **فَخَّار** olur: (S, O:) yahut kuruluğu sebebiyle ses çıkaran kuru çamur: (Z, O, TA:) Kur’ân’da lv. 13 [ve xv. 26 ve 28 ve 33] böyledir: yahut Mujâhid’e göre **حَمَأٌ مَسْنُونٌ** ile aynı anlamdadır [yani kokusu kötüleşerek değişmiş kara çamur]. (TA.) -A2- Ve **صَلْصَالَةٌ** İçinde kimse bulunmayan bir yer. (O, TA.)

**صُلَاصِلٌ**
**صُلَاصِلٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**مِصَلَّةٌ**
**مِصَلَّةٌ** ذ Şarabın, yahut içeceğin durultulduğu kap: (M, K:) Yemen lehçesindendir. (M.)

**مُصَلِّلٌ**
**مُصَلِّلٌ** ذ Bol, yahut çok yağmur. (IAar, O, K.) -A2- Ayrıca soyluluk ve şeref bakımından temiz, nesep bakımından temiz, cömert, yahut asil ve şerefli bir reis; bunun gibi ↓ **مُصَلْصَلٌ**, fetha ile: (K:) yahut cömertlik, yahut soyluluk, ve nesep bakımından temiz olan: (IAar, O:) ve ↓ **رَجُلٌ مُصَلْصِلٌ** [O’da böyle] nesep bakımından temiz, şerefli, cömert, yahut asil bir reis olan adam. (Ibn-‘Abbâd, O.) ― -b2- Ve **أَسْكَف** [yahut çizme yapan]; avamın [yahut şehir ve köy halkının] **اـِسْكَاف** diye de adlandırdığı. (IAar, O, K.)

**مِصْلَالٌ**
**مِصْلَالٌ** ذ : **صَلَّالٌ**’a bak.

**مُصَلْصَلٌ**
**مُصَلْصَلٌ** ذ **صَلْصَلَ**’ın mastarı da olabilir, mekân ismi de. (M. [1’in ilk cümlesine bak.]) ― -b2- [Ayrıca bir sıfat; eğer **مُصَلْصِلٌ** yerine bir hata değilse:] **مُصَلِّلٌ**’e bak.

**مُصَلْصِلٌ**
**مُصَلْصِلٌ** ذ : **صَلْصَالٌ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca **مُصَلِّلٌ**’e de bak.
