# صمت (ص-م-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Sessiz kalanlar

- Harfler: ص - م - ت
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [صَامِتُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Sessiz kalanlar | 1 | 1 | [7:193](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/ayet/7:193.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (10 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
2. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İnek yavrusu, dana demektir
3. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
4. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صمت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سكت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%AA.md), [خرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B3.md), [عجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, yapının veya canlının dışarıya ses, titreşim veya geçiş vermeyecek biçimde bütünüyle kapanması, masif ve sessiz kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın veya muhatap nesnenin yöneltilen çağrıya, iletişime veya uyarana hiçbir karşılık vermeyip tam bir sessizlik ve hareketsizlik içinde kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın aktif fonksiyon üretmeyip kendi içine kilitlenmesi, iletişimsel ve varlıksal açıdan tepkisiz bir kütle durumuna indirgenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca iradi bir suskunluk veya ahlaki erdem olarak anlaşılıp somut masiflik, ontolojik tepkisizlik ve iletişim üretememe boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صم | İçinde boşluk bulunmama, geçişe kapalı olma, katılık, ses alıp vermeme ve masifleşme; nitekim [صمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D9%85.md) kökünde kulak kanalının tıkanıp ses almaması, [صمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AF.md) kökünde içinin boş olmaması ve masif kütle yapısı, [صمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%B9.md) kökünde ise kulağın yapışık ve küçük olması bu tıkalı ve sıkı dokuyu gösterir | ت | Çekirdekteki kapalılık ve masiflik hareketine sonlanma, kesin durma ve dış dünyaya dönük ses üretimini tamamen keserek suskunlukta sabitlenme boyutu eklenmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hareketi daraltarak kıstırma, toparlama ve içeriye hapsetme etkisi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Yoğunluk, toplanma, kütlesel birikim ve içe dönük derin hacim |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sürecin nihai sınıra dayanması, kesin kesilme ve durma |
| صمت | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma \| Su; akış, çokluk, derinlik \| İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Enerjiyi ve sesi içeriye doğru kıstırıp yoğunlaştırarak dışa vurumu kesin bir sınırla sonlandırmak, böylece varlığı kapalı ve sessiz bir kütleye dönüştürmek |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçi dolu, aralıksız ve kilitli nesne; bir yere boşaltıldığında şıkırtı veya ses çıkarmayan koyu süt (el-lebenü's-sâmit), deliksiz ve kapalı kapı (bâbün musmet), hareket ettiğinde ses çıkarmayan yumuşak zırh (ed-dir'u's-samût) ve canlı olmayan, ses çıkarmayan taşınır mal / maden (el-mâlü's-sâmit) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde ses çıkarmayan, örülüşü sıkı ve yumuşak zırh anlamında kullanılmıştır: وكل صموت نثرة تبعية / ونسج سليم كل قضاء ذائل |
| Erken Arapça kullanım | Çöl ve bedevi hayatında hiçbir canlının sesinin duyulmadığı ıssız arazi için "beldetü ısmit" deyimi kullanılmış; ayrıca ağlayan çocuğu susturacak küçük yiyecek veya hurma lokmasına "sumte" adı verilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde صمت kökü, özellikle Güney-Batı Sami kolunda ve Arapçada belirginleşen, fonetik olarak sert ıslıklı bir konsonant ile başlayan ve temelde "kapalılık, yoğunlaşma, ses çıkarmama" matrisine dayanan bir kullanıma sahiptir. İbranicede צמת (ts-m-t / ṣāmat) biçimi "kesmek, yok etmek, susturmak, kesin olarak tüketmek" anlam alanını taşır; bu durum kökün bir süreci kesintiye uğratıp hareketsiz bırakma yönünü yansıtır. Süryanice ve diğer Doğu Aramice lehçelerinde de sesin veya hayat belirtisinin kesilmesiyle ilgili paralel semantik gölgeler mevcuttur. Arapçada kök, genel ses kesilmesinin ötesinde fiziki bir nesnenin pürüzsüz, aralıksız ve masif olması boyutuyla özelleşmiş; "musmet" kelimesinde görüldüğü üzere içi boşluksuz, yekpare ve kilitli olan her şey bu semantik çekirdekten türetilmiştir. Dolayısıyla Sami dillerindeki ortak arka plan, dışa dönük tezahürün kesilip yok olması veya susturulması ekseninde birleşmektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صم çekirdeğinden türeme ses ve geçiş kapalılığı | Sesin kesilmesi, sütün koyuluğundan dolayı dökülürken ses vermemesi, zırhın ve kapının yekpareliği üzerinden somut masiflikten soyut sükûta uzanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צמת (kesmek, susturmak, yok etmek) | Eylemin veya sesin kesin biçimde kesilerek susturulması bağlamında ortak bir semantik kökene işaret eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kolları arasında bu kökle birebir örtüşen güvenilir bir biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صمت | Anlamlı | Sessiz kalmak, kapalı olmak | Dışa ses vermemek, masif ve yekpare kütle oluşturmak | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| [صتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AA%D9%85.md) | Anlamlı | Tam, sağlam, sert ve kalın olmak | Her şeyin tam, eksiksiz ve iri cüsseli olması; binlik tam sayı veya sağlam taş ve deve | Kur'an'da geçmez; hedef kökle masiflik ve sağlamlık bağlamında akrabadır |
| [مصت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AA.md) | Anlamlı | Sıvazlayıp çekmek, boşaltmak | Elini rahme sokup içindekini çekip alma veya sıvazlama; masat biçiminin harf dönüşümlü kullanımı | Kur'an'da geçmez |
| متص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| تصم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir dizilimdir |
| تمص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir dizilimdir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صمت | Merkez | İletişimsizlik ve sessizlik | Ses çıkarma imkânı varken veya yokken dışa doğru hiçbir reaksiyon ve ses vermeme durumu | Masif kütleleşme ve dışa kapalı olma halidir |
| [سكت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%AA.md) | Komşu | İradi duraklama | Konuşabilir durumdayken kendi iradesiyle sözü kesme ve beklemeye geçme | Süreklilik şartı taşımaz, konuşmanın arasına giren sükûneti ifade eder |
| [خرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B3.md) | Komşu | Yapısal dilsizlik | Biyolojik veya uzvi bir arıza sebebiyle konuşma yetisinin bütünüyle yok olması | Dış iradeden bağımsız, organ yetersizliğine dayalı konuşamama durumudur |
| [عجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%85.md) | Komşu | İfade kapalılığı | Ses ve söz bulunsa bile dinleyen tarafından anlaşılamayacak düzeyde kapalı ve yabancı kalması | Sesin yokluğu değil, anlam ve açıklığın kaybolması halidir |
| [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) | Zıt | Sesli ve anlamlı ifade | Düşüncenin sese bürünerek düzenli, anlaşılır ve muhataba yönelen bir beyan halinde açığa çıkması | Kökün kapalılık ve tepkisizlik niteliğini bütünüyle ortadan kaldıran karşıt durumdur |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صمت | Dışa ses vermeme, masif kapanma | Hem konuşmaktan geri durmayı hem de nesnelerin tepkisizliğini kapsayan temel durumdur | Kesin |
| Latince | Silere, Tacere | Sessiz olmak, susmak | Silere daha çok nesnel ve genel sessizliği, tacere ise iradi konuşmamayı karşılar; kökün masif madde boyutunu tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | Silence, Mutism, Taciturnity | Sessizlik, suskunluk | Silence genel ses yokluğunu verir, ancak kökün deliksiz ve yekpare olma fiziki çağrışımını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Schweigen, Stummheit | Susmak, dilsizlik/sessizlik | Schweigen eylemsel susmayı, Stummheit ise ses çıkaramamayı vurgular; ontolojik kapalılık nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | Silence, Mutisme | Sessizlik, suskunluk | İletişimin kesilmesi ve ses vermeme boyutunu tam karşılar, kütlesel ağırlık ve kapalılık anlamını taşımaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsmi fail çoğul kalıbı (sâmitûn) | Çağrıya cevap veremeyen, tepkisiz ve eylemsiz kalma yüzü | Sahte ilahların ve putların acziyetini, onlara dua edilse de edilmese de bir şey değiştiremeyeceklerini anlatan bağlam (A'râf [7:193](https://lisan.digital/tr/ayet/7:193.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet ve ilahi sıfatlar | İlah kabul edilen varlıkların kelam ve hitap kabiliyetinin bulunması gerektiği, sessiz ve tepkisiz bir varlığın mabut olamayacağı | Konuşma ve icabet etme yetisinden tamamen yoksun olma hali |
| Fıkıh | Zekât ve iktisat | Canlı hayvan (en'âm) türünden zekâta tabi mallar "nâtık", altın ve gümüş gibi madenler ise "sâmit" olarak tasnif edilmiştir | Ses çıkarmayan, cansız madeni servet anlamı |
| Tefsir | Putperestliğin eleştirisi | Müşriklerin yöneldiği putların çağrıyı işitmemesi, yönlendirme yapamaması ve mutlak bir hareketsizliğe gömülü olması | İletişimsel körlük ve hiçbir ontolojik etki üretememe hali |
| Hadis | Ahlak ve dilin korunması | Kişinin gereksiz ve zararlı konuşmalardan kaçınarak susmayı tercih etmesinin necat (kurtuluş) vesilesi sayılması | Dili kontrol altına alma ve bilinçli sessizlik terbiyesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mabut tasavvuru ve tevhîd | İcabet edemeyen ve konuşamayan bâtıl odak | Acziyet göstergesi | Dua edenle iletişim kuramayan, doğru yolu gösteremeyen tepkisiz nesnelerin ilahlık vasfını yitirmesi | Kesin |
| İlmi | İletişim teorisi ve sibernetik | Sıfır geri bildirim (no-feedback) | Sinyal kesintisi | Sisteme gelen uyarıcı girdiye hiçbir çıktı veya tepki vermeyen mutlak soğurucu durum | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamuoyu | Kitlelerin tepkisizliği veya yönetim mekanizmasının halka karşı sağırlığı | Statükonun kilitlenmesi | Yöneltilen taleplere, çağrılara ve ikazlara karşı yürütme organının tamamen duyarsız kalması | Muhtemel |
| İktisadi | Servet ve varlık sınıflandırması | Likit madenler, külçe altın ve gümüş (el-mâlü's-sâmit) | Pasif değer deposu | Kendiliğinden üremeyen ve ses çıkarmayan durağan servet türlerinin tanımlanması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik yalıtım ve mutlak soğurucu ortam (akustik anekoik durum) | Sisteme giren ses dalgalarının yansımadan tamamen sönümlenmesi ve dış ortama hiçbir akustik geri dönüşün üretilmemesi yapısıyla izomorfiktir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katatonik tepkisizlik ve iletişimsel yabancılaşma | Bireyin veya grubun çevreden gelen sosyal, ahlaki veya duygusal uyarılara karşı tüm tepki kanallarını kapatıp donuklaşması durumuyla örtüşür | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece insanların ağzını kapatıp konuşmaması şeklindeki ahlaki suskunluk boyutuna indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün, putların ve sahte otoritelerin ontolojik niteliksizliğini, yani dua ve çağrıya karşı hiçbir varlıksal yankı üretemeyen kütlesel acziyetini ifade eden genişliği |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayette putların durumunun geçici bir susma eylemi sanılması; halbuki onların doğası gereği konuşma ve yol gösterme yeteneğinden büsbütün mahrum olduklarının kavranamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın canlı, işiten ve dualara icabet eden gerçek İlah anlayışı ile insanların elleriyle ürettiği tepkisiz, durağan ve masif sahte otoriteler arasındaki ontolojik ayrımı tek bir sahnede ortaya koyduğu için temel önemdedir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhîd ve şirk tartışmalarının yürütüldüğü, putların acziyetinin delillendirildiği ve duanın yönlendirileceği makamın niteliklerinin açıklandığı ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mabut edinilen varlıkların kendilerine sığınıldığında veya seslenildiğinde lütuf ya da ceza üretebileceğine dair bâtıl beklentileri çürütür; çağrılmaları ile terk edilmeleri arasında sonuç bakımından hiçbir fark bulunmadığını gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Deliksiz, pürüzsüz, aralıksız ve kilitli olan; yere döküldüğünde veya hareket ettirildiğinde hiçbir ses ve çınlama çıkarmayan masif ve yekpare yapı.
- Soyut anlam: Bir çağrıya, iletişime veya etkiye karşı bütünüyle sessiz, eylemsiz, tepkisiz ve kılavuzluktan yoksun kalma durumu.
- Sistematik karşılık: Bir uyarana maruz kaldığında sisteme ait dönüşüm fonksiyonunun sıfır üretmesi; varlığın iletişim ve icabet üretmeyen bir durağanlığa gömülmesi.
- LaTeX modeli: $$f(x) = 0 \quad \forall x \in I$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $I$ kümesi sisteme veya varlığa dışarıdan yöneltilen tüm çağrı, talep, hidayet arayışı ve yönlendirme girdilerini temsil eder. $x$ bu girdilerden herhangi biridir. $f$ fonksiyonu varlığın dış uyaranlara karşı ürettiği karşılık ve icabet mekanizmasıdır. Model, girdinin niteliği ne olursa olsun fonksiyonun daima 0 değerini ürettiğini, yani dış etkiye karşı mutlak bir iletişimsel boşluk ve tepkisizlik durumu ortaya koyduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:193](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/ayet/7:193.md) — صَامِتُونَ

وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَتَّبِعُوكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ

Meal (IK): Onları doğru yola çağırsanız da, size uymazlar. Çağırmanız da, susmanız da onlar için birdir.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والتاء والميم معهما
ص م ت، م ص ت، ص ت م مستعملات
صمت:
الصَّمْتُ: طُولُ السُّكوتِ.
وأخَذَه الصُّماتُ. وقُفْلٌ مُصْمَتٌ: أبْهِمَ إِغلاقُه، وبابٌ مُصمَتٌ كذلك، قال: ومن دونِ لَيْلَى مُصمَتاتُ المَقاصِرِ والصِّماتُ: إِشرافُكَ على أمر، وتقول: هو منه على صِماتٍ.
والصُّمْتَةُ: ما أصْمَتَكَ من قضاء حاجتك.
مصت:
المَصت: لغة في المَسْط، فاذا جَعَلوا مكان السِّين صاداً جَعَلوا مكان الطّاءِ تاءً، وهو أن يُدخِلَ يَدَه فيقبضَ على الرَّحِمِ، فيمسُطها مسطاً، ويَمصُت ما فيها مَصْتاً.
صتم:
الصَّتْمُ من كلِّ شيءٍ: ما عَظُمَ وتَمَّ واشتَدَّ، نحو: حَجَرٌ صَتْمٌ، وبَيْتٌ صَتْمٌ وجَمَل صَتْمٌ.
واعطَيتُه ألفاً صَتْماً اي تاماً، وقال زهير: صَحيحاتُ أَلْفٍ بعدَ أَلْفٍ مُصَتَّم والأَصاتِمُ جماعة الأصْطَمّة بلغة تميم، جمعوها بالتاء على هذه اللغة لانّهم كرهِوا التفخيم أصاطم فرَدّوا الطاءَ الى التاء.
والحُروف الصُّتْمُ: التي ليستْ من الحَلْق.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**التاء** و**الميم** معهما
**ص م ت**، **م ص ت**، **ص ت م** مستعملات

**صمت**:
**الصَّمْتُ**: susmanın uzunluğu.
Ve onu **الصُّماتُ** aldı. Ve **قُفْلٌ مُصْمَتٌ**: kapanışı müphem kılındı; ve **بابٌ مُصمَتٌ** de böyledir. Dedi ki:
ومن دونِ لَيْلَى مُصمَتاتُ المَقاصِرِ
Ve **الصِّماتُ**: bir iş üzerine gözetimin; ve dersin ki: o, ondan **صِماتٍ** üzerinedir.
Ve **الصُّمْتَةُ**: ihtiyacını gidermenden seni alıkoyan şey.

**مصت**:
**المَصت**: **المَسْط** hakkında bir dildir; artık **السين** yerine **صاداً** yaptıklarında **الطّاءِ** yerine **تاءً** yaparlar; ve o, elini sokup rahmi kavramasıdır; sonra onu **مسطاً** ile **يمسُطها**; ve içindekini **مَصْتاً** ile **يَمصُت**.

**صتم**:
Her şeyden **الصَّتْمُ**: büyüyen, tamam olan ve şiddetlenen şey; şu gibi: **حَجَرٌ صَتْمٌ** ve **بَيْتٌ صَتْمٌ** ve **جَمَل صَتْمٌ**.
Ve ona bin **صَتْماً** verdim; yani tam. Ve Züheyr dedi ki:
صَحيحاتُ أَلْفٍ بعدَ أَلْفٍ مُصَتَّم
Ve **الأَصاتِمُ**: Temîm diliyle **الأصْطَمّة** topluluğudur; bu dil üzere onları **التاء** ile cem ettiler; çünkü **التفخيم**i kerih gördüler: **أصاطم**; böylece **الطاءَ**ı **التاء**ya geri çevirdiler.
Ve **الحُروف الصُّتْمُ**: boğazdan olmayanlar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صَمَتَ يَصْمُتُ صَمْتاً وصُموتاً وصُماتاً: سَكَتَ. وأَصْمَتَ مثله. والتَصْميتُ: التَسكيتُ. والتَصْميتُ أيضاً: السُكوتُ. ورجلٌ صِمِّيتٌ، أي سِكِّيتٌ. والصُمْتَةُ: مثل السكْتَة. أبو زيد: رَمَيْتُهُ بصُماتِهِ سُكاتِهِ، أي بما صَمَتَ به وسكت. ويقال فلان على صُماتِ الأمر، إذا أَشْرَفَ على قضائه. وبات من القوم على صُماتٍ، أي بمرأىً ومسمعٍ في القرب. قال الشاعر:
وحاجةٍ كنتُ على صُماتِها
أي كنت على شَرَفٍ من إدراكها. وتقول: ماله صامِتٌ ولا ناطق. فالصامِتُ: الذهب والفضة. والناطق: الإبل والغنم؛ أي ليس له شيء. والصامتُ من اللبن: الخاثر. والصَموتُ: الدِرع التي إذا ضُبَّتْ لم يُسمع لها صوت. أبو عبيد: المُصْمَتُ الذي لا جوف له. وقد أَصْمَتُّهُ أنا. وباب مُصْمَتٌ: قد أُبهِمَ إغلاقه. والمُصْمَتُ من الخيل: البهيم، أيّ لونٍ كان لا يخالط لونَه لونٌ آخر. أبو زيد: لَقيتُهُ بِوَحْشِ إصْمِتَ، ولقيته ببلدةِ إصْمِتَ، إذا لقيتَه بمكانٍ قفر لا أنيسَ به، وهو غير مُجرىً.

##### Türkçe

**صَمَتَ** **يَصْمُتُ** **صَمْتاً** ve **صُموتاً** ve **صُماتاً**: sustu. Ve **أَصْمَتَ** da onun gibidir. Ve **التَصْميتُ**: susturtma. Ve **التَصْميتُ** ayrıca: susma. Ve bir adam **صِمِّيتٌ**, yani **سِكِّيتٌ**. Ve **الصُمْتَةُ**: **السكْتَة** gibidir. Ebû Zeyd: “Onu, onun **صُماتِهِ** **سُكاتِهِ** ile attım”; yani onunla **صَمَتَ** ettiği ve sustuğu şeyle. Ve “falanca, işin **صُماتِ**ı üzeredir” denir; onu yerine getirmesine yaklaştığı zaman. Ve kavimden, **صُماتٍ** üzere geceledi; yani yakınlıkta görülecek ve işitilecek bir yerde. Şair dedi ki:
“Ve bir ihtiyaç ki ben onun **صُماتِها**sı üzerindeydim”
yani onu elde etmeye bir şeref (yakınlık) üzerindeydim. Ve dersin: “Onun ne **صامِتٌ**i var ne de **ناطِق**ı.” Artık **الصامِتُ**: altın ve gümüştür. Ve **الناطق**: develer ve koyunlardır; yani onun hiçbir şeyi yoktur. Ve sütten **الصامتُ**: koyulaşmış olandır. Ve **الصَموتُ**: perçinlendiği zaman ona ses işitilmeyen zırhtır. Ebû Ubeyd: **المُصْمَتُ**, iç boşluğu olmayan şeydir. Ve ben onu **أَصْمَتُّهُ**. Ve **باب مُصْمَتٌ**: kapatılması müphem kılınmış (sıkılaştırılmış)tır. Ve atlardan **المُصْمَتُ**: **البهيم**dir; hangi renk olursa olsun, onun rengine başka bir renk karışmaz. Ebû Zeyd: “Onunla, **بِوَحْشِ إصْمِتَ**’te karşılaştım; ve onunla, **ببلدةِ إصْمِتَ**’te karşılaştım”; onu, kendisinde ünsiyet edilecek kimse bulunmayan ıssız bir yerde karşılaştığın zaman; ve o, akarsu yatağı olmayan yerdir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ت م
مصت ، صمت ، صتم : مستعملى .
مصت : قال الليث : المَصْتُ : لغةٌ في المسط ، فإذا جعلوا مكان السّين صاداً جعلوا مكان الطّاء تاءً ، وهو أَنْ يُدْخِل يَدَه فيقبضَ على الرَّحِم فَيَمْصُتَ ما فيها مَصْتاً .
صمت : سلَمة عن الكسائيّ قال الفراء : تقول العرب : لا صمْتَ يوماً إلى الليل ، ولا صَمْتَ يومٌ إلى الليل ، ولا صَمْتَ يومٍ إلى الليل ، فمن نصب أراد : لا تَصْمُتْ يوماً إلى الليل ، ومن رفع أراد : لا يُصْمَتُ يومٌ إلى الليل . ومن خفض فلا سؤالَ فيه .
وقال الليث : الصّمْتُ : السكوت . وقد أخذه الصُّمَات . وقُفْلٌ مُصْمَتٌ ، أي : قد أُبْهِم إغلاقُه . وبابٌ مُصْمَتٌ كذلك ، وأنشد :
ومِن دون لَيْلَى مُصْمَتَاتُ المَقاصِرِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : جاء بما صَاءَ وصَمَت . قال : ما صاء يعني الشاءَ والإبلَ . وما صَمَت يعني الذَّهبَ والفِضَّة .
أبو عُبَيد : صَمتَ الرجلُ وأصْمَتَ بمعنًى واحد . قال : وقال أبو زيد : لقيتُه ببلدةِ إصْمِتْ ، وهي القفرُ التي لا أَحَدَ بها . وقطَع بعضهم الألف من إصمت فقال :
بوَحْشِ الإصْمِتَيْنِ له ذُبابُ
أنشده شمر . وقال : يقالُ : لَقِيتُهُ بوَحْشِ إصْمِتَ ، الألفُ مكسورةٌ مقطوعة .
شَمِر : الصُّمُوتُ من الدُّروع : اللّينةُ المَسِّ ليستْ بخَشِنة ولا صَدِئةٍ ، ولا يكون لها صوتٌ قال النابغة :
وكلّ صَمُوتٍ نَثْلةٍ تُبَّعِيّةٍ
ونَسْجُ سُلَيْم كلّ قَضّاءَ ذَائلِ
قال : والسيفُ أيضاً يقال له صموتٌ لرسوبه في الضَّرِيبة ، وإذا كان كذلك قَلَّ صوْتُ خروج الدّم .
وقال الزُّبيرُ بن عبد المطلب :
ويَنْفِي الجاهلَ المُخْتالَ عني
رُقاقُ الحَدِّ وَقْعَتُه صَمُوتُ
ويقال : بات فلانٌ على صِمَات أمرِه : إذا كان مُعْتَزِماً عليه .
وقال أبو مالك : الصِّمَاتُ : القصدُ ، وأنشد :
وحاجةٍ بِتُّ على صِماتِها
أي : وأنا معتزم عليها .
ومن أمثالهم : إنك لا تَشْكُو إلى مُصْمِتٍ ، أي : لا تشكو إلى مَن يعبأ بشكواك . والصُّمْتَةُ : ما يُصْمَتُ به الصبيُّ من تمر أو شيء ظريف .
وقال ابن هانىء يقال : ما ذُقْتُ صُمَاتاً ، أي : ما ذُقْت شيئاً .
ويقال : لم يُصْمِته ذاك ، بمعنى لم يَكْفِه ، وأصلُه في النَّفي ، وإنما يقال فيما يؤكل أو يُشرب .
وجاريةٌ صَمُوتُ الخَلْخاليْن : إذا كانت غليظَة السّاقيْن لا يُسمع لخَلْخالها صوتٌ لغموضه في رجليها .
ويقال للّوْن البَهِيم : مُصْمَت . وللذي لا جَوْفَ له مُصْمت . وفَرَسٌ مُصْمت ؛ وخيلٌ مُصْمَتَاتٌ : إذا لم يكن فيها شِيَةٌ وكانت بُهْماً .
ويقال للرجل إذا اعتقل لسانُه فلم يتكلّم : أصْمَت ، فهو مُصْمِت .
وأنشد أبو عمرو :
ما إن رأيتُ من مُعَنياتِ
ذواتِ آذانٍ وجُمْجُمَاتِ
أَصْبَر منهن على الصُّمات
قال : الصُّمات : السكوتُ . ورواه الأصمعي : مِن مُغَنِّيات ، أراد من صريفهن . قال : والصُّمَاتُ العَطَشُ ههنا ، روَى ذلك كلَّه عنهما أحمد بن يحيى .
قال ابن السكيت : الثوب المُصْمَتُ : الذي لوْنُه لونٌ واحد لا يخالط لونَه لونٌ آخَرُ . وَحَلْيٌ مُصْمَتٌ : إذا كان لا يُخالطُه غيرُه . وأدْهَمٌ مُصْمَتٌ : لا يُخالط لونَه غير الدُّهْمة .
وقال أحمد بن عُبَيد : حَلْيٌ مُصْمَتٌ معناه : قد نَشِب على لابسه فما يَتحرّك ولا يتَزعزَع ، مثلُ الدُّمْلُج والحِجْل وما أشبهه .
صتم : أبو عُبَيد عن أبي عمرو : صَتَمْتُ الشيءَ فهو مُصَتَّم وَصَتْمٌ ، أي : محكمٌ تامٌ .
الفراء قال : مالٌ صَتْمٌ ، وأموال صُتْمٌ . ويقول : عبدٌ صَتْمٌ ، أي : شديد غليظ . وجَمَلٌ صَتْمٌ ، وناقة صَتْمَةٌ .
وقال الليث : الصَّتْمُ من كل شيء : ما عَظُمَ واشتدّ . جملٌ صَتْمٌ ، وبيتٌ صَتْمٌ . وأعطيْته ألفاً صَتْماً . وقال زُهَير :
صحيحات ألْفٍ بعدَ ألفٍ مُصَتَّم
قال : والحروف الصُّتْمُ : التي ليست من حروف الحَلْق .
قال غيره : صتمت له ألفاً تصطيماً ، أي : تممتها . قال : والأصاتم جمع الأُصْطَمّة بلغة تَمِيم ؛ جمعوها بالتاء كراهيةَ تفخيم أَصَاطم فردُّوا الطاء إلى التاء .

##### Türkçe

ص ت م
**مصت** , **صمت** , **صتم** : kullanılmış olanlardır.

**مصت** : Leys dedi: **المَصْتُ** : **المسط**’ta bir dildir; sin’in yerine sad yaptıkları vakit ta’nın yerine te yaparlar; o da, elini sokup rahme tutması, sonra içindekini **مَصْتاً** olarak **فَيَمْصُتَ** etmesidir.

**صمت** : Seleme, Kisâî’den; Ferrâ dedi: Araplar şöyle der: “لا **صمْتَ** يوماً إلى الليل”, ve “لا **صَمْتَ** يومٌ إلى الليل”, ve “لا **صَمْتَ** يومٍ إلى الليل”; kim nasb ederse muradı: “لا تَصْمُتْ يوماً إلى الليل”dir; kim ref‘ ederse muradı: “لا يُصْمَتُ يومٌ إلى الليل”dir. Kim cer ederse onda soru yoktur.
Leys dedi: **الصّمْتُ** : susma. Onu **الصُّمَات** almıştır. Ve **قُفْلٌ مُصْمَتٌ**; yani: kilitlenişi müphem kılınmıştır. Ve **بابٌ مُصْمَتٌ** da böyledir. Ve inşad etti:
ومِن دون لَيْلَى مُصْمَتَاتُ المَقاصِرِ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “**صَاءَ** ve **صَمَت** ile geldi” dedi. Dedi: “**ما صاء**” koyun ve develer demektir. “**ما صَمَت**” altın ve gümüş demektir.
Ebû Ubeyd: **صَمتَ** adam ve **أصْمَتَ** bir mânâ üzeredir. Dedi: Ebû Zeyd dedi: Onu **إصْمِتْ** beldesinde karşıladım; o, içinde hiç kimse olmayan ıssızlıktır. Ve bazısı **إصمت**’ten elif’i kesti de şöyle dedi:
بوَحْشِ الإصْمِتَيْنِ له ذُبابُ
Bunu Şemmer inşad etti. Dedi: “Onu **بوَحْشِ إصْمِتَ**’te karşıladım” denir; elif kesik, kesralıdır.

Şemmer: zırhlardan **الصُّمُوتُ** : dokunuşu yumuşak olan, kaba ve paslı olmayan; onun için bir ses olmaz. Nâbiga dedi:
وكلّ صَمُوتٍ نَثْلةٍ تُبَّعِيّةٍ
ونَسْجُ سُلَيْم كلّ قَضّاءَ ذَائلِ
Dedi: Kılıca da, darbeye gömülmesi sebebiyle **صموتٌ** denir; böyle olunca kanın çıkış sesinin azlığı olur.
Zübeyr b. Abdülmuttalib dedi:
ويَنْفِي الجاهلَ المُخْتالَ عني
رُقاقُ الحَدِّ وَقْعَتُه صَمُوتُ
Ve denir: Falan, işinin **صِمَات**’ı üzere geceledi: eğer onun üzerine azimli ise.
Ebû Mâlik dedi: **الصِّمَاتُ** : kasıttır. Ve inşad etti:
وحاجةٍ بِتُّ على صِماتِها
Yani: ben onun üzerine azimli iken.
Ve onların mesellerindendir: “إنك لا تَشْكُو إلى **مُصْمِتٍ**”; yani: şikâyetine aldıran kimseye şikâyet etmezsin. Ve **الصُّمْتَةُ** : çocuğun hurmadan yahut hoş bir şeyden onunla susturulduğu şeydir.
İbn Hânî’ dedi: denir: “ما ذُقْتُ **صُمَاتاً**”; yani: hiçbir şey tatmadım.
Ve denir: “لم يُصْمِته ذاك”; “onu kifayet etmedi” mânâsında; aslı nefiydedir; ancak yenilen yahut içilen şey hakkında söylenir.
Ve **جاريةٌ صَمُوتُ الخَلْخاليْن**: eğer baldırları kalın ise, halhalının sesi, ayaklarında gömülü oluşundan dolayı işitilmez.
Ve koyu renk için **مُصْمَت** denir. Ve içi olmayan şeye **مُصْمت** denir. Ve **فَرَسٌ مُصْمت**; ve **خيلٌ مُصْمَتَاتٌ**: eğer onlarda alâmet yoksa ve kapkara iseler.
Ve dili tutulup konuşmayan adama: **أصْمَت** denir; o da **مُصْمِت**tir.
Ebû Amr inşad etti:
ما إن رأيتُ من مُعَنياتِ
ذواتِ آذانٍ وجُمْجُمَاتِ
أَصْبَر منهن على الصُّمات
Dedi: **الصُّمات** : susmadır. Asma‘î onu “**مُغَنِّيات**’tan” diye rivayet etti; onların gıcırtısından murad etti. Dedi: Burada **الصُّمَاتُ** susuzluktur; bunların hepsini ikisinden de Ahmed b. Yahyâ rivayet etti.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الثوب المُصْمَتُ** : rengi tek renk olan, rengine başka bir renk karışmayan. Ve **وَحَلْيٌ مُصْمَتٌ** : eğer ona başkası karışmıyorsa. Ve **أدْهَمٌ مُصْمَتٌ** : rengine koyu siyahlıktan başkası karışmayan.
Ahmed b. Ubeyd dedi: **حَلْيٌ مُصْمَتٌ** mânâsı: onu giyen üzerinde yapışıp kalmıştır; hareket etmez ve sarsılmaz; **الدُّمْلُج** ve **الحِجْل** ve benzerleri gibi.

**صتم** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: “**صَتَمْتُ** şeyi; o da **مُصَتَّم** ve **صَتْمٌ**dur”; yani: sağlam, tamdır.
Ferrâ dedi: **مالٌ صَتْمٌ** ve **أموال صُتْمٌ**. Ve der: **عبدٌ صَتْمٌ**; yani: şiddetli, kalın. Ve **جَمَلٌ صَتْمٌ**; ve **ناقة صَتْمَةٌ**.
Leys dedi: her şeyden **الصَّتْمُ** : büyüyen ve şiddetlenen şeydir. **جملٌ صَتْمٌ** ve **بيتٌ صَتْمٌ**. Ve ona bin **صَتْماً** verdim. Züheyr dedi:
صحيحات ألْفٍ بعدَ ألفٍ مُصَتَّم
Dedi: **الحروف الصُّتْمُ** : **حروف الحَلْق**’tan olmayan harflerdir.
Başkası dedi: Ona bini **تصطيماً** olarak **صتمت**; yani: onu tamamladım. Dedi: **الأصاتم** , Temîm diliyle **الأُصْطَمّة**’nin cem‘idir; **أَصَاطم**’in kalınlaştırılmasını kerih görerek onu te ile cem‘ ettiler; böylece ta’yı te’ye döndürdüler.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والميم وما يثلثهما )
(صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه.
ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى.
(صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إبهام وإغلاق. من ذلك صَمَتَ الرّجُل، إذا سَكَتَ، وأَصْمَت أيضاً. ومنه قولهم: "لقيتُ فلاناً  ببلدة إِصْمِتَ"، وهي القَفر التي لا أحد بها، كأنها صامتةٌ ليس بها ناطق. ويقال "ماله صامتٌ ولا ناطق". فالصَّامت: الذّهب والفِضّة. والنَّاطق: الإِبل والغنم والخيل. والصَّمُوت: الدِّرْع * الليّنة التي إِذا صَبَّها([1]) الرَّجُل على نفسه لم يُسمَع لها صوت. قال:
وكلِّ صموتٍ نثرةٍ تُبّعيَّةٍ  *** ونسج سليمٍ كل قَضَّاءَ ذائِلِ([2])وبابٌ مُصْمَت: قد أُبْهِمَ إغلاقه. والصامت من اللبن: الخاثر؛ وسمِّي بذلك لأنه إذا كان كذا فأفرغ في إناء لم يُسمع لـه صوت. ويقال: بِتُّ على صِمات ذاكَ، أي على قَصْدِهِ. فيمكن أن يكون شاذّاً، ويمكن أن يكون من الإِبدال، كأنّه مأخوذٌ من السَّمْت، وهي الطَّريقة. قال:
وحاجةٍ بتُّ على صِمَاتِها([3]) *** أتيتُها وَحْدِيَ مِنْ مَأْتاتها
ويقال : رمَاه بصِماتِهِ، أي بما أصمته. وأعطى الصَّبيَّ صُمْتَةً، أي ما يسكّنه.
(صمج) الصاد والميم والجيم ليس بشيء، على أنَّهم يقولون: الصَّمَج: القناديل، الواحدة صَمَجة. وينشدون:
* والنَّجم مثل الصَّمَج الرُّوميَّاتْ([4]) *
(صمح) الصاد والميم والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء، أو طُول. يقال الصَّمَحْمَح: الطَّويل. ويقولون: إنَّ الصُّمَاح الكيّ. والصُّمَاح: النَّتن. والصِّمحاءَةُ: المكان الخَشن.
(صمخ) الصاد والميم والخاء أصلٌ واحد وكلمة واحدة، وهو الصِّماخ: خَرْق الأُذُن. يقال صَمَخْتُهُ، إِذا ضَربتَ صِماخَه.
(صمد) الصاد والميم والدال أَصلان: أحدهما القَصْد، والآخَر الصَّلابة في الشَّيء.
فالأوَّل: الصَّمْد: القصد. يقال صَمَدْتُه صَمْداً. وفلان مُصَمَّدٌ، إِذا كان سيِّداً يُقصَدُ إليه في الأمور. وصَمَدٌ أيضاً. والله جلَّ ثناؤه الصَّمَد؛ لأنه يَصْمِد إليه عبادُهُ بالدُّعاء والطَّلَب. قال في الصَّمَد([5]):
علوتُهُ بحُسامٍ ثم قلتُ لـه *** خذْها حُذَيفَُ فأنت السيِّد الصَّمَدُ([6])وقال في المصَمَّد طَرَفَة:
وإِنْ يَلْتَقِي الحيُّ الجميعُ تُلاقِني *** إلى ذِروةِ البيت الرَّفيعِ المُصمَّدِ([7])والأصل الآخر الصَّمْد، وهو كلُّ مكانٍ صُلْب. قال أبو النَّجم:
* يغادِرُ الصَّمْدَ كظَهْر الأَجزَلِ([8]) *
(صمر) الصاد والميم والراء، قال ابن دريد([9]): فعلٌ ممات، وهو أصل بناء الصَّمِير. يقال رجل صَمِير: يابس اللَّحم على العِظام.
ويقال الصَّمْر: النَّتْن. ويقال المتصمِّر: المتشمِّس. ويقولون: لقيتُه بالصُّمَير، أي وقتَ غُروب الشّمس. وفي كلِّ ذلك نظَر.
(صمع) الصاد والميم والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على لطافةٍ في الشّيء وتضامٍّ. قال الخليلُ وغيره: كلُّ منضمٍّ فهو متصمِّع. قال: ومن ذلك اشتقاق الصَّومعة. ومن ذلك الصَّمع في الأُذنَين. يقال هو أصمعُ، إِذا كان أَلصَق([10]) الأذنين. ويقال: قلبٌ أصمع، أي لطيف ذكيّ. ويقال للبُهْمَى إِذا ارتفعت ولم تتفَقأ: صَمْعاء. وذلك أنَّها [إِذا] كانت كذا كانت منْضَمَّةً لطيفة. وإِذا تلطَّخَ الشَّيء بالشيء فتجمَّعَ كريش السَّهم فهو متصمِّع. قال:
فرمَى فأنفَذَ من نَحُوصٍ عائطٍ *** سهماً فخرّ وريشُه مُتصمِّعُ([11])أي متلطّخ بالدّم منْضمّ. والكلاب صُمْعُ الكعوب، أي صغارُها ولِطافُها قال النابغة:
* صُمْعُ الكُعوبِ بريئاتٌ من الحَردِ([12]) *
(صمغ) الصاد والميم والغين كلمةٌ واحدة، هي الصَّمغ([13]).
(صمك) الصاد والميم والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على قوةٍ وشِدة. من ذلك الصمكْمَك، وهو القويّ. وكذلك الصَّمْكُوك: الشَّيء الشديد. والصَّمكيك: كلُّ شيءٍ لزِج كاللُّبان ونحوِه. ويقال اصْمَاكَّ الرَّجلُ، إذا تغضّبَ([14]). وهو ذاك القياس. واصماكّ اللّبنُ، إِذا خثُر حتَّى يشتدّ فيصير كالجبْن.
(صمل) الصاد والميم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شِدّة وصلابة. يقال صَمَلَ الشيء صُمُولاً، إِذا صلُب واشتدَّ. ورجل صُمُلٌّ: شديد البَضْعة . وكان الخليل يقول: لا يقال ذلك إلاّ للمجتمع السنّ. واصمألَّ النّباتُ، إِذا قوِيَ والتفّ. والصَّامل مِنْ كلِّ شيء: اليابس. وصَمَل الشّجر، إِذا لم يجد رِيّاً فَخشُن. ويقال صَمَله بالعصا، إِذا ضَربَهُ. والله أعلم بالصواب.
--------------ــــ
([1]) صبها، أي لبسها. وفي الأصل: "صلبها"، تحريف. وفي المجمل: "إذا صبت".
([2]) البيت للنابغة في ديوانه 64 واللسان (صمت). ورواية الديوان واللسان: "نثلة" وهما سيان.
([3]) البيت في اللسان (صمت 361).
([4]) البيت للشماخ، كما في اللسان (صمج). وفي ديوانه 103 أرجوزة  البيت وليس فيها البيت.
([5]) بدله في المجمل: "أنشدني أبي رحمه الله".
([6]) أنشده في اللسان (صمد) بدون نسبة.
([7]) البيت من معلقته المشهورة.
([8]) أنشده في اللسان (صمد، جزل). وقد سبق في (جزل) حيث نبهت على أن صواب روايته: "تغادر" بالتاء. ويؤيد هذا الصواب أيضاً أنها رويت بالتاء في "أم الرجز" المنشورة في مجلة المجمع العلمي العربي بدمشق في العدد 8 سنة 1347.
([9]) في الجمهرة: (2: 359).
([10]) كذا وردت هذه التكملة، وفي المجمل: "الأصمع: اللاصق الأذنين".
([11]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 8، والمفضليات (2: 225) واللسان (صمع).
([12]) صدره كما في الديوان 19 واللسان (صمع):
* فبثهن عليه واستمر به *.
([13]) الصمغ، بسكون الميم، وقد تفتح.
([14]) في الأصل، "تغضت"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الميم** ve ikisini üçleyen şey)

(**صمي**) **الصاد** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; şeyde sürate delâlet eder. Savaşa cesaretle atılan, acele eden adama denir: o **صَمَيانٌ**’dır. Ve o, **الصَّمَيان**’dandır; o da sıçrama ve dönüp durmadır. Ve “**انصمى** kuş” denir; yani saldırıp indiği zaman. Ve “**أصمى** at” denir; yani gemini ısırarak yüzü üzere yürüyüp gittiği zaman.
Ve babdandır: Adam avı attı da **فأصمى**; yani onu yerinde öldürdü; bu, **أنْمَى**’nın zıddıdır.

(**صمت**) **الصاد** ve **الميم** ve **التاء** tek bir asıldır; kapalılığa ve kapatmaya delâlet eder. Bundan: Adam **صَمَتَ**; yani sustu; ve **أَصْمَت** da. Ve ondan onların sözü: “Falancaya **ببلدة إِصْمِتَ** bir beldede rastladım”; o, içinde kimse olmayan ıssız yerdir; sanki o, içinde konuşan olmadığı için suskundur. Ve “Onun ne **صامتٌ**’i var ne de **ناطق**’ı” denir. O hâlde **الصَّامت**: altın ve gümüştür. Ve **النَّاطق**: develer ve koyunlar ve atlardır. Ve **الصَّمُوت**: yumuşak zırhtır; adam onu kendisi üzerine döktüğü([1]) zaman ona bir ses işitilmez. Dedi ki:
وكلِّ صموتٍ نثرةٍ تُبّعيَّةٍ  *** ونسج سليمٍ كل قَضَّاءَ ذائِلِ([2])
Ve **بابٌ مُصْمَت**: kapatılması müphem kılınmış (sıkıca kapatılmış)tır. Ve sütten **الصامت**: koyu (pıhtılaşmış) olandır; ve bununla adlandırıldı; çünkü o böyle olunca bir kaba boşaltıldığında ona bir ses işitilmez. Ve “Şunun **صِمات**’ı üzere geceledim” denir; yani onun kastı üzere. O hâlde şâz olabilir; ve ibdâlden olabilir; sanki **السَّمْت**’ten alınmış gibidir; o da yoldur. Dedi ki:
وحاجةٍ بتُّ على صِمَاتِها([3]) *** أتيتُها وَحْدِيَ مِنْ مَأْتاتها
Ve denir: “Onu **بصِماتِهِ** ile attı”; yani onu susturan şeyle. Ve çocuğa **صُمْتَةً** verdi; yani onu susturan şeyi.

(**صمج**) **الصاد** ve **الميم** ve **الجيم** bir şey değildir; şu var ki onlar derler: **الصَّمَج**: kandiller; teki **صَمَجة**. Ve şöyle inşâd ederler:
* والنَّجم مثل الصَّمَج الرُّوميَّاتْ([4]) *

(**صمح**) **الصاد** ve **الميم** ve **الحاء** bir asılcık olup şeyde bir kuvvete yahut uzunluğa delâlet eder. **الصَّمَحْمَح** denir: uzun boylu. Ve derler: **الصُّمَاح** dağlamadır. Ve **الصُّمَاح**: kokuşmuşluktur. Ve **الصِّمحاءَةُ**: kaba (pürtüklü) yerdir.

(**صمخ**) **الصاد** ve **الميم** ve **الخاء** tek bir asıl ve tek bir kelimedir; o da **الصِّماخ**’tır: kulağın deliği. “Onu **صَمَخْتُهُ**” denir; yani onun **صِماخ**’ını vurduğun zaman.

(**صمد**) **الصاد** ve **الميم** ve **الدال** iki asıldır: biri kast, diğeri şeyde katılıktır.
Birincisi: **الصَّمْد**: kasttır. “Onu **صَمَدْتُه صَمْداً**” denir. Ve falan **مُصَمَّدٌ**’dır; yani işlerde kendisine yönelinip kastedilen bir efendi olduğu zaman. Ve **صَمَدٌ** da. Ve Allah, yüce senâsı, **الصَّمَد**’dır; çünkü kulları dua ve talep ile O’na **يَصْمِد** eder (yönelir). **الصَّمَد** hakkında dedi ki([5]):
علوتُهُ بحُسامٍ ثم قلتُ لـه *** خذْها حُذَيفَُ فأنت السيِّد الصَّمَدُ([6])
Ve **المصَمَّد** hakkında **طَرَفَة** dedi:
وإِنْ يَلْتَقِي الحيُّ الجميعُ تُلاقِني *** إلى ذِروةِ البيت الرَّفيعِ المُصمَّدِ([7])
Ve diğer asıl **الصَّمْد**’dır; o da her katı yerdir. **أبو النَّجم** dedi:
* يغادِرُ الصَّمْدَ كظَهْر الأَجزَلِ([8]) *

(**صمر**) **الصاد** ve **الميم** ve **الراء**; **ابن دريد**([9]) dedi: Ölü bir fiildir; ve **الصَّمِير** binasının aslıdır. “Adam **صَمِير**” denir: kemikler üzerinde eti kuru (kurumuş) olan.
Ve **الصَّمْر** denir: kokuşmuşluk. Ve **المتصمِّر** denir: güneşlenen. Ve derler: “Ona **بالصُّمَير** ile rastladım”; yani güneşin batışı vaktinde. Ve bunların hepsinde bir nazar vardır.

(**صمع**) **الصاد** ve **الميم** ve **العين** tek bir asıldır; şeyde inceliğe ve toplanıp sıkılaşmaya delâlet eder. **الخليل** ve başkası dedi: Her toplanıp sıkılaşmış olan **متصمِّع**’dır. Dedi: Ve bundan **الصَّومعة**’nın اشتقاق’ı (türeyişi)dir. Ve bundan iki kulakta **الصَّمع** vardır. “O **أصمعُ**” denir; yani iki kulağı daha yapışık([10]) olduğu zaman. Ve “**قلبٌ أصمع**” denir; yani ince, zeki. Ve **البُهْمَى** yükselip de yarılmadığı zaman ona **صَمْعاء** denir. Bu, onun [eğer] böyle olduğu zaman toplanmış, ince olmasındandır. Ve bir şey bir şeyle bulaşıp da okun tüyü gibi toplanırsa o **متصمِّع**’dır. Dedi:
فرمَى فأنفَذَ من نَحُوصٍ عائطٍ *** سهماً فخرّ وريشُه مُتصمِّعُ([11])
Yani kanla bulaşmış, toplanmış. Ve köpekler **صُمْعُ الكعوب**’dur; yani topukları küçük ve incedir. **النابغة** dedi:
* صُمْعُ الكُعوبِ بريئاتٌ من الحَردِ([12]) *

(**صمغ**) **الصاد** ve **الميم** ve **الغين** tek bir kelimedir; o da **الصَّمغ**’dır([13]).

(**صمك**) **الصاد** ve **الميم** ve **الكاف** bir asılcık olup kuvvete ve şiddete delâlet eder. Bundan **الصمكْمَك**; o, kuvvetlidir. Ve كذلك **الصَّمْكُوك**: şiddetli şey. Ve **الصَّمكيك**: **اللُّبان** ve benzeri gibi yapışkan olan her şey. Ve “Adam **اصْمَاكَّ**” denir; yani öfkelendiği zaman([14]). Ve o, o kıyastır. Ve “Süt **اصماكّ**” denir; yani pıhtılaşıp sertleşinceye kadar koyulaştığı, böylece peynir gibi olduğu zaman.

(**صمل**) **الصاد** ve **الميم** ve **اللام** tek bir asıldır; şiddete ve katılığa delâlet eder. “Şey **صَمَلَ** **صُمُولاً**” denir; yani katılaşıp şiddetlendiği zaman. Ve “Adam **صُمُلٌّ**” (denir): et parçası (beden) bakımından şiddetli. Ve **الخليل** derdi: Bu ancak yaşça toplanmış (olgun) olana söylenir. Ve bitki **اصمألَّ**; yani kuvvetlenip sarıldığı zaman. Ve her şeyden **الصَّامل**: kuru olandır. Ve “Ağaç **صَمَل**” denir; yani suluk bulmayınca kabalaştığı zaman. Ve “Onu sopayla **صَمَله**” denir; yani onu vurduğu zaman. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ــــ
([1]) Onu döktü; yani onu giydi. Asılda: “صلبها”, tahrif. **المجمل**’de: “إذا صبت”.
([2]) Beyit **النابغة**’nindir; divanında 64 ve **اللسان** (**صمت**). Divan ve **اللسان** rivayeti: “نثلة”; ikisi birdir.
([3]) Beyit **اللسان**’da (**صمت** 361).
([4]) Beyit **الشماخ**’ındır; **اللسان**’da (**صمج**). Divanında 103’te bir urcûze; beyit onda yoktur.
([5]) **المجمل**’de onun yerine: “Babam rahmet etsin bana inşâd etti”.
([6]) **اللسان**’da (**صمد**) nisbesiz inşâd etti.
([7]) Beyit onun meşhur muallakasındandır.
([8]) **اللسان**’da (**صمد**، **جزل**) inşâd etti. Daha önce (**جزل**)’de geçti; orada rivayetinin doğrusunun “تغادر” tâ ile olduğu hususunda uyardım. Bu doğruluğu ayrıca, Şam’da **مجلة المجمع العلمي العربي**’nin 1347 senesi 8. sayısında yayımlanan “أم الرجز”de tâ ile rivayet edilmiş olması da destekler.
([9]) **الجمهرة**’de: (2: 359).
([10]) Bu tekmile böyle vârid olmuştur; **المجمل**’de: “**الأصمع**: **اللاصق الأذنين**”.
([11]) **أبي ذؤيب الهذلي**’nindir; divanında 8, **المفضليات** (2: 225) ve **اللسان** (**صمع**).
([12]) Sadrı divanda 19 ve **اللسان** (**صمع**)’da olduğu üzere:
* فبثهن عليه واستمر به *.
([13]) **الصمغ**, **الميم**’in sükûnu ile; ve açılabilir.
([14]) Asılda “تغضت”; doğrusu **المجمل**’dedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص م ت
أخذه الصمات‏.‏
ورماه الله تعالى بصماته‏.‏
وصمت الرجل وأصمت‏.‏
وأصمته وصمته‏.‏
‏"‏ وإنك لتشكو إلى غير مصمت ‏"‏‏.‏
وقال‏:‏ إنك لا تشكو إلى مصمت فأصبر على الحمل الثقيل أو مت وصمتي صبيك‏:‏ أطعميه الصمتة وهي قدر ما تصمته به من الطعم‏.‏
وما عندها صمتة ليلة‏:‏ قدر ما تصمت به صبيها ليلة واحدة‏.‏
‏"‏ ولقيته ببلدة إصمت ‏"‏‏:‏ بقفر لا أحد بها‏.‏
وشيء ومن دون ليلى مصمتات المقاصر ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ ماله صامت ولا ناطق ‏"‏ ودرع صموت إذا صبت لم يسمع لها صوت‏.‏
قال النابغة‏:‏ وكل صموت نثلة تبعية ونسج سليم كل قضاء ذابل وامرأة صموت الخلخال‏.‏
وشهدة صموت‏:‏ ممتلئة ليست فيها ثقبة فارغة‏.‏
قال العباس بن مرداس‏:‏ كأن صموتاً صافت النحل حولها تناولها من رأس رهوة شائر وفرس مصمت‏:‏ بهيم لا شية فيه على أي لون كان‏.‏
والفهد مصمت النوم‏.‏

##### Türkçe

ص م ت
Onu **الصمات** aldı.
Yüce Allah onu **بصماته** ile attı.
Adam **صمت** etti ve **أصمت** etti.
Onu **أصمت** ettim ve onu **صمت** ettim.
"Ve şüphesiz sen, **غير مصمت** olana şikâyet ediyorsun".
Ve dedi: Şüphesiz sen **مصمت** olana şikâyet etmiyorsun; öyleyse ağır yükü taşımaya sabret, yahut öl; ve **صمتي** çocuğunu: ona **الصمتة**yi yedir; o, onu yiyecekten onunla **تصمته** ettiğin miktardır.
Onun yanında bir gecenin **صمتة**si yoktur: çocuğunu bir tek gece onunla **تصمت** ettiğin miktar.
"Onu, **إصمت** bir beldede buldum": içinde hiç kimse olmayan bir çorak yerde.
Ve bir şey; ve Leylâ’nın berisinde **مصمتات المقاصر**; ve mecazdan: "Onun ne **صامت**i vardır ne de **ناطق**ı"; ve **صموت** bir zırh: döküldüğü zaman ona bir ses işitilmez.
Nâbiga dedi:
Ve her **صموت** (olan), Tebba‘î (işi) bir **نثلة**dir;
ve Selîm’in dokuması, her **قضاء** (olan) zayıf (olan).
Ve **صموت الخلخال** bir kadın.
**صموت** bir bal peteği: dolu, içinde boş bir delik olmayan.
Abbâs b. Mirdâs dedi:
Sanki bir **صموت**; arılar onun çevresinde saf tutmuş;
onu, bir **رهوة**nin başından, **شائر** (olan) alır.
**مصمت** bir at: hangi renk olursa olsun, üzerinde hiçbir alâmet bulunmayan, tek renkli.
Ve pars, uykusu **مصمت**tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

صَمَتَ يَّسْمُتُ صَمْتاً وصُمْتاً
(* قوله «صمتاً وصمتاً» الأول
بفتح فسكون متفق عليه. والثاني بضم فسكون بضبط الأصل والمحكم. وأَهمله المجد وغيره. قال الشارح: والضم نقله ابن منظور في اللسان وعياض في المشارق.) وصُمُوتاً وصُماتاً، وأَصْمَتَ: أَطالَ السكوتَ. والتَّصْميتُ: التَّسْكِيت. والتَّصْميتُ أَيضاً: السكوتُ. ورجل صِمِّيتٌ أَي سِكِّيتٌ.
والاسم من صَمَتَ: الصُّمْتةُ؛ وأَصْمَتَه هو، وصَمَّتَه. وقيل: الصَّمْتُ المصدر؛ وما سِوى ذلك، فهو اسْمٌ. والصُّمْتةُ، بالضم: مثل السُّكْتةِ. ابن سيده: والصُّمْتة، والصِّمْتةُ: ما أُصْمِتَ به. وصُمْتةُ الصبيّ: ما أُسْكِتَ به؛ ومنه قول بعضِ مُفَضِّلي التمْر على الزبيب: وما له صُمْتةٌ لعِيالِه، وصِمْتَةٌ؛ جميعاً عن اللحياني، أَي ما يُطْعِمُهم، فيُصْمِتُهم به. والصُّمْتةُ: ما يُصْمَتُ به الصبيُّ من تمر أَو شيء طريفٍ. وفي الحديث في صفة التمرة: صُمْتةُ الصغيرِ؛ يريد أَنه إِذا بَكَى، أُصْمِتَ، وأُسْكِتََ بها، وهي السُّكْتة، لما يُسْكَتُ به الصبي. ويقال: ما ذُقْتُ صُماتاً أَي ما ذُقْتُ شيئاً.
ويقال: لم يُصْمِتْه ذاك أَي لم يَكفِه؛ وأَصلُه في النَّفْي، وإِنما يقال ذلك فيما يُؤْكل أَو يُشْرَب.
ورماه بصُماتِه أَي بما صَمَتَ منه. الجوهري عن أَبي زيد: رَمَيْتُه بصُماتِه وسُكاتِه أَي بما صَمَتَ به وسكَتَ.
الكسائي: والعرب تقول: لا صَمْتَ يوماً إِلى الليل، ولا صَمْتَ يومٌ إِلى الليل، ولا صَمْتَ يومٍ إِلى الليل؛ فمَن نصب أَراد: لا نَصْمُتْ يوماً إِلى الليل؛ ومَن رفع أَراد: لا يُصْمَتُ يومٌ إِلى الليل؛ ومَن خفض، فلا سؤال فيه. وفي حديث علي، عليه السلام: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا رَضاع بعد فِصالٍ، ولا يُتْم بعد الحُلُم، ولا صَمْتَ يوماً إِلى الليل؛ الليث: الصَّمْتُ السكوتُ؛ وقد أَخَذه الصُّماتُ. ويقال للرجل إِذا اعْتَقَلَ لسانُه فلم يتكلم: أَصْمَتَ، فهو مُصْمِتٌ؛ وأَنشد أَبو عمرو:
ما إِنْ رأَيتُ من مُعَنَّياتِ
ذَواتِ آذانٍ وجُمْجُماتِ،
أَصْبَر منهنَّ على الصُّماتِ
قال: الصُّماتُ السكوتُ. ورواه الأَصمعي: من مُغَنِّياتِ؛ أَراد: من صَرِيفهِن. قال: والصُّماتُ العَطَشُ ههنا.
وفي حديث أُسامة بن زيد، قال: لما ثَقُلَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، هَبَطْنا وهَبَطَ الناسُ، يعني إِلى المدينة، فدخلتُ على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يومَ أَصْمَتَ فلا يتكلم، فجعل يَرْفَع يَده إِلى السماء، ثم يَصُبُّها عليَّ، أَعْرِفُ أَنه يَدْعُو لي؛ قال الأَزهري: قوله يومَ أَصْمَتَ؛ معناه: ليس بيني وبينه أَحد؛ قال أَبو منصور: يحتمل أَن تكون الرواية يوم أَصْمَتَ، يقال: أَصْمَتَ العليلُ، فهو مُصْمِتٌ إِذا اعْتَقَل لسانُه. وفي الحديث: أَصْمَتَتْ أُمامة بنتُ العاص أَي اعْتَقَل لسانُها؛ قال: وهذا هو الصحيح عندي، لأَِن في الحديث: يومَ أَصْمَتَ فلا يتكلم. قال محمد بن المكرم، عطا الله عنه: وفي الحديث أَيضاً دليل أَظهر من هذا، وهو قوله: يرفع يده إِلى السماء، ثم يَصُبُّها عليَّ، أَعرف أَنه يدعو لي؛ وإِنما عَرَفَ أَنه يدعو له بالإِشارة لا بالكلام والعبارة، لكنه لم يصح عنه أَنه، صلى الله عليه وسلم، في مرضه اعْتَقَلَ يوماً فلم يتكلم، والله أَعلم. وفي الحديث: أَنَّ امرأَة من أَحْمَسَ حَجَّتْ مُصْمِتة أَي ساكتةَ لا تتكلم.
ولقيته ببلدة إِصْمِتَ: وهي القَفْر التي لا أَحدَ بها؛ قال أَبو زيد: وقَطَع بعضهم الأَلفَ من إِصْمِتَ ونَصَبَ التاءَ، فقال:
بوَحْشِ الإِصْمِتَيْن له ذُنابُ
وقال كراع: إِنما هو ببلدة إِصْمِتَ. قال ابن سيده: والأَولُ هو المعروف. وتَرَكْتُه بصحراءَ إِصْمِتَ أَي حيثُ لا يُدْرى أَينَ هو. وتَرَكْتُه بوحش إِصْمِتَ، الأَلف مقطوعة مكسورة؛ ابن سيده: تركتُه بوَحْشِ إِصْمِتَ وإِصْمِتةَ؛ عن اللحياني، ولم يفسره. قال ابن سيده: وعندي أَنه الفَلاةُ؛ قال الراعي:
أَشْلى سَلُوقِيَّةً باتَت، وباتَ لهَا،
بوَحْشِ إِصْمِتَ، في أَصْلابها، أَوَدُ
ولقيته ببلدة إِصْمِتَ إِذا لقيته بمكانٍ قَفْرٍ، لا أَنيسَ به، وهو غيرُ مُجْرًى.
وما لَه صامتٌ ولا ناطقٌ؛ الصامِتُ: الذَّهب والفضة، والناطقُ: الحيوانُ الإِبلُ والغنم، أَي ليس له شيء. وفي الحديث: على رقَبَتِه صامِتٌ؛ يعني الذهب والفضة، خلاف الناطق،وهو الحيوان.
ابن الأَعرابي: جاء بما صاءَ وصَمَتَ؛ قال: ما صاءَ يعني الشاءَ والإِبلَ، وما صَمَتَ يعني الذهب والفضةَ. والصَّمُوتُ من الدُّروع: اللَّيِّنةُ المَسّ، ليست بخَشِنةٍ، ولا صَدِئَةٍ، ولا يكون لها إِذا صُبَّتْ صَوْتٌ؛ وقال النابغة:
وكلُّ صَمُوتِ نَثْلةٍ تُبَّعِيَّةٍ،
ونَسْجُ سُلَيْمٍ كلّ قَضَّاء ذائِلِ
قال: والسيفُ أَيضاً يقال له: صَمُوتٌ، لرُسُوبه في الضَّرِيبة، وإِذا كان كذلك قَلَّ صَوتُ خُروجِ الدَّم؛ وقال الزبير بن عبد المطلب: ويَنْفِي الجاهِلَ المُخْتالَ عَنِّي
رُقاقُ الحَدِّ، وَقْعَتُه صَمُوتُ
وضَرْبةٌ صَمُوتٌ: تمرُّ في العِظام، لا تَنْبُو عن عَظْمٍ، فتُصَوِّتُ؛ وأَنشد ثعلب بيتَ الزبير أَيضاً على هذه الصورة:
ويُذْهِبُ، نَخْوةَ المُخْتالِ عَنِّي،
رَقيقُ الحَدِّ، ضَرْبَتُه صَمُوتُ
وصَمَّتَ الرجلَ: شَكَا إِليه، فنَزَع إِليه من شِكايتِه: قال: إِنكَ لا تَشْكُو إِلى مُصَمِّتِ،
فاصْبِرْ على الحِمْلِ الثَّقيلِ، أَو مُتِ
التهذيب: ومن أَمثالهم: إِنك لا تَشْكُو إِلى مُصَمِّتٍ أَي لا تَشْكُو إِلى من يَعْبَأُ بشَكْواكَ. وجارية صَمُوتُ الخَلْخالَيْن إِذا كانت غَليظةَ الساقَين، لا يُسْمَعُ لِخَلْخالِها صوتٌ لغُموضه في رجليها. والحروف المُصْمَتة: غيرُ حروف الذَّلاقةِ، سميت بذلك، لأَنه صُمِتَ عنها أَن يُبْنَى منها كلمة رباعية، أَو خماسية، مُعَوَّاة من حروف الذلاقة.وهو بصِماتِه إِذا أَشْرَفَ على قَصْدِه. ويقال: باتَ فلانٌ على صِماتِ أَمْره إِذا كان مُعْتَزِماً عليه. قال أَبو مالك: الصِّماتُ القَصْدُ، وأَنا على صِماتِ حاجتي أَي على شَرَفٍ من قضائها، يقال: فلان على صِماتِ الأَمْر إِذا أَشْرَف على قضائه؛ قال:
وحاجةٍ بِتُّ على صِماتِها
أَي على شَرَف قضائها. ويروى: بَتاتِها. وباتَ من القوم على صِماتٍ أَي بمَرأى ومَسْمَع في القُرْبِ. والمُصْمَتُ: الذي لا جَوفَ له؛ وأَصْمَتُّه أَنا. وبابٌ مُصْمَتٌ، وقُفْلٌ مُصْمَتٌ: مُبْهَم، قد أُبْهِمَ إِغْلاقُه؛ وأَنشد:
ومن دونِ لَيْلى مُصْمَتاتُ المَقاصِرِ
وثوب مُصْمَتٌ: لونُه لونٌ واحدٌ، لا يُخالطه لونٌ آخَرُ. وفي حديث العباس: إِنما نَهَى رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، عن الثَّوبِ المُصْمَتِ من خَزٍّ؛ هو الذي جميعه ابْرَيْسَمٌ، لا يُخالطه قُطْنٌ ولا غيره.ويقال للَونِ البَهيم: مُصْمَتٌ. وفرس مُصْمَتٌ، وخيل مُصْمَتاتٌ إِذا لم يكن فيها شِيَةٌ، وكانت بُهْماً. وأَدْهَمُ مُصْمَتٌ: لا يخالطُه لونٌ غير الدُّهْمةِ. الجوهري: المُصْمَتُ من الخيل البَهيمُ أَيَّ لونٍ كان، لا يُخالِطُ لونَه لونٌ آخَر. وحَلْيٌ مُصْمَتٌ إِذا كان لا يخالطه غيرُه؛ قال أَحمد بن عبيد: حَلْيٌ مُصْمَتٌ، معناه قد نَشِبَ على لابسه، فما يَتحرَّكُ ولا يَتَزَعْزَعُ، مثلُ الدُّمْلُج والحَجْل، وما أَشبههما. ابن السكيت: أَعطيتُ فلاناً أَلفاً كاملاً، وأَلفاً مُصْمَتاً، وأَلفاً أَقْرَعَ، بمعنىً واحد. وأَلفٌ مُصَمَّتٌ مُتَمَّمٌ، كمُصَتَّمٍ.
والصُّماتُ: سُرعةُ العطش في الناس والدواب.
والتصامتُ من اللبن: الحائرُ.
والصَمُوت: اسم فرس المُثَلَّم بن عمرو التَّنُوخيّ؛ وفيه يقول: حتى أَرى فارسَ الصَّمُوتِ على
أَكْساءِ خَيْلٍ، كأَنَّها الإِبِلُ
معناه: حتى يَهْزِمَ أَعداءَه، فيَسُوقَهم من ورائهم، ويَطْرُدَهم كما تُساق الإِبل.

##### Türkçe

**صَمَتَ** **يَّسْمُتُ** **صَمْتاً** ve **صُمْتاً**
(* “**صمتاً وصمتاً**” sözü: birincisi fetha ile sonra sükûn; üzerinde ittifak edilmiştir. İkincisi damme ile sonra sükûn; aslın ve **المحكم**’in ضبط’ıyla. **المجد** ve başkaları onu ihmal etti. Şârih dedi: damme ile olanı İbn Manzûr **اللسان**’da ve İyâz **المشارق**’ta nakletti.) ve **صُمُوتاً** ve **صُماتاً**; ve **أَصْمَتَ**: susmayı uzattı.
Ve **التَّصْميتُ**: susturma. Ve **التَّصْميتُ** ayrıca: susma.
Ve **رجل صِمِّيتٌ** yani **سِكِّيتٌ**.

Ve **صَمَتَ**’den isim: **الصُّمْتةُ**; ve o onu **أَصْمَتَه** etti, ve onu **صَمَّتَه** etti. Ve denildi: **الصَّمْتُ** mastardır; bunun dışındakiler ise isimdir. Ve **الصُّمْتةُ**, damme ile: **السُّكْتةِ** gibidir. İbn Sîde: **الصُّمْتة** ve **الصِّمْتةُ**: kendisiyle **أُصْمِتَ** olunan şeydir. Ve **صُمْتةُ الصبيّ**: kendisiyle **أُسْكِتَ** olunan şeydir; ve ondan, hurmayı kuru üzüme üstün tutanlardan birinin sözü: “Ve onun, ailesi için bir **صُمْتةٌ**’si yoktur, ve bir **صِمْتَةٌ**’si”; ikisi de Lihyânî’den; yani onlara yedirdiği, böylece kendisiyle onları **يُصْمِتُهم** ettiği şey yoktur. Ve **الصُّمْتةُ**: çocuğun hurmadan yahut taze bir şeyden kendisiyle susturulduğu şeydir.
Ve hadiste, hurmanın vasfında: **صُمْتةُ الصغيرِ**; yani o ağladığında onunla **أُصْمِتَ** ve **أُسْكِتَ** edilir; o, çocuk kendisiyle susturulan şey için olan **السُّكْتة**’dir. Ve denilir: “Ben **صُماتاً** tatmadım” yani hiçbir şey tatmadım.

Ve denilir: “Şu onu **لم يُصْمِتْه**” yani ona yetmedi; aslı nefyde (olumsuzdadır); bu ancak yenilen yahut içilen şey hakkında söylenir.

Ve onu **بصُماتِه** ile attı; yani ondan **صَمَتَ** ettiği şeyle. Cevherî, Ebû Zeyd’den: “Onu **بصُماتِه** ve **سُكاتِه** ile attım” yani kendisiyle **صَمَتَ** ettiği ve **سَكَتَ** ettiği şeyle.

Kisâî: Araplar der ki: “**لا صَمْتَ** bir gün geceye kadar”, ve “**ولا صَمْتَ يومٌ** geceye kadar”, ve “**ولا صَمْتَ يومٍ** geceye kadar”; kim nasb ederse muradı: “Bir gün geceye kadar susmayalım (**لا نَصْمُتْ**)”; kim ref ederse muradı: “Bir gün geceye kadar susulmaz (**لا يُصْمَتُ**)”; kim cer ederse, onda soru yoktur. Ve Ali’nin, عليه السلام, hadisinde: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, dedi: “Sütten kesmeden sonra emzirme yoktur, bulûğdan sonra yetimlik yoktur, ve bir gün geceye kadar **صَمْتَ** yoktur.” Leys: **الصَّمْتُ** susmadır; onu **الصُّماتُ** almıştır. Ve erkeğe, dili tutulup konuşmadığında: **أَصْمَتَ** denilir; o **مُصْمِتٌ**’tir; Ebû Amr şu beyti okudu:
ما إِنْ رأَيتُ من مُعَنَّياتِ
ذَواتِ آذانٍ وجُمْجُماتِ،
أَصْبَر منهنَّ على الصُّماتِ
Dedi: **الصُّماتُ** susmadır. Asmaî onu şöyle rivayet etti: “**من مُغَنِّياتِ**”; muradı: onların **صَرِيف**’inden. Dedi: burada **الصُّماتُ** susuzluktur.

Üsâme b. Zeyd’in hadisinde, dedi: Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, ağırlaşınca, biz indik ve insanlar indi; yani Medine’ye. Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, yanına girdim; **يومَ أَصْمَتَ** (konuşmadığı gün); elini göğe kaldırıyor, sonra onu üzerime döküyordu; onun benim için dua ettiğini biliyorum. Ezherî dedi: “**يومَ أَصْمَتَ**” sözü: manası, benimle onun arasında kimse yoktur. Ebû Mansûr dedi: rivayetin “**يوم أَصْمَتَ**” olması muhtemeldir; denilir: hasta **أَصْمَتَ**; o **مُصْمِتٌ**’tir; dili tutulduğunda. Ve hadiste: **أَصْمَتَتْ أُمامة بنتُ العاص** yani dili tutuldu. Dedi: bu, bence sahih olan budur; çünkü hadiste: “**يومَ أَصْمَتَ فلا يتكلم**”. Muhammed b. el-Mukrem, عطا الله عنه, dedi: hadiste bundan daha açık bir delil de vardır; o da şu sözüdür: “Elini göğe kaldırıyor, sonra onu üzerime döküyor; onun benim için dua ettiğini biliyorum”; o, onun kendisi için dua ettiğini söz ve ibareyle değil, işaretle bildi; fakat onun, صلى الله عليه وسلم, hastalığında bir gün dili tutulup konuşmadığı sahih olmadı; Allah daha iyi bilir. Ve hadiste: **أَنَّ امرأَة من أَحْمَسَ حَجَّتْ مُصْمِتة** yani susan, konuşmayan.

Ve onunla **ببلدة إِصْمِتَ**’te karşılaştım: o, içinde kimse olmayan ıssız yerdir. Ebû Zeyd dedi: bazısı **إِصْمِتَ**’ten elifi kesti ve **التاء**’yı nasb etti; şöyle dedi:
بوَحْشِ الإِصْمِتَيْن له ذُنابُ
Kırâ‘ dedi: ancak “**ببلدة إِصْمِتَ**”tir. İbn Sîde dedi: birincisi bilinen olandır. Ve onu **بصحراءَ إِصْمِتَ**’te bıraktım; yani nerede olduğu bilinmeyecek yerde. Ve onu **بوحش إِصْمِتَ**’te bıraktım; elif kesik, kesralıdır. İbn Sîde: “Onu **بوَحْشِ إِصْمِتَ** ve **إِصْمِتةَ**’te bıraktım”; Lihyânî’den; onu açıklamadı. İbn Sîde dedi: bence o **الفَلاةُ**’dır; Râ‘î dedi ki:
أَشْلى سَلُوقِيَّةً باتَت، وباتَ لهَا،
بوَحْشِ إِصْمِتَ، في أَصْلابها، أَوَدُ
Ve onunla **ببلدة إِصْمِتَ**’te karşılaştım: onunla, içinde ünsiyet edilecek kimse olmayan ıssız bir yerde karşılaştığında; o, **غيرُ مُجْرًى**’dır.

Ve onun ne **صامتٌ**’i vardır ne **ناطقٌ**’ı; **الصامِتُ**: altın ve gümüştür; **الناطقُ**: hayvandır; deve ve koyundur; yani onun hiçbir şeyi yoktur. Ve hadiste: “Boynunda **صامِتٌ** vardır”; yani altın ve gümüş; **الناطق**’ın zıddı olarak; o da hayvandır.

İbnü’l-A‘râbî: “**جاء بما صاءَ وصَمَتَ**” dedi; dedi ki: “**ما صاءَ**” koyun ve develer demektir; “**وما صَمَتَ**” altın ve gümüş demektir. Ve zırhlardan **الصَّمُوتُ**: dokunuşu yumuşak olan; kaba olmayan, paslı olmayan; döküldüğünde onun bir sesi olmaz. Nâbiga dedi ki:
وكلُّ صَمُوتِ نَثْلةٍ تُبَّعِيَّةٍ،
ونَسْجُ سُلَيْمٍ كلّ قَضَّاء ذائِلِ
Dedi: kılıca da **صَمُوتٌ** denilir; darbe yerinde batıp yerleşmesi sebebiyle; böyle olduğunda kanın çıkış sesinin azlığı (sebebiyle). Zübeyr b. Abdülmuttalib dedi ki:
ويَنْفِي الجاهِلَ المُخْتالَ عَنِّي
رُقاقُ الحَدِّ، وَقْعَتُه صَمُوتُ
Ve **ضَرْبةٌ صَمُوتٌ**: kemiklerin içinden geçer; bir kemikten sıyrılıp da ses çıkarmaz. Sa‘leb, Zübeyr’in beytini bu suret üzere de okuttu:
ويُذْهِبُ، نَخْوةَ المُخْتالِ عَنِّي،
رَقيقُ الحَدِّ، ضَرْبَتُه صَمُوتُ

Ve adamı **صَمَّتَ**: ona şikâyet etti; o da şikâyetinden dolayı ona yöneldi (ona meyletti); dedi ki:
إِنكَ لا تَشْكُو إِلى مُصَمِّتِ،
فاصْبِرْ على الحِمْلِ الثَّقيلِ، أَو مُتِ
**التهذيب**: onların darb-ı mesellerindendir: “Sen **مُصَمِّتٍ**’e şikâyet etmezsin”; yani şikâyetine aldırış eden kimseye şikâyet etmezsin. Ve **جارية صَمُوتُ الخَلْخالَيْن**: bacakları kalın olduğunda; halhalının sesi, ayaklarında gömülü kalmasından dolayı işitilmez.

Ve **الحروف المُصْمَتة**: **حروف الذَّلاقةِ**’ın dışındaki harflerdir; bununla adlandırıldı; çünkü onlardan, **حروف الذلاقة**’dan arındırılmış dört harfli yahut beş harfli bir kelime bina edilmesi onlardan men edilmiştir (**صُمِتَ**). Ve o, maksadına yaklaştığında **بصِماتِه** üzerindedir. Ve denilir: falan, işinin **صِماتِ**’ı üzerinde geceledi; ona azmetmiş olduğunda. Ebû Mâlik dedi: **الصِّماتُ** kasttır; “Ben ihtiyacımın **صِماتِ**’ı üzerindeyim” yani onu gidermeye yakın bir ufuk üzerindeyim; denilir: falan, işin **صِماتِ**’ı üzerindedir; onu gidermeye yaklaştığında; dedi ki:
وحاجةٍ بِتُّ على صِماتِها
yani onu gidermenin eşiğinde. “**بَتاتِها**” diye de rivayet edilir. Ve kavimden (birileri) **على صِماتٍ** üzerinde geceledi; yani yakınlıkta, göz önünde ve kulak menzilinde.

Ve **المُصْمَتُ**: içi boşluğu olmayan şeydir; ben onu **أَصْمَتُّه**. Ve **بابٌ مُصْمَتٌ** ve **قُفْلٌ مُصْمَتٌ**: müphem; kilitlenmesi müphem kılınmış; şu beyit okundu:
ومن دونِ لَيْلى مُصْمَتاتُ المَقاصِرِ
Ve **ثوب مُصْمَتٌ**: rengi tek renktir; ona başka bir renk karışmaz. Ve Abbas’ın hadisinde: Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, **خَزٍّ**den **الثَّوبِ المُصْمَتِ**’i yasakladı; o, tamamı **ابْرَيْسَمٌ** olan, ona pamuk yahut başkası karışmayan şeydir. Ve koyu (katı) renge **مُصْمَتٌ** denilir. Ve **فرس مُصْمَتٌ** ve **خيل مُصْمَتاتٌ**: içinde **شِيَةٌ** olmadığında ve tek renk (**بُهْماً**) olduklarında. Ve **أَدْهَمُ مُصْمَتٌ**: ona **الدُّهْمةِ** dışında bir renk karışmaz. Cevherî: atlardan **المُصْمَتُ**: tek renk olan; hangi renk olursa olsun; rengine başka bir renk karışmaz. Ve **حَلْيٌ مُصْمَتٌ**: ona başkası karışmadığında. Ahmed b. Ubeyd dedi: **حَلْيٌ مُصْمَتٌ**; manası: onu giyene yapışıp kalmıştır; hareket etmez ve sarsılmaz; **الدُّمْلُج** ve **الحَجْل** ve benzerleri gibi. İbnü’s-Sikkît: falana tam bin verdim, ve **أَلفاً مُصْمَتاً**, ve **أَلفاً أَقْرَعَ**; tek manada. Ve **أَلفٌ مُصَمَّتٌ**: tamamlanmış, **مُتَمَّمٌ**; **كمُصَتَّمٍ** gibi.

Ve **الصُّماتُ**: insanlarda ve bineklerde susuzluğun çabukluğu.
Ve sütten **التصامتُ**: ekşimiş (kesilmiş) olan.

Ve **الصَمُوت**: **المُثَلَّم بن عمرو التَّنُوخيّ**’nin atının adıdır; onda şöyle der:
حتى أَرى فارسَ الصَّمُوتِ على
أَكْساءِ خَيْلٍ، كأَنَّها الإِبِلُ
Manası: düşmanlarını yeninceye kadar; onları arkalarından sürüp sevk edinceye ve onları, develerin sevk edildiği gibi kovup sürünceye kadar.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص م ت * * صَمَتَ * سكت وبابه نصر ودخل و * صُمَاتاً * أيضا بالضم و * أصْمَتَ * مثله و * التَّصْمِيتُ * التسكيت والسكوت أيضا ورجل * صَمِيتٌ * كسكيت وزنا ومعنى ويقال ماله * صامِتٌ * ولا ناطق فالصامت الذَّهب والفضة والناطق الإبل والغنم أي ليس له شيء قلت هذا التفسير أخص مما فسره به في ن ط ق

##### Türkçe

* ص م ت * **صَمَتَ** sustu; ve onun bâbı **نصر** ve **دخل**’dir. Ve **صُمَاتاً** da (vardır); ayrıca zamme ile de. Ve **أصْمَتَ** onun gibidir. Ve **التَّصْمِيتُ** susturtma ve susma da (demektir). Ve bir adam **صَمِيتٌ**’tir; vezin ve mânâ bakımından **سكيت** gibi. Ve “Onun ne **صامِتٌ**’i ne de konuşanı vardır” denir; artık **الصامت** altın ve gümüştür, **الناطق** ise develer ve koyunlardır; yani onun hiçbir şeyi yoktur. Dedim ki: Bu tefsir, onu **ن ط ق**’ta tefsir ettiği şeye göre daha özeldir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصمت، بالفتح، كما يفهم من إطلاقه، والصمت، بالضم، كما نقله ابن منظور في اللسان، وعياض في المشارق. وأنشدني من سمع شيخنا الإمام أبا عبد الله محمد بن سالم الحفني، قدس سره ونفعنا به، إلقاء في بعض دروسه:
  إذا لـم يكـن فـي الـسـمـع مـــنـــي تـــصـــامـــم                      وفـي بـصـري غـض وفـي مـنـطـقـــي صـــمـــت
  فحظي إذا من صومي الجوع والظمافإن قلت يوما إنني صمت ما صمت ورواية شيخنا عن شيخة ابن المسناوي:  تصون  بدل  تصامم  . والصموت، والصمات، بالضم فيهما أيضا: السكوت، وقيل: طوله. ومنهم من فرق بينهما، وقد تقدم في: سكت. وقال الليث: الصمت: السكوت. وقد أخذه الصمات. وأنشد أبو عمرو:
  ماإن رأيت مـــن مـــغـــنــــيات
  ذوات آذان وجمجمات أصبر منهن على الصمات

  ونقل شيخنا عن أهل الاشتقاق: فعال، بالضم، هو المشهور والمقيس في الأصوات، كالصراخ ونحوه. قالوا: والصمات محمول على ضده كالإصمات. قال السهيلي في الروض: صمت وأصمت، وسكت وأسكت: بمعنى، وتقدم الفرق بينهما، وفي الحديث:  أن امرأة من أحمس حجت، وهي مصمتة  أي: ساكتة لا تتكلم. والتصميت: السكوت، والتسكيت والاسم من صمت: الصمتة. ورماه بصماته، بالضم، أي: بما صمت منه. وروى الجوهري عن أبي زيد: رميته بصماته، وسكاته أي بما صمت به وسكت. وأصمته هو، وصمته: أسكته، لا زمان، متعديان. والصمات، بالضم: العطش، وبه فسر الأصمعي قول أبي عمرو السابق ذكره. وقيل: سرعة العطش في الناس والدواب. والصامت من اللبن: الخائر، ومثله في الصحاح. الصامت من الإبل: عشرون. من المجاز: ماله صامت، ولا ناطق: الصامت من المال: الذهب والفضة، والناطق منه الحيوان من الإبل والغنم، أي: ليس له شيء. وعن ابن الأعرابي: جاء بما صاء وصمت، قال: ما صاء: يعني الشاء والإبل، وما صمت: يعني الذهب والفضة. من المجاز: درع صموت، الصموت، بالفتح كصبور: الدرع الثقيل. وفي اللسان: الصموت من الدروع: اللينة المس، ليست بخشنة، ولا صدئة، ولا يكون لها إذا صبت صوت. وقال النابغة:
  وكل صموت نثلة تبـعـية                      ونسج سليم كل قضاء ذائل قال: يطلق أيضا على السيف الرسوب، وإذا كان كذلك، قل صوت خروج الدم، قال الزبير بن عبد المطلب:
  وينفي الجاهل المختال عني                      رقاق الحد وقعته صموت من المجاز: الصموت: الشهدة الممتلئة التي ليست فيها ثقبة فارغة نقله الصاغاني والزمخشري. الصموت: اسم فرس العباس بن مرداس السلمي، رضي الله عنه. أو فرس خفاف بن ندبة السلمي. وفي لسان العرب: وهو فرس المثلم بن عمرو التنوخي، وفيه يقول:
  حتى أرى فارس الصموت على                      أكساء خيل كـأنـهـا الإبـل ومعناه: حتى يهزم أعدءه، فيسوقهم من ورائهم ويطردهم كما تساق الإبل. وضربة صموت: إذا كانت تمر في العظام، لا تنبو عن عظم، فتصوت؛ قال الزبير بن عبد المطلب:
  وينفي الجاهل المختال عني                      رقاق الحد رقعته صموت وأنشد ثعلب بيت الزبير أيضا على هذه الصورة: ويذهب نخوة المختال عني رقيق الحد ضربته صموت وتركته ببلدة إصمت، كإربل، وهي القفرة التي لا أحد بها. تركته بصحراء إصمت. عن ابن سيده: تركته بوحش إصمت وإصمته، بكسرهن، عن اللحياني. ولي يفسره، وهو بقطع الهمز ووصله. قال أبو زيد. وقطع بعضهم الألف من إصمت، ونصب التاء، فقال:
  بوحش الإصمتين له ذباب وقال ابن كراع: إنما هو ببلدة إصمت قال ابن سيده: والأول هو المعروف أي بالفلاة، فسره ابن سيده. قالوا سميت بذلك لكثرة ما يعرض فيها من الخوف، كأن كل واحد يقول لصاحبه: اصمت، كما قالوا في مهمه: إنها سميت لقول الرجل لصاحبه: مه مه؛ قال الراعي:
  أشلى سلوقية باتت وبات لـهـا                      بوحش إصمت في أصلابها أود

  أو تركته بصحراء إصمت: الألف مقطوعة مكسورة، أي: بحيث لا يدرى أين هو. ولقيته ببلدة إصمت: إذا لقيته بمكان قفر لا أنيس به. ثم إن إصمت من الأسماء التي لا تجرى، أي: لا تنصرف كما صرح به الجوهري وغيره، نقله عن أبي زيد، والعلتان هما: العلمية والتأنيث، أو وزن الفعل، حققه شيخنا. والمصمت، كمكرم:الشيء الذي لا جوف له. وأصمته أنا. يقال: باب مصمت، وقفل مصمت: أي مبهم، قد أبهم إغلاقه؛ وأنشد:
  ومن دون ليلى مصمتات المقاصر

  عن ابن السكيت: ألف مصمت، كما تقول: ألف كامل، وألف أقرع، بمعنى واحد. ويشدد، فتقول: ألف مصمت، أي: متمم، كمصتم. وثوب مصمت إذا كان لا يخالط لونه لون. وفي حديث العباس:  إنما نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم، عن الثوب المصمت من خز  هو الذي جميعه إبريسم، لا يخالطه قطن، ولا غيره. والحروف المصمتة: ما عدا حروف الذلاقة، وهي ما في قولك مر بنفل، وأيضا قولك فر من لب. هكذا في نسختنا، بل سائر النسخ التي بأيدينا، ومثله في التكملة. وزاد: والإصمات أنه لا يكاد يبنى منها كلمة رباعية، أو خماسية، معراة من حروف الذلافة، فكأنه قد صمت عنها. وقد سقطت لظة  ما عدا  من نسخة شيخنا، ونقل عن شيخه ابن المسناوي أن الظاهر أن لفظة  ما عدا  إن وجدت في نسخة، فهو إصلاح؛ لأن أكثر الأصول التي وجدت حال الإملاء خالية عنها، وثبتت في نسخ قليلة. والصمتة، بالضم والكسر رواهما اللحياني: ما أصمت، أي: أسكت به الصبي من طعام ونحوه، كتمر، أو شيء ظريف. ومنه قول بعض مفضلي التمر على الزبيب: وماله صمتة لعياله، أي: ما يطعمهم، فيصمتهم به. وفي الحديث في صفة التمرة  صمتة الصغير  يريد: أنه إذا بكى، أصمت وأسكت بها، وهي السكتة، لما يسكت به الصبي. وصمتي صبيك: أي أطعميه الصمتة. والمصمت، كمحسن: سيف شيبان النهدي، نقله الصاغاني. والصميت: السكيت زنة ومعنى، أي طويل الصمت. ويقال: ما ذقت صماتا كسحاب: أي ما ذقت شيئا. عن الكسائي: تقول العرب: لا صمت يوما إلى الليل، بفتح فسكون؛ أو لا صمت يوم: بالرفع، إلى الليل، أو لا صمت يوم، بالخفظ، إلى الليل. فمن نصب أراد لا يصمت يوما إلى الليل؛ ومن رفع أراد أي لا يصمت يوم تام إلى الليل، ومن خفض فلا سؤال فيه. وفي حديث علي، رضي الله عنه: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال:  لا رضاع بعد فصال، ولا يتم بعد الحلم، ولا صمت يوما إلى الليل  . من المجاز: جارية صموت الخلخالين: إذا كانت غليظة الساقين، لايسمع لهما أي لخلخاليها حس، أي صوت، لغموضه في رجليها. وأصمتت الأرض: إذا أحالت آخر حولين. ومما يستدرك عليه: يقال: لم يصمته ذلك: أي لم يكفه، وأصله في النفي، وإنما يقال ذلك فيما يؤكل أو يشرب. ويقال للرجل إذا اعتقل لسانه فلم يتكلم: أصمت، فهو مصمت. وفي حديث أسامة بن زيد قال:  لما ثقل رسول الله، صلى الله عليه وسلم، هبطنا وهبط الناس، يعني إلى المدينة، فدخلت إلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يوم أصمت فلا يتكلم، فجعل يرفع يده إلى السماء، ثم يصبها علي، أعرف أنه يدعو لي  . قال الأزهري: قوله  يوم أصمت  ، معناه: ليس بيني وبينه أحد. ويحتمل أن تكون الرواية يوم أصمت، يقال: أصمت العليل، فهو مصمت، إذا اعتقل لسانه. وفي الحديث  أصمتت أمامة بنت أبي العاص  أن اعتقل لسانها. قال: وهذا هو الصحيح عندي، لأن في الحديث يوم أصمت فلا يتكلم. ورده ابن منظور، وقال: وهذا يعني أنه، صلى الله عليه وسلم، في مرضه اعتقل يوما فلم يتكلم لم يصح. وصمت الرجل: شكا إليه، فنزع إليه من شكايته؛ قال:
  إنك لا تشكو إلـى مـصـمـت                      فاصبر على الحمل الثقيل أو مت

  وفي التهذيب: ومن أمثالهم:  إنك لا تشكو إلى مصمت  أي: لا تشكو إلى من يعبأ بشكواك. ويقال بات فلان على صمات أمره: إذا كان معتزما عليه. وهو بصماته: إذا أشرف على قصده. قال أبو مالك: الصمات: القصد. وأنا على صمات حاجتي: أي على شرف من قضائها؛ يقال: فلان على صمات الأمر: إذا أشرف على قضائه، قال:
  وحاجة كنت على صماتها أي: على شرف قضائها. ويروى: بتاتها. وبات من القوم على صمات: بمرأى ومسمع في القرب. ويقال للون البهيم: مصمت. ومن المجاز: فرس مصمت، وخيل مصمتات: إذا لم يكن فيها شية. وكانت بهما. وأدهه مصمت: لا يخالطه لون غير الدهمة. وفي الصحاح: المصمت من الخيل: البهيم، أي لون كان، لا يخالط لونه لون آخر. وحلي مصمت. إذا كان لا يخالطه غيره. وقال أحمد بن عبيد: حلي مصمت: معناه قد نشب على لابسه فما يتحرك، ولا يتزعزع، مثل الدملج والحجل وما أشبههما. ومن المجاز. الفهد مصمت النوم. كذا في الأساس. واستدرك شيخنا. البيت المصمت، وهو الذي ليس بمقفى ولا مصرع، بأن لا يتحد عروضه وضربه في الزنة، أي: في حرف الروي ولواحقه، كما حققه العروضيون.

##### Türkçe

**الصمت**، فتحayla, onun إطلاقından anlaşıldığı üzere; ve **الصمت**, ضم ile, İbn Manzûr’un **اللسان**’da ve İyâz’ın **المشارق**’ta naklettiği üzere. Ve bana, şeyhimiz imam Ebû Abdullah Muhammed b. Sâlim el-Hafnî’yi (sırrı takdis olunsun ve onunla bize fayda versin) dinlemiş olan kimse, onun bazı derslerinde bir ilka olarak (şu beyitleri) okuduğunu inşâd etti:
  Eğer benden işitmede bir **تصامم** olmazsa                      ve gözümde bir kısma ve konuşmamda bir **صمت** (olmazsa)
  O hâlde benim orucumdan payım açlık ve susuzluktur; eğer bir gün “ben oruç tuttum” dersem, oruç tutmadım. Ve şeyhimizin, İbn el-Mesnâvî’nin şeyhasından rivayeti: **تصون** yerine **تصامم**. Ve **الصموت** ve **الصمات**, ikisinde de ضم ile: **السكوت**; ve “onun uzunluğu” denilmiştir. Ve onlardan kimi ikisi arasında فرق yaptı; ve **سكت** maddesinde geçti. Leys dedi: **الصمت**: **السكوت**. Ve onu **الصمات** aldı. Ebû Amr inşâd etti:
  Ben şarkıcı kadınlardan görmedim
  kulaklar ve kafatasları sahibi olanlardan, **الصمات** üzerine onlardan daha sabırlı

  Şeyhimiz, اشتقاق ehli’nden nakletti: **فعال** (ضم ile), seslerde meşhur ve kıyasî olandır; **الصراخ** ve benzeri gibi. Dediler: ve **الصمات**, zıddı üzerine taşınmıştır; **الإصمات** gibi. Süheylî **الروض**’da dedi: **صمت** ve **أصمت**, ve **سكت** ve **أسكت**: mana bakımından (aynıdır); ve ikisi arasındaki fark geçti. Ve hadiste: “Ahmes’ten bir kadın hac yaptı, ve o **مصمتة** idi” yani: susan, konuşmayan. Ve **التصميت**: susmak; ve **التسكيت**; ve **صمت**’tan isim: **الصمتة**. Ve onu **بصماته** ile attı, ضم ile; yani: ondan sustuğu şey ile. Cevherî, Ebû Zeyd’den rivayet etti: “Onu **بصماته** ve **بسكاتِه** ile attım” yani: onunla sustuğu ve sustuğu şey ile. Ve **أصمته** o, ve **صمته**: onu susturdum; iki fiil de (lâzım değil) müteaddîdir. Ve **الصمات**, ضم ile: susuzluk; ve Ebû Amr’un yukarıda zikredilen sözünü Asmaî bununla tefsir etti. Ve “insanlarda ve bineklerde susuzluğun sürati” denilmiştir. Ve sütten **الصامت**: pıhtılaşmış olan; **الصحاح**’ta da böyledir. Develerden **الصامت**: yirmi. Mecazdan: onun malı ne **صامت** ne de **ناطق**: maldan **الصامت**: altın ve gümüş; ondan **الناطق** ise develerden ve koyunlardan hayvandır; yani: onun hiçbir şeyi yoktur. İbn el-A‘râbî’den: “**بما صاء وصمت** ile geldi”; dedi: **ما صاء**: yani koyun ve develer; ve **ما صمت**: yani altın ve gümüş. Mecazdan: **درع صموت**; **الصموت**, فتح ile, **صبور** gibi: ağır zırh. Ve **اللسان**’da: zırhlardan **الصموت**: dokunuşu yumuşak olan; kaba olmayan, paslı olmayan; ve döküldüğünde onun için bir ses olmaz. Nâbiga dedi:
  Ve her **صموت** (olan) **نثلة** (ve) **تبعـية**                      ve Süleym’in dokuması, her **قضاء** (için) **ذائل**

  Dedi: ayrıca “gömülü kılıç” için de kullanılır; ve eğer böyle olursa, kanın çıkışının sesi az olur. Zübeyr b. Abdülmuttalib dedi:
  Ve cahil kibirliyi benden uzaklaştırır                      keskin ağızlı (kılıçlar); vuruşu **صموت**

Mecazdan: **الصموت**: içinde boş bir delik bulunmayan dolu petek; Sâgânî ve Zemahşerî nakletti. **الصموت**: Abbas b. Mirdâs es-Sülemî’nin atının adıdır, Allah ondan razı olsun. Yahut Haffâf b. Nudbe es-Sülemî’nin atı. Ve **لسان العرب**’da: o, el-Müthallam b. Amr et-Tenûhî’nin atıdır; ve onda şöyle der:
  Ta ki **الصموت**’un süvarisini göreyim, üzerinde                      atların örtüleri; sanki onlar develerdir

Ve manası: ta ki düşmanlarını bozguna uğratsın; onları arkalarından sürsün ve onları, develerin sürülmesi gibi sürsün. Ve **ضربة صموت**: kemiklerin içinde geçip gittiği zaman; bir kemikten sapmaz ki ses çıkarsın; Zübeyr b. Abdülmuttalib dedi:
  Ve cahil kibirliyi benden uzaklaştırır                      keskin ağızlı (kılıçlar); yarası **صموت**

Sa‘leb, Zübeyr’in beytini şu surette de inşâd etti: “Ve kibirlinin böbürlenmesini benden giderir; keskin ağızlı; darbesi **صموت**.” Ve onu **ببلدة إصمت**’te bıraktım, **إربل** gibi; o, içinde hiç kimse olmayan ıssız yerdir. Onu **بصحراء إصمت**’te bıraktım. İbn Sîde’den: onu **بوحش إصمت** ve **إصمته**’de bıraktım; bunları kesre ile; Lihyânî’den. Ve Ebû Zeyd onu tefsir eder; hemzenin قطع’ı ve وصل’ı ile. Ve bazısı **إصمت**’ten elifi kesti ve tâ’yı nasb etti; şöyle dedi:
  **بوحش الإصمتين**’de onun için sinek vardır

İbn Kurâ‘ dedi: ancak o **ببلدة إصمت**’tir. İbn Sîde dedi: birincisi bilinen olandır; yani çorak düzlükte; İbn Sîde onu tefsir etti. Dediler: oraya, onda korkunun çokça arız olmasından dolayı bu ad verilmiştir; sanki her biri arkadaşına “**اصمت**” der; tıpkı **مهمه** hakkında dedikleri gibi: onun, adamın arkadaşına “**مه مه**” demesinden dolayı adlandırıldığı. Râ‘î dedi:
  Bir سلوقية’yi saldı; o geceledi ve onun için de geceledi                      **بوحش إصمت**’te; onun bel kemiklerinde **أود**

  Yahut onu **بصحراء إصمت**’te bıraktım: elif maktû‘ ve meksûrdur; yani: nerede olduğu bilinmeyecek bir yerde. Onu **ببلدة إصمت**’te buldum: onu, kendisiyle ünsiyet edilecek kimse olmayan ıssız bir yerde bulduğun zaman. Sonra, **إصمت** cer edilmeyen isimlerdendir; yani: Cevherî ve başkalarının açıkladığı üzere, munsarif olmaz; bunu Ebû Zeyd’den nakletti; iki illet: alemiyet ve müenneslik; yahut fiil vezni; şeyhimiz tahkik etti. Ve **المصمت**, **مكرم** gibi: içi boşluğu olmayan şey. Ve ben onu **أصمته** ettim. Denir: **باب مصمت** ve **قفل مصمت**: yani müphem; kapanışı müphem kılınmıştır; ve inşâd etti:
  Ve Leylâ’nın berisinde **مصمتات المقاصر** vardır

  İbn es-Sikkît’ten: **ألف مصمت**; tıpkı “**ألف كامل**” ve “**ألف أقرع**” dediğin gibi; mana bakımından birdir. Ve şeddeli yapılır; dersin ki: **ألف مصمت**; yani tamamlanmış; **مصتم** gibi. Ve **ثوب مصمت**: rengi bir renkle karışmadığı zaman. Ve Abbas hadîsinde: “Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **الثوب المصمت من خز**’dan nehyetti”; o, tamamı ibrişim olan; ona pamuk karışmayan ve başkası karışmayan (kumaş)tır. Ve **الحروف المصمتة**: **حروف الذلاقة**’dan başka olanlardır; o da senin “**مر بنفل**” sözündeki (harfler)dir; ve ayrıca senin “**فر من لب**” sözündür. Bizim nüshamızda böyledir; bilakis elimizdeki nüshaların geri kalanında da böyledir; ve **التكملة**’de de onun gibidir. Ve ekledi: ve **الإصمات**: onlardan, **حروف الذلافة**’den arınmış olarak, rubâî yahut humâsî bir kelime neredeyse bina edilmez; sanki onlardan (kelime kurmaktan) susulmuştur. Şeyhimizin nüshasından “**ما عدا**” lafzı düşmüştür; ve şeyhi İbn el-Mesnâvî’den nakletti ki, zahir olan: “**ما عدا**” lafzı bir nüshada bulunursa, o bir ıslahdır; çünkü imlâ hâlinde bulunan asılların çoğu ondan hâlî idi; ve az nüshalarda sabit oldu. Ve **الصمتة**, ضم ve kesr ile; ikisini de Lihyânî rivayet etti: **ما أصمت**; yani: çocuk için, yiyecek ve benzerinden, hurma yahut hoş bir şey ile susturduğum şey. Ondandır, hurmayı kuru üzüme üstün tutanlardan bazısının sözü: “Onun, ailesi için bir **صمتة**’si yoktur”; yani: onlara yedirdiği, böylece onları onunla susturduğu şey yoktur. Ve hadiste, hurmanın vasfında: “**صمتة الصغير**”; murad: o ağladığı zaman onunla **أصمت** edilir ve susturulur; ve o **السكتة**’dir; çocukla susturulan şey için. Ve “**صمتي صبيك**”: yani ona **الصمتة**’yi yedir. Ve **المصمت**, **محسن** gibi: Şeybân en-Nehdî’nin kılıcıdır; Sâgânî nakletti. Ve **الصميت**: vezin ve mana bakımından **السكيت**; yani uzun susan. Ve denir: “**ما ذقت صماتا**”, **سحاب** gibi: yani hiçbir şey tatmadım. Kisâî’den: Araplar der: “**لا صمت يوما إلى الليل**”, فتح sonra sükûn ile; yahut “**لا صمت يوم**”, ref‘ ile, “**إلى الليل**”; yahut “**لا صمت يوم**”, hafd ile, “**إلى الليل**”. Kim nasb ederse, “bir gün geceye kadar susmaz”ı murad eder; kim ref‘ ederse, “yani geceye kadar tam bir gün susmaz”ı murad eder; kim hafd ederse, onda soru yoktur. Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Sütten kesmeden sonra emzirme yoktur; bulûğdan sonra yetimlik yoktur; ve **لا صمت يوما إلى الليل** yoktur.” Mecazdan: **جارية صموت الخلخالين**: bacakları kalın olduğu zaman; onun için, yani iki halhalı için, bir his, yani bir ses işitilmez; onun iki ayağında gizli oluşundan dolayı. Ve “**أصمتت الأرض**”: son iki yılın sonunda değiştiği zaman. Ve ona müstedrek olarak: denir: “Bu onu **لم يصمته**”: yani onu kifayet etmedi; aslı nefiydedir; ve bu ancak yenilen yahut içilen şey hakkında söylenir. Ve adam için, dili tutulup konuşmadığı zaman: “**أصمت**”; o hâlde o **مصمت**’tir. Üsâme b. Zeyd hadîsinde dedi: “Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ağırlaşınca, biz indik ve insanlar da indi; yani Medine’ye. Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yanına girdim; **يوم أصمت** günü; artık konuşmuyordu; elini göğe kaldırmaya başladı, sonra onu benim üzerime indiriyordu; onun benim için dua ettiğini biliyordum.” Ezherî dedi: “**يوم أصمت**” sözü: manası, benimle onun arasında hiç kimse yoktur. Ve rivayetin “**يوم أصمت**” olması muhtemeldir; denir: hasta **أصمت** etti; o hâlde o **مصمت**’tir; dili tutulduğu zaman. Ve hadiste: “**أصمتت أمامة بنت أبي العاص**”: yani dili tutuldu. Dedi: ve bu, benim yanımda sahih olan budur; çünkü hadiste “**يوم أصمت فلا يتكلم**” vardır. İbn Manzûr onu reddetti ve dedi: bu, onun, sallallahu aleyhi ve sellem, hastalığında bir gün dili tutulup konuşmadığı sahih olmadı. Ve “**صمت الرجل**”: ona şikâyet etti; sonra şikâyetinden ona yöneldi; dedi ki:
  Sen **مصمت**’e şikâyet etmezsin                      öyleyse ağır yük üzerine sabret, yahut öl

Ve **التهذيب**’de: Onların darb-ı mesellerinden: “Şüphesiz sen **مصمت**’e şikâyet etmezsin”; yani: şikâyetini umursayan kimseye şikâyet etmezsin. Ve “Falan kimse işinin **صمات**’ı üzere geceledi” denir: ona azmetmiş olduğu zaman. Ve “O, onun **صماته**’i üzerindedir” (denir): kastına yaklaştığı zaman. Ebû Mâlik dedi: **الصمات**: kasıttır. Ve “Ben ihtiyacımın **صمات**’ı üzerindeyim”; yani: onun yerine getirilmesine yakın bir ufuk üzerindeyim; “Falan kimse işin **صمات**’ı üzerindedir” denir: onun yerine getirilmesine yaklaştığı zaman. Dedi ki:
  “Ve bir ihtiyaç ki ben onun **صماتها**’i üzerindeydim”; yani: onun yerine getirilmesine yakın bir ufuk üzerindeydim. Ve “**بتاتها**” diye rivayet olunur. Ve kavimden (bir kimse) **صمات** üzere geceledi: yakınlıkta, görülecek ve işitilecek bir yerde. Ve binek hayvanının rengine “**مصمت**” denir. Ve mecazdan: “**فرس مصمت**” ve “**خيل مصمتات**”: içinde alaca (nişan) bulunmadığı zaman. Ve o ikisiyle idi. Ve “**أدهه مصمت**”: ona koyu siyahlıktan başka bir renk karışmaz. Ve **الصحاح**’ta: Atlardan **المصمت**: **البهيم**’dir; hangi renk olursa olsun, rengine başka bir renk karışmaz. Ve “**حلي مصمت**”: eğer ona başkası karışmıyorsa. Ahmed b. Ubeyd dedi: “**حلي مصمت**”: manası, onu giyenin üzerinde yapışıp kalmıştır; artık hareket etmez ve sarsılmaz; **الدملج** ve **الحجل** ve benzerleri gibi. Ve mecazdan: **الفهد** uykusu **مصمت**’tir. **الأساس**’ta böyle. Şeyhimiz ilâve etti: **البيت المصمت**; o, ne kafiyeli ne de musarra‘dır; şu suretle ki arûzu ile darbı vezinde birleşmez; yani: revî harfinde ve onun eklerinde; arûzcuların tahkik ettiği üzere.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَمَتَ
1 صَمَتَ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb,) aor. صَمُتَ , (S, M, Msb,) inf. n. صَمْتٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and صُمْتٌ (M, L, TA) and صُمُوتٌ and صُمَاتٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) or the first of these is the inf. n. and the rest are simple substs.; (M;) and ↓ اصمت, (S, M, Msb,) inf. n. اـِصْمَاتٌ; (K;) and ↓ صمّت, inf. n. تَصْمِيتٌ; (S, K; but only the inf. n. is mentioned;) He was, or became, silent, mute, or speechless; syn. سَكَتَ: (S, A, Msb, K:) or he was, or became, long silent or mute or speechless: (M, Mgh:) but there is a difference between سَكَتَ and صَمَتَ; for the former is said of him who has the power, or faculty, of speech, but abstains from making use of it; whereas the latter is sometimes said of that which has not the power, or faculty, of speech. (Er-Rلghib, MF and TA in art. سكت.) The Arabs say, (Ks, TA,) and it is said in a trad., (TA,) لَا صَمْتَ يَوْمًا اـِلَى اللَّيْلِ, or يَوْمٌ, or يَوْمٍ, i. e. There shall be no keeping silence a whole day [until night]. (Ks, K, TA. [In the “ Jلmi' es-Sagheer, ” we find لا صُمَاتَ instead of لا صَمْتَ: and El-Munلwee, in his Commentary on that work, says that the keeping silence for a whole day is forbidden by the words of this trad. because it is an imitation of a Christian custom.]) And اـِذْنُهَا صُمَاتُهَا [in another trad., relating to the asking a virgin if she consent to be married, lit. Her permission is her silence,] means her silence is like her permission, i. e. it suffices. (Msb.) One says also, جَآءَ بِمَا صَآءَ وَصَمَتَ (assumed tropical:) [He brought what was vocal and what was mute]; مَا صَآءَ meaning sheep, or goats, and camels; and مَا صَمَتَ, gold and silver: (IAar, TA:) صَآءَ in this saying is formed by transposition from صَأَى [q. v.]. (S in art. صأى.)

صمّتهُ
2 صمّتهُ ذ , (M, A, K,) inf. n. تَصْمِيتٌ; (S;) and ↓ اصمتهُ; (M, A, Msb, K;) He made him, or rendered him, silent, mute, or speechless: (S, A, Msb, K:) or he made him, or rendered him, long silent or mute or speechless. (M.) ― -b2- [Hence,] صَمِّتِى صَبِيَّكِ Feed thy child with that which will silence it [or quiet it]. (A, TA.) ― -b3- And صمّت الرَّجُلَ He inclined to the man who complained to him by reason of his complaint [and so quieted him; or he cared for the complaint of the man and so quieted him; see مُصَمِّتٌ]. (M, TA.) -A2- See also 1, first sentence.

اصمتهُ
4 اصمتهُ ذ : see 2. ― -b2- [Hence,] لَمْ يُصْمِتْهُ ذٰلِكَ That did not suffice him [so as to quiet him]: said only of what is eaten and drunk. (TA.) ― -b3- And اصمتهُ He made it to be solid, not hollow; without a cavity. (A'Obeyd, S, K.) [For that which is without a cavity is generally non-sonorous.] ― -b4- And أُصْمِتَتِ الأَرْضُ, or أَصْمَتَت, (accord. to different copies of the K, the latter accord. to the O,) The land became altered (أَحَالَت) [so as to be rugged, or hard, app. in consequence of its having been left untilled and unsown,] at the end of two years, (O, K,) and had rugged patches of urine and dung. (O.) -A2- See also 1, first sentence. ― -b2- أَصْمَتَ also signifies He was, or became, tonguetied, (O, TA,) and spoke not; (TA;) said of a sick man. (O, TA.)

صُمْتَةٌ
صُمْتَةٌ ذ a subst. from صَمَتَ [as such signifying Silence, muteness, or speechlessness; like صَمْتٌ used as a subst., and صُمْتٌ &c.; and like سُكْتَةٌ and سِكْتَةٌ]. (M, TA.) ― -b2- And (M, TA) A thing, (M, A, K, TA,) i. e. food, (A, K, TA,) or the like, (K, TA,) such as a date, or something pretty, (TA,) with which one silences [or quiets] (M, A, K, TA) a child; (A, K, TA;) as also ↓ صِمْتَةٌ; (Lh, M, TA;) like سُكْتَةٌ [in this sense as well as in the former sense]. (S.) A date is called صُمْتَةُ الصَّبِىِّ [The quieter of the child], (M, TA,) and صُمْتَةُ الصَّغِيرِ [The quieter of the little one], so in a trad., because when the little one cries, or weeps, he is silenced with it. (TA.) One says, مَا عِنْدَهَا صُمْتَةُ لَيْلَةٍ She has not as much as would silence [or quiet] her child during one night. (A.) And مَا لَهُ صُمْتَةٌ لِعِيَالِهِ and ↓ صِمْتَةٌ He has not what would feed and silence [or quiet] his household, or family. (Lh, M.)

صِمْتَةٌ
صِمْتَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

مَا ذُقْتُ صَمَاتًا
مَا ذُقْتُ صَمَاتًا ذ [I did not taste, or have not tasted,] anything. (K.)

رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ
رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ ذ , (AZ, K, A, K, [in a copy of the M بصِمَاتِه, but this I think a mistranscription,]) or ↓ بِصُمَاتَةٍ, (K accord. to the TA, and so in the M in art. سكت,) [both probably correct, for] one says also بِسُكَاتِهِ (AZ, S) and بِسُكَاتَةٍ, (S, M, A, K, in art. سكت,) He (a man, AZ, S, or God, A) smote him, or afflicted him, with a thing that silenced him. (AZ, S, M, A, K.) [See رَمَاهُ بِسُكَاتٍ, in art. سكت.] ― -b2- صُمَاتٌ signifies also Thirst: (As, TA:) or quickness of thirsting, (M, K, TA,) in men and in beasts. (M, TA.)

فُلَانٌ عَلَى صِمَاتِ الأَمْرِ
فُلَانٌ عَلَى صِمَاتِ الأَمْرِ ذ Such a one is, or was, at the point of accomplishing the affair. (S.) And أَنَا عَلَى صِمَاتِ حَاجَتِى I am at the point of accomplishing my want. (M.) And بَاتَ عَلَى صِمَاتِ أَمْرِهِ He passed the night resolved upon his affair. (TA.) And هُوَ بِصِمَاتِهِ He is at the point of [attaining] his purpose: (M, TA:) Aboo-Mلlik says that صِمَاتٌ signifies قَصْدٌ [i. e. purpose, intention, &c.]. (TA.) And one says, بَاتَ مِنَ القَوْمِ عَلَى صِمَاتٍ He passed the night in a place where he was seen and heard by the people, near to them. (S, TA.)

دِرْعٌ صَمُوتٌ
دِرْعٌ صَمُوتٌ ذ (tropical:) A coat of mail from which no sound is heard to proceed when it is put on, (S, A, L, TA,) it being soft to the feel, not rough nor rusty: (L, TA:) or a heavy coat of mail. (K.) And جَارِيَةٌ صَمُوتُ الخَلْخَالَيْنِ (tropical:) A girl, or young woman, having thick legs, form whose pair of anklets no sound is heard to proceed, (K, TA,) by reason of their being depressed in her legs. (TA. [لَها in the CK is erroneously put for لَهُمَا.]) And سَيْفٌ صَمُوتٌ (assumed tropical:) A sword that penetrates deeply into the thing struck with it [so as not to make a sound by its being repelled by a bone]. (K, TA.) And ضَرْبَةٌ صَمُوتٌ (assumed tropical:) A blow [with a sword or the like] passing among the bones, not recoiling from a bone (M, K, TA) so as to make a sound. (TA.) ― -b2- And شَهْدَةٌ صَمُوتٌ (tropical:) A honey-comb that is full; not having a cell empty. (A, K.)

صُمَاتَة
صُمَاتَة ذ : see رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ, above.

صِمِّيتٌ
صِمِّيتٌ ذ , applied to a man, (S,) i. q. سِكِّيتٌ, (S, K, TA,) [i. e. Much, or often, silent or mute or speechless; or] long silent &c. (TA.)

صَامِتٌ
صَامِتٌ ذ Silent, mute, or speechless: (Msb:) pl. صَامِتُونَ (Kur vii. 192) [and صُمُوتٌ, occurring in the K in art. زم]. [Hence,] one says, مَا لَهُ صَامِتٌ وَلَا نَاطِقٌ (tropical:) [He has not mute nor vocal property; or he has not dead nor live stock]: (S, M, A:) by the former are meant gold and silver; (S, M, Msb, K;) and by the latter, camels, (S, K,) and sheep or goats, (S,) or animals: (M:) i. e. he has not aught. (S.) ― -b2- Also, of camels, (assumed tropical:) Twenty, (O, K,) and the like. (O.) ― -b3- And of milk, (assumed tropical:) Such as is thick. (S, O, K.)

أَصْمَتُ
أَصْمَتُ ذ : see مُصْمِتٌ.

لَقِيتُهُ بِوَحْشِ اـِصْمِتَ
لَقِيتُهُ بِوَحْشِ اـِصْمِتَ ذ and بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ AZ explains as meaning [I met him, or met with him, or found him,] in a desert place, in which was no one to cheer by his company: (S: [and in like manner the latter phrase is expl. in the M:]) accord. to Kr, بِبَلْدَةٍ اـِصْمِتَ; but the phrase commonly known is بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ: (M:) or تَرَكْتُهُ بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ [I left him] in the desert, or waterless desert: or in such a place that it was not known where he was: (K:) and بِصَحْرَآءِ اـِصْمِتَ (M, K) meaning as above, (K,) or having the latter of these two meanings: (M:) and بِوَحْشِ اـِصْمِتَ and ↓ اـِصْمِتَةَ, (M, K,) mentioned, but not expl., by Lh, (M,) meaning as above, (K,) or app. meaning in the desert, or waterless desert: (M:) and some say, بِوَحْشِ الاـِصْمِتَيْنِ: (TA:) اصمت is as above, with the disjunctive alif; and also with the conjunctive [i. e. اصْمِتَ]: (O, K:) it is imperfectly decl., (S, MF, TA,) because combining the quality of a proper name with the fem. gender or with the measure of a verb: (MF, TA:) it is said that the desert, or waterless desert, is thus called because in it one fears much; as though everyone [therein] said to his companion, اصمت [i. e. اُصْمُتْ or أَصْمِتْ, “ Be thou silent ”]; like as they say of a مَهْمَه that it is so called because a man [therein] says to his companion, مَهْ مَهْ: (MA:) [for] accord. to some the word اـِصْمِت is an imperative changed into a subst., and hence the ء is disjunctive, and it may be with kesr accord. to a dial. var. [of the imperative] that has not reached us: accord. to Yلkoot, it is the name of a particular desert; but others say that the proper name [of that desert] is وَحْشُ اـِصْمِتَ. (TA in art. وحش.)

اـِصْمِتَة
اـِصْمِتَة ذ : see the next preceding paragraph.

مُضْمَتٌ
مُضْمَتٌ ذ [primarily signifies Made, or rendered, silent, mute, or speechless. ― -b2- And hence,] Solid; not hollow; having no cavity. (A 'Obeyd, S, M, Mgh, Msb, K.) [For that which is without a cavity is generally non-sonorous.] ― -b3- And A door, (S, M, Mgh, Msb, K,) and a lock, (M, K,) closed, or locked, (S, M, Mgh, Msb, K,) so that one cannot find the way to open it. (S, M, * K. *) A poet says,
وَمِنْ دُونِ لَيْلَى مُصْمَتَاتُ المَقَاصِرِ
[And in the way to Leylà are what are closed, &c., of chambers to which the owner alone has access: مَقَاصِر being used by poetic license for مَقَاصَير, pl. of مَقْصُورَةٌ]. (TA.) ― -b4- Also A garment, or piece of cloth, of one, unmixed, colour. (M, Mgh, K.) The garment thus termed that is disliked is That of which the warp and woof are both of silk: or such as is woven of undressed silk, and then dressed, and dyed of one colour: (Mgh:) [or] such as is termed مُصْمَتٌ مِنْ خَزٍّ, i. e. consisting entirely of silk, not mixed with cotton nor with other material, was forbidden by the Prophet. (TA.) ― -b5- [Hence,] فَرَسٌ مُصْمَتٌ A horse of one, unmixed, colour; in which is no colour differing from the rest: (S, A, TA:) pl. خَيْلٌ مُصْمَتَاتٌ. (TA.) And أَدْهَمُ مُصْمَتٌ [applied to a horse] (assumed tropical:) Black unmixed with any other colour. (TA.) ― -b6- [Hence also,] اـِنَآءٌ مُصْمَتٌ (assumed tropical:) A vessel not silvered, or not ornamented with silver. (Mgh.) And بَيْضَةٌ مُصْمَتَةٌ (assumed tropical:) A helmet made of one piece. (AO, TA in art. بيض.) And حَلْىٌ مُصْمَتٌ (assumed tropical:) A woman's ornament that is not intermixed with another: or, accord. to Ahmad Ibn- 'Obeyd, that has stuck fast upon its wearer, so that it does not move about; such as the armlet, and the anklet, and the like. (TA.) ― -b7- The فَهْد [or lynx, an animal proverbial for much sleeping,] is said to be مُصْمتُ النَّوْمِ (tropical:) [app. meaning A heavy sleeper]. (A, TA.) ― -b8- الحُرُوفُ المُصْمَتَةُ are All the letters [of the Arabic alphabet] except those called حُرُوفُ الذَّلَاقَةِ [or الحُرُوفُ الذُّلْقُ]; (M, TA;) i. e. (TA) all the letters except those comprised in the phrase مُرْ بِنَفْلٍ. (K, TA.) [What is here rendered “ except ” (i. e. مَا عَدَا) is said by MF to be omitted in most of the copies of the K.] ― -b9- See also مُصَمَّتْ.

مُصْمِتٌ
مُصْمِتٌ ذ Tongue-tied; (O, TA;) not speaking: (TA:) applied to a sick man [when he is unable to speak]: (O, TA:) and ↓ أًصْمَتُ [signifies the same,] i. q. أَبْهَمُ and مُبْهَمٌ. (So in copies of the K in art. بهم. [In one of the explanations which I have given of مُبْهَمٌ in consequence of an omission (to be supplied in Book II.), أَصْمَتُ is made syn. with مُصْمَتٌ.])

أَلْفٌ مُصَمَّتٌ
أَلْفٌ مُصَمَّتٌ ذ (assumed tropical:) A thousand completed; (M, K;) like مُصَتَّمٌ; (M;) as also ↓ مُصْمَتٌ. (K.)

مُصَمِّتٌ
مُصَمِّتٌ ذ [A silencer, or quieter: and hence, ― -b2- ] One who cares for another's complaint. (M, * Meyd, TA.) One says, (M, Meyd, TA,) i. e. a rلjiz says, addressing a camel belonging to him, (Har p. 642,)
اـِنَّكَ لَا تَشْكُو اـِلَى مُصَمِّتِ
فَاصْبِرْ عَلَى الحِمْلِ الثَّقِيلِ أَوْ مُتِ
[Verily thou complainest not to one who cares for thy complaint; therefore endure with patience the bearing of the heavy burden, or die]. (M, Meyd, TA.) تَشْكُو اـِلَى غَيْرِ مُصَمِّتٍ, i. e. [Thou complainest] to one who cares not for thy case, is a proverb. (Meyd.)

##### Türkçe

**صَمَتَ**
1 **صَمَتَ** ذ , (S, M, A, Mgh, Msb,) muzâri‘ı **صَمُتَ** , (S, M, Msb,) mastar ismi **صَمْتٌ** (S, M, A, Mgh, Msb, K) ve **صُمْتٌ** (M, L, TA) ve **صُمُوتٌ** ve **صُمَاتٌ**, (S, M, Mgh, Msb, K,) yahut bunların ilki mastar ismidir ve geri kalanı yalın isimlerdir; (M;) ve ↓ **اصمت**, (S, M, Msb,) mastar ismi **اـِصْمَاتٌ**; (K;) ve ↓ **صمّت**, mastar ismi **تَصْمِيتٌ**; (S, K; fakat yalnız mastar ismi zikredilmiştir;) O, suskun oldu, dilsiz oldu, yahut konuşamaz oldu; eş anlamlısı **سَكَتَ**: (S, A, Msb, K:) yahut o, uzun süre suskun yahut dilsiz yahut konuşamaz oldu: (M, Mgh:) fakat **سَكَتَ** ile **صَمَتَ** arasında fark vardır; zira birincisi, konuşma gücü yahut yetisi olup da onu kullanmaktan kaçınan kimse hakkında söylenir; buna karşılık ikincisi, bazen konuşma gücü yahut yetisi olmayan şey hakkında söylenir. (Er-Râghib, MF ve TA, **سكت** maddesinde.) Araplar der ki, (Ks, TA,) ve bir hadiste de söylenmiştir, (TA,) **لَا صَمْتَ يَوْمًا اـِلَى اللَّيْلِ**, yahut **يَوْمٌ**, yahut **يَوْمٍ**, yani: Geceye kadar bütün bir gün susma olmayacaktır. (Ks, K, TA. [“Jâmi' es-Sagheer”de **لا صُمَاتَ** **لا صَمْتَ** yerine bulunur: ve El-Munâwee, o esere Şerh’inde, bütün bir gün susmanın bu hadisin sözleriyle yasaklandığını, çünkü bunun bir Hristiyan âdetine benzetme olduğunu söyler.]) Ve **اـِذْنُهَا صُمَاتُهَا** [başka bir hadiste, bakirenin evlenmeye razı olup olmadığının sorulmasına dair, lafzen: Onun izni onun susmasıdır,] demektir ki onun susması onun izni gibidir, yani yeterlidir. (Msb.) Şöyle de denir: **جَآءَ بِمَا صَآءَ وَصَمَتَ** (farz edilen mecaz:) [Sesli olanı ve sessiz olanı getirdi]; **مَا صَآءَ** koyunları yahut keçileri ve develeri ifade eder; ve **مَا صَمَتَ**, altın ve gümüşü: (IAar, TA:) bu sözdeki **صَآءَ**, **صَأَى**’dan yer değiştirme ile yapılmıştır [bkz.]. (S, **صأى** maddesinde.)

**صمّتهُ**
2 **صمّتهُ** ذ , (M, A, K,) mastar ismi **تَصْمِيتٌ**; (S;) ve ↓ **اصمتهُ**; (M, A, Msb, K;) Onu susturdu, onu dilsiz kıldı, yahut onu konuşamaz kıldı: (S, A, Msb, K:) yahut onu uzun süre suskun yahut dilsiz yahut konuşamaz kıldı. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **صَمِّتِى صَبِيَّكِ** Çocuğunu onu susturacak [yahut sakinleştirecek] şeyle besle. (A, TA.) ― -b3- Ve **صمّت الرَّجُلَ** Şikâyeti sebebiyle kendisine şikâyet eden adama meyletti [ve böylece onu sakinleştirdi; yahut adamın şikâyetiyle ilgilendi ve böylece onu sakinleştirdi; bkz. **مُصَمِّتٌ**]. (M, TA.) -A2- Ayrıca 1’e, ilk cümleye bak.

**اصمتهُ**
4 **اصمتهُ** ذ : 2’ye bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **لَمْ يُصْمِتْهُ ذٰلِكَ** Bu, onu [sakinleştirecek şekilde] yeterli kılmadı: yalnızca yenilen ve içilen şey hakkında söylenir. (TA.) ― -b3- Ve **اصمتهُ** Onu katı yaptı, içi boş değil; oyuksuz. (A'Obeyd, S, K.) [Zira oyuksuz olan şey genellikle ses çıkarmaz.] ― -b4- Ve **أُصْمِتَتِ الأَرْضُ**, yahut **أَصْمَتَت**, (K’nın farklı nüshalarına göre; ikincisi O’ya göre,) Arazi değişti (**أَحَالَت**) [öyle ki engebeli yahut sert oldu; görünüşe göre iki yıl ekilmeden ve tohum atılmadan bırakılmasının sonucu olarak,] iki yılın sonunda, (O, K,) ve idrar ve dışkının engebeli parçalarına sahip oldu. (O.) -A2- Ayrıca 1’e, ilk cümleye bak. ― -b2- **أَصْمَتَ** ayrıca, dili tutuldu anlamına gelir, (O, TA,) ve konuşmadı; (TA;) hasta adam hakkında söylenir. (O, TA.)

**صُمْتَةٌ**
**صُمْتَةٌ** ذ **صَمَتَ**’dan bir isimdir [bu haliyle Suskunluk, dilsizlik yahut konuşamazlık anlamında; isim olarak kullanılan **صَمْتٌ** ve **صُمْتٌ** vb. gibi; ve **سُكْتَةٌ** ve **سِكْتَةٌ** gibi]. (M, TA.) ― -b2- Ve (M, TA) bir şey, (M, A, K, TA,) yani yiyecek, (A, K, TA,) yahut benzeri, (K, TA,) hurma gibi, yahut güzel bir şey gibi, (TA,) onunla bir çocuğun susturulduğu [yahut sakinleştirildiği] (M, A, K, TA); (A, K, TA;) bunun gibi ↓ **صِمْتَةٌ** da; (Lh, M, TA;) **سُكْتَةٌ** gibi [bu anlamda da, önceki anlamda da]. (S.) Hurma, **صُمْتَةُ الصَّبِىِّ** [Çocuğun susturucusu], (M, TA,) ve **صُمْتَةُ الصَّغِيرِ** [Küçüğün susturucusu] diye adlandırılır; bir hadiste böyledir; çünkü küçük ağlayınca yahut gözyaşı dökünce onunla susturulur. (TA.) Şöyle denir: **مَا عِنْدَهَا صُمْتَةُ لَيْلَةٍ** Onun yanında bir gece boyunca çocuğunu susturacak [yahut sakinleştirecek] kadar bile yoktur. (A.) Ve **مَا لَهُ صُمْتَةٌ لِعِيَالِهِ** ve ↓ **صِمْتَةٌ** Onun, ev halkını yahut ailesini doyuracak ve susturacak [yahut sakinleştirecek] şeyi yoktur. (Lh, M.)

**صِمْتَةٌ**
**صِمْتَةٌ** ذ : iki yerde, bir önceki paragrafa bak.

**مَا ذُقْتُ صَمَاتًا**
**مَا ذُقْتُ صَمَاتًا** ذ [Tatmadım, yahut tatmış değilim,] hiçbir şeyi. (K.)

**رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ**
**رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ** ذ , (AZ, K, A, K, [M’nin bir nüshasında **بصِمَاتِه**, fakat bunun yanlış yazım olduğunu sanıyorum,]) yahut ↓ **بِصُمَاتَةٍ**, (TA’ya göre K’da, ve **سكت** maddesinde M’de de böyle,) [ikisi de muhtemelen doğrudur; zira] ayrıca **بِسُكَاتِهِ** (AZ, S) ve **بِسُكَاتَةٍ**, (S, M, A, K, **سكت** maddesinde,) denir: O (bir adam, AZ, S, yahut Allah, A) onu, onu susturan bir şeyle vurdu, yahut ona musibet verdi. (AZ, S, M, A, K.) [Bkz. **رَمَاهُ بِسُكَاتٍ**, **سكت** maddesinde.] ― -b2- **صُمَاتٌ** ayrıca susuzluk demektir: (As, TA:) yahut susamaya çabukluk, (M, K, TA,) insanlarda ve hayvanlarda. (M, TA.)

**فُلَانٌ عَلَى صِمَاتِ الأَمْرِ**
**فُلَانٌ عَلَى صِمَاتِ الأَمْرِ** ذ Falanca, işin tamamlanması noktasındadır, yahut idi. (S.) Ve **أَنَا عَلَى صِمَاتِ حَاجَتِى** Ben, ihtiyacımı gidermenin noktasındayım. (M.) Ve **بَاتَ عَلَى صِمَاتِ أَمْرِهِ** O, işi üzerine azmetmiş olarak geceyi geçirdi. (TA.) Ve **هُوَ بِصِمَاتِهِ** O, maksadına [ulaşmanın] noktasındadır: (M, TA:) Ebû-Mâlik der ki **صِمَاتٌ**, **قَصْدٌ** [yani maksat, niyet, vb.] demektir. (TA.) Ve şöyle denir: **بَاتَ مِنَ القَوْمِ عَلَى صِمَاتٍ** O, kavme yakın, onların kendisini gördüğü ve işittiği bir yerde geceyi geçirdi. (S, TA.)

**دِرْعٌ صَمُوتٌ**
**دِرْعٌ صَمُوتٌ** ذ (mecaz:) Giyildiğinde ondan hiçbir sesin çıktığı işitilmeyen zırh; (S, A, L, TA,) dokunuşta yumuşak olup kaba ve paslı olmayan: (L, TA:) yahut ağır bir zırh. (K.) Ve **جَارِيَةٌ صَمُوتُ الخَلْخَالَيْنِ** (mecaz:) Bacakları kalın olup, halhal çiftinden hiçbir sesin çıktığı işitilmeyen kız yahut genç kadın, (K, TA,) onların bacaklarına gömülmüş olması sebebiyle. (TA. [CK’da **لَها**, yanlışlıkla **لَهُمَا** yerine konmuştur.]) Ve **سَيْفٌ صَمُوتٌ** (farz edilen mecaz:) Vurulan şeye derinlemesine nüfuz eden kılıç [öyle ki bir kemik tarafından geri çevrilmesiyle ses çıkarmaz]. (K, TA.) Ve **ضَرْبَةٌ صَمُوتٌ** (farz edilen mecaz:) Kemikler arasında geçen, bir kemikten geri dönmeyen (M, K, TA) [kılıç vb. ile] darbe; böylece ses çıkarmaz. (TA.) ― -b2- Ve **شَهْدَةٌ صَمُوتٌ** (mecaz:) Dolu olan; boş gözü bulunmayan bal peteği. (A, K.)

**صُمَاتَة**
**صُمَاتَة** ذ : yukarıda **رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ**’ye bak.

**صِمِّيتٌ**
**صِمِّيتٌ** ذ , bir adama nispetle, (S,) **سِكِّيتٌ** ile aynı anlamdadır, (S, K, TA,) [yani çok yahut sık suskun yahut dilsiz yahut konuşamaz; yahut] uzun süre suskun vb. (TA.)

**صَامِتٌ**
**صَامِتٌ** ذ Suskun, dilsiz, yahut konuşamaz: (Msb:) çoğulu **صَامِتُونَ** (Kur vii. 192) [ve K’da **زم** maddesinde geçen **صُمُوتٌ**]. [Bundan dolayı,] şöyle denir: **مَا لَهُ صَامِتٌ وَلَا نَاطِقٌ** (mecaz:) [Onun ne sessiz ne de sesli malı vardır; yahut onun ne ölü ne de canlı hayvanı vardır]: (S, M, A:) birinciden maksat altın ve gümüştür; (S, M, Msb, K;) ikinciden ise develer, (S, K,) ve koyunlar yahut keçiler, (S,) yahut hayvanlar: (M:) yani onun hiçbir şeyi yoktur. (S.) ― -b2- Ayrıca develer hakkında, (farz edilen mecaz:) Yirmi, (O, K,) ve benzeri. (O.) ― -b3- Ve süt hakkında, (farz edilen mecaz:) Kalın olan gibi. (S, O, K.)

**أَصْمَتُ**
**أَصْمَتُ** ذ : **مُصْمِتٌ**’e bak.

**لَقِيتُهُ بِوَحْشِ اـِصْمِتَ**
**لَقِيتُهُ بِوَحْشِ اـِصْمِتَ** ذ ve **بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ** AZ, [Onunla karşılaştım, yahut onu buldum,] içinde ünsiyet edilecek kimsenin bulunmadığı bir çöl yerde, diye açıklar: (S: [ve aynı şekilde ikinci ibare M’de açıklanır:]) Kr’ye göre **بِبَلْدَةٍ اـِصْمِتَ**; fakat yaygın bilinen ibare **بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ**’dır: (M:) yahut **تَرَكْتُهُ بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ** [Onu bıraktım] çölde, yahut susuz çölde: yahut onun nerede olduğu bilinmeyen bir yerde: (K:) ve **بِصَحْرَآءِ اـِصْمِتَ** (M, K) yukarıdaki gibi anlamında, (K,) yahut bu iki anlamdan ikincisine sahip olarak: (M:) ve **بِوَحْشِ اـِصْمِتَ** ve ↓ **اـِصْمِتَةَ**, (M, K,) Lh tarafından zikredilmiş, fakat açıklanmamıştır, (M,) yukarıdaki gibi anlamında, (K,) yahut görünüşe göre çölde yahut susuz çölde anlamında: (M:) ve bazıları der ki: **بِوَحْشِ الاـِصْمِتَيْنِ**: (TA:) **اصمت** yukarıdaki gibidir; ayrık hemzeli alifle; ve ayrıca bitişik [yani **اصْمِتَ**] ile: (O, K:) i‘râbı eksiktir, (S, MF, TA,) çünkü özel ad niteliğini dişil cinsiyetle yahut fiil vezniyle birleştirir: (MF, TA:) denilmiştir ki çöl yahut susuz çöl böyle adlandırılmıştır; çünkü orada çok korkulur; sanki herkes [orada] arkadaşına **اصمت** [yani **اُصْمُتْ** yahut **أَصْمِتْ**, “Sus”] der; tıpkı **مَهْمَه** hakkında, onun böyle adlandırılmasının, bir adamın [orada] arkadaşına **مَهْ مَهْ** demesi sebebiyle olması gibi: (MA:) [zira] bazılarına göre **اـِصْمِت** kelimesi, bir isim haline çevrilmiş bir emir kipidir; bundan dolayı hemze ayrık olur; ve bize ulaşmamış bir lehçe varyantına göre kesre ile de olabilir: Yâkût’a göre bu, belirli bir çölün adıdır; fakat başkaları, o çölün özel adının **وَحْشُ اـِصْمِتَ** olduğunu söyler. (TA, **وحش** maddesinde.)

**اـِصْمِتَة**
**اـِصْمِتَة** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**مُضْمَتٌ**
**مُضْمَتٌ** ذ [asıl olarak Susturulmuş, dilsiz kılınmış, yahut konuşamaz kılınmış anlamına gelir. ― -b2- Ve bundan dolayı,] Katı; içi boş değil; oyuk sahibi olmayan. (A 'Obeyd, S, M, Mgh, Msb, K.) [Zira oyuksuz olan şey genellikle ses çıkarmaz.] ― -b3- Ve bir kapı, (S, M, Mgh, Msb, K,) ve bir kilit, (M, K,) kapalı, yahut kilitli, (S, M, Mgh, Msb, K,) öyle ki onu açmanın yolu bulunamaz. (S, M, * K. *) Bir şair der ki,
وَمِنْ دُونِ لَيْلَى مُصْمَتَاتُ المَقَاصِرِ
[Leylâ’ya giden yolda, sahibinin yalnızca kendisinin girebildiği odalardan kapalı olanlar vardır: **مَقَاصِر** şiir zaruretiyle **مَقَاصَير** yerine kullanılmıştır; **مَقْصُورَةٌ**’nın çoğuludur]. (TA.) ― -b4- Ayrıca tek, karışık olmayan renkte bir elbise yahut kumaş parçası. (M, Mgh, K.) Bu şekilde adlandırılan ve hoş görülmeyen elbise, çözgüsü ve atkısı ikisi de ipek olan elbisedir: yahut ham ipekten dokunup sonra işlenmiş ve tek renge boyanmış olan: (Mgh:) [yahut] **مُصْمَتٌ مِنْ خَزٍّ** diye adlandırılan, yani bütünüyle ipekten olup pamukla yahut başka bir maddeyle karışık olmayan, Peygamber tarafından yasaklanmıştır. (TA.) ― -b5- [Bundan dolayı,] **فَرَسٌ مُصْمَتٌ** Tek, karışık olmayan renkte bir at; onda geri kalanından farklı bir renk bulunmayan: (S, A, TA:) çoğulu **خَيْلٌ مُصْمَتَاتٌ**. (TA.) Ve **أَدْهَمُ مُصْمَتٌ** [ata nispetle] (farz edilen mecaz:) Başka bir renkle karışmamış siyah. (TA.) ― -b6- [Bundan dolayı da,] **اـِنَآءٌ مُصْمَتٌ** (farz edilen mecaz:) Gümüşlenmemiş yahut gümüşle süslenmemiş kap. (Mgh.) Ve **بَيْضَةٌ مُصْمَتَةٌ** (farz edilen mecaz:) Tek parçadan yapılmış miğfer. (AO, TA, **بيض** maddesinde.) Ve **حَلْىٌ مُصْمَتٌ** (farz edilen mecaz:) Başkasıyla karışık olmayan kadın süsü: yahut Ahmed İbn-'Obeyd’e göre, takan kimse üzerinde yapışıp kalmış, öyle ki hareket etmeyen; pazubent ve halhal ve benzeri gibi. (TA.) ― -b7- **فَهْد** [ya da vaşak; çok uyumakla darbımesel olan bir hayvan] için **مُصْمتُ النَّوْمِ** (mecaz:) denir [görünüşe göre ağır uyuyan anlamında]. (A, TA.) ― -b8- **الحُرُوفُ المُصْمَتَةُ**, **حُرُوفُ الذَّلَاقَةِ** [yahut **الحُرُوفُ الذُّلْقُ**] denilenler dışındaki bütün harflerdir; (M, TA;) yani (TA) **مُرْ بِنَفْلٍ** ibaresinde toplananlar dışındaki bütün harfler. (K, TA.) [Burada “dışındaki” (yani **مَا عَدَا**) diye çevrilen şeyin, MF tarafından K’nın nüshalarının çoğunda düşmüş olduğu söylenir.] ― -b9- Ayrıca **مُصَمَّتْ**’e bak.

**مُصْمِتٌ**
**مُصْمِتٌ** ذ Dili tutulmuş; (O, TA;) konuşmayan: (TA:) hasta adam hakkında [konuşamadığında] kullanılır: (O, TA:) ve ↓ **أًصْمَتُ** [aynı anlamdadır,] **أَبْهَمُ** ve **مُبْهَمٌ** ile eş anlamlıdır. (K’nın **بهم** maddesindeki nüshalarda böyle. [Kitap II’de tamamlanacak bir düşme sebebiyle **مُبْهَمٌ** için verdiğim açıklamalardan birinde, **أَصْمَتُ**, **مُصْمَتٌ** ile eş anlamlı yapılmıştır.])

**أَلْفٌ مُصَمَّتٌ**
**أَلْفٌ مُصَمَّتٌ** ذ (farz edilen mecaz:) Tamamlanmış bin; (M, K;) **مُصَتَّمٌ** gibi; (M;) bunun gibi ↓ **مُصْمَتٌ** da. (K.)

**مُصَمِّتٌ**
**مُصَمِّتٌ** ذ [Susturan yahut sakinleştiren: ve bundan dolayı, ― -b2- ] Başkasının şikâyetiyle ilgilenen kimse. (M, * Meyd, TA.) Şöyle denir, (M, Meyd, TA,) yani bir recez şairi, kendisine ait bir deveye hitap ederek, (Har s. 642,)
اـِنَّكَ لَا تَشْكُو اـِلَى مُصَمِّتِ
فَاصْبِرْ عَلَى الحِمْلِ الثَّقِيلِ أَوْ مُتِ
[Şüphesiz sen, şikâyetinle ilgilenen birine şikâyet etmiyorsun; öyleyse ağır yükü taşımaya sabret, yahut öl]. (M, Meyd, TA.) **تَشْكُو اـِلَى غَيْرِ مُصَمِّتٍ**, yani [Şikâyet ediyorsun] hâlini umursamayan birine, bir darbımeseldir. (Meyd.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَمَتَ
صَمَتَ U ( n. ac. صَمْت 1 ,  صُمْت 3 ,  صُمَاْت 24 ,  صُمُوْت 27 ),
a.  Was, became silent; kept silence; was taciturn, mute.

صَمَّتَ
صَمَّتَ II ,
a.  Silenced.

b.  see I .

أَصْمَتَ
أَصْمَتَ IV ,
a.  see I & II ( a ).

c.  Became hard ( ground ).

d.  Made solid, massive.

صَمْت
صَمْت 1 ,
a.  Silence.

صِمْتَة
صِمْتَة 2t ,
a.  see 3t (b) .

صُمْتَة
صُمْتَة 3t ,
a.  Silence, muteness, speechlessness.

b.  Quieter, plaything.

صَاْمِت
صَاْمِت 21 ,
a.  Silent, mute.

صِمَاْت
صِمَاْت 23 ,
a.  see 1 .

صُمَاْت
صُمَاْت 24 ,
a.  Thirst.

صَمُوْت
صَمُوْت 26 ,
a.  Silent;   noiseless.

b.  Penetrative ( sword ).

صُمُوْت
صُمُوْت 27 ,
a.  see 1 .

صِمِّيْت
صِمِّيْت 30 ,
a.  Speechless; taciturn.

صَمَّتَ
N. Ag. صَمَّتَ II ,
a.  Silencer, quieter.

أَصْمَتَ
N. P. أَصْمَتَ IV ,
a.  Solid, massive.

b.  Unmixed.

اِصْمِت
اِصْمِت ,  اِصْمِتَة
a.  Waterless desert.

رَمَاه بِصُمَاتِهِ
رَمَاه بِصُمَاتِهِ
a.  He silenced him ( God ).

صَمَجَة
صَمَجَة ( pl. صَمَت 4 ),
a.  Lamp.

##### Türkçe

صَمَتَ
**صَمَتَ** U (mastar: **صَمْت** 1, **صُمْت** 3, **صُمَاْت** 24, **صُمُوْت** 27),
a. Sustu; sessiz oldu; sükût etti; ketum, dilsiz idi.

صَمَّتَ
**صَمَّتَ** II,
a. Susturdu.

b. I’e bak.

أَصْمَتَ
**أَصْمَتَ** IV,
a. I ve II (a)’ya bak.

c. Sertleşti (yer).

d. Katı, yekpare yaptı.

صَمْت
**صَمْت** 1,
a. Sükût.

صِمْتَة
**صِمْتَة** 2t,
a. 3t (b)’ye bak.

صُمْتَة
**صُمْتَة** 3t,
a. Sükût, dilsizlik, konuşamazlık.

b. Daha sakin; oyuncak.

صَاْمِت
**صَاْمِت** 21,
a. Suskun, dilsiz.

صِمَاْت
**صِمَاْت** 23,
a. 1’e bak.

صُمَاْت
**صُمَاْت** 24,
a. Susuzluk.

صَمُوْت
**صَمُوْت** 26,
a. Suskun; gürültüsüz.

b. Delici (kılıç).

صُمُوْت
**صُمُوْت** 27,
a. 1’e bak.

صِمِّيْت
**صِمِّيْت** 30,
a. Konuşamaz; ketum.

صَمَّتَ
İsm-i fâil: **صَمَّتَ** II,
a. Susturan, sakinleştiren.

أَصْمَتَ
İsm-i mef‘ûl: **أَصْمَتَ** IV,
a. Katı, yekpare.

b. Katışıksız.

اِصْمِت
**اِصْمِت**, **اِصْمِتَة**
a. Susuz çöl.

رَمَاه بِصُمَاتِهِ
**رَمَاه بِصُمَاتِهِ**
a. Onu susturdu (Tanrı).

صَمَجَة
**صَمَجَة** (çoğulu **صَمَت** 4),
a. Lamba.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صمت
صَمَتَ - يَصْمُتُ - صَامِت - صَامِتُوْن

صَمَتَ - يَصْمُتُ + الكائن: لا ينطق ولا يلفظ القول بل يبقيه داخل النفس من غير نطق ولا لفظ
صَامِت: اسم فاعل صفة مشبهة من " صَمَتَ - يَصْمُتُ "
صَامِتُوْن: جمع " صَامِت"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي:
نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ، هَمَسَ - يَهْمِسُ، صَمَتَ - يَصْمُتُ، وَجَسَ - يَجِسُ، كَتَمَ - يَكْتُمُ

صامتون
 	﴿وإن تدعوهم إلى الهدى لا يتبعوكم سواء عليكم أدعوتموهم أم أنتم صامتون(193)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [صمت] ص م ت: صَمَتَ سكت وبابه نصر ودخل و صُمَاتاً أيضا بالضم و أصْمَتَ مثله و التَّصْمِيتُ التسكيت والسكوت أيضا ورجل صَمِيتٌ كسكيت وزنا ومعنى ويقال ماله صامِتٌ ولا ناطق فالصامت الذَّهب والفضة والناطق الإبل والغنم أي ليس له شيء قلت هذا التفسير أخص مما فسره به في ن ط ق
معجم الفرائد القرآنية:
ص م ت
"صَامِتُونَ" فـي قولـه تعالـى :"سَوَاءٌ عَلَيْـكُمْ أَدَعَوْتُـمُوهـُمْ أَمْ أَنْتُـمْ صَامِتـُونَ " (193) الأعراف .
الصَّمْتُ : السكوت، وصامتون ساكتون لا يتكلمون .
ملخص اللسان:
1.     صَمَتَ يَّصْمُتُ صَمْتاً وصُمْتاً وصُمُوتاً وصُماتاً، وأَصْمَتَ: أَطالَ السكوتَ.
2.     وصُمْتةُ الصبيّ:ما أُسْكِتَ به؛ والصُّمْتةُ: ما يُصْمَتُ به الصبيُّ من تمر أَو شيء طريفٍ.
3.     والصُّماتُ العَطَشُ ،والصُّماتُ: سُرعةُ العطش في الناس والدواب.
4.     أَصْمَتَ العليلُ، فهو مُصْمِتٌ إِذا  اعْتَقَل لسانُه.
5.     وما لَه صامتٌ ولا ناطقٌ؛ الصامِتُ: الذَّهب والفضة، والناطقُ: الحيوانُ  الإِبلُ والغنم، أَي ليس له شيء.
6.     والصَّمُوتُ من الدُّروع: اللَّيِّنةُ  المَسّ، ليست بخَشِنةٍ، ولا صَدِئَةٍ، ولا يكون لها إِذا صُبَّتْ  صَوْتٌ؛
7.     وصَمَّتَ الرجلَ: شَكَا إِليه، فنَزَع إِليه من شِكايتِه
8.     الصِّماتُ القَصْدُ،  وأَنا على صِماتِ حاجتي أَي على شَرَفٍ من قضائها،
9.     وباتَ من القوم على صِماتٍ أَي  بمَرأى ومَسْمَع في القُرْبِ.
10.                        والمُصْمَتُ: الذي لا جَوفَ له؛
11.                        وثوب مُصْمَتٌ: لونُه لونٌ واحدٌ، لا يُخالطه لونٌ آخَرُ.
12.                        وحَلْيٌ مُصْمَتٌ إِذا كان لا يخالطه غيرُه؛
لسان العرب
● -   صمت: صَمَتَ يَّسْمُتُ صَمْتاً وصُمْتاً  (* قوله «صمتاً وصمتاً» الأول  بفتح فسكون متفق عليه. والثاني بضم فسكون بضبط الأصل والمحكم. وأَهمله  المجد وغيره. قال الشارح: والضم نقله ابن منظور في اللسان وعياض في  المشارق.) وصُمُوتاً وصُماتاً، وأَصْمَتَ: أَطالَ السكوتَ.  والتَّصْميتُ: التَّسْكِيت. والتَّصْميتُ أَيضاً: السكوتُ.  ورجل صِمِّيتٌ أَي سِكِّيتٌ.  والاسم من صَمَتَ: الصُّمْتةُ؛ وأَصْمَتَه هو، وصَمَّتَه. وقيل:  الصَّمْتُ المصدر؛ وما سِوى ذلك، فهو اسْمٌ. والصُّمْتةُ، بالضم: مثل  السُّكْتةِ. ابن سيده: والصُّمْتة، والصِّمْتةُ: ما أُصْمِتَ به. وصُمْتةُ الصبيّ:  ما أُسْكِتَ به؛ ومنه قول بعضِ مُفَضِّلي التمْر على الزبيب: وما له  صُمْتةٌ لعِيالِه، وصِمْتَةٌ؛ جميعاً عن اللحياني، أَي ما يُطْعِمُهم،  فيُصْمِتُهم به. والصُّمْتةُ: ما يُصْمَتُ به الصبيُّ من تمر أَو شيء طريفٍ.  وفي الحديث في صفة التمرة: صُمْتةُ الصغيرِ؛ يريد أَنه إِذا بَكَى،  أُصْمِتَ، وأُسْكِتََ بها، وهي السُّكْتة، لما يُسْكَتُ به الصبي. ويقال: ما  ذُقْتُ صُماتاً أَي ما ذُقْتُ شيئاً.  ويقال: لم يُصْمِتْه ذاك أَي لم يَكفِه؛ وأَصلُه في النَّفْي، وإِنما  يقال ذلك فيما يُؤْكل أَو يُشْرَب.  ورماه بصُماتِه أَي بما صَمَتَ منه. الجوهري عن أَبي زيد: رَمَيْتُه  بصُماتِه وسُكاتِه أَي بما صَمَتَ به وسكَتَ.  الكسائي: والعرب تقول: لا صَمْتَ يوماً إِلى الليل، ولا صَمْتَ يومٌ  إِلى الليل، ولا صَمْتَ يومٍ إِلى الليل؛ فمَن نصب أَراد: لا نَصْمُتْ يوماً  إِلى الليل؛ ومَن رفع أَراد: لا يُصْمَتُ يومٌ إِلى الليل؛ ومَن خفض،  فلا سؤال فيه. وفي حديث علي، عليه السلام: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم،  قال: لا رَضاع بعد فِصالٍ، ولا يُتْم بعد الحُلُم، ولا صَمْتَ يوماً إِلى  الليل؛ الليث: الصَّمْتُ السكوتُ؛ وقد أَخَذه الصُّماتُ. ويقال للرجل  إِذا اعْتَقَلَ لسانُه فلم يتكلم: أَصْمَتَ، فهو مُصْمِتٌ؛ وأَنشد أَبو  عمرو:  ما إِنْ رأَيتُ من مُعَنَّياتِ  ذَواتِ آذانٍ وجُمْجُماتِ،  أَصْبَر منهنَّ على الصُّماتِ  قال: الصُّماتُ السكوتُ. ورواه الأَصمعي: من مُغَنِّياتِ؛ أَراد: من  صَرِيفهِن. قال: والصُّماتُ العَطَشُ ههنا.  وفي حديث أُسامة بن زيد، قال: لما ثَقُلَ رسولُ الله، صلى الله عليه  وسلم، هَبَطْنا وهَبَطَ الناسُ، يعني إِلى المدينة، فدخلتُ على رسول الله،  صلى الله عليه وسلم، يومَ أَصْمَتَ فلا يتكلم، فجعل يَرْفَع يَده إِلى  السماء، ثم يَصُبُّها عليَّ، أَعْرِفُ أَنه يَدْعُو لي؛ قال الأَزهري: قوله  يومَ أَصْمَتَ؛ معناه: ليس بيني وبينه أَحد؛ قال أَبو منصور: يحتمل أَن  تكون الرواية يوم أَصْمَتَ، يقال: أَصْمَتَ العليلُ، فهو مُصْمِتٌ إِذا  اعْتَقَل لسانُه. وفي الحديث: أَصْمَتَتْ أُمامة بنتُ العاص أَي اعْتَقَل  لسانُها؛ قال: وهذا هو الصحيح عندي، لأَِن في الحديث: يومَ أَصْمَتَ فلا  يتكلم. قال محمد بن المكرم، عطا الله عنه: وفي الحديث أَيضاً دليل أَظهر  من هذا، وهو قوله: يرفع يده إِلى السماء، ثم يَصُبُّها عليَّ، أَعرف أَنه  يدعو لي؛ وإِنما عَرَفَ أَنه يدعو له بالإِشارة لا بالكلام والعبارة،  لكنه لم يصح عنه أَنه، صلى الله عليه وسلم، في مرضه اعْتَقَلَ يوماً فلم  يتكلم، والله أَعلم. وفي الحديث: أَنَّ امرأَة من أَحْمَسَ حَجَّتْ مُصْمِتة  أَي ساكتةَ لا تتكلم.  ولقيته ببلدة إِصْمِتَ: وهي القَفْر التي لا أَحدَ بها؛ قال أَبو زيد:  وقَطَع بعضهم الأَلفَ من إِصْمِتَ ونَصَبَ التاءَ، فقال:  بوَحْشِ الإِصْمِتَيْن له ذُنابُ  وقال كراع: إِنما هو ببلدة إِصْمِتَ. قال ابن سيده: والأَولُ هو  المعروف. وتَرَكْتُه بصحراءَ إِصْمِتَ أَي حيثُ لا يُدْرى أَينَ هو. وتَرَكْتُه  بوحش إِصْمِتَ، الأَلف مقطوعة مكسورة؛ ابن سيده: تركتُه بوَحْشِ إِصْمِتَ  وإِصْمِتةَ؛ عن اللحياني، ولم يفسره. قال ابن سيده: وعندي أَنه  الفَلاةُ؛ قال الراعي:  أَشْلى سَلُوقِيَّةً باتَت، وباتَ لهَا،  بوَحْشِ إِصْمِتَ، في أَصْلابها، أَوَدُ  ولقيته ببلدة إِصْمِتَ إِذا لقيته بمكانٍ قَفْرٍ، لا أَنيسَ به، وهو  غيرُ مُجْرًى.  وما لَه صامتٌ ولا ناطقٌ؛ الصامِتُ: الذَّهب والفضة، والناطقُ: الحيوانُ  الإِبلُ والغنم، أَي ليس له شيء. وفي الحديث: على رقَبَتِه صامِتٌ؛ يعني  الذهب والفضة، خلاف الناطق،وهو الحيوان.  ابن الأَعرابي: جاء بما صاءَ وصَمَتَ؛ قال: ما صاءَ يعني الشاءَ  والإِبلَ، وما صَمَتَ يعني الذهب والفضةَ. والصَّمُوتُ من الدُّروع: اللَّيِّنةُ  المَسّ، ليست بخَشِنةٍ، ولا صَدِئَةٍ، ولا يكون لها إِذا صُبَّتْ  صَوْتٌ؛ وقال النابغة:  وكلُّ صَمُوتِ نَثْلةٍ تُبَّعِيَّةٍ،  ونَسْجُ سُلَيْمٍ كلّ قَضَّاء ذائِلِ  قال: والسيفُ أَيضاً يقال له: صَمُوتٌ، لرُسُوبه في الضَّرِيبة، وإِذا  كان كذلك قَلَّ صَوتُ خُروجِ الدَّم؛ وقال الزبير بن عبد المطلب:  ويَنْفِي الجاهِلَ المُخْتالَ عَنِّي  رُقاقُ الحَدِّ، وَقْعَتُه صَمُوتُ  وضَرْبةٌ صَمُوتٌ: تمرُّ في العِظام، لا تَنْبُو عن عَظْمٍ، فتُصَوِّتُ؛  وأَنشد ثعلب بيتَ الزبير أَيضاً على هذه الصورة:  ويُذْهِبُ، نَخْوةَ المُخْتالِ عَنِّي،  رَقيقُ الحَدِّ، ضَرْبَتُه صَمُوتُ  وصَمَّتَ الرجلَ: شَكَا إِليه، فنَزَع إِليه من شِكايتِه: قال:  إِنكَ لا تَشْكُو إِلى مُصَمِّتِ،  فاصْبِرْ على الحِمْلِ الثَّقيلِ، أَو مُتِ  التهذيب: ومن أَمثالهم: إِنك لا تَشْكُو إِلى مُصَمِّتٍ أَي لا تَشْكُو  إِلى من يَعْبَأُ بشَكْواكَ. وجارية صَمُوتُ الخَلْخالَيْن إِذا كانت  غَليظةَ الساقَين، لا يُسْمَعُ لِخَلْخالِها صوتٌ لغُموضه في رجليها.  والحروف المُصْمَتة: غيرُ حروف الذَّلاقةِ، سميت بذلك، لأَنه صُمِتَ  عنها أَن يُبْنَى منها كلمة رباعية، أَو خماسية، مُعَوَّاة من حروف  الذلاقة.وهو بصِماتِه إِذا أَشْرَفَ على قَصْدِه. ويقال: باتَ فلانٌ على صِماتِ  أَمْره إِذا كان مُعْتَزِماً عليه. قال أَبو مالك: الصِّماتُ القَصْدُ،  وأَنا على صِماتِ حاجتي أَي على شَرَفٍ من قضائها، يقال: فلان على صِماتِ  الأَمْر إِذا أَشْرَف على قضائه؛ قال:  وحاجةٍ بِتُّ على صِماتِها  أَي على شَرَف قضائها. ويروى: بَتاتِها. وباتَ من القوم على صِماتٍ أَي  بمَرأى ومَسْمَع في القُرْبِ. والمُصْمَتُ: الذي لا جَوفَ له؛  وأَصْمَتُّه أَنا. وبابٌ مُصْمَتٌ، وقُفْلٌ مُصْمَتٌ: مُبْهَم، قد أُبْهِمَ  إِغْلاقُه؛ وأَنشد:  ومن دونِ لَيْلى مُصْمَتاتُ المَقاصِرِ  وثوب مُصْمَتٌ: لونُه لونٌ واحدٌ، لا يُخالطه لونٌ آخَرُ. وفي حديث  العباس: إِنما نَهَى رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، عن الثَّوبِ المُصْمَتِ  من خَزٍّ؛ هو الذي جميعه ابْرَيْسَمٌ، لا يُخالطه قُطْنٌ ولا غيره.ويقال  للَونِ البَهيم: مُصْمَتٌ. وفرس مُصْمَتٌ، وخيل مُصْمَتاتٌ إِذا لم يكن  فيها شِيَةٌ، وكانت بُهْماً. وأَدْهَمُ مُصْمَتٌ: لا يخالطُه لونٌ غير  الدُّهْمةِ. الجوهري: المُصْمَتُ من الخيل البَهيمُ أَيَّ لونٍ كان، لا  يُخالِطُ لونَه لونٌ آخَر. وحَلْيٌ مُصْمَتٌ إِذا كان لا يخالطه غيرُه؛ قال  أَحمد بن عبيد: حَلْيٌ مُصْمَتٌ، معناه قد نَشِبَ على لابسه، فما  يَتحرَّكُ ولا يَتَزَعْزَعُ، مثلُ الدُّمْلُج والحَجْل، وما أَشبههما. ابن  السكيت: أَعطيتُ فلاناً أَلفاً كاملاً، وأَلفاً مُصْمَتاً، وأَلفاً أَقْرَعَ،  بمعنىً واحد. وأَلفٌ مُصَمَّتٌ مُتَمَّمٌ، كمُصَتَّمٍ.  والصُّماتُ: سُرعةُ العطش في الناس والدواب.  والتصامتُ من اللبن: الحائرُ.  والصَمُوت: اسم فرس المُثَلَّم بن عمرو التَّنُوخيّ؛ وفيه يقول:  حتى أَرى فارسَ الصَّمُوتِ على  أَكْساءِ خَيْلٍ، كأَنَّها الإِبِلُ  معناه: حتى يَهْزِمَ أَعداءَه، فيَسُوقَهم من ورائهم، ويَطْرُدَهم كما  تُساق الإِبل.
مقاييس اللغة:
(صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إبهام وإغلاق. من ذلك صَمَتَ الرّجُل، إذا سَكَتَ، وأَصْمَت أيضاً. ومنه قولهم: "لقيتُ فلاناً  ببلدة إِصْمِتَ"، وهي القَفر التي لا أحد بها، كأنها صامتةٌ ليس بها ناطق. ويقال "ماله صامتٌ ولا ناطق". فالصَّامت: الذّهب والفِضّة. والنَّاطق: الإِبل والغنم والخيل. والصَّمُوت: الدِّرْع * الليّنة التي إِذا صَبَّها([1]) الرَّجُل على نفسه لم يُسمَع لها صوت. قال:
وكلِّ صموتٍ نثرةٍ تُبّعيَّةٍ  *** ونسج سليمٍ كل قَضَّاءَ ذائِلِ([2])
وبابٌ مُصْمَت: قد أُبْهِمَ إغلاقه. والصامت من اللبن: الخاثر؛ وسمِّي بذلك لأنه إذا كان كذا فأفرغ في إناء لم يُسمع لـه صوت. ويقال: بِتُّ على صِمات ذاكَ، أي على قَصْدِهِ. فيمكن أن يكون شاذّاً، ويمكن أن يكون من الإِبدال، كأنّه مأخوذٌ من السَّمْت، وهي الطَّريقة. قال:
وحاجةٍ بتُّ على صِمَاتِها([3]) *** أتيتُها وَحْدِيَ مِنْ مَأْتاتها
ويقال : رمَاه بصِماتِهِ، أي بما أصمته. وأعطى الصَّبيَّ صُمْتَةً، أي ما يسكّنه.
القاموس المحيط:
الصَّمْتُ والصُّموتُ والصُّماتُ السُّكوتُ، كالإِصْماتِ والتَّصْميتِ. ورَماهُ بِصُماتِهِ، أي بما صَمَتَ منه. وأصْمَتَهُ وصَمَّتَه أسْكَتَه، لازِمانِ مُتَعَدِّيانِ. والصُّماتُ، بالضم سُرْعَةُ العَطَشِ.
والصَّامِتُ من اللَّبَنِ: الخاثِرُ، ومن الإِبِلِ: عشْرون، ومن المالِ: الذَّهَبُ والفِضَّةُ، والناطِقُ منه: الإِبِلُ. والصَّموتُ، بالفتح: الدِّرْعُ الثَّقيلُ، والسَّيْفُ الرَّسوبُ، والشَّهْدَةُ المُمْتَلئَةُ التي لَيْسَتْ فيها ثُقْبَةٌ فارِغَةٌ، وفَرَسُ العَبَّاسِ بنِ مِرْداسٍ، أو خُفافِ بنِ نُدْبَةَ. وضَرْبَةٌ صَموتُ: تَمُرُّ في العِظامِ، لا تَنْبُو عن عَظْمٍ. و " تَرَكْتُهُ بِبَلْدَةِ إصْمِتَ، كإرْبِلَ، وبصَحْراءِ إصْمِتَ، وبوحشِ إصْمِتَ وإصْمِتَةَ " بكسرهنَّ، بقَطْعِ الهَمْزِ ووصْلِه، أي: بالفلاةِ، أو بحيثُ لا يُدْرى أين هو. والمُصْمَتُ: الذي لاجَوْفَ له. وأصْمَتُّه أنا. وبابٌ، وقُفْلٌ مُصْمَتٌ: مُبْهَمٌ. وألْفٌ مُصْمَتٌ، ويُشَدَّدُ: مُتَمَّمٌ. وثَوْبٌ مُصْمَتٌ: لا يُخالِطُ لوْنَه لَوْنٌ. والحُروفُ المُصْمَتَةُ: ماعدا " مُرْ بِنَفْلٍ " . والصُّمْتَةُ، بالضم والكسر: ما أُصْمِتَ به الصَّبِيُّ من طَعامٍ ونحوِه. والمُصْمِتُ: سَيْفُ شَيْبانَ النَّهْدِيِّ. والصِّمِّيتُ: السَّكِّيتُ زنَةً ومعنى. وما ذُقْتُ صماتاً، كسَحابٍ: شيئاً. ولا صَمْتَ يوماً أو يومٌ أو يومٍ إلى اللَّيْلِ، أي: لا يُصْمَتُ يومٌ تامٌّ. وجارِيَةٌ صَموتُ الخَلْخالَيْنِ: غَليظةُ السَّاقَيْنِ، لا يُسْمَعُ لهما حِسٌّ. وأصْمَتَتِ الأرضُ: أحالَتْ آخرَ حوْلَيْنِ.
تاج العروس:
ص م ت
الصَّمْتُ بالفتح كما يُفْهَمُ من إِطلاقِه والصُّمْتُ بالضَّمِّ كما نقلَه ابنُ منظور في اللّسان وعِياضٌ في المشارق . وأَنشدني من سَمِعَ شيخَنا الإِمَام أَبا عبدِ الله محمّدَ بنَ سالمٍ الحفنيّ قُدِّس سِرُّه ونفعنا به إِلقاءَ في بعض دروسه :
إِذا لم يَكنْ في السَّمْعِ مِنّي تَصامُمٌ ... وفي بَصَرِي غَضٌّ وفي مَنْطِقي صَمْتُ
" فحَظِّي إِذاً مِنْ صَوْمِيَ الجُوعُ والظَّمَافإِنْ قُلت يوماً إِنَّنِي صُمْتُ ما صُمْتُ ورِواية شيخِنا عن شيخة ابنِ المسنّاوِيّ : " تَصَوُّنٌ " بدل " تصامُم " . والصُّمُوتُ والصُّمَاتُ بالضَّمّ فيهما أَيضاً : السُّكُوتُ وقيل : طُولُه . ومنهم مَنْ فرَّقَ بينهما وقد تقدّم في : سَكَت . وقال اللَّيْثُ : الصَّمْتُ : السُّكُوت . وقد أَخذَهُ الصُّمَاتُ . وأَنشد أَبو عَمْرٍو :
" ماإِنْ رَأَيْتُ من مُغَنِّياتِ
" ذَواتِ آذانٍ وجُمْجُماتِ أَصْبَرَ مِنْهُنَّ على الصُّمَاتِ
ونقل شيخُنا عن أَهل الاشتقاق : فَعالٌ بالضَّمِّ هو المشهور والمَقِيسُ في الأَصوات كالصُّراخِ ونحْوِه . قالوا : والصُّمَاتُ محمولٌ على ضِدِّه كالإِصْماتِ . قال السُّهَيْليّ في الرَّوْض : صَمَتَ وأَصْمَتَ وسَكَتَ وأَسْكَتَ : بمعْنًى وتقدّمَ الفرْقُ بينهما وفي الحديث : " أَنّ امرأَةً من أَحْمَسَ حَجَّتْ وهي مُصْمِتَةٌ " أَي : ساكتةٌ لا تَتكلَّمُ . والتَّصْمِيتُ : السُّكُوت والتَّسْكِيتُ والاسمُ من صَمَت : الصُّمْتَةُ . ورَماهُ بصُمَاتِهِ بالضَّمّ أَيْ : بِما صَمَتَ منه . وروى الجَوْهَرِيُّ عن أَبي زيد : رَمَيتُه بصُماتِهِ وسُكاتِهِ أَي بما صَمَتَ به وسَكتَ . وأَصْمَتَه هو وصَمَّتَهُ : أَسْكَتَهُ لا زِمانِ مُتعَدِّيانِ . والصُّمَاتُ بالضَّمّ : العَطش وبه فسَّرَ الأَصمعيُّ قولَ أَبي عَمْرٍو السّابقَ ذِكرُهُ . وقيل : سُرْعَةُ العَطَشِ في النّاس والدَّوابّ . والصّامِتُ مِن اللَّبَنِ : الخائِرُ ومثلُه في الصِّحاحِ . الصَّامِتُ من الإِبِلِ : عِشْرُون . من المجاز : مالهُ صامِتٌ ولا ناطِقٌ : الصّامِتُ من المال : الذَّهَبُ والفِضَّةُ والنَّاطِقُ منه الحيوانُ من الإِبِل والغَنَم أَي : ليس له شيْءٌ . وعن ابن الأَعرابيّ : جاءَ بما صَاءَ وصَمَتَ قال : ما صاءَ : يعني الشَّاءَ والإِبِلَ وما صَمَتَ : يعني الذَّهَبَ والفِضَّةَ . من المَجَاز : دِرْعٌ صَمْوتٌ الصَّمُوتُ بالفتح كصَبُور : الدِّرْعُ الثَّقِيلُ . وفي اللّسان : الصَّمُوتُ من الدُّروع : اللَّيِّنَةُ المَسِّ ليستْ بخَشِنَةٍ ولا صَدِئَةٍ ولا يكونُ لها إِذا صُبَّتْ صَوْتٌ . وقال النّابغةُ :
وكُلُّ صَمُوتٍ نُثْلَةٍ تُبَّعِيَّةٍ ... ونَسْجُ سُلَيْمٍ كُلَّ قَضّاءَ ذائلِ قال : يُطْلَقُ أَيضاً على السَّيْفِ الرَّسُوبِ وإِذا كان كذلك قلّ صَوتُ خُرُوجِ الدَّمِ قال الزُّبَيْرُ بنُ عبد المُطَّلِب :
وَيَنْفِي الجاهِلَ المُخْتَالَ عَنِّي ... رُقَاقُ الحَدِّ وَقْعَتُه صَمُوتُ من المَجَاز : الصَّمُوتُ : الشَّهْدَةُ المُمْتلِئَةُ الَّتِي ليست فيها ثُقْبَةُ فارِغةٌ نقله الصّاغانيُّ والزَّمَخْشرِيّ . الصَّمُوتُ : اسمُ فَرَسِ العَبَّاسِ بْنِ مِرْداسٍ السُّلَمِيّ رَضي الله عنه . أَو فَرَس خُفَافِ بنِ نُدْبَة السُّلَمِيّ . وفي لسان العرب : وهو فَرَسُ المُثلَّمِ بْنِ عَمْرٍو التَّنْوخِيّ وفيه يقولُ :
حَتَّى أَرَى فارِسَ الصَّمُوتِ على ... أَكساءِ خيْلٍ كأَنَّهَا الإِبِلُ ومعناهُ : حَتَّى يُهْزِمَ أَعدءَه فيَسُوقَهم مِن ورَائهم ويَطرُدَهم كما تُسَاقُ الإِبلُ . وضَرْبَةٌ صَمُوتٌ : إِذا كانت تمُرُّ في العِظامِ لا تَنْبُو عن عَظْمٍ فتُصَوِّتُ ؛ قال الزُّبَيْرُ بنُ عبد المُطَّلِب :
وَيَنْفِي الجاهلَ المُخْتالَ عَنِّي ... رُقاقُ الحَدِّ رَقْعَتُهُ صَمُوتُ وأَنشد ثعلب بيت الزُّبَيْر أَيضاً على هذه الصورة : ويُذْهِبُ نَخْوَةَ المُخْتالِ عَنِّي رَقِيقُ الحَدِّ ضَرْبتُهُ صَمُوتُ وترَكْتُه بِبَلْدَةِ إِصْمِت كإِرْبِل وهي القَفْرَةُ الّتي لا أَحَدَ بها . تَركْتُه بصحْرَاءِ إِصْمِتَ . عنِ ابْن سِيدَهْ : ترَكتُهُ بِوَحْشِ إِصْمِتَ وإِصْمِتَهَ بكسْرِهِنَّ عن اللِّحيانيّ . ولي يُفسِّره وهو بقَطْعِ الهَمْزِ ووَصْلهِ . قال أَبو زيد . وقطَعَ بعضُهم الأَلِفَ من إِصْمِتَ ونَصَبَ التّاءَ فقال :
" بِوَحْشِ الإِصْمِتَيْنِ له ذُبابُ وقال ابنُ كُراع : إِنّمَا هو ببلدةِ إِصْمِتَ قال ابنُ سِيدَهْ : والأَوّل هو المعروفُ أَي بالفلاةِ فسَّره ابنُ سِيدَهْ . قالوا سُمِّيَت بذلك لكثْرةِ ما يَعْرِضُ فيها من الخَوف كأَنّ كلّ واحد يقولُ لصاحبه : اصْمِتْ كما قالوا في مَهْمَهٍ : إِنَّهَا سُمِّيَت لقول الرَّجُل لصاحبِه : مَهْ مَهْ ؛ قال الرّاعِي :
أَشْلى سَلُوقيَّةً باتَتْ وباتَ لها ... بِوَحْشِ إِصْمِتَ في أَصْلابِها أَوَدُ
أَوْ تركتُهُ بصَحْرَاءِ إِصْمِتَ : الأَلفُ مقطوعةٌ مكسورة أَي : بِحَيْثُ لا يُدْرَى أَيْن هُوَ . ولقيتُه ببلدةِ إِصْمِتَ : إِذا لقِيتهُ بمَكانٍ قفْرٍ لا أَنيسَ به . ثمَّ إِنّ إِصْمِتَ من الأَسماءِ الّتي لا تُجْرَى أَي : لا تَنصرف كما صرّح به الجوهريّ وغيرُه نقله عن أَبي زيد والعِلَّتانِ هما : العَلَمِيّةُ والتَّأْنيثُ أَوْ وزنُ الفِعل حقَّقه شيخُنا . والمُصْمَتُ كمُكْرَم : الشَّيْءُ الَّذِي لا جَوْفَ له . وأَصْمَتُّه أَنا . يُقال : باَبٌ مُصْمَتٌ وقُفْلٌ مُصْمَتٌ : أَي مُبْهَمٌ قد أُبْهِمَ إِغْلاقُه ؛ وأَنشد :
" ومِنْ دُونِ ليْلى مُصْمَتَاتُ المَقاصِرِ
عن ابن السِّكّيتِ : أَلْفٌ مُصْمَتٌ كما تقول : أَلْفٌ كامِلٌ وأَلفٌ أَقْرَعَ بمعنىً واحد . ويُشدَّدُ فتقول : أَلْفٌ مُصَمَّتٌ أَي : مُتَمَّمٌ كمُصّتَّمٍ . وَثوْبٌ مُصْمَتٌ إِذا كان لا يُخالِطُ لَونَه لوْنٌ . وفي حديث العَبّاس : " إِنَما نهَى رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلَّم عن الثَّوْبِ المُصْمَتِ من خَزٍّ " هو الّذي جميعُه إِبْرَيْسَمٌ لا يُخالِطه قُطْنٌ ولا غيرُه . والحُرُوفُ المُصْمَتَةُ : ما عَدا حُرُوفَ الذِّلاَقةِ وهي ما في قولك مُرْ بِنفْلٍ وأَيضاً قولُك فَرَّ مِنْ لُب . هكذا في نسختنا بل سائر النُّسَخ الّتي بأَيدينا ومثلُه في التَّكْملة . وزاد : والإِصْمات أَنّه لا يَكادُ يُبْنَى منها كلمة رُبَاعِيّة أَو خُماسِية مُعَرّاة من حُرُوف الذَّلافَة فكأَنّه قد صُمِتَ عنها . وقد سقطتْ لظةُ " ما عدا " من نسخة شيخِنا ونقل عن شيخه ابن المسنّاوِيّ أَنّ الظّاهر أَنّ لفظة " ما عدا " إِنْ وُجدتْ في نسخة فهو إِصلاح ؛ لأَنّ أَكثرَ الأُصولِ الّتي وُجِدت حالَ الإِملاءِ خالِيةٌ عنها وثبَتتْ في نُسَخ قليلة . والصُّمْتةُ بالضَّمِّ والكسْرِ رواهُما اللِّحْيَانيّ : ما أُصْمِت أَي : أُسْكِت به الصَّبِيُّ مِنْ طعَامٍ ونحْوِه كتمْرٍ أَو شيْءٍ ظرِيفٍ . ومنه قولُ بعض مُفضِّلِي التّمْرِ على الزَّبِيب : ومَالَهُ صُمْتةٌ لِعِيالِه أَي : ما يُطْعِمُهم فيُصْمِتُهُم به . وفي الحديث في صفة التَّمْرَة " صُمْتةُ الصَّغِير " يُرِيدُ : أَنَّه إِذا بَكَى أُصْمِتَ وأُسْكِتَ بها وهي السُّكْتَةُ لِمَا يُسْكَتُ به الصَّبِيُّ . وصَمِّتِي صَبِيَّكِ : أَي أَطْعِمِيه الصُّمْتة . والمُصْمِتُ كمُحْسِنٍ : سَيْفُ شَيْبانَ النَّهْدِيّ نقله الصّاغانيّ . والصِّمِّيتُ : السِّكِّيتُ زِنةً ومعْنًى أَي طويلُ الصَّمْتِ . ويقال : ما ذُقْتُ صَمَاتاً كسَحابِ : أَي ما ذُقْتُ شَيئاً . عنِ الكِسائِيّ : تقول العربُ : لا صَمْتَ يَوماً إِلى اللَّيْلِ بفتح فسكون ؛ أَو لا صَمْتَ يَومٌ : بالرّفع إِلى اللَّيْل أَو لا صَمْتَ يَوْمٍ بالخفظِ إِلى الليلِ . فمَن نَصبَ أَراد لا يَصْمُت يوماً إِلى الليل ؛ ومن رفع أَراد أَي لا يُصْمَت يومٌ تامٌّ إِلى الليل ومن خفض فلا سؤالَ فيه . وفي حديث عليٍّ رضي الله عنه : أَن النَّبيّ صلَّى الله عليه وسلّم قال : " لا رضاعَ بعدَ فِصالٍ ولا يُتْمَ بعدَ الحُلُم ولا صَمْتَ يوماً إِلى اللّيل " . من المَجَاز : جارِيَةٌ صَمُوتُ الخَلْخَالَيْنِ : إِذا كانت غلِيظة السّاقيْنِ لايُسْمَع لهُمَا أَي لَخلْخَالَيْها حِسٌّ أَي صَوتٌ لِغُمُوضِه في رِجْلَيْها . وأَصْمَتَتِ الأَرضُ : إِذا أَحالتْ آخِرَ حَوْليْنِ . وممّا يُستدرَكُ عليه : يُقالُ : لم يُصْمِتْهُ ذلك : أَي لم يَكْفِهِ وأَصله في النَّفْيِ وإِنّمَا يقالُ ذلك فيما يُؤْكَلُ أَو يُشْرَبُ . ويُقَالُ للرَّجُل إِذا اعتَقَلَ لِسانُه فلم يَتكلّم : أَصْمَتَ فهو مُصْمِتٌ . وفي حديث أُسامَة بن زيْد قال : " لمَّا ثَقُلَ رسولُ اللهِ صلَّى الله عليه وسلَّم هَبَطْنا وهَبَط النّاسُ يَعْنِي إِلى المَدِينةِ فدَخلْتُ إِلى رَسُولِ اللهِ صلَّى الله عليه وسلَّم يَوْمَ أَصْمَتَ فلا يتكلّم فجَعَل يَرْفعُ يدُه إِلى السَّمَاءِ ثُمَّ يَصُبُّها عليَّ أَعْرَفُ أَنَّهُ يَدْعو لي " . قال الأَزهريُّ : قوله " يَومَ أَصْمَتَ " معناه : ليس بيني وبينه أَحَدٌ . ويحتمل أَن تكون الرِّوايةُ يوم أَصْمَتَ يُقال : أَصْمَت العَلِيلُ فهو مُصْمِتٌ إِذا اعتَقَل لِسانَهُ . وفي الحديث " أَصمَتَتْ أُمامَةُ بنتُ أَبي العاصِ " أَن اعتقَلَ لِسانُهَا . قال : وهذا هو الصَّحيح عندي لأَنّ في الحديث يَوْمَ أَصْمَتَ فلا يتكلَّمُ . وردّهُ ابنُ منظورٍ وقال : وهذا يعني أَنَّهُ صلَّى الله عليه وسلّم في مرضه اعتقَلَ يَوْماً فلم يتكلَّمْ لم يَصِحَّ . وَصَمَّتَ الرَّجُلَ : شكا إِليه فنزَعَ إِليه من شِكَايته ؛ قال :
إِنّك لا تَشْكُو إِلى مُصَمِّتِ ... فاصْبِرْ على الحِمْلِ الثَّقِيل أَوْ مُتِ
وفي التَّهذيب : ومن أَمْثالِهِم : " إِنَّك لا تشْكُو إِلى مُصَمِّت " أَي : لا تَشكو إِلى مَنْ يَعْبَأُ بشكْوَاك . ويُقال بات فُلان على صِمَاتِ أَمْرِه : إِذا كان مُعْتزِماً عليه . وهو بِصمَاتِه : إِذا أَشْرَفَ على قَصْده . قال أَبو مالكٍ : الصِّمَاتُ : القَصْدُ . وأَنا على صِمَاتِ حاجَتِي : أَي على شَرَفٍ من قَضائها ؛ يُقال : فُلانٌ على صِمَاتِ الأَمْرِ : إِذا أَشرف على قَضائه قال :
" وحاجَةٍ كُنْتُ على صِمَاتِهَا أَي : على شَرَفِ قضائِها . ويُرْوَى : بَتَاتِها . وباتَ من القوم على صِمَاتٍ : بمَرْأًى ومَسْمَعٍ في القُرْبِ . ويُقالُ لِلَّوْن البهِيمِ : مُصْمَتٌ . ومن المَجَاز : فرَسٌ مُصْمَتٌ وخيْلٌ مُصْمَتَاتٌ : إِذا لم يكن فيها شِيَةٌ . وكانت بُهْماً . وأَدْهَهُ مُصْمَتٌ : لا يُخالِطُه لَونٌ غيرُ الدُّهْمَة . وفي الصِّحاح : المُصْمَتُ من الخيل : البَهِيمُ أَيَّ لوْنِ كان لا يُخالِطُ لوْنهُ لونٌ آخرُ . وحَلْيٌ مُصْمَتٌ . إِذا كان لا يُخالِطُه غيرُهُ . وقال أَحمدُ بن عُبَيْدٍ : حَلْيٌ مُصْمَتٌ : معناه قد نَشِبَ على لابِسِه فما يَتحرَّكُ ولا يَتَزعزعُ مثلُ الدُّمْلُجِ والحِجْلِ وما أَشبَهَهُما . ومن المَجاز . الفَهْدُ مُصْمَتُ النَّوْمِ . كذا في الأساس . واستدرك شيخُنا . البيتُ المُصْمَت وهو الَّذي ليس بمُقَفًّى ولا مُصرَّعٍ بأَن لا يَتَّحِدَ عَرُوضُهُ وضَرْبُه في الزِّنَةِ أَي : في حَرف الرَّوِيّ ولَواحِقه كما حَقَّقَه العَرُوضِيُّون

_Türkçe çeviri henüz yok_
