# صمت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صمت

الصمت، بالفتح، كما يفهم من إطلاقه، والصمت، بالضم، كما نقله ابن منظور في اللسان، وعياض في المشارق. وأنشدني من سمع شيخنا الإمام أبا عبد الله محمد بن سالم الحفني، قدس سره ونفعنا به، إلقاء في بعض دروسه:
  إذا لـم يكـن فـي الـسـمـع مـــنـــي تـــصـــامـــم                      وفـي بـصـري غـض وفـي مـنـطـقـــي صـــمـــت
  فحظي إذا من صومي الجوع والظمافإن قلت يوما إنني صمت ما صمت ورواية شيخنا عن شيخة ابن المسناوي:  تصون  بدل  تصامم  . والصموت، والصمات، بالضم فيهما أيضا: السكوت، وقيل: طوله. ومنهم من فرق بينهما، وقد تقدم في: سكت. وقال الليث: الصمت: السكوت. وقد أخذه الصمات. وأنشد أبو عمرو:
  ماإن رأيت مـــن مـــغـــنــــيات
  ذوات آذان وجمجمات أصبر منهن على الصمات

  ونقل شيخنا عن أهل الاشتقاق: فعال، بالضم، هو المشهور والمقيس في الأصوات، كالصراخ ونحوه. قالوا: والصمات محمول على ضده كالإصمات. قال السهيلي في الروض: صمت وأصمت، وسكت وأسكت: بمعنى، وتقدم الفرق بينهما، وفي الحديث:  أن امرأة من أحمس حجت، وهي مصمتة  أي: ساكتة لا تتكلم. والتصميت: السكوت، والتسكيت والاسم من صمت: الصمتة. ورماه بصماته، بالضم، أي: بما صمت منه. وروى الجوهري عن أبي زيد: رميته بصماته، وسكاته أي بما صمت به وسكت. وأصمته هو، وصمته: أسكته، لا زمان، متعديان. والصمات، بالضم: العطش، وبه فسر الأصمعي قول أبي عمرو السابق ذكره. وقيل: سرعة العطش في الناس والدواب. والصامت من اللبن: الخائر، ومثله في الصحاح. الصامت من الإبل: عشرون. من المجاز: ماله صامت، ولا ناطق: الصامت من المال: الذهب والفضة، والناطق منه الحيوان من الإبل والغنم، أي: ليس له شيء. وعن ابن الأعرابي: جاء بما صاء وصمت، قال: ما صاء: يعني الشاء والإبل، وما صمت: يعني الذهب والفضة. من المجاز: درع صموت، الصموت، بالفتح كصبور: الدرع الثقيل. وفي اللسان: الصموت من الدروع: اللينة المس، ليست بخشنة، ولا صدئة، ولا يكون لها إذا صبت صوت. وقال النابغة:
  وكل صموت نثلة تبـعـية                      ونسج سليم كل قضاء ذائل قال: يطلق أيضا على السيف الرسوب، وإذا كان كذلك، قل صوت خروج الدم، قال الزبير بن عبد المطلب:
  وينفي الجاهل المختال عني                      رقاق الحد وقعته صموت من المجاز: الصموت: الشهدة الممتلئة التي ليست فيها ثقبة فارغة نقله الصاغاني والزمخشري. الصموت: اسم فرس العباس بن مرداس السلمي، رضي الله عنه. أو فرس خفاف بن ندبة السلمي. وفي لسان العرب: وهو فرس المثلم بن عمرو التنوخي، وفيه يقول:
  حتى أرى فارس الصموت على                      أكساء خيل كـأنـهـا الإبـل ومعناه: حتى يهزم أعدءه، فيسوقهم من ورائهم ويطردهم كما تساق الإبل. وضربة صموت: إذا كانت تمر في العظام، لا تنبو عن عظم، فتصوت؛ قال الزبير بن عبد المطلب:
  وينفي الجاهل المختال عني                      رقاق الحد رقعته صموت وأنشد ثعلب بيت الزبير أيضا على هذه الصورة: ويذهب نخوة المختال عني رقيق الحد ضربته صموت وتركته ببلدة إصمت، كإربل، وهي القفرة التي لا أحد بها. تركته بصحراء إصمت. عن ابن سيده: تركته بوحش إصمت وإصمته، بكسرهن، عن اللحياني. ولي يفسره، وهو بقطع الهمز ووصله. قال أبو زيد. وقطع بعضهم الألف من إصمت، ونصب التاء، فقال:
  بوحش الإصمتين له ذباب وقال ابن كراع: إنما هو ببلدة إصمت قال ابن سيده: والأول هو المعروف أي بالفلاة، فسره ابن سيده. قالوا سميت بذلك لكثرة ما يعرض فيها من الخوف، كأن كل واحد يقول لصاحبه: اصمت، كما قالوا في مهمه: إنها سميت لقول الرجل لصاحبه: مه مه؛ قال الراعي:
  أشلى سلوقية باتت وبات لـهـا                      بوحش إصمت في أصلابها أود

  أو تركته بصحراء إصمت: الألف مقطوعة مكسورة، أي: بحيث لا يدرى أين هو. ولقيته ببلدة إصمت: إذا لقيته بمكان قفر لا أنيس به. ثم إن إصمت من الأسماء التي لا تجرى، أي: لا تنصرف كما صرح به الجوهري وغيره، نقله عن أبي زيد، والعلتان هما: العلمية والتأنيث، أو وزن الفعل، حققه شيخنا. والمصمت، كمكرم:الشيء الذي لا جوف له. وأصمته أنا. يقال: باب مصمت، وقفل مصمت: أي مبهم، قد أبهم إغلاقه؛ وأنشد:
  ومن دون ليلى مصمتات المقاصر

  عن ابن السكيت: ألف مصمت، كما تقول: ألف كامل، وألف أقرع، بمعنى واحد. ويشدد، فتقول: ألف مصمت، أي: متمم، كمصتم. وثوب مصمت إذا كان لا يخالط لونه لون. وفي حديث العباس:  إنما نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم، عن الثوب المصمت من خز  هو الذي جميعه إبريسم، لا يخالطه قطن، ولا غيره. والحروف المصمتة: ما عدا حروف الذلاقة، وهي ما في قولك مر بنفل، وأيضا قولك فر من لب. هكذا في نسختنا، بل سائر النسخ التي بأيدينا، ومثله في التكملة. وزاد: والإصمات أنه لا يكاد يبنى منها كلمة رباعية، أو خماسية، معراة من حروف الذلافة، فكأنه قد صمت عنها. وقد سقطت لظة  ما عدا  من نسخة شيخنا، ونقل عن شيخه ابن المسناوي أن الظاهر أن لفظة  ما عدا  إن وجدت في نسخة، فهو إصلاح؛ لأن أكثر الأصول التي وجدت حال الإملاء خالية عنها، وثبتت في نسخ قليلة. والصمتة، بالضم والكسر رواهما اللحياني: ما أصمت، أي: أسكت به الصبي من طعام ونحوه، كتمر، أو شيء ظريف. ومنه قول بعض مفضلي التمر على الزبيب: وماله صمتة لعياله، أي: ما يطعمهم، فيصمتهم به. وفي الحديث في صفة التمرة  صمتة الصغير  يريد: أنه إذا بكى، أصمت وأسكت بها، وهي السكتة، لما يسكت به الصبي. وصمتي صبيك: أي أطعميه الصمتة. والمصمت، كمحسن: سيف شيبان النهدي، نقله الصاغاني. والصميت: السكيت زنة ومعنى، أي طويل الصمت. ويقال: ما ذقت صماتا كسحاب: أي ما ذقت شيئا. عن الكسائي: تقول العرب: لا صمت يوما إلى الليل، بفتح فسكون؛ أو لا صمت يوم: بالرفع، إلى الليل، أو لا صمت يوم، بالخفظ، إلى الليل. فمن نصب أراد لا يصمت يوما إلى الليل؛ ومن رفع أراد أي لا يصمت يوم تام إلى الليل، ومن خفض فلا سؤال فيه. وفي حديث علي، رضي الله عنه: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال:  لا رضاع بعد فصال، ولا يتم بعد الحلم، ولا صمت يوما إلى الليل  . من المجاز: جارية صموت الخلخالين: إذا كانت غليظة الساقين، لايسمع لهما أي لخلخاليها حس، أي صوت، لغموضه في رجليها. وأصمتت الأرض: إذا أحالت آخر حولين. ومما يستدرك عليه: يقال: لم يصمته ذلك: أي لم يكفه، وأصله في النفي، وإنما يقال ذلك فيما يؤكل أو يشرب. ويقال للرجل إذا اعتقل لسانه فلم يتكلم: أصمت، فهو مصمت. وفي حديث أسامة بن زيد قال:  لما ثقل رسول الله، صلى الله عليه وسلم، هبطنا وهبط الناس، يعني إلى المدينة، فدخلت إلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يوم أصمت فلا يتكلم، فجعل يرفع يده إلى السماء، ثم يصبها علي، أعرف أنه يدعو لي  . قال الأزهري: قوله  يوم أصمت  ، معناه: ليس بيني وبينه أحد. ويحتمل أن تكون الرواية يوم أصمت، يقال: أصمت العليل، فهو مصمت، إذا اعتقل لسانه. وفي الحديث  أصمتت أمامة بنت أبي العاص  أن اعتقل لسانها. قال: وهذا هو الصحيح عندي، لأن في الحديث يوم أصمت فلا يتكلم. ورده ابن منظور، وقال: وهذا يعني أنه، صلى الله عليه وسلم، في مرضه اعتقل يوما فلم يتكلم لم يصح. وصمت الرجل: شكا إليه، فنزع إليه من شكايته؛ قال:
  إنك لا تشكو إلـى مـصـمـت                      فاصبر على الحمل الثقيل أو مت

  وفي التهذيب: ومن أمثالهم:  إنك لا تشكو إلى مصمت  أي: لا تشكو إلى من يعبأ بشكواك. ويقال بات فلان على صمات أمره: إذا كان معتزما عليه. وهو بصماته: إذا أشرف على قصده. قال أبو مالك: الصمات: القصد. وأنا على صمات حاجتي: أي على شرف من قضائها؛ يقال: فلان على صمات الأمر: إذا أشرف على قضائه، قال:
  وحاجة كنت على صماتها أي: على شرف قضائها. ويروى: بتاتها. وبات من القوم على صمات: بمرأى ومسمع في القرب. ويقال للون البهيم: مصمت. ومن المجاز: فرس مصمت، وخيل مصمتات: إذا لم يكن فيها شية. وكانت بهما. وأدهه مصمت: لا يخالطه لون غير الدهمة. وفي الصحاح: المصمت من الخيل: البهيم، أي لون كان، لا يخالط لونه لون آخر. وحلي مصمت. إذا كان لا يخالطه غيره. وقال أحمد بن عبيد: حلي مصمت: معناه قد نشب على لابسه فما يتحرك، ولا يتزعزع، مثل الدملج والحجل وما أشبههما. ومن المجاز. الفهد مصمت النوم. كذا في الأساس. واستدرك شيخنا. البيت المصمت، وهو الذي ليس بمقفى ولا مصرع، بأن لا يتحد عروضه وضربه في الزنة، أي: في حرف الروي ولواحقه، كما حققه العروضيون.

### Türkçe

**الصمت**، فتحayla, onun إطلاقından anlaşıldığı üzere; ve **الصمت**, ضم ile, İbn Manzûr’un **اللسان**’da ve İyâz’ın **المشارق**’ta naklettiği üzere. Ve bana, şeyhimiz imam Ebû Abdullah Muhammed b. Sâlim el-Hafnî’yi (sırrı takdis olunsun ve onunla bize fayda versin) dinlemiş olan kimse, onun bazı derslerinde bir ilka olarak (şu beyitleri) okuduğunu inşâd etti:
  Eğer benden işitmede bir **تصامم** olmazsa                      ve gözümde bir kısma ve konuşmamda bir **صمت** (olmazsa)
  O hâlde benim orucumdan payım açlık ve susuzluktur; eğer bir gün “ben oruç tuttum” dersem, oruç tutmadım. Ve şeyhimizin, İbn el-Mesnâvî’nin şeyhasından rivayeti: **تصون** yerine **تصامم**. Ve **الصموت** ve **الصمات**, ikisinde de ضم ile: **السكوت**; ve “onun uzunluğu” denilmiştir. Ve onlardan kimi ikisi arasında فرق yaptı; ve **سكت** maddesinde geçti. Leys dedi: **الصمت**: **السكوت**. Ve onu **الصمات** aldı. Ebû Amr inşâd etti:
  Ben şarkıcı kadınlardan görmedim
  kulaklar ve kafatasları sahibi olanlardan, **الصمات** üzerine onlardan daha sabırlı

  Şeyhimiz, اشتقاق ehli’nden nakletti: **فعال** (ضم ile), seslerde meşhur ve kıyasî olandır; **الصراخ** ve benzeri gibi. Dediler: ve **الصمات**, zıddı üzerine taşınmıştır; **الإصمات** gibi. Süheylî **الروض**’da dedi: **صمت** ve **أصمت**, ve **سكت** ve **أسكت**: mana bakımından (aynıdır); ve ikisi arasındaki fark geçti. Ve hadiste: “Ahmes’ten bir kadın hac yaptı, ve o **مصمتة** idi” yani: susan, konuşmayan. Ve **التصميت**: susmak; ve **التسكيت**; ve **صمت**’tan isim: **الصمتة**. Ve onu **بصماته** ile attı, ضم ile; yani: ondan sustuğu şey ile. Cevherî, Ebû Zeyd’den rivayet etti: “Onu **بصماته** ve **بسكاتِه** ile attım” yani: onunla sustuğu ve sustuğu şey ile. Ve **أصمته** o, ve **صمته**: onu susturdum; iki fiil de (lâzım değil) müteaddîdir. Ve **الصمات**, ضم ile: susuzluk; ve Ebû Amr’un yukarıda zikredilen sözünü Asmaî bununla tefsir etti. Ve “insanlarda ve bineklerde susuzluğun sürati” denilmiştir. Ve sütten **الصامت**: pıhtılaşmış olan; **الصحاح**’ta da böyledir. Develerden **الصامت**: yirmi. Mecazdan: onun malı ne **صامت** ne de **ناطق**: maldan **الصامت**: altın ve gümüş; ondan **الناطق** ise develerden ve koyunlardan hayvandır; yani: onun hiçbir şeyi yoktur. İbn el-A‘râbî’den: “**بما صاء وصمت** ile geldi”; dedi: **ما صاء**: yani koyun ve develer; ve **ما صمت**: yani altın ve gümüş. Mecazdan: **درع صموت**; **الصموت**, فتح ile, **صبور** gibi: ağır zırh. Ve **اللسان**’da: zırhlardan **الصموت**: dokunuşu yumuşak olan; kaba olmayan, paslı olmayan; ve döküldüğünde onun için bir ses olmaz. Nâbiga dedi:
  Ve her **صموت** (olan) **نثلة** (ve) **تبعـية**                      ve Süleym’in dokuması, her **قضاء** (için) **ذائل**

  Dedi: ayrıca “gömülü kılıç” için de kullanılır; ve eğer böyle olursa, kanın çıkışının sesi az olur. Zübeyr b. Abdülmuttalib dedi:
  Ve cahil kibirliyi benden uzaklaştırır                      keskin ağızlı (kılıçlar); vuruşu **صموت**

Mecazdan: **الصموت**: içinde boş bir delik bulunmayan dolu petek; Sâgânî ve Zemahşerî nakletti. **الصموت**: Abbas b. Mirdâs es-Sülemî’nin atının adıdır, Allah ondan razı olsun. Yahut Haffâf b. Nudbe es-Sülemî’nin atı. Ve **لسان العرب**’da: o, el-Müthallam b. Amr et-Tenûhî’nin atıdır; ve onda şöyle der:
  Ta ki **الصموت**’un süvarisini göreyim, üzerinde                      atların örtüleri; sanki onlar develerdir

Ve manası: ta ki düşmanlarını bozguna uğratsın; onları arkalarından sürsün ve onları, develerin sürülmesi gibi sürsün. Ve **ضربة صموت**: kemiklerin içinde geçip gittiği zaman; bir kemikten sapmaz ki ses çıkarsın; Zübeyr b. Abdülmuttalib dedi:
  Ve cahil kibirliyi benden uzaklaştırır                      keskin ağızlı (kılıçlar); yarası **صموت**

Sa‘leb, Zübeyr’in beytini şu surette de inşâd etti: “Ve kibirlinin böbürlenmesini benden giderir; keskin ağızlı; darbesi **صموت**.” Ve onu **ببلدة إصمت**’te bıraktım, **إربل** gibi; o, içinde hiç kimse olmayan ıssız yerdir. Onu **بصحراء إصمت**’te bıraktım. İbn Sîde’den: onu **بوحش إصمت** ve **إصمته**’de bıraktım; bunları kesre ile; Lihyânî’den. Ve Ebû Zeyd onu tefsir eder; hemzenin قطع’ı ve وصل’ı ile. Ve bazısı **إصمت**’ten elifi kesti ve tâ’yı nasb etti; şöyle dedi:
  **بوحش الإصمتين**’de onun için sinek vardır

İbn Kurâ‘ dedi: ancak o **ببلدة إصمت**’tir. İbn Sîde dedi: birincisi bilinen olandır; yani çorak düzlükte; İbn Sîde onu tefsir etti. Dediler: oraya, onda korkunun çokça arız olmasından dolayı bu ad verilmiştir; sanki her biri arkadaşına “**اصمت**” der; tıpkı **مهمه** hakkında dedikleri gibi: onun, adamın arkadaşına “**مه مه**” demesinden dolayı adlandırıldığı. Râ‘î dedi:
  Bir سلوقية’yi saldı; o geceledi ve onun için de geceledi                      **بوحش إصمت**’te; onun bel kemiklerinde **أود**

  Yahut onu **بصحراء إصمت**’te bıraktım: elif maktû‘ ve meksûrdur; yani: nerede olduğu bilinmeyecek bir yerde. Onu **ببلدة إصمت**’te buldum: onu, kendisiyle ünsiyet edilecek kimse olmayan ıssız bir yerde bulduğun zaman. Sonra, **إصمت** cer edilmeyen isimlerdendir; yani: Cevherî ve başkalarının açıkladığı üzere, munsarif olmaz; bunu Ebû Zeyd’den nakletti; iki illet: alemiyet ve müenneslik; yahut fiil vezni; şeyhimiz tahkik etti. Ve **المصمت**, **مكرم** gibi: içi boşluğu olmayan şey. Ve ben onu **أصمته** ettim. Denir: **باب مصمت** ve **قفل مصمت**: yani müphem; kapanışı müphem kılınmıştır; ve inşâd etti:
  Ve Leylâ’nın berisinde **مصمتات المقاصر** vardır

  İbn es-Sikkît’ten: **ألف مصمت**; tıpkı “**ألف كامل**” ve “**ألف أقرع**” dediğin gibi; mana bakımından birdir. Ve şeddeli yapılır; dersin ki: **ألف مصمت**; yani tamamlanmış; **مصتم** gibi. Ve **ثوب مصمت**: rengi bir renkle karışmadığı zaman. Ve Abbas hadîsinde: “Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **الثوب المصمت من خز**’dan nehyetti”; o, tamamı ibrişim olan; ona pamuk karışmayan ve başkası karışmayan (kumaş)tır. Ve **الحروف المصمتة**: **حروف الذلاقة**’dan başka olanlardır; o da senin “**مر بنفل**” sözündeki (harfler)dir; ve ayrıca senin “**فر من لب**” sözündür. Bizim nüshamızda böyledir; bilakis elimizdeki nüshaların geri kalanında da böyledir; ve **التكملة**’de de onun gibidir. Ve ekledi: ve **الإصمات**: onlardan, **حروف الذلافة**’den arınmış olarak, rubâî yahut humâsî bir kelime neredeyse bina edilmez; sanki onlardan (kelime kurmaktan) susulmuştur. Şeyhimizin nüshasından “**ما عدا**” lafzı düşmüştür; ve şeyhi İbn el-Mesnâvî’den nakletti ki, zahir olan: “**ما عدا**” lafzı bir nüshada bulunursa, o bir ıslahdır; çünkü imlâ hâlinde bulunan asılların çoğu ondan hâlî idi; ve az nüshalarda sabit oldu. Ve **الصمتة**, ضم ve kesr ile; ikisini de Lihyânî rivayet etti: **ما أصمت**; yani: çocuk için, yiyecek ve benzerinden, hurma yahut hoş bir şey ile susturduğum şey. Ondandır, hurmayı kuru üzüme üstün tutanlardan bazısının sözü: “Onun, ailesi için bir **صمتة**’si yoktur”; yani: onlara yedirdiği, böylece onları onunla susturduğu şey yoktur. Ve hadiste, hurmanın vasfında: “**صمتة الصغير**”; murad: o ağladığı zaman onunla **أصمت** edilir ve susturulur; ve o **السكتة**’dir; çocukla susturulan şey için. Ve “**صمتي صبيك**”: yani ona **الصمتة**’yi yedir. Ve **المصمت**, **محسن** gibi: Şeybân en-Nehdî’nin kılıcıdır; Sâgânî nakletti. Ve **الصميت**: vezin ve mana bakımından **السكيت**; yani uzun susan. Ve denir: “**ما ذقت صماتا**”, **سحاب** gibi: yani hiçbir şey tatmadım. Kisâî’den: Araplar der: “**لا صمت يوما إلى الليل**”, فتح sonra sükûn ile; yahut “**لا صمت يوم**”, ref‘ ile, “**إلى الليل**”; yahut “**لا صمت يوم**”, hafd ile, “**إلى الليل**”. Kim nasb ederse, “bir gün geceye kadar susmaz”ı murad eder; kim ref‘ ederse, “yani geceye kadar tam bir gün susmaz”ı murad eder; kim hafd ederse, onda soru yoktur. Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Sütten kesmeden sonra emzirme yoktur; bulûğdan sonra yetimlik yoktur; ve **لا صمت يوما إلى الليل** yoktur.” Mecazdan: **جارية صموت الخلخالين**: bacakları kalın olduğu zaman; onun için, yani iki halhalı için, bir his, yani bir ses işitilmez; onun iki ayağında gizli oluşundan dolayı. Ve “**أصمتت الأرض**”: son iki yılın sonunda değiştiği zaman. Ve ona müstedrek olarak: denir: “Bu onu **لم يصمته**”: yani onu kifayet etmedi; aslı nefiydedir; ve bu ancak yenilen yahut içilen şey hakkında söylenir. Ve adam için, dili tutulup konuşmadığı zaman: “**أصمت**”; o hâlde o **مصمت**’tir. Üsâme b. Zeyd hadîsinde dedi: “Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ağırlaşınca, biz indik ve insanlar da indi; yani Medine’ye. Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yanına girdim; **يوم أصمت** günü; artık konuşmuyordu; elini göğe kaldırmaya başladı, sonra onu benim üzerime indiriyordu; onun benim için dua ettiğini biliyordum.” Ezherî dedi: “**يوم أصمت**” sözü: manası, benimle onun arasında hiç kimse yoktur. Ve rivayetin “**يوم أصمت**” olması muhtemeldir; denir: hasta **أصمت** etti; o hâlde o **مصمت**’tir; dili tutulduğu zaman. Ve hadiste: “**أصمتت أمامة بنت أبي العاص**”: yani dili tutuldu. Dedi: ve bu, benim yanımda sahih olan budur; çünkü hadiste “**يوم أصمت فلا يتكلم**” vardır. İbn Manzûr onu reddetti ve dedi: bu, onun, sallallahu aleyhi ve sellem, hastalığında bir gün dili tutulup konuşmadığı sahih olmadı. Ve “**صمت الرجل**”: ona şikâyet etti; sonra şikâyetinden ona yöneldi; dedi ki:
  Sen **مصمت**’e şikâyet etmezsin                      öyleyse ağır yük üzerine sabret, yahut öl

Ve **التهذيب**’de: Onların darb-ı mesellerinden: “Şüphesiz sen **مصمت**’e şikâyet etmezsin”; yani: şikâyetini umursayan kimseye şikâyet etmezsin. Ve “Falan kimse işinin **صمات**’ı üzere geceledi” denir: ona azmetmiş olduğu zaman. Ve “O, onun **صماته**’i üzerindedir” (denir): kastına yaklaştığı zaman. Ebû Mâlik dedi: **الصمات**: kasıttır. Ve “Ben ihtiyacımın **صمات**’ı üzerindeyim”; yani: onun yerine getirilmesine yakın bir ufuk üzerindeyim; “Falan kimse işin **صمات**’ı üzerindedir” denir: onun yerine getirilmesine yaklaştığı zaman. Dedi ki:
  “Ve bir ihtiyaç ki ben onun **صماتها**’i üzerindeydim”; yani: onun yerine getirilmesine yakın bir ufuk üzerindeydim. Ve “**بتاتها**” diye rivayet olunur. Ve kavimden (bir kimse) **صمات** üzere geceledi: yakınlıkta, görülecek ve işitilecek bir yerde. Ve binek hayvanının rengine “**مصمت**” denir. Ve mecazdan: “**فرس مصمت**” ve “**خيل مصمتات**”: içinde alaca (nişan) bulunmadığı zaman. Ve o ikisiyle idi. Ve “**أدهه مصمت**”: ona koyu siyahlıktan başka bir renk karışmaz. Ve **الصحاح**’ta: Atlardan **المصمت**: **البهيم**’dir; hangi renk olursa olsun, rengine başka bir renk karışmaz. Ve “**حلي مصمت**”: eğer ona başkası karışmıyorsa. Ahmed b. Ubeyd dedi: “**حلي مصمت**”: manası, onu giyenin üzerinde yapışıp kalmıştır; artık hareket etmez ve sarsılmaz; **الدملج** ve **الحجل** ve benzerleri gibi. Ve mecazdan: **الفهد** uykusu **مصمت**’tir. **الأساس**’ta böyle. Şeyhimiz ilâve etti: **البيت المصمت**; o, ne kafiyeli ne de musarra‘dır; şu suretle ki arûzu ile darbı vezinde birleşmez; yani: revî harfinde ve onun eklerinde; arûzcuların tahkik ettiği üzere.
