# صمخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صمخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صمخ

الصِّماخُ من الأُذن: الخرقُ الباطن الذي يُفضي إِلى الرأْس، تميمية، والسماخ لغة فيه. ويقال: إِن الصماخ هو الأُذن نفسها؛ قال العجاج:حتى إِذا صرَّ الصماخَ الأَصمعَا
وفي حديث الوضوء: فأَخذ ماء فأَدخل أَصابعة في صماخ أُذنيه؛ قال: الصماخ ثقب الأُذن؛ وقول العجاج:
أُمَّ الصَّدى عن الصَّدى وأَصْمُخُ
أَصْمُخُ: أَصُكُّ الصماخ، وهو ثقب الأُذن الماضي إِلى داخل الرأْس. وأُمُّ الصدى: الهامَةُ. وأُمُّها: الجلدة التي تجمع الدماغ، والجمع أَصمخة وصُمُخٌ، وهو الأُصْموخُ، وبالسين لغة.
وصَمَخَه يصمُخُه صمخاً: أَصاب صماخه. وصمخت فلاناً إِذا عقرت صماخ أُذنه بعود أَو غيره. ابن السكيت: صَمَخْت عينه أَصمُخُها صمْخاً، وهو ضربك العين بجمع يدك، ذكره بعقب: صمخت صماخه. وصَمَخ أَنْفَهُ: دقَّهُ؛ عن اللحياني.
ويقال للعطشان: إِنه لَصادِي الصُّماخ. والصُّماخ: البئر القليلة الماء، وجمعه صُمُخ. والصَّمْخُ: كل ضربة أَثرت؛ قال أَبو زيد: كل ضربة أَثرت في الوجه فهي صمْخ. أَبو عبيد: صمخته الشمس أَصابته. شمر: صمخته، بالخاء، أَصابت صماخه. ويقال: صمخ الصوتُ صِماخَ فلان. ويقال: ضرب الله على صماخه إِذا أَنامه. وفي حديث أَبي ذرّ: فضرب الله على أَصمختنا فما انتبهنا حتى أَضحينا؛ وهو كقوله عز وجل: فضربنا على آذانهم في الكهف؛ ومعناه أَنمناهم؛ وقول أَبي ذرّ: فضرب الله على أَصمختنا؛ هو جمع قلة للصماخ أَي أَن الله أَنامهم. وفي حديث عليّ، رضوان الله عليه: أَصختُ لاستراق صمائخ الأَسماع؛ هي جمع صماخ كشمال وشمائل. وصمخته الشمس: اشتدّ وقعها عليه. أَبو عبيد: الشاة إِذا حلبت عند ولادها يوجد في أَحاليل ضرعها شيء يابس يسمى الصَّمْخَ والصمغَ، الواحدة صَمْخَة وصَمْغَة، فإِذا قطر ذلك أَفصَحَ لبَنُها بعد ذلك واحْلَوْلَى؛ ويقال للحالب إِذا حلب الشاة: ما ترك فيها قَطْراً.

### Türkçe

**الصِّماخُ** kulaktan: başa ulaştıran iç deliktir; Temîm lehçesidir; ve **السماخ** onda bir dildir (lehçedir). Ve denilir: Şüphesiz **الصماخ** bizzat kulağın kendisidir; dedi:
العجاج:
حتى إِذا صرَّ **الصماخَ** الأَصمعَا

Ve abdest hadîsinde: “Sonra su aldı da parmaklarını iki kulağının **صماخ**’ına soktu”; dedi: **الصماخ** kulağın deliğidir; ve el-A‘câc’ın sözü:
أُمَّ الصَّدى عن الصَّدى وأَصْمُخُ

**أَصْمُخُ**: **الصماخ**’ı şiddetle vururum; o, başın içine doğru geçen kulağın deliğidir. Ve **أُمُّ الصدى**: kafatasıdır. Ve onun anası: beyni toplayan deridir; çoğulu **أَصمخة** ve **صُمُخٌ**’dur; o da **الأُصْموخُ**’tur; ve **بالسين** (ile) bir dildir (lehçedir).

Ve **صَمَخَه** onu **يصمُخُه** **صمخاً**: onun **صماخ**’ına isabet etti. Ve bir kimseyi, kulağının **صماخ**’ını bir çubukla yahut başkasıyla yaralarsan **صمخت** denir. İbnü’s-Sikkît: “Gözünü **صَمَخْت**; onu **أَصمُخُها** **صمْخاً**”; bu, gözün üzerine elinin yumruğuyla vurmandır; onu, “**صمخت صماخه**”un ardından zikretti. Ve **صَمَخ أَنْفَهُ**: onu ezdi; el-Lihyânî’den.

Ve susuza denilir: “Şüphesiz o, **الصُّماخ**’ı susamıştır.” Ve **الصُّماخ**: suyu az olan kuyudur; çoğulu **صُمُخ**’tur. Ve **الصَّمْخُ**: iz bırakan her darbedir; Ebû Zeyd dedi: “Yüzde iz bırakan her darbe **صمْخ**’tur.” Ebû Ubeyd: “Güneş onu **صمخته**”: ona isabet etti. Şemmer: “Onu **صمخته**; **بالخاء** (ile): onun **صماخ**’ına isabet etti.” Ve denilir: “Ses, falanın **صِماخَ**’ına **صمخ** etti.” Ve denilir: “Allah onun **صماخ**’ı üzerine vurdu” — onu uyuttuğu zaman. Ebû Zerr hadîsinde: “Allah bizim **أَصمختنا**’mız üzerine vurdu da sabahlayıncaya kadar uyanmadık”; bu, Aziz ve Celîl olanın sözü gibidir: “Mağarada onların kulakları üzerine vurduk”; mânâsı: onları uyuttuk; Ebû Zerr’in sözü: “Allah bizim **أَصمختنا**’mız üzerine vurdu”; bu, **الصماخ**’ın azlık çoğuludur; yani Allah onları uyuttu. Ali hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: “Kulakların **صمائخ**’ını gizlice dinlemek için **أَصختُ**”; o, **صماخ**’ın çoğuludur; **شمال** ve **شمائل** gibi. “Güneş onu **صمخته**”: onun etkisi ona şiddetlendi. Ebû Ubeyd: Koyun doğurduğu sırada sağıldığında, memesinin süt kanallarında kuru bir şey bulunur; ona **الصَّمْخَ** ve **الصمغَ** denir; teki **صَمْخَة** ve **صَمْغَة**’dir; o (şey) damlayınca, bundan sonra sütü **أَفصَحَ** olur ve tatlılaşır; ve koyunu sağana, koyunu sağdığı zaman, “Onda bir damla bırakmadı” denilir.
