# صمر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صمر

صمر يصمر صمرا، بالفتح، وصمورا، بالضم: بخل ومنع، قاله ابن سيده، وأنشد:
  فإني رأيت الصامرين متاعـهـم                      يموت ويفنى فارضخي من وعائيا

  أراد: يموتون ويفنى مالهم. كأصمر، وصمر تصميرا. وصمر الماء يصمر صمورا، إذا جرى من حدور في مستوى، فسكن وهو جار.وذلك المكان يسمى صمر الوادي. والصمر بالكسر: مستقره، أي الماء. والصمر، بالضم: الصبر، على البدل. وقد أدهقت الكأس إلى أصمارها وأصبارها، أي إلى أعاليها، واحدها صمر وصبر، وكذا أخذ الشيء بأصماره، أي بأصباره، وقيل: هو على البدل. الصمر، بالفتح: النتن، هكذا في النسخ، ومثله في التكملة، وضبطه في اللسان، والأساس بالتحريك، وفي حديث علي  أنه أعطى أبا رافع حتيا وعكة سمن، وقال: ادفع هذا إلى أسماء بنت عميس وكانت تحت أخيه جعفر لتدهن به بني أخيه من صمر البحر يعني نتن رشيحه وتطعمهم من الحتي أما صمر البحر، فهو نتن ريحه وغتمه وومده إذا خب، أي هاج موجه، عن ابن الأعرابي . والصمر، بالفتح: رائحة المسك الطري، عن ابن الأعرابي. والصمير: الرجل اليابس اللحم على العظام، زاد ابن دريد: تفوح منه رائحة العرق. والصماري، ضبطه الجوهري فقال: بالضم، ولم يضبط عجز الكلمة، وفيه ثلاث لغات: كحبارى الطائر، وحبالى، بالفتح مقصور، و مثل: ثوب عشاري، بالضم وتشديد الياء: الاست، لنتنها، وزاد الأزهري لغة أخرى وهي كسر صادها. وصيمر، كحيدر، وقد تضم ميمه، والفتح أفصح: د، بين خوزستان وبلاد الجبل.
 وصيمر: نهر بالبصرة عليه قرى عامرة، وإلى أحدها نسب أبو محمد وعبد الواحد بن الحسين بن محمد الفقيه الشافعي. وصيمرة كهينمة: د قرب الدينور، على خمس مراحل منها، وهي أرض مهرجان ملك من ملوك العجم إليه ينسب الجبن الصيمري، منها أبو تمام ابراهيم ابن أحمد بن الحسين بن أحمد بن حمدان البروجردي الهمذاني، سمع منه ابن السمعاني. وصيمرة ناحية بالبصرة بفم تهر معقل، أهلها يعبدون رجلا يقال له : عاصم، وولده بعده، ولهم في ذلك أخبار، نسب إليها قبل ظهور هذه الضلالة فيهم عبد الواحد بن الحسين الفقيه الشافعي، الصواب أنه هو الذي تقدم قبله، وتلك الناحية بالبصرة قد تسمى بالنهر أيضا. والقاضي أبو عبد الله الحسن، وفي التبصير الحسين بن علي بن جعفر الفقيه الصيمري الحنفي ولي قضاء ربءع الكرخ ببغداد، وروى عن أبي بكر محمد بن أحمد المفيد الجرجاني، وعنه أبو بكر الخطيب، وعليه تفقه القاضي أبو عبد الله الدامغاني، وتوفي سنة 436، وجماعة علماء غير من ذكر.

  والصومر: شجر الباذروج، بالفارسية، لغة يمانية، قاله ابن دريد وقال أبو حنيفة: الصومر: شجر لا ينبت وحده، ولكنه يتلوى على الغاف قضبانا، له ورق كورق الأراك، وقضبانه أدق من الشوك، وله ثمر يشبه البلوط في الخلقة، ولكنة أغلظ أصلا، وأدق طرفا، يؤكل، وهو لين حلو شديد الحلاوة، وأصل الصومرة أغلظ من الساعد، وهي تسمو مع الغافة ما سمت. انتهى. وقال عدي بن عباس صاحب كتاب الكامل: إن الباذروج ليس فيه منفعة إذا تناوله الإنسان من داخل، بل إذا ضمد به أنضج وحلل. والصمرة، بالفتح: اللبن الذي لا حلاوة له. والصمورة: الحامض جدا، وقد صمر، كضرب وفرح، وأصمر. والمتصمر: المتشمس، كل ذلك نقله الصاغاني. قيل المتحبس. والصمير كزبير: مغيب الشمس، وصحفه الصاغاني، فأعاده ثانيا في المعجمة. ويقال: أصمروا وصمروا، وأقصروا، وأعرجوا، إذا دخلثوا في ذلك الوقت، أي عند مغيب الشمس. ومما يستدرك عليه: يوم صامر: ساكن الريح. والتصمير: الجمع، كالصمر. ويقال: يدي من اللحم صمرة. وصيمور: مدينة ينبت بها الفلفل.

### Türkçe

**صمر** **يصمر** **صمرا**; fetha ile; ve **صمورا**; damme ile: cimrilik etti ve menetti; bunu İbn Sîde söylemiştir; ve şu beyti okumuştur:
  “Şüphesiz ben **الصامرين**’i gördüm; onların eşyası                      ölür ve yok olur; öyleyse kabımdan bana dök.”

  Şunu kastetti: ölürler ve malları yok olur. **كأصمر**; ve **صمر** **تصميرا**. Ve **صمر** su, **يصمر** **صمورا**, eğer bir yokuştan düzlüğe akarsa, sonra akarken durgunlaşırsa. Ve o yer **صمر الوادي** diye adlandırılır. Ve **الصمر** kesra ile: onun karar kıldığı yer, yani su. Ve **الصمر** damme ile: **الصبر**, bedel üzere. Ve kadehi onun **أصمار**’ına ve **أصبار**’ına kadar doldurdum; yani onun üst taraflarına kadar; bunun teki **صمر** ve **صبر**’dır. Ve yine şey, onun **أصمار**’ıyla tutuldu; yani onun **أصبار**’ıyla; ve denildi ki: o, bedel üzeredir. **الصمر** fetha ile: kokuşmuşluk; nüshalarda böyledir; ve tekmilede de bunun gibidir; ve Lisân’da ve Esâs’ta hareke ile ضبط edilmiştir. Ve Ali’nin hadisinde: o, Ebû Râfi‘e bir **حتي** ve bir tulum iç yağı verdi ve dedi ki: “Bunu Esmâ bint Umeys’e ver; o, kardeşi Ca‘fer’in nikâhı altındaydı; kardeşinin oğullarını onunla yağlasın diye; **صمر البحر**’dan, yani onun sızmasının kokuşmuşluğundan; ve onları **الحتي**’den yedirsin.” Ama **صمر البحر**: onun kokusunun kokuşmuşluğu, boğuculuğu ve bunaltıcılığıdır; **خب** edince, yani dalgası kabarınca; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الصمر** fetha ile: taze miskin kokusu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الصمير**: kemikler üzerinde eti kuru olan adam; İbn Düreyd artırdı: ondan ter kokusu yayılır. Ve **الصماري**: Cevherî onu ضبط etti ve dedi ki: damme iledir; kelimenin sonunu ضبط etmedi; onda üç lugat vardır: kuş olan **حبارى** gibi; ve **حبالى** gibi, fetha ile maksûr; ve “**ثوب عشاري**” gibi, damme ile ve yâ’nın şeddelenmesiyle: makat; onun kokuşmuşluğu sebebiyle. Ve Ezherî başka bir lugat daha artırdı; o da sâd’ının kesralanmasıdır. Ve **صيمر**, **كحيدر** gibi; ve mîm’i dammelenebilir; fetha daha fasîhtir: bir belde; Hûzistân ile Cebel ülkesi arasında.
 Ve **صيمر**: Basra’da bir nehirdir; üzerinde mamur köyler vardır; ve onlardan birine Ebû Muhammed ve Abdülvâhid b. el-Hüseyn b. Muhammed el-fakîh eş-Şâfi‘î nisbet edilmiştir. Ve **صيمرة** **كهينمة** gibi: Dînever yakınında bir belde; ondan beş merhale mesafede; ve o, Acem krallarından bir kral olan Mihricân’ın mülkü toprağıdır; ona **الجبن الصيمري** nisbet edilir; ondan Ebû Temmâm İbrâhîm b. Ahmed b. el-Hüseyn b. Ahmed b. Hamdân el-Burûcerdî el-Hemedânî’dir; İbnü’s-Sem‘ânî ondan işitmiştir. Ve **صيمرة**: Basra’da, Tehr Ma‘kil ağzında bir nâhiyedir; ahalisi **عاصم** denilen bir adama ve ondan sonra onun oğluna ibadet ederler; ve bunun hakkında onların haberleri vardır; bu sapıklık onlarda ortaya çıkmadan önce ona Abdülvâhid b. el-Hüseyn el-fakîh eş-Şâfi‘î nisbet edilmiştir; doğru olan, ondan önce zikredilenin o olduğudur; ve Basra’daki o nâhiye bazen nehir diye de adlandırılır. Ve kadı Ebû Abdillâh el-Hasen; ve **التبصير**’de el-Hüseyn b. Ali b. Ca‘fer el-fakîh **الصيمري** el-Hanefî; Bağdat’ta Kerh’in dörtte birinin kadılığını üstlendi; ve Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed el-Mufîd el-Curcânî’den rivayet etti; ve ondan Ebû Bekr el-Hatîb (rivayet etti); ve kadı Ebû Abdillâh ed-Dâmegânî onun yanında fıkıh öğrendi; ve 436 yılında vefat etti; ve zikredilenden başka bir cemaat âlim (vardır).

  Ve **الصومر**: **الباذروج** ağacı; Farsça (adıyla); Yemenî bir lugattır; bunu İbn Düreyd söylemiştir. Ve Ebû Hanîfe dedi ki: **الصومر**: tek başına bitmeyen bir ağaçtır; fakat **الغاف** üzerine dallar halinde dolanır; onun yaprağı **الأراك** yaprağı gibidir; ve dalları dikenden daha incedir; ve onun bir meyvesi vardır; yaratılışta palamuda benzer; fakat kökçe daha kalındır ve uçça daha incedir; yenir; ve o yumuşak, tatlı, çok şiddetli tatlıdır. Ve **الصومرة**’nın kökü pazudan daha kalındır; ve **الغافة** ne kadar yükselirse onunla beraber yükselir. Bitti. Ve **عدي بن عباس** (el-Kâmil kitabının sahibi) dedi ki: **الباذروج**’da, insan onu içten aldığında bir fayda yoktur; ancak onunla lapa yapılıp sarılırsa olgunlaştırır ve çözer. Ve **الصمرة** fetha ile: tatlılığı olmayan süt. Ve **الصمورة**: pek ekşi olan; ve **صمر** etti; **كضرب وفرح** gibi; ve **أصمر**. Ve **المتصمر**: güneşlenen; bunların hepsini Sâgânî nakletmiştir. Denildi: hapsedilmiş olan. Ve **الصمير** **كزبير** gibi: güneşin batışı; Sâgânî onu tashîf etti; sonra onu mu‘cemede ikinci defa geri getirdi. Ve denilir: **أصمروا** ve **صمروا**, ve **أقصروا**, ve **أعرجوا**, eğer o vakte girerlerse; yani güneşin batışı yanında. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **يوم صامر**: rüzgârı sakin olan (gün). Ve **التصمير**: toplama; **الصمر** gibi. Ve denilir: “Elim etten **صمرة**’dır.” Ve **صيمور**: biberin bittiği bir şehirdir.
