# صمغ (ص-م-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - م - غ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد والميم معهما
غ م ص، م غ ص، ص م غ مستعملات غمص: الغَمَصُ في العين، والقِطعةُ غَمَصَةُ. وفلانٌ غَمَصَ الناس، وغَمَطَ النِّعْمَةَ إذا تهاوَنَ بها وبحُقوقِهم. ويقال للرجل إذا كان مَطعُوناً عليه في دِينهِ: إنه لمغُمُوصٌ عليه أي مَطعُونٌ في دينه.
وغَمَصْتُ عليه قَوْلَه: عبته. ولا تَغْمَصُ عليَّ أي: لا تَغْضَبُ.
مغص: المَغْصُ: غِلَظٌ في المِعَي وتَقطيعٌ. ورجلٌ مَمْغُوصٌ.
والمَغَصُُ: تِلاد الإِبلِ، وقيلَ: البيضُ الكِرام، والواحدة مَغْصَةٌ.
صمغ: الصَّمْغُ: ما يسيل من الشجرة إذا جمد، وهي صَمْغَةٌ.
والصِّمْغانِ: ملتقى الشَّفَتَيْنِ مما يلي الشِّدْقَيْنِ.
والصَّمْغُ: شيء في أحاليلِ ضَرْعِ الشّاةِ، يابِسٌ، الواحدةُ صَمْغَةٌ. وأَصْمَغَ شِدقُه أي: كَثُرَ بِصاقُه.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الصاد** و**الميم** معهما
**غ م ص**، **م غ ص**، **ص م غ** kullanımdadır.

**غمص**: Gözdeki **الغَمَصُ**; parça ise **غَمَصَةُ**’dır. Ve falan kimse insanları **غَمَصَ** etti; nimeti de, onunla ve onların haklarıyla gevşek davrandığı zaman, **غَمَطَ النِّعْمَةَ** etti. Ve denilir: Bir adam dini hakkında kendisine dil uzatılmış ise: “O, üzerine **لمغُمُوصٌ عليه**’dır” yani dini hakkında kendisine dil uzatılmıştır.

Ve “Onun sözüne karşı **غَمَصْتُ عليه قَوْلَه**”: onu ayıpladım. Ve “Bana karşı **لا تَغْمَصُ عليَّ**” yani: bana kızma.

**مغص**: **المَغْصُ**: bağırsakta kalınlık ve kesip-parçalama. Ve adam **مَمْغُوصٌ**’tur.
Ve **المَغَصُُ**: develerin eski malı; ve denildi: değerli beyazlar; tekili **مَغْصَةٌ**’dir.

**صمغ**: **الصَّمْغُ**: ağaçtan akıp donduğu zaman (çıkan) şeydir; o da **صَمْغَةٌ**’dır.
Ve **الصِّمْغانِ**: yanakların tarafına yakın olan, iki dudağın birleşme yeridir.
Ve **الصَّمْغُ**: koyunun memesinin süt kanallarında olan bir şeydir; kuru; tekili **صَمْغَةٌ**’dir. Ve “Onun yanağı **أَصْمَغَ** etti” yani: tükürüğü çoğaldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَمْغُ: واحد صُموغِ الأشجار، وأنواعُه كثيرة، وأمَّا الذي يقال له الصَمغ العربيّ فصَمْغُ الطلح، والقطعة منه صَمْغَةٌ. وفي المثل: تركتُه على مثل مَقْرِفِ الصَمْغَةِ، وذلك إذا لم تَتركْ له شيئاً؛ لأنها تُقْتَلَعُ من شجرتها حتَّى لا تبقى عليها عُلْقَةٌ. وحِبْرٌ مُصَمَّغٌ، أي مُتَّخَذٌ منه. والصامِغانِ: جانِبا الفمِ. واسْتَصْمَغْتُ الصابَ، وذلك أن تَشْرِطَ شجرَهُ ليخرج منه شيءٌ مُرٌّ فينعقد كالصَبرِ.

##### Türkçe

**الصَمْغُ**: Ağaçların **صُموغِ**’undan biridir; türleri çoktur. Ama kendisine **الصَمغ العربيّ** denilen ise **صَمْغُ الطلح**’tır; onun parçası da **صَمْغَةٌ**’dır. Ve meselde: “Onu **مَقْرِفِ الصَمْغَةِ** gibi bir şey üzerinde bıraktım”; bu, ona hiçbir şey bırakmadığın zaman (söylenir); çünkü o, ağacından sökülüp çıkarılır; ta ki üzerinde bir **عُلْقَةٌ** kalmasın. Ve **حِبْرٌ مُصَمَّغٌ**: yani ondan yapılmış. Ve **الصامِغانِ**: ağzın iki yanı. Ve **اسْتَصْمَغْتُ الصابَ**: bu, ağacını çizmen (yarıp çizmen)dir; ondan acı bir şey çıkar da **الصَبرِ** gibi katılaşıp bağlanır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ص م
صمغ ، مغص ، غمص : ( مستعملة ) .
غمص : قال الليث : الغَمَصُ في العينِ ، والقطعة منه غمصة ، وإحدَى الشعرَيينِ يقال لها الغُمَيْصاءُ ، تقول العربُ في أحاديثها : إن الشِّعْرَى العبور قطعَتِ المجرَّة فسُمِّيت عبوراً ، وبكت الأخرى عَلَى أثرها حتى غَمِصَتْ فَسُمِّيت الغميصَاء ، وقد غمِصَ فلانٌ يغمَصُ غمصاً فهو أغمصُ .
وفي حديث مالك بن مُرارة الرَّهاوِيّ أنه أتى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال له : إني أوتيتُ منَ الجمال ما ترَى وما يَسرُّني أنَّ أحداً يفضُلني بشِرَاكينِ فما فوقهما فهل ذلك منَ البغيِ ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إنما ذلك مَن سفه الحق ، وغمط الناس ) .
وفي رواية : وغمصَ الناس .
وفي حديث عمر : أنه قال لقَبيصةَ بن جابر حين استفْتاه في قتله الصَّيد وهو مُحْرِمٌ ، أتغمِصُ الفُتيَا ، وتَقْتُلُ الصَّيْدَ وأَنتَ مُحْرِمٌ .
قال أبو عبيد وغيره : غمصَ فلانٌ الناس وغَمَطَهمْ ، وهو الاحتقارُ لهمْ والازدراء بهمْ ، وكذلكَ غَمَصَ النِّعْمة وغمطَها إذا ازدرَى بها ، وفُلانٌ مغمُوصٌ عليه في حَسَبهِ ومغموزٌ أي مطعونٌ عليه ، واغتمَصْتُ فلاناً اغتماصاً إذا احتقرتُهُ .
الحرَّانيُّ عن ابن السكيت ، قال : الغَمْصُ : مصدر غمصَ الإنسانَ يغمِصه غمصاً إذا لم يره شيئاً واستصغرَه ويقال : غمصتُ عليه قولاً قاله إذا عِبته عليه .
مغص : قال ابن شميلٍ : يقال : أنا متَمَغِّصٌ من هذا الخبر ومتوصِّم ومُمدئلُ ومُرَنَّحٌ وممغوث وذلك إذا كان خبراً يَسرُّه ويخاف ألا يكون حقاً أو يخافُه ويسوءه ولا يأمن أن يكون حقاً .
وقال الليث : المَغْصُ غلظٌ في المِعى ، ووَجَعٌ .
الحرَّانيُّ عن ابن السكيت في بطنِه مَغْصٌ ومغسٌ ولا تقل مَغَصٌ ولا مغَسٌ وقد مُغسَ الرَّجل يُمغس مَغْساً فهو ممغوس ، وإني لأجد في بطني مَغْساً ومَغْصاً ، وأما المغص محَرَّك العين فهوَ البيضُ من الإبل التي قد فارقتِ الكرْمَ الواحدَةُ مَغصةٌ قال
ذلك الأصمعيُّ وغيره .
وقال ابن الأعرابي : هي المَعَص أيضاً بالعَينِ والمأَص .
وأنشد :
أنت وهبْتَ جلة جرْجوراً
أدْماً وعيساً مغصاً خُبورا
وقال أبو سعيد : في بطنِه مَعَصٌ ومَغَصٌ ، قال ابن الفرَج : وقد قاله بعض الأعراب .
ابن شميلٍ : الغَمَصُ الذي يكون مثل الزُّبْد في ناحية العيْن ، والرَّمَص الذي يكون في أصول الهدبِ يعني الأشفار .
صمغ : قال الليث : الصمغُ لَثًى يسيل من شجرة إذا جمدتِ القطعةُ منها فهي الصمغةُ ، والجميع الصمغ .
قال : والصِّمغان ملتقى الشفتين مما يلي الشدقيْن .
وقال أبو عبيدة : الصِّماغان منتهى الشدقين وهما الصامغان .
وقال ابن الأعرابي : هما مجتمع الرِّيق في جانب الشَّفة ويُسميهما العامة الصِّوارين .
قال أبو زيد : إذا حُلِبت الناقة عند ولادتها يُوجد في أحاليل ضرعها شيءٌ يابس يسمّى الصَّمَغ ، والصَّمْغ الواحدة صبغة وصمغة فإذا فُطرَ ذلك أفصحَ لبنُها أي طاب واحلوْلى .

##### Türkçe

غ ص م
**صمغ** , **مغص** , **غمص** : (kullanılan).

**غمص** : Leys dedi: Gözdeki **الغَمَصُ**; onun parçası **غمصة**’dır. Ve iki **الشِّعْرَى**’dan birine **الغُمَيْصاءُ** denir. Araplar hadislerinde derler ki: **الشِّعْرَى العبور** **المجرَّة**’yi kesti de **عبوراً** diye adlandırıldı; öteki onun izi üzerine ağladı, nihayet **غَمِصَتْ** de **الغميصَاء** diye adlandırıldı. Ve falan **غمِصَ** eder, **يغمَصُ** **غمصاً**; o hâlde o **أغمصُ**’tur.

Ve Mâlik b. Murâra er-Rahâvî hadîsinde: Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi; ona dedi ki: “Gördüğün güzellikten bana verildi; ve beni, birinin beni iki **شِرَاكينِ** ile ve onların üstüyle geçmesi sevindirmez; bu **البغيِ**’den midir?” Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: “Bu ancak hakkı sefih görmektendir ve insanları **غمط** etmektendir.”

Ve bir rivayette: ve insanları **غمصَ** etti.

Ve Ömer hadîsinde: Muharrem iken avı öldürmesi hakkında fetva istediğinde Kabîsa b. Câbir’e dedi ki: “Sen **الفُتيَا**’yı **أتغمِصُ** ediyorsun da, muharrem iken avı öldürüyorsun.”

Ebû Ubeyd ve başkaları dedi: Falan insanları **غمصَ** etti ve onları **غَمَطَ** etti; bu, onları küçümsemek ve onları hor görmektir. Yine nimeti **غَمَصَ** etti ve onu **غمطَ** etti; onu hor gördüğü zaman. Ve falan, hasebinde üzerine **مغمُوصٌ** olunan ve **مغموزٌ** olan, yani üzerine ta’n edilen kimsedir. Ve falanı **اغتمَصْتُ** **اغتماصاً**; onu küçümsediğim zaman.

Harrânî, İbn Sikkît’ten: dedi ki: **الغَمْصُ**: insanı **غمصَ** eder, onu **يغمِصه** **غمصاً**; onu bir şey görmediği ve onu küçük saydığı zaman. Ve “Onun söylediği bir söz hakkında **غمصتُ عليه**” denir; onu ona ayıpladığım zaman.

**مغص** : İbn Şümeyl dedi: Denir ki: “Ben bu haberden **متَمَغِّصٌ**’um ve **متوصِّم** ve **مُمدئلُ** ve **مُرَنَّحٌ** ve **ممغوث**”; bu, sevindiği bir haber olup da onun hak olmamasından korktuğu zaman yahut ondan korkup kötü bulduğu ve hak olmasından emin olmadığı zaman olur.

Leys dedi: **المَغْصُ** bağırsakta bir kalınlık ve bir ağrıdır.

Harrânî, İbn Sikkît’ten: Karnında **مَغْصٌ** ve **مغسٌ** vardır; **مَغَصٌ** deme ve **مغَسٌ** deme. Ve adam **مُغسَ** oldu, **يُمغس** **مَغْساً**; o hâlde o **ممغوس**’tur. Ve ben karnımda **مَغْساً** ve **مَغْصاً** bulurum. Ama **المغص** (aynı harekeli) ise, o, develerden beyaz olanlardır; artık **الكرْمَ**’dan ayrılmış olan; bir tanesi **مغصةٌ**’dır. Bunu Asma‘î ve başkaları söyledi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: O, ayrıca **المَعَص** (ayn ile) ve **المأَص**’tır.

Ve inşâd etti:
أنت وهبْتَ جلة جرْجوراً
أدْماً وعيساً مغصاً خُبورا

Ebû Saîd dedi: Karnında **مَعَصٌ** ve **مَغَصٌ** vardır. İbnü’l-Ferec dedi: Bazı bedevîler onu söylemiştir.

İbn Şümeyl: **الغَمَصُ** gözün kenarında köpük gibi olan şeydir; **الرَّمَص** ise kirpik diplerinde olan şeydir; yani göz kapakları.

**صمغ** : Leys dedi: **الصمغُ** bir ağaçtan akan bir **لَثًى**’dır; ondan parça donduğu zaman o **الصمغةُ**’dır; hepsi **الصمغ**’dur.

Dedi ki: **الصِّمغان** yanaklara bitişik taraftan iki dudağın birleştiği yerdir.

Ebû Ubeyde dedi: **الصِّماغان** iki **شدق**’ın sonudur; ikisi **الصامغان**’dır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: İkisi, dudağın yanında tükürüğün toplandığı yerdir; avam onlara **الصِّوارين** adını verir.

Ebû Zeyd dedi: Deve doğurduğunda sağılırsa, memesinin kanallarında kuru bir şey bulunur; **الصَّمَغ** diye adlandırılır. Ve **الصَّمْغ**’un bir tanesi **صبغة** ve **صمغة**’dır. O yarıldığı zaman sütü **أفصحَ** eder; yani hoş olur ve tatlılaşır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والميم وما يثلثهما )
(صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه.
ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى.
(صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إبهام وإغلاق. من ذلك صَمَتَ الرّجُل، إذا سَكَتَ، وأَصْمَت أيضاً. ومنه قولهم: "لقيتُ فلاناً  ببلدة إِصْمِتَ"، وهي القَفر التي لا أحد بها، كأنها صامتةٌ ليس بها ناطق. ويقال "ماله صامتٌ ولا ناطق". فالصَّامت: الذّهب والفِضّة. والنَّاطق: الإِبل والغنم والخيل. والصَّمُوت: الدِّرْع * الليّنة التي إِذا صَبَّها([1]) الرَّجُل على نفسه لم يُسمَع لها صوت. قال:
وكلِّ صموتٍ نثرةٍ تُبّعيَّةٍ  *** ونسج سليمٍ كل قَضَّاءَ ذائِلِ([2])وبابٌ مُصْمَت: قد أُبْهِمَ إغلاقه. والصامت من اللبن: الخاثر؛ وسمِّي بذلك لأنه إذا كان كذا فأفرغ في إناء لم يُسمع لـه صوت. ويقال: بِتُّ على صِمات ذاكَ، أي على قَصْدِهِ. فيمكن أن يكون شاذّاً، ويمكن أن يكون من الإِبدال، كأنّه مأخوذٌ من السَّمْت، وهي الطَّريقة. قال:
وحاجةٍ بتُّ على صِمَاتِها([3]) *** أتيتُها وَحْدِيَ مِنْ مَأْتاتها
ويقال : رمَاه بصِماتِهِ، أي بما أصمته. وأعطى الصَّبيَّ صُمْتَةً، أي ما يسكّنه.
(صمج) الصاد والميم والجيم ليس بشيء، على أنَّهم يقولون: الصَّمَج: القناديل، الواحدة صَمَجة. وينشدون:
* والنَّجم مثل الصَّمَج الرُّوميَّاتْ([4]) *
(صمح) الصاد والميم والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء، أو طُول. يقال الصَّمَحْمَح: الطَّويل. ويقولون: إنَّ الصُّمَاح الكيّ. والصُّمَاح: النَّتن. والصِّمحاءَةُ: المكان الخَشن.
(صمخ) الصاد والميم والخاء أصلٌ واحد وكلمة واحدة، وهو الصِّماخ: خَرْق الأُذُن. يقال صَمَخْتُهُ، إِذا ضَربتَ صِماخَه.
(صمد) الصاد والميم والدال أَصلان: أحدهما القَصْد، والآخَر الصَّلابة في الشَّيء.
فالأوَّل: الصَّمْد: القصد. يقال صَمَدْتُه صَمْداً. وفلان مُصَمَّدٌ، إِذا كان سيِّداً يُقصَدُ إليه في الأمور. وصَمَدٌ أيضاً. والله جلَّ ثناؤه الصَّمَد؛ لأنه يَصْمِد إليه عبادُهُ بالدُّعاء والطَّلَب. قال في الصَّمَد([5]):
علوتُهُ بحُسامٍ ثم قلتُ لـه *** خذْها حُذَيفَُ فأنت السيِّد الصَّمَدُ([6])وقال في المصَمَّد طَرَفَة:
وإِنْ يَلْتَقِي الحيُّ الجميعُ تُلاقِني *** إلى ذِروةِ البيت الرَّفيعِ المُصمَّدِ([7])والأصل الآخر الصَّمْد، وهو كلُّ مكانٍ صُلْب. قال أبو النَّجم:
* يغادِرُ الصَّمْدَ كظَهْر الأَجزَلِ([8]) *
(صمر) الصاد والميم والراء، قال ابن دريد([9]): فعلٌ ممات، وهو أصل بناء الصَّمِير. يقال رجل صَمِير: يابس اللَّحم على العِظام.
ويقال الصَّمْر: النَّتْن. ويقال المتصمِّر: المتشمِّس. ويقولون: لقيتُه بالصُّمَير، أي وقتَ غُروب الشّمس. وفي كلِّ ذلك نظَر.
(صمع) الصاد والميم والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على لطافةٍ في الشّيء وتضامٍّ. قال الخليلُ وغيره: كلُّ منضمٍّ فهو متصمِّع. قال: ومن ذلك اشتقاق الصَّومعة. ومن ذلك الصَّمع في الأُذنَين. يقال هو أصمعُ، إِذا كان أَلصَق([10]) الأذنين. ويقال: قلبٌ أصمع، أي لطيف ذكيّ. ويقال للبُهْمَى إِذا ارتفعت ولم تتفَقأ: صَمْعاء. وذلك أنَّها [إِذا] كانت كذا كانت منْضَمَّةً لطيفة. وإِذا تلطَّخَ الشَّيء بالشيء فتجمَّعَ كريش السَّهم فهو متصمِّع. قال:
فرمَى فأنفَذَ من نَحُوصٍ عائطٍ *** سهماً فخرّ وريشُه مُتصمِّعُ([11])أي متلطّخ بالدّم منْضمّ. والكلاب صُمْعُ الكعوب، أي صغارُها ولِطافُها قال النابغة:
* صُمْعُ الكُعوبِ بريئاتٌ من الحَردِ([12]) *
(صمغ) الصاد والميم والغين كلمةٌ واحدة، هي الصَّمغ([13]).
(صمك) الصاد والميم والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على قوةٍ وشِدة. من ذلك الصمكْمَك، وهو القويّ. وكذلك الصَّمْكُوك: الشَّيء الشديد. والصَّمكيك: كلُّ شيءٍ لزِج كاللُّبان ونحوِه. ويقال اصْمَاكَّ الرَّجلُ، إذا تغضّبَ([14]). وهو ذاك القياس. واصماكّ اللّبنُ، إِذا خثُر حتَّى يشتدّ فيصير كالجبْن.
(صمل) الصاد والميم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شِدّة وصلابة. يقال صَمَلَ الشيء صُمُولاً، إِذا صلُب واشتدَّ. ورجل صُمُلٌّ: شديد البَضْعة . وكان الخليل يقول: لا يقال ذلك إلاّ للمجتمع السنّ. واصمألَّ النّباتُ، إِذا قوِيَ والتفّ. والصَّامل مِنْ كلِّ شيء: اليابس. وصَمَل الشّجر، إِذا لم يجد رِيّاً فَخشُن. ويقال صَمَله بالعصا، إِذا ضَربَهُ. والله أعلم بالصواب.
--------------ــــ
([1]) صبها، أي لبسها. وفي الأصل: "صلبها"، تحريف. وفي المجمل: "إذا صبت".
([2]) البيت للنابغة في ديوانه 64 واللسان (صمت). ورواية الديوان واللسان: "نثلة" وهما سيان.
([3]) البيت في اللسان (صمت 361).
([4]) البيت للشماخ، كما في اللسان (صمج). وفي ديوانه 103 أرجوزة  البيت وليس فيها البيت.
([5]) بدله في المجمل: "أنشدني أبي رحمه الله".
([6]) أنشده في اللسان (صمد) بدون نسبة.
([7]) البيت من معلقته المشهورة.
([8]) أنشده في اللسان (صمد، جزل). وقد سبق في (جزل) حيث نبهت على أن صواب روايته: "تغادر" بالتاء. ويؤيد هذا الصواب أيضاً أنها رويت بالتاء في "أم الرجز" المنشورة في مجلة المجمع العلمي العربي بدمشق في العدد 8 سنة 1347.
([9]) في الجمهرة: (2: 359).
([10]) كذا وردت هذه التكملة، وفي المجمل: "الأصمع: اللاصق الأذنين".
([11]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 8، والمفضليات (2: 225) واللسان (صمع).
([12]) صدره كما في الديوان 19 واللسان (صمع):
* فبثهن عليه واستمر به *.
([13]) الصمغ، بسكون الميم، وقد تفتح.
([14]) في الأصل، "تغضت"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**الميم** وما يثلثهما )
(**صمي**) **الصاد** ve**الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyde sürate delâlet eder. Savaşa cesaretle atılan adama denir: o **صَمَيانٌ**dur. Bu, **الصَّمَيان**dandır; o da sıçrama ve dönüp durmadır. Ve denir: kuş **انصمى** etti; yani saldırıp indiği zaman. Ve denir: at **أصمى** etti; yani gemini ısırarak yüzü üzere yürüyüp gittiği zaman.
Ve bu bâbdandır: adam avı attı da **فأصمى**; yani onu yerinde öldürdü; bu, **أنْمَى**nın zıddıdır.

(**صمت**) **الصاد** ve**الميم** ve**التاء** tek bir asıldır; kapalılık ve kapatmaya delâlet eder. Bundan: adam **صَمَتَ** etti; yani sustu; ve **أَصْمَت** da. Ve ondan onların sözü: “**لقيتُ** falanı **ببلدة إِصْمِتَ**”; o, içinde kimse olmayan ıssız yerdir; sanki o, susmuş; içinde konuşan yok. Ve denir: “Onun ne **صامتٌ**i var ne de **ناطق**ı.” Artık **الصَّامت**: altın ve gümüştür. Ve **النَّاطق**: develer, koyunlar ve atlardır. Ve **الصَّمُوت**: yumuşak zırhtır; adam onu kendisi üzerine döktüğü([1]) zaman ona bir ses işitilmez. Dedi ki:
وكلِّ **صموتٍ** نثرةٍ تُبّعيَّةٍ  *** ونسج سليمٍ كل قَضَّاءَ ذائِلِ([2])وبابٌ **مُصْمَت**: kapatılması müphem kılınmış (sıkıca kapatılmış)tır. Ve sütten **الصامت**: koyu (pıhtılaşmış) olandır; böyle adlandırıldı; çünkü o böyle olduğu zaman bir kaba boşaltılsa ona bir ses işitilmez. Ve denir: “**بِتُّ على صِمات ذاكَ**”; yani onun kastı üzere. Artık şâz olabilir; ve ibdâlden olabilir; sanki **السَّمْت**ten alınmış gibidir; o da yol demektir. Dedi ki:
وحاجةٍ بتُّ على **صِمَاتِها**([3]) *** أتيتُها وَحْدِيَ مِنْ مَأْتاتها
Ve denir: “Onu **بصِماتِهِ** ile attı”; yani onu susturan şeyle. Ve çocuğa **صُمْتَةً** verdi; yani onu susturan şeyi.

(**صمج**) **الصاد** ve**الميم** ve**الجيم** bir şey değildir; şu var ki onlar derler: **الصَّمَج**: kandiller; teki **صَمَجة**. Ve şöyle inşâd ederler:
* والنَّجم مثل **الصَّمَج** الرُّوميَّاتْ([4]) *

(**صمح**) **الصاد** ve**الميم** ve**الحاء** bir asılcık olup bir şeyde kuvvete yahut uzunluğa delâlet eder. Denir: **الصَّمَحْمَح**: uzun boylu. Ve derler: **الصُّمَاح** dağlamadır. Ve **الصُّمَاح**: kokuşmuşluk. Ve **الصِّمحاءَةُ**: sert (pürüzlü) yer.

(**صمخ**) **الصاد** ve**الميم** ve**الخاء** tek bir asıl ve tek bir kelimedir; o da **الصِّماخ**tır: kulağın deliği. Denir: “Onu **صَمَخْتُهُ**”; yani onun **صِماخ**ını vurduğun zaman.

(**صمد**) **الصاد** ve**الميم** ve**الدال** iki asıldır: biri kasıt, diğeri şeyde katılıktır.
Birincisi: **الصَّمْد**: kasıt. Denir: “Onu **صَمَدْتُه** **صَمْداً**.” Ve falan **مُصَمَّدٌ**dur; yani işlerde kendisine gidilen bir efendi olduğu zaman. Ve **صَمَدٌ** da. Ve Allah, yüce senâsı, **الصَّمَد**dir; çünkü kulları dua ve talep ile O’na **يَصْمِد** ederler. **الصَّمَد** hakkında([5]) dedi ki:
علوتُهُ بحُسامٍ ثم قلتُ لـه *** خذْها حُذَيفَُ فأنت السيِّد **الصَّمَدُ**([6])Ve **المصَمَّد** hakkında **طَرَفَة** dedi:
وإِنْ يَلْتَقِي الحيُّ الجميعُ تُلاقِني *** إلى ذِروةِ البيت الرَّفيعِ **المُصمَّدِ**([7])Diğer asıl **الصَّمْد**dir; o da her sert yerdir. **أبو النَّجم** dedi:
* يغادِرُ **الصَّمْدَ** كظَهْر الأَجزَلِ([8]) *

(**صمر**) **الصاد** ve**الميم** ve**الراء**; **ابن دريد**([9]) dedi: ölü bir fiildir; **الصَّمِير** binasının aslıdır. Denir: adam **صَمِير**; yani et, kemikler üzerinde kuru.
Ve denir: **الصَّمْر**: kokuşmuşluk. Ve denir: **المتصمِّر**: güneşlenen. Ve derler: “Onunla **بالصُّمَير**de karşılaştım”; yani güneşin batışı vaktinde. Ve bunların hepsinde bir nazar vardır.

(**صمع**) **الصاد** ve**الميم** ve**العين** tek bir asıldır; şeyde inceliğe ve toplanıklığa delâlet eder. **الخليل** ve başkası dedi: her toplanmış olan **متصمِّع**dır. Dedi: bundan **الصَّومعة**nın اشتقاقı. Ve bundan iki kulakta **الصَّمع**. Denir: o **أصمعُ**dur; yani iki kulağı daha yapışık([10]) olduğu zaman. Ve denir: **قلبٌ أصمع**; yani ince, zeki. Ve **البُهْمَى**ya, yükselip de çatlamadığı zaman, **صَمْعاء** denir. Bu, onun [eğer] böyle olduğu zaman toplanmış, ince olmasındandır. Ve bir şey bir şeyle bulaşıp da ok tüyü gibi toplandığı zaman o **متصمِّع**dır. Dedi:
فرمَى فأنفَذَ من نَحُوصٍ عائطٍ *** سهماً فخرّ وريشُه **مُتصمِّعُ**([11])Yani kanla bulaşmış, toplanmış. Ve köpekler **صُمْعُ الكعوب**dur; yani topukları küçük ve incedir. **النابغة** dedi:
* **صُمْعُ الكُعوبِ** بريئاتٌ من الحَردِ([12]) *

(**صمغ**) **الصاد** ve**الميم** ve**الغين** tek bir kelimedir; o **الصَّمغ**([13])dır.

(**صمك**) **الصاد** ve**الميم** ve**الكاف** bir asılcık olup kuvvet ve şiddete delâlet eder. Bundan **الصمكْمَك**; o güçlü olandır. Ve كذلك **الصَّمْكُوك**: şiddetli şey. Ve **الصَّمكيك**: **اللُّبان** ve benzeri gibi yapışkan olan her şey. Ve denir: adam **اصْمَاكَّ** etti; yani öfkelendi([14]). Bu, o kıyastır. Ve süt **اصماكّ** etti; yani pıhtılaşıp sertleşti; nihayet peynir gibi oldu.

(**صمل**) **الصاد** ve**الميم** ve**اللام** tek bir asıldır; şiddet ve katılığa delâlet eder. Denir: şey **صَمَلَ** etti, **صُمُولاً**; yani katılaşıp şiddetlendiği zaman. Ve adam **صُمُلٌّ**: et parçası (beden) bakımından şiddetli. **الخليل** derdi: bu ancak dişleri toplanmış (tam) olana söylenir. Ve bitki **اصمألَّ** etti; yani güçlenip sarıldığı zaman. Ve her şeyden **الصَّامل**: kuru olan. Ve ağaç **صَمَل** etti; yani suluk bulmayıp sertleştiği zaman. Ve denir: onu sopayla **صَمَله**; yani onu vurduğu zaman. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.
--------------ــــ
([1]) **صبها**; yani onu giydi. Asılda: “**صلبها**”, tahrif. **المجمل**de: “**إذا صبت**”.
([2]) Beyit **النابغة**nindir; divanında 64 ve **اللسان** (**صمت**). Divan ve **اللسان** rivayeti: “**نثلة**”; ikisi birdir.
([3]) Beyit **اللسان**da (**صمت** 361).
([4]) Beyit **الشماخ**ındır; **اللسان**da (**صمج**). Divanında 103’te bir urcûze; beyit ondadır, fakat onda beyit yoktur.
([5]) **المجمل**de bunun yerine: “Babam—Allah ona rahmet etsin—bana inşâd etti.”
([6]) **اللسان**da (**صمد**) nisbesiz inşâd etti.
([7]) Beyit onun meşhur muallakasındandır.
([8]) **اللسان**da (**صمد**، **جزل**) inşâd etti. Daha önce (**جزل**)de geçti; orada rivayetinin doğrusunun “**تغادر**” (ت ile) olduğuna dikkat çektim. Bu doğruluğu ayrıca, Şam’da **مجلة المجمع العلمي العربي**de yayımlanan “**أم الرجز**”de de 1347 senesi 8. sayıda ت ile rivayet edilmiş olması destekler.
([9]) **الجمهرة**de: (2: 359).
([10]) Bu tekmile böyle vârid olmuştur; **المجمل**de: “**الأصمع: اللاصق الأذنين**”.
([11]) **أبي ذؤيب الهذلي**nindir; divanında 8, **المفضليات** (2: 225) ve **اللسان** (**صمع**).
([12]) Sadrı, divanda 19 ve **اللسان**da (**صمع**) şöyle:
* فبثهن عليه واستمر به *.
([13]) **الصمغ**; **الميم**in sükûnu ile; ve açılabilir.
([14]) Asılda “**تغضت**”; doğrusu **المجمل**dedir.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّمْغُ: واحد صُموغ الأَشجار. ابن سيده: الصَّمْغُ والصَّمَغُ شيء يَنْضَحُه الشجر ويَسيل منها، واحدته صَمْغة وصَمَغة، وكسَّر أَبو حنيفة الصَّمْغة أَو الصمَغة على صُموغ فقال: ومن الصموغ المُقْلُ، قال: وهذا ليس معروفاً، وأَنواع الصمغ كثيرة، وأَما الذي يقال له الصمغ العربي فصمغ الطَّلْحِ. وفي حديث ابن عباس في اليتيم إِذا كان مَجْدُوراً: كأَنه صَمَغةٌ، يريد حين يَبْيَضُّ الجُدَرِيُّ على يديه فيصير كالصمغ. وفي حديث الحجاج: لأَقْلَعَنَّكَ قَلْعَ الصَّمغة أَي لأَسْتَأْصِلَنَّكَ، والصمغ إذا قُلِعَ انقَلع كله من الشجرة ولم يبق له أَثر، وربما أَخَذ معه بعضَ لِحائِها. وفي المثل: تَرَكْتُه على مِثْل مَقْرِِفِ الصمغة، وذلك إِذا لم يترك له شيئاً لأَنها تُقْتَلَعُ من شجرتها حتى لا تُبقى عُلْقة. وحِبْرٌ مُصَمَّغٌ أَي متخذ منه. قال الجوهري: وهذا الحرف لا أَدري ممن سمعته.والصِّمْغانِ: مُلْتَقى الشفتين مما يلي الشِّدْقين. والصِّمْغتان والصامِغانِ والصِّماغان: جانِبا الفم، وقيل: هما مؤخَّر الفم، وقيل: هما مُجْتَمَعُ الريق من الشفتين الذي يمسحه الإِنسان، وفي التهذيب: مجتمع الريق في جانب الشفة، ويسميهما العامّةُ الصِّوارَين. وفي حديث بعض القرشيين: حتى عَرِقْتَ وزَبَّبَ صِماغاكَ أَي طلع زَبَدُهما. وفي حديث عليّ، عليه السلام: نَظِّفوا الصِّماغَيْن فإِنهما مَقْعَدا المَلَكَين، وهذا حض على السّواك؛ قال الراجز:
قدْ شانَ أَبْناءَ بَني عَتَّابِ
نَتْفُ الصَّاغَيْنِ على الأَبوابِ
قال: والصَّماغانِ والصامِغان من الفرس منتهى الشِّدْقين في الرأْس. واسْتَصْمَغْت الصابَ: وذلك أَن تَشْرُط شجره ليخرج منه شيء مرٌّ فينعقد كالصّبر؛ عن أَبي الغوث. الأَزهري في ترجمة صمخ: أَبو عبيد الشاةُ إِذا حُلبت عند ولادها فوُجِدَ في أَحالِيلِ ضَرْعِها شيء يابس يسمى الصَّمْخَ والصَّمْغَ، الواحدة صَمْخةٌ وصَمْغة، فإِذا فُطِر ذلك أَفصح لبنها بعد ذلك واحْلَولى.

##### Türkçe

**الصَّمْغُ**: ağaçların **صُموغ**’undan biridir. İbn Sîde: **الصَّمْغُ** ve **الصَّمَغُ**; ağacın onu sızdırdığı ve ondan aktığı bir şeydir; onun bir tanesi **صَمْغة** ve **صَمَغة**’dır. Ebû Hanîfe **الصَّمْغة** yahut **الصمَغة**’yı **صُموغ** üzerine çoğul yaptı da şöyle dedi: **الصموغ**’dan **المُقْلُ** vardır. Dedi: Bu bilinen değildir. **الصمغ**’ın türleri çoktur. Ama kendisine **الصمغ العربي** denilen ise **الطَّلْحِ**’ın **صمغ**’ıdır. İbn Abbâs’ın yetim hakkında, eğer **مَجْدُوراً** ise, hadisinde: sanki o bir **صَمَغةٌ**’dır; **الجُدَرِيُّ** elleri üzerinde beyazladığı vakit onu kasteder; böylece **الصمغ** gibi olur. Haccâc’ın hadisinde: mutlaka seni **قَلْعَ الصَّمغة** gibi söküp çıkaracağım; yani mutlaka seni kökünden kazıyacağım. **الصمغ** sökülüp çıkarıldığı zaman ağacın tamamından sökülüp çıkar; ona bir iz kalmaz; bazen onunla birlikte kabuğunun bir kısmını da alır. Meselde: onu **مِثْل مَقْرِِفِ الصمغة** üzerinde bıraktım; bu, ona hiçbir şey bırakmadığı zaman olur; çünkü o, ağacından, bir tutunma bırakmayacak şekilde sökülüp çıkarılır. Ve **حِبْرٌ مُصَمَّغٌ**: yani ondan yapılmış. Cevherî dedi: Bu harfi kimden işittiğimi bilmiyorum.

**والصِّمْغانِ**: **الشِّدْقين** tarafına yakın olan, iki dudağın birleştiği yer. **والصِّمْغتان** ve **الصامِغان** ve **الصِّماغان**: ağzın iki yanı; ve denildi ki: ikisi ağzın arkasıdır; ve denildi ki: ikisi, insanın sildiği, dudaklardan tükürüğün toplandığı yerdir. **التهذيب**’de: dudağın yanında tükürüğün toplandığı yer; avam onlara **الصِّوارَين** adını verir. Bazı Kureyşlilerden birinin hadisinde: nihayet terledin ve **صِماغاكَ** köpüklendi; yani ikisinin köpüğü çıktı. Ali’nin, عليه السلام, hadisinde: **الصِّماغَيْن**’i temizleyin; çünkü ikisi iki meleğin oturduğu yerdir. Bu, misvak kullanmaya teşviktir. Râciz dedi:
قدْ شانَ أَبْناءَ بَني عَتَّابِ
نَتْفُ الصَّاغَيْنِ على الأَبوابِ
Dedi: Atın **الصَّماغانِ**’ı ve **الصامِغان**’ı, başta **الشِّدْقين**’in sonudur.

**واسْتَصْمَغْت** **الصابَ**: bu, ağacını çizmen; ondan acı bir şey çıkar da **الصّبر** gibi donar; Ebû’l-Gavs’tan. Ezherî, **صمخ** maddesinde: Ebû Ubeyd: koyun doğurduğu sırada sağıldığı zaman, memesinin kanallarında kuru bir şey bulunur; ona **الصَّمْخَ** ve **الصَّمْغَ** denir; bir tanesi **صَمْخةٌ** ve **صَمْغة**’dır. O yarıldığı zaman, ondan sonra sütü daha fasih olur ve tatlılaşır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص م غ * * الصَّمْغُ * واحد * صُمُوغِ * الأشجار وأنواعه كثيرة و * الصَمْغُ * العربي صمغ الطلح والقطعة منه * صَمْغَةٌ

##### Türkçe

* ص م غ * * **الصَّمْغُ** * ağaçların **صُمُوغِ**’unun tekilidir; türleri çoktur. Ve **الصَمْغُ** Arap(îsi), **صمغ** **الطلح**’tır; ondan bir parça **صَمْغَةٌ**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصمغ، بالفتح، ويحرك: نقله ابن سيده عن أبي حنيفة: غراء القرظ، وهو الصمغ العربي لا صمغ مطلق الطلح، ووهم الجوهري ولكل شجرة صمغ ينضحه فيسيل منها، الواحدة، صمغة وصمغة، ج: صموغ قال أبو حنيفة: ومن الصموغ المقل، قال: وهذا ليس معروفا.
 والصامغان، والصماغان، وهذه عن أبي عبيدة، والصمغان، بالكسر، وهذه عن الليث: جانبا الفم، وهما ملتقى الشفتين مما يلي الشدقين وقيل: هما مؤخر الفم، أو مجتمعا الريق في جانبي الشفة، عن ابن الأعرابي، وفي التهذيب: مجتمع الريق في جانب الشفة، وتسميهما العامة الصوارين وقال ابن دريد: الصامغان: مثل السامغين سواء، وفي الحديث: نظفوا الصماغين فإنهما مقعدا الملكين وهذا حض على السواك.
 ويقولون: لقيت اليوم صمغان، كسكران، وأبا صمغة، بالكسر، وهما: الذي يصمغ فوه وأذناه وعيناه وأنفه، كما تصمغ الشجرة قاله ابن عباد.
 وقال: وأصمغ شدقه: إذا كثر بصاقه.
 قال: وأصمغت الشجرة، أي: خرج منها الصمغ.
 وأصمغت الشاة: إذا كان لبنها هكذا في النسخ، وصوابه لبؤها طريا أول ما تحلب، كما في المحيط، وهكذا نصه، ونقله الصاغاني وشاة مصمغة، كمحسنة، بلبنها، هكذا في النسخ، وصوابه بلبئها، كما هو نص المحيط.
 وصمغه، أي الحبر تصميغا: جعل فيه الصمغ، كما في المحيط، وفي الصحاح: حبر مصمغ: متخذ منه، قال: وهذا الحرف لا أدري ممن سمعته.
 وقال أبو الغوث: استصمغ الصاب: إذا شرط شجره ليخرج منه غراءه، وهو شيء مر فينعقد كالصبر.
 وقال ابن عباد: استصمغ فلان: صارت به الصمغة، بالفتح، وهي القرحة.
 والصمغ والصمغة كعنب وعنبة: شيء يابس يوجد في أحاليل ضرع الناقة، كذا نص أبي زيد، ونقل الأزهري في ترجمة صمخ عن أبي عبيد: الشاة إذا حلبت عند ولادها، فوجد في أحاليل ضرعها شيء يابس يسمى الصمخ والصمغ، الواحدة صمخة وصمغة، فإذا فطر ذلك طاب لبنها، وأفصح واحلولى.

  وصامغان: بفتح الميم: كورة من كور الجبل بطبرستان.
 ومما يستدرك عليه: في المثل: تركته على مثل مقرف الصمغة، وذلك إذا لم يترك له شيئا، لأنها تقتلع من شجرتها حتى لا تبقى عليها علقة، ويروى: على مثل مقلع الصمغة وفي حديث الحجاج: لأقلعنك قلع الصمغة أي: لأستأصلنك، وقد تقدم في قلع.

##### Türkçe

**الصمغ**, fetih ile; ve harekelenir: İbn Sîdeh, Ebû Hanîfe’den nakletti: **غراء القرظ**; ve o, **الصمغ العربي**dir; mutlak **صمغ** (yani) **الطلح**ın **صمغ**ı değildir. Cevherî yanılmıştır. Her ağaç için bir **صمغ** vardır; onu sızdırır da ondan akar. Tekili: **صمغة** ve **صمغة**; çoğulu: **صموغ**. Ebû Hanîfe dedi: **الصموغ**dan **المقل** (de vardır). Dedi: Bu ise bilinen değildir.

Ve **الصامغان** ve **الصماغان**; bu, Ebû Ubeyde’dendir. Ve **الصمغان**, kesre ile; bu da Leys’tendir: ağzın iki yanı; ve onlar, **الشدقين** tarafına doğru olan (kısımda) iki dudağın birleşme yeridir. Ve denildi ki: onlar ağzın arkasıdır; yahut iki dudak yanlarında tükürüğün toplanmasıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **التهذيب**’de: dudağın yan tarafında tükürüğün toplandığı yer. Avam onlara **الصوارين** adını verir. İbn Düreyd dedi: **الصامغان**: **السامغين** gibidir, eşittir. Ve hadiste: “**الصماغين**’i temizleyin; çünkü onlar iki meleğin oturağıdır.” Bu, misvake teşviktir.

Ve derler: Bugün **صمغان** ile karşılaştım; **سكران** gibi. Ve **أبا صمغة**, kesre ile; ve onlar: ağzını, kulaklarını, gözlerini ve burnunu **صمغ**layan kimsedir; ağaç **تصمغ**landığı gibi. Bunu İbn Abbâd söyledi.

Ve dedi: **وأصمغ شدقه**: tükürüğü çoğaldığı zaman.

Dedi: **وأصمغت الشجرة**; yani: ondan **الصمغ** çıktı.

Ve **أصمغت الشاة**: sütü böyle olduğu zaman; nüshalarda böyledir. Doğrusu: **لبؤها** taze (olmasıdır), ilk sağıldığı vakit; **المحيط**’ta olduğu gibi. Metni de böyledir; Sâgânî onu nakletti. Ve **شاة مصمغة**, **محسنة** gibi; sütüyle; nüshalarda böyledir. Doğrusu: **بلبئها**; **المحيط**’un metni olduğu üzere.

Ve **صمغه**; yani mürekkebi, **تصميغا**: içine **الصمغ** koydu; **المحيط**’ta olduğu gibi. Ve **الصحاح**’ta: **حبر مصمغ**: ondan yapılmış. Dedi: Bu harfi kimden işittiğimi bilmiyorum.

Ebû’l-Ğavs dedi: **استصمغ الصاب**: ağacını çizdi ki ondan **غراءه** çıksın; ve o, geçen bir şeydir; sonra **الصبر** gibi donar.

İbn Abbâd dedi: **استصمغ فلان**: onda **الصمغة** (fetih ile) oldu; ve o, yaradır.

Ve **الصمغ** ve **الصمغة**, **عنب** ve **عنبة** gibi: devenin memesinin kanallarında bulunan kuru bir şeydir; Ebû Zeyd’in metni böyledir. Ezherî, **صمخ** maddesinde Ebû Ubeyd’den nakletti: Koyun doğurduğu sırada sağıldığında, memesinin kanallarında kuru bir şey bulunur; ona **الصمخ** ve **الصمغ** denir; tekili **صمخة** ve **صمغة**. O (kuru şey) yarılınca sütü hoş olur; daha açık ve daha tatlı olur.

**وصامغان**: mîm’in fethi ile: Taberistan’da Cebel’in kûrelerinden bir kûredir.

Ve ona ilâve olarak (şu) istidrâk edilir: Meselde: “Onu **مقرف الصمغة** gibi (bir hâlde) bıraktım.” Bu, ona hiçbir şey bırakmadığı zaman (söylenir); çünkü o, ağacından sökülür de üzerinde hiçbir asılı şey kalmaz. Ve şöyle rivayet edilir: “**مقلع الصمغة** gibi.” Ve Haccâc’ın hadisinde: “Seni **قلع الصمغة** söküşü gibi sökeceğim”; yani: seni kökünden kazıyacağım. Bu, **قلع** maddesinde geçmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صمّغهُ
2 صمّغهُ ذ , inf. n. تَصْمِيغٌ, He put صَمْغ [i. e. gum] into it; (O, K;) meaning, into ink. (O.) ― -b2- And صمّغ بِالصَّمْغِ, inf. n. as above, He compacted the hair of his head [with gum]. (Msb.)

اصمغت الشَّجَرَةُ
4 اصمغت الشَّجَرَةُ ذ The tree produced صَمْغ [i. e. gum]. (Ibn-'Abbلd, O, Msb, K.) ― -b2- Hence one says, يُصْمِغُ فُوهُ His mouth is discharging like a tree producing gum, and in like manner أُذُنَاهُ his two ears, and عَيْنَاهُ his two eyes, and أَنْفُهُ his nose. (Ibn-'Abbلd, O, K.) And اصمغ شِدْقُهُ The side of his mouth produced much spittle. (O, K.) And اصمغ الرَّجُلُ (tropical:) The man had foam coming forth upon the sides of his mouth. (Har p. 618.) And اصمغت الشَّاةُ is said of the sheep or goat when her biestings are fresh (كَانَ لِبَؤُهَا طَرِيًّا, Ibn-'Abbلd, O, TA, in the K لَبَنُهَا, but the former is the right, TA) [i. e. The sheep, or goat, yielded fresh biestings] on the first occasion of her being milked. (Ibn-'Abbلd, O, TA.)

استصمغ الصَّابَ
10 استصمغ الصَّابَ ذ He scarified the species of tree that produces صاب [q. v.] (S, O, K) in order that its غِرَآء [meaning mucilage] might issue, (K, TA,) i. e. (TA) in order that a certain bitter substance might issue from it, and concrete like صَبِر [i. e. aloes]: (S, O, TA:) thus expl. by Abu-I-Ghowth. (S.) -A2- And استصمغ He had a صَمْغَة, i. e. a small swelling, or pustule. (Ibn- 'Abbلd, O, K.)

صَمْغٌ
صَمْغٌ ذ (S, O, Msb, K) and ↓ صَمَغٌ, (K,) the latter mentioned by ISd on the authority of AHn, (TA,) [Gum; i. e.] the fluid that exudes from the trees called عِضَاه and the like of these: (Msb:) it is of many sorts: (S, O:) that which is called الصَّمْغُ العَرَبِىُّ is the صَمْغ of the طَلْح, (S, O, Msb,) which is said to be the same [tree] that is called أُمُّ غَيْلَانَ: (Msb:) or the mucilage (غِرَآء) of the [tree called] قَرَظ [and more commonly سَنْط, i. e. the mimosa Nilotica, also called acacia Nilotica]; and this is what is called الصَّمْغُ العَرَبِىُّ; not the صَمْغ of the طَلْح; J [and others] having erred [in asserting it to be this]: [but] every tree also has صَمْغ: (K: [this last assertion, however, is questionable; for صَمْغ seems to signify properly gum, or juice that exudes from certain trees and concretes:]) the n. un., (Msb, TA,) or term applied to a portion thereof, (S, O,) is صَمْغَةٌ (S, O, Msb, TA) and صَمَغَةٌ: (TA:) and the pl. is صُمُوغٌ: (S, O, Msb, K:) among صُمُوغ [i. e. sorts of صَمْغ], the مُقْل [q. v.] is said to be included; but this is not known. (AHn, TA.) It is said in a prov., تَرَكْتُهُ عَلَى مِثْلِ مَقْرِفِ الصَّمْغَةِ [I left him in a condition like that of the place where the piece of gum has been pared off]: this is when one has left a person nothing; for the صمغة is plucked off from its tree until there remains not upon it what would retain one's life: (S, O:) or, as some relate it, عَلَى مِثْلِ مَقْلَعِ الصَّمْغَةِ [in a condition like that of the place where the piece of gum has been plucked off]; (O, and so Meyd;) meaning, without anything remaining to him; because, when the gum is plucked off, there remains not any trace of it. (Meyd.) And in a trad. of El-Hajjلj occurs the saying, لَأَقْلَعَنَّكَ قَلْعَ الصَّمْغَةِ [I will assuredly pluck thee away with the plucking away of the piece of gum]; meaning I will assuredly extirpate thee. (TA.) [― -b2- Also Resin; see عِلْكٌ.]

صِمْغٌ
صِمْغٌ ذ : see صِمَغٌ: ― -b2- and see also الصَّامِغَانِ.

صَمَغٌ
صَمَغٌ ذ : see صَمْغٌ.

صِمَغٌ
صِمَغٌ ذ (AZ, O, K) and ↓ صِمَغَةٌ, (K,) or the latter is the n. un. of the former, and in like manner صِمَخٌ and صِمَخَةٌ, the latter being the n. un., (AZ, O,) or ↓ صِمْغٌ and صِمْخٌ, of which ↓ صِمْغَةٌ and صِمْخَةٌ are the ns. un., (Az, on the authority of A 'Obeyd, TA,) A dry substance which is found upon the teats (AZ, Az, O, K) of a she-camel (AZ, O, K) or of a ewe or she-goat, (Az, TA,) when she is milked on the occasion of her bringing forth: (AZ, Az, O:) when that is rent asunder (اـِذَا فُطِرَ ذٰلِكَ [in the CK قُطِرَ]), the milk is clear and sweet. (AZ, O, K.)

صَمْغَةٌ
صَمْغَةٌ ذ A small swelling, or pustule; syn. قَرْحَةٌ. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

صِمْغَةٌ
صِمْغَةٌ ذ : see صِمَغٌ: ― -b2- and see also صَمْغَان.

صِمَغَةٌ
صِمَغَةٌ ذ : see صِمَغٌ.

لَقِيتُ صَمْغَانَ
لَقِيتُ صَمْغَانَ ذ , (Ibn-'Abbلd, O, K,) and أَبَا ↓ صِمْغَةَ, (K,) I met him whose mouth and ears and eyes and nose were discharging like the tree producing gum. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

الصِّمَاغَانِ
الصِّمَاغَانِ ذ : see what next follows, in two places.

الصَّامِغَانِ
الصَّامِغَانِ ذ , (IDrd, S, O, K,) like السَّامِغَانِ, [q. v.,] (IDrd, O,) but the former is said by Mtr to be better known, (Har p. 618,) and ↓ الصِّمَاغَانِ, (AO, O, K,) and ↓ الصِّمْغَانِ, (Lth, O, K,) The two sides of the mouth, (S, O, K,) where the lips meet [and conjoin], next the شِدْقَانِ: (O, K:) or the two places where the spittle collects in the two sides of the lip; (IAar, O, K;) called by the vulgar الصَّوَارَيْن, (O in this art.,) or الصَّوَّارَيْن, for الصِّوَارَانِ: (O and TA in art. صور:) or, as some say, [strangely,] the hinder part of the mouth. (TA.) It is said in a trad. that the ↓ صِمَاغَانِ are the two places where sit the two angels [that note and record the actions of a man]: a saying enjoining the use of the سِوَاك. (TA.)

لَبَنٌ مُصْمِغٌ
لَبَنٌ مُصْمِغٌ ذ [app. Milk that is gummy; describing biestings not yet clear]. (TA voce صُعْرُورٌ, q. v.) ― -b2- And شَاةٌ مُصْمِغَةٌ بِلِبَئِهَا, (O, TA,) in the copies of the K, erroneously, بِلَبَنِهَا, (TA,) A ewe, or she-goat, yielding fresh biestings on the first occasion of her being milked. (O, K, * TA.)

حِبْرٌ مُصَمَّغٌ
حِبْرٌ مُصَمَّغٌ ذ Ink made with [the addition of] صَمْغ [or gum]: but [J says] I know not from whom I heard this. (S.)

##### Türkçe

**صمّغهُ**
2 **صمّغهُ** ذ , mastar ismi **تَصْمِيغٌ**, Ona **صَمْغ** [yani zamk] koydu; (O, K;) yani, mürekkebe. (O.) ― -b2- Ve **صمّغ بِالصَّمْغِ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Başının saçını [zamkla] sıkılaştırdı. (Msb.)

**اصمغت الشَّجَرَةُ**
4 **اصمغت الشَّجَرَةُ** ذ Ağaç **صَمْغ** [yani zamk] çıkardı. (Ibn-'Abbād, O, Msb, K.) ― -b2- Bundan dolayı şöyle denir: **يُصْمِغُ فُوهُ** Ağzı, zamk çıkaran ağaç gibi akıtıyor; ve aynı şekilde **أُذُنَاهُ** iki kulağı, ve **عَيْنَاهُ** iki gözü, ve **أَنْفُهُ** burnu. (Ibn-'Abbād, O, K.) Ve **اصمغ شِدْقُهُ** Ağzının yanı çok tükürük çıkardı. (O, K.) Ve **اصمغ الرَّجُلُ** (mecaz:) Adamın ağzının yanlarında köpük çıktı. (Har p. 618.) Ve **اصمغت الشَّاةُ** koyun yahut keçi hakkında, ilk sağılmasında ağız sütü taze olduğunda söylenir (**كَانَ لِبَؤُهَا طَرِيًّا**, Ibn-'Abbād, O, TA, K’da **لَبَنُهَا**, fakat birincisi doğrudur, TA) [yani: koyun yahut keçi taze ağız sütü verdi]. (Ibn-'Abbād, O, TA.)

**استصمغ الصَّابَ**
10 **استصمغ الصَّابَ** ذ **صاب** üreten ağaç türünü (S, O, K) onun **غِرَآء**’ı [yani yapışkan özsuyu] çıksın diye (K, TA), yani (TA) ondan, **صَبِر** [yani sarısabır] gibi katılaşan belirli bir acı madde çıksın diye, çizdi/yaraladı: (S, O, TA:) Ebû-’l-Gavŝ böyle açıklamıştır. (S.) -A2- Ve **استصمغ** Onun **صَمْغَة**’si vardı; yani küçük bir şişlik yahut çıban. (Ibn-'Abbād, O, K.)

**صَمْغٌ**
**صَمْغٌ** ذ (S, O, Msb, K) ve ↓ **صَمَغٌ**, (K,) ikincisi ISd tarafından AHn’den rivayetle zikredilmiştir, (TA,) [Zamk; yani] **عِضَاه** denilen ağaçlardan ve bunların benzerlerinden sızan sıvı: (Msb:) onun birçok türü vardır: (S, O:) **الصَّمْغُ العَرَبِىُّ** denilen şey, **طَلْح**’ın **صَمْغ**’ıdır, (S, O, Msb,) ve bunun **أُمُّ غَيْلَانَ** denilen [ağaç] ile aynı olduğu söylenir: (Msb:) yahut [ağaç] **قَرَظ**’ın [ve daha yaygın olarak **سَنْط**’ın] yapışkan özsuyu (**غِرَآء**); ve bu, **الصَّمْغُ العَرَبِىُّ** diye adlandırılan şeydir; **طَلْح**’ın **صَمْغ**’ı değildir; J [ve başkaları] bunun o olduğunu ileri sürmekte hata etmiştir: [fakat] her ağacın da **صَمْغ**’ı vardır: (K: [ancak bu son iddia tartışmalıdır; zira **صَمْغ** görünüşe göre, bazı ağaçlardan sızıp katılaşan zamk yahut özsuya delalet eder:]) bunun tekili (Msb, TA,) yahut ondan bir parçaya uygulanan ad, (S, O,) **صَمْغَةٌ**’dir (S, O, Msb, TA) ve **صَمَغَةٌ**: (TA:) çoğulu **صُمُوغٌ**’dur: (S, O, Msb, K:) **صُمُوغ** [yani **صَمْغ** türleri] arasında **مُقْل**’ün [q. v.] dahil olduğu söylenir; fakat bu bilinmemektedir. (AHn, TA.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **تَرَكْتُهُ عَلَى مِثْلِ مَقْرِفِ الصَّمْغَةِ** [Onu, zamk parçasının yontulup çıkarıldığı yerin hâli gibi bir hâl üzere bıraktım]: bu, bir kimseyi hiçbir şey bırakmadan terk ettiğinde olur; çünkü **صمغة** ağacından koparılıp alınır; ta ki üzerinde hayatı sürdürecek şey kalmayıncaya kadar: (S, O:) yahut bazıları bunu **عَلَى مِثْلِ مَقْلَعِ الصَّمْغَةِ** [zamk parçasının koparılıp çıkarıldığı yerin hâli gibi bir hâl üzere] diye rivayet eder; (O, ve böylece Meyd;) yani, ona hiçbir şey kalmaksızın; çünkü zamk koparılıp alındığında ondan hiçbir iz kalmaz. (Meyd.) Ve El-Haccâc’ın bir rivayetinde şu söz geçer: **لَأَقْلَعَنَّكَ قَلْعَ الصَّمْغَةِ** [Seni, zamk parçasının koparılıp çıkarılması gibi mutlaka koparıp çıkaracağım]; yani seni mutlaka kökünden söküp yok edeceğim. (TA.) [― -b2- Ayrıca Reçine; bk. **عِلْكٌ**.]

**صِمْغٌ**
**صِمْغٌ** ذ : bk. **صِمَغٌ**: ― -b2- ve ayrıca bk. **الصَّامِغَانِ**.

**صَمَغٌ**
**صَمَغٌ** ذ : bk. **صَمْغٌ**.

**صِمَغٌ**
**صِمَغٌ** ذ (AZ, O, K) ve ↓ **صِمَغَةٌ**, (K,) yahut ikincisi birincinin tekilidir; ve aynı şekilde **صِمَخٌ** ve **صِمَخَةٌ**, ikincisi tekil olmak üzere, (AZ, O,) yahut ↓ **صِمْغٌ** ve **صِمْخٌ**, bunların tekilleri ↓ **صِمْغَةٌ** ve **صِمْخَةٌ**’dir, (Az, A ‘Obeyd’den rivayetle, TA,) Dişi devenin (AZ, O, K) yahut koyun veya dişi keçinin (Az, TA) memelerinde (AZ, Az, O, K), doğurduğu sırada sağılınca bulunan kuru bir madde: (AZ, Az, O:) o yarılıp açıldığında (**اـِذَا فُطِرَ ذٰلِكَ** [CK’da **قُطِرَ**]), süt berrak ve tatlı olur. (AZ, O, K.)

**صَمْغَةٌ**
**صَمْغَةٌ** ذ Küçük bir şişlik yahut çıban; eş anlamlısı **قَرْحَةٌ**. (Ibn-'Abbād, O, K.)

**صِمْغَةٌ**
**صِمْغَةٌ** ذ : bk. **صِمَغٌ**: ― -b2- ve ayrıca bk. **صَمْغَان**.

**صِمَغَةٌ**
**صِمَغَةٌ** ذ : bk. **صِمَغٌ**.

**لَقِيتُ صَمْغَانَ**
**لَقِيتُ صَمْغَانَ** ذ , (Ibn-'Abbād, O, K,) ve **أَبَا** ↓ **صِمْغَةَ**, (K,) Ağzı ve kulakları ve gözleri ve burnu, zamk çıkaran ağaç gibi akıtan kimseyle karşılaştım. (Ibn-'Abbād, O, K.)

**الصِّمَاغَانِ**
**الصِّمَاغَانِ** ذ : iki yerde, hemen sonra gelen şeye bak.

**الصَّامِغَانِ**
**الصَّامِغَانِ** ذ , (IDrd, S, O, K,) **السَّامِغَانِ** gibi, [q. v.,] (IDrd, O,) fakat birincisinin Mtr tarafından daha bilinir olduğu söylenir, (Har p. 618,) ve ↓ **الصِّمَاغَانِ**, (AO, O, K,) ve ↓ **الصِّمْغَانِ**, (Lth, O, K,) Ağzın iki yanı, (S, O, K,) dudakların birleştiği yer, **شِدْقَانِ**’ın yanında: (O, K:) yahut tükürüğün dudakların iki yanında toplandığı iki yer; (IAar, O, K;) avam tarafından **الصَّوَارَيْن** diye adlandırılır, (O bu maddede,) yahut **الصَّوَّارَيْن**, **الصِّوَارَانِ** yerine: (O ve TA, صور maddesinde:) yahut bazılarına göre, [tuhaf olarak,] ağzın arka kısmı. (TA.) Bir rivayette, ↓ **صِمَاغَانِ**’ın, iki meleğin [insanın amellerini yazan ve kaydeden] oturduğu iki yer olduğu söylenmiştir: misvak kullanmayı emreden bir söz. (TA.)

**لَبَنٌ مُصْمِغٌ**
**لَبَنٌ مُصْمِغٌ** ذ [görünüşe göre: zamklı süt; henüz berrak olmayan ağız sütünü niteleyerek]. (TA, **صُعْرُورٌ** maddesinde, q. v.) ― -b2- Ve **شَاةٌ مُصْمِغَةٌ بِلِبَئِهَا**, (O, TA,) K nüshalarında hatalı olarak **بِلَبَنِهَا**, (TA,) İlk sağılmasında taze ağız sütü veren koyun yahut dişi keçi. (O, K, * TA.)

**حِبْرٌ مُصَمَّغٌ**
**حِبْرٌ مُصَمَّغٌ** ذ **صَمْغ** [yahut zamk] katılarak yapılmış mürekkep: fakat [J der ki] bunu kimden işittiğimi bilmiyorum. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَمَغَ
صَمَغَ صَمَّغَ II ,
a.  Gummed; put gum into.

أَصْمَغَ
أَصْمَغَ IV ,
a.  Produced, yielded gum ( tree ).

اِسْتَصْمَغَ
اِسْتَصْمَغَ X ,
a.  Extracted the gum of a tree.

b.  Had pustules, abscesses.

صَمْغ
صَمْغ 1 , ( pl. صُمُوْغ 27 ),
a.  Gum.

صَمْغَة
صَمْغَة 1t ,
a.  see 1 .

b.  Abscess.

صَمَغ
صَمَغ 4 ,
a.  see 1 .

صَمْغَاْنُ
صَمْغَاْنُ 33 ,
a.  Ulcerous.

صِمْغَانِ
صِمْغَانِ ,  صَامِغَانِ ,  صِمَاغَانِ [ du. ],
a.  The corners of the mouth.

صَمْغ البُطْم
صَمْغ البُطْم
a.  [ coll. ], Colophony.

صَمْغ صَنَوْبَر
صَمْغ صَنَوْبَر
a.  [ coll. ], Resin.

##### Türkçe

**صَمَغَ**
**صَمَغَ** **صَمَّغَ** II ,
a. Zamklamış; zamk koymuş.

**أَصْمَغَ**
**أَصْمَغَ** IV ,
a. (Ağaç) zamk üretmiş, zamk vermiş.

**اِسْتَصْمَغَ**
**اِسْتَصْمَغَ** X ,
a. Bir ağacın zamkını çıkarmış.

b. Çıbanları, apseleri olmuş.

**صَمْغ**
**صَمْغ** 1 , (çoğ. **صُمُوْغ** 27 ),
a. Zamk.

**صَمْغَة**
**صَمْغَة** 1t ,
a. 1’e bak.

b. Apse.

**صَمَغ**
**صَمَغ** 4 ,
a. 1’e bak.

**صَمْغَاْنُ**
**صَمْغَاْنُ** 33 ,
a. Ülserli.

**صِمْغَانِ**
**صِمْغَانِ** ,  **صَامِغَانِ** ,  **صِمَاغَانِ** [tesniye],
a. Ağzın köşeleri.

**صَمْغ البُطْم**
**صَمْغ البُطْم**
a. [cins adı], Kolofoni.

**صَمْغ صَنَوْبَر**
**صَمْغ صَنَوْبَر**
a. [cins adı], Reçine.
