# صمغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صمغ

الصَّمْغُ: واحد صُموغ الأَشجار. ابن سيده: الصَّمْغُ والصَّمَغُ شيء يَنْضَحُه الشجر ويَسيل منها، واحدته صَمْغة وصَمَغة، وكسَّر أَبو حنيفة الصَّمْغة أَو الصمَغة على صُموغ فقال: ومن الصموغ المُقْلُ، قال: وهذا ليس معروفاً، وأَنواع الصمغ كثيرة، وأَما الذي يقال له الصمغ العربي فصمغ الطَّلْحِ. وفي حديث ابن عباس في اليتيم إِذا كان مَجْدُوراً: كأَنه صَمَغةٌ، يريد حين يَبْيَضُّ الجُدَرِيُّ على يديه فيصير كالصمغ. وفي حديث الحجاج: لأَقْلَعَنَّكَ قَلْعَ الصَّمغة أَي لأَسْتَأْصِلَنَّكَ، والصمغ إذا قُلِعَ انقَلع كله من الشجرة ولم يبق له أَثر، وربما أَخَذ معه بعضَ لِحائِها. وفي المثل: تَرَكْتُه على مِثْل مَقْرِِفِ الصمغة، وذلك إِذا لم يترك له شيئاً لأَنها تُقْتَلَعُ من شجرتها حتى لا تُبقى عُلْقة. وحِبْرٌ مُصَمَّغٌ أَي متخذ منه. قال الجوهري: وهذا الحرف لا أَدري ممن سمعته.والصِّمْغانِ: مُلْتَقى الشفتين مما يلي الشِّدْقين. والصِّمْغتان والصامِغانِ والصِّماغان: جانِبا الفم، وقيل: هما مؤخَّر الفم، وقيل: هما مُجْتَمَعُ الريق من الشفتين الذي يمسحه الإِنسان، وفي التهذيب: مجتمع الريق في جانب الشفة، ويسميهما العامّةُ الصِّوارَين. وفي حديث بعض القرشيين: حتى عَرِقْتَ وزَبَّبَ صِماغاكَ أَي طلع زَبَدُهما. وفي حديث عليّ، عليه السلام: نَظِّفوا الصِّماغَيْن فإِنهما مَقْعَدا المَلَكَين، وهذا حض على السّواك؛ قال الراجز:
قدْ شانَ أَبْناءَ بَني عَتَّابِ
نَتْفُ الصَّاغَيْنِ على الأَبوابِ
قال: والصَّماغانِ والصامِغان من الفرس منتهى الشِّدْقين في الرأْس. واسْتَصْمَغْت الصابَ: وذلك أَن تَشْرُط شجره ليخرج منه شيء مرٌّ فينعقد كالصّبر؛ عن أَبي الغوث. الأَزهري في ترجمة صمخ: أَبو عبيد الشاةُ إِذا حُلبت عند ولادها فوُجِدَ في أَحالِيلِ ضَرْعِها شيء يابس يسمى الصَّمْخَ والصَّمْغَ، الواحدة صَمْخةٌ وصَمْغة، فإِذا فُطِر ذلك أَفصح لبنها بعد ذلك واحْلَولى.

### Türkçe

**الصَّمْغُ**: ağaçların **صُموغ**’undan biridir. İbn Sîde: **الصَّمْغُ** ve **الصَّمَغُ**; ağacın onu sızdırdığı ve ondan aktığı bir şeydir; onun bir tanesi **صَمْغة** ve **صَمَغة**’dır. Ebû Hanîfe **الصَّمْغة** yahut **الصمَغة**’yı **صُموغ** üzerine çoğul yaptı da şöyle dedi: **الصموغ**’dan **المُقْلُ** vardır. Dedi: Bu bilinen değildir. **الصمغ**’ın türleri çoktur. Ama kendisine **الصمغ العربي** denilen ise **الطَّلْحِ**’ın **صمغ**’ıdır. İbn Abbâs’ın yetim hakkında, eğer **مَجْدُوراً** ise, hadisinde: sanki o bir **صَمَغةٌ**’dır; **الجُدَرِيُّ** elleri üzerinde beyazladığı vakit onu kasteder; böylece **الصمغ** gibi olur. Haccâc’ın hadisinde: mutlaka seni **قَلْعَ الصَّمغة** gibi söküp çıkaracağım; yani mutlaka seni kökünden kazıyacağım. **الصمغ** sökülüp çıkarıldığı zaman ağacın tamamından sökülüp çıkar; ona bir iz kalmaz; bazen onunla birlikte kabuğunun bir kısmını da alır. Meselde: onu **مِثْل مَقْرِِفِ الصمغة** üzerinde bıraktım; bu, ona hiçbir şey bırakmadığı zaman olur; çünkü o, ağacından, bir tutunma bırakmayacak şekilde sökülüp çıkarılır. Ve **حِبْرٌ مُصَمَّغٌ**: yani ondan yapılmış. Cevherî dedi: Bu harfi kimden işittiğimi bilmiyorum.

**والصِّمْغانِ**: **الشِّدْقين** tarafına yakın olan, iki dudağın birleştiği yer. **والصِّمْغتان** ve **الصامِغان** ve **الصِّماغان**: ağzın iki yanı; ve denildi ki: ikisi ağzın arkasıdır; ve denildi ki: ikisi, insanın sildiği, dudaklardan tükürüğün toplandığı yerdir. **التهذيب**’de: dudağın yanında tükürüğün toplandığı yer; avam onlara **الصِّوارَين** adını verir. Bazı Kureyşlilerden birinin hadisinde: nihayet terledin ve **صِماغاكَ** köpüklendi; yani ikisinin köpüğü çıktı. Ali’nin, عليه السلام, hadisinde: **الصِّماغَيْن**’i temizleyin; çünkü ikisi iki meleğin oturduğu yerdir. Bu, misvak kullanmaya teşviktir. Râciz dedi:
قدْ شانَ أَبْناءَ بَني عَتَّابِ
نَتْفُ الصَّاغَيْنِ على الأَبوابِ
Dedi: Atın **الصَّماغانِ**’ı ve **الصامِغان**’ı, başta **الشِّدْقين**’in sonudur.

**واسْتَصْمَغْت** **الصابَ**: bu, ağacını çizmen; ondan acı bir şey çıkar da **الصّبر** gibi donar; Ebû’l-Gavs’tan. Ezherî, **صمخ** maddesinde: Ebû Ubeyd: koyun doğurduğu sırada sağıldığı zaman, memesinin kanallarında kuru bir şey bulunur; ona **الصَّمْخَ** ve **الصَّمْغَ** denir; bir tanesi **صَمْخةٌ** ve **صَمْغة**’dır. O yarıldığı zaman, ondan sonra sütü daha fasih olur ve tatlılaşır.
