# صمل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صمل

صمل بالعصا، صملا: ضرب، عن أبي عمرو، وأنشد:
  هراوة فيها شفاء العر
  صملت عقفان بها في الجر
  فبجته وأهله بشر الجر: سفح الجبل، وبجته: أصبته به. وقال اسلمي: صقله بالعصا، وصمله: إذا ضربه بها. وصمل الشيء، يصمل، صملا، وصمولا: صلب، واشتد، وأكثر ما يوصف به الجمل والجبل والرجل، قال رؤبة:
  عن صامل عاس إذا ما اصلخمما يصف الجبل. وصمل السقاء، والشجر، صملا فهو صميل، وصامل: يبس، وقيل: إذا لم يجد ريا فخشن، قالت زينب ترثي أخاها يزيد بن الطثرية:
  ترى جازريه يرعدان ونـاره                      عليها عداميل الهشيم وصامله والعدمول: القديم، تقول: على النار حطب يابس. وأنشد ابن بري، لأبي السوداء العجلي:
  ويظل ضيفك يا ابن رملة صاملا                      ما إن يذوق سوى الشراب علوسا وصمل عن الطعام: كف عنه، كما في العباب. والصامل، والصميل: اليابس، عن ابن دريد، وقد تقدم شاهده قريبا، وقال الليث: الصميل: السقاء اليابس، وأنشد:
  إذا ذاد عن ماء الفرات فلن ترى                      أخا قربة يسقي أخا بصـمـيل

  والصمليل، بالكسر: نبت، قال ابن دريد: لا أقف على حده، ولم أسمعه إلا من رجل من جرم قديما، قال: وأما الرجل الضعيف البنية، فيقال له: صمليل، عربي فصيح. واصمأل الشيء، بالهمز، اصمئلالا: اشتد. واصمأل النبت: التف. والمصمئلة: الداهية، عن أبي زيد، وأنشد للكميت:
  ولم تتكأدهم المعضلات                      ولا مصمئلتها الضئبل وصومل الرجل: جف جلده جوعا وضرا، عن الليث. قال: والصومل: شجر بالعالية. والصمل، كعتل: الرجل الشديد الخلق، العظيم، وكذلك من الإبل والجبال، والأنثى صملة، وفي الحديث: أنت رجل صمل. ومما يستدرك عليه: الصامل: السقاء الخلق، عن الليث. ويقال: صمل بدنه وبطنه، وأصمله الصيام: أيبسه، وفي حديث معاوية: إنها صميلة، أي في ساقها يبس وخشونة. والصميل، كأمير: العصا، يمانية. والصملة، كعتلة: العصا، قال المنخل اليشكري:
  يطوف بي عكب في معد                      ويضرب بالصملة في قفيا والمصمئل: المنتفخ من الغضب، وقال أبو زيد: هو الشديد من الأمور. ورجل صمل، كعتل: شديد البضعة، مجتمع السن، عن الزمخشري. وق سموا صميلا، كأمير، منهم الصميل بن حاتم بن شمر بن ذي الجوشن الضبابي، وقيل: بل حاتم بن عمرو بن جندع بن شمر، كان أميرا بالأندلس، وابنه هذيل بن الصميل، قتله الداخل. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**صمل**’i sopayla, **صملا**: vurdu; Ebû Amr’dan. Ve inşad etti:

  “Bir değnek; onda, topallığa şifa vardır;
  onunla, **الجر**’de **عقفان**’ı **صملت**.
  Böylece onu ve ehlini sevindirdim.”

**الجر**: dağın eteği. **وبجته**: onu onunla vurdum. Eslemî dedi: **صقله**’u sopayla cilaladı; ve **صمله**: onu onunla vurduğu zaman. Ve **صمل** şey, **يصمل**, **صملا** ve **صمولا**: katı oldu ve şiddetlendi; en çok deve, dağ ve adam ile vasfedilir. Rü’be dedi:

  “... **صامل** bir (şey)den; sert, susuz kaldığında, iyice kabalaşınca”
  Dağı vasfeder.

Ve **صمل** tulum ve ağaç, **صملا**; o hâlde o **صميل** ve **صامل**’dir: kurudu. Ve denildi ki: suluk bulmadığı zaman, kabalaşır. Zeyneb, kardeşi Yezîd b. et-Tıtriyye için mersiye söylerken dedi:

  “İki kasabı titrer; ve onun ateşi,
  onun üzerinde, çalı çırpının eskileri ve onun kurusu vardır.”

**العدمول**: eski. (Şöyle) der: ateşin üzerinde kuru odun (vardır). İbn Berrî inşad etti; Ebû’s-Sevdâ el-‘Aclî’ye ait:

  “Ve misafirin, ey İbn Ramle, **صامل** olarak kalır;
  içkiden başka bir şey tatmaz; **علوسا**.”

**صمل** yemekten: ondan el çekti; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الصامل** ve **الصميل**: kuru (olan); İbn Düreyd’den; ve şahidi az önce geçti. Leys dedi: **الصميل**: kuru tulum. Ve inşad etti:

  “Eğer Fırat’ın suyundan uzaklaştırılırsa, artık görmezsin
  bir kırba sahibi kardeşin, bir kardeşe **بصـمـيل** ile su verdiğini.”

Ve **الصمليل** (kesre ile): bir bitki. İbn Düreyd dedi: onun sınırı üzerinde duramam; onu, eskiden Cürm’den bir adamdan başka kimseden işitmedim. Dedi: Ama zayıf bünyeli adam ise, ona **صمليل** denir; fasih Arapçadır. Ve **اصمأل** şey, hemze ile, **اصمئلالا**: şiddetlendi. Ve **اصمأل** bitki: sarıldı/dolandı. Ve **المصمئلة**: musibet; Ebû Zeyd’den. Ve Kümeyt’e ait olarak inşad etti:

  “Ve onları, çetin işler yormadı;
  ne de onun **مصمئلتها**’sı, **الضئبل**.”

Ve **صومل** adam: açlık ve zarar sebebiyle derisi kurudu; Leys’ten. Dedi: ve **الصومل**: ‘Âliye’de bir ağaçtır. Ve **الصمل**, **كعتل** gibi: yaratılışı sert, iri adam; ve aynı şekilde develerden ve dağlardan (olan). Dişisi **صملة**. Ve hadiste: “Sen **صمل** bir adamsın.” Ve ona ilâve olarak (şu da) istidrâk edilir: **الصامل**: eski tulum; Leys’ten. Ve denilir: **صمل** bedeni ve karnı; ve oruç onu **أصمله**: onu kuruttu. Muâviye hadîsinde: “O **صميلة**’dir”; yani baldırında kuruluk ve kabalık vardır. Ve **الصميل**, **كأمير** gibi: sopa; Yemenî (lehçesi). Ve **الصملة**, **كعتلة** gibi: sopa. el-Münhil el-Yeşkürî dedi:

  “Ma‘d’da bir topallık ile etrafımda dolaşır;
  ve enseme **بالصملة** ile vurur.”

Ve **المصمئل**: öfkeden şişen. Ebû Zeyd dedi: o, işlerden (olan) şiddetli olandır. Ve **رجل صمل**, **كعتل** gibi: et parçası sert, dişleri toplanmış; Zemahşerî’den. Ve **ق** (kavim) **صميلا** diye adlandırıldılar, **كأمير** gibi; onlardan: **الصميل** b. Hâtim b. Şemr b. Zî’l-Cevşen ed-Dabbâbî; ve denildi ki: bilakis Hâtim b. Amr b. Cünda‘ b. Şemr. Endülüs’te emir idi. Ve onun oğlu **هذيل** b. **الصميل**; onu ed-Dâhil öldürdü. Ve ona ilâve olarak (şu da) istidrâk edilir:
