# صمي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%85%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صمي

: ى ( *!الصَّمَيان ، محرَّكةً : التَّقَلُّبُ والوَثْبُ ؛ نقلَهُ الجوهريُّ وابنُ سِيدَه .
( و ) قالَ أَبو إسْحاق : أَصْلُ الصَّمَيان ، لُغَةٌ ؛ ( السُّرْعَةُ ) والخِفَّةُ ؛ وقد ( *!صَمَى *!وأَصْمَى ) إذا أَسْرَعَ .
( و ) الصَّمِيان : ( الشُّجاعُ الصَّادِقُ الحَمْلَةِ ) ، جَمْعُه *!صِمْيان ، عن كُراعٍ .
وقالَ الزَّمَخْشريُّ : هو الرَّجُلُ التمضاء على الأُمُورِ .
وفي التَّهْذيبِ : ذو التّوَثبِ على الناسِ .
( *!وأَصْمَى الصَّيْدَ : رَماهُ فقَتَلَهُ مَكانَهُ ) ، أَي وهو يَراهُ ؛ ومنه حديثُ الصَّيْد : ( كُلْ ما *!أَصْمَيْت ودَعْ ما أَنْمَيْت ) .
قالَ أَبو إسْحاق : *!الإصْماءُ أنْ تَرْمِيه فيَموتَ بينَ يَدَيْك لم يَغبْ عنْك ، والإنْماءُ أن يَغِيبَ فيُوجدَ مَيِّتاً . وقيلَ : مَعْناه كُلْ ما أَصابَهُ السَّهْمُ وأَنْتَ تَراهُ فأَسْرَع في الموْتِ فرَأَيْتَه ، ولا مَحالَة أنَّه ماتَ برَمْيكَ .
واقْتَصَرَ الأزهري في التَّفْسيرِ على الكَلْب فقالَ : المَعْنى كُلْ ما قَتَله كَلبُك وأَنتَ تَراهُ ، وإنَّما هو على سَبِيلِ التَّمْثيلِ ، والسَّهْم مُلْحَقٌ به . وظاهِرُ الحديثِ عامٌّ فيما ، نبَّه عليه صاحِبُ المِصْباحِ .
( و ) *!أَصْمَى ( الفَرَسُ على لِجامِهِ ) : إذا ( عَضَّ ) عليه ( ومَضَى ) ؛ نقلَهُ الجَوهريُّ والزَّمخشريُّ .

( *!وصَمَى الصَّيْدُ *!يَصْمِي ) ، مِن حَدِّ رَمَى ؛ إذا ( ماتَ مَكانَهُ ) ؛ وفي الصِّحاح : وأَنتَ تَراهُ .
( و ) صَمَى ( الأمْرُ فلاناً ) *!يَصْمِيه : ( حَلَّ به ) ؛ نقلَهُ اللَّيْث ؛ وأَنْشَدَ لعِمْرانِ بنِ حطَّان :
وقاضِي المَوْت يعْلمُ ما عليه
إذا ما متُّ منه ما *!صَمَانِي أَي ما حَلَّ بي .
( و ) يقالُ : ( ما *!صَماكَ عليه ) : أَي ( ما حَمَلَكَ ) عليه .
( *!وانْصَمَى عليه : انْصَبَّ ) ؛ أَنْشَدَ الجوهريُّ لجرير :
إنِّي *!انْصَمَيْتُ من السَّماءِ عليكُمُ
حتى اخْتَطَفْتُكَ يا فرزْدَقُ من عَلوفي المُحْكم : *!انْصَمَى عليه : انْقَضَّ وأَقْبَل نَحْوه : : زادَ الأزْهري كما *!يَنْصَمِي البازِيُّ إذا انْقَضَّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الصَّمَيانُ من الرِّجالِ : الشَّديدُ المُحْتَنَك السِّنِّ ، أَو الذي *!يَنْصمِي على الناسِ بالأَذْى .
وقالَ ابنُ الأعرابي : هو الجَرِيءُ على العاصِي .
*!وأَصْمَتِ القَوْسُ الرّميةَ : أَنْقَذَتْها ؛ ومنه :
كالقَوْسِ *!تصمي الرّمايا وهي مِرْنان وصامَى مَنِيَّتَه *!وأَصْمَاها : ذاقها .
وقالَ ابنُ بُزُرْج : يقالُ لا *!صَمْياءَ له ولا عَمْياء من ذاكَ إذا أَكَبَّ على الأَمْرِ فلم يقطع منه .

### Türkçe

**الصَّمَيان** (harekeli): dönüp durma ve sıçrama; bunu el-Cevherî ve İbn Sîde nakletmiştir.

(ve) Ebû İshâk dedi: **الصَّمَيان**’ın aslı bir lugattır; (hız) ve hafifliktir; ve ( **صَمَى** ve **أَصْمَى** )—hızlandığı zaman.

(ve) **الصَّمِيان**: (hamlesi doğru olan yiğit), çoğulu **صِمْيان**’dır; Kurâ‘dan.

Zemahşerî dedi: O, işlerde sebatla ilerleyen adamdır.

Tehzîb’de: insanlara karşı sıçrayıp atılan (kimsedir).

( **وأَصْمَى الصَّيْدَ**: onu vurdu da onu yerinde öldürdü), yani onu görürken; ve ondan av hadisi: ( **كُلْ ما أَصْمَيْت** ve bırak **ما أَنْمَيْت** ).

Ebû İshâk dedi: **الإصْماء** onu atıp da senin önünde ölmesidir; senden kaybolmaz; ve **الإنْماء** kaybolup da ölü bulunmasıdır. Ve denildi: manası, ok isabet ettiği ve sen onu görürken ölüme hızlandı da onu gördüğün her şeyi ye; ve mutlaka o, senin atışınla ölmüştür.

Ezherî tefsirde köpekle yetindi de dedi: mana, köpeğinin öldürdüğü ve sen onu görürken olan her şeyi ye’dir; ancak bu temsil yolu üzerinedir; ok da ona ilhak edilmiştir. Hadisin zahiri, **المِصْباح** sahibinin dikkat çektiği üzere, genel olup şundadır.

(ve) **أَصْمَى** (at, yularının üzerinde): (ısırdığı) ve (geçip gittiği) zaman; bunu el-Cevherî ve Zemahşerî nakletmiştir.

( **وصَمَى الصَّيْدُ يَصْمِي** ), **رَمَى**’nın haddi üzere; (yerinde öldüğü) zaman; Sıhâh’ta: ve sen onu görürken.

(ve) صَمَى (iş, falana) **يَصْمِيه**: (ona indi/başına geldi); bunu Leys nakletti; ve İmrân b. Hattân’dan inşad etti:

وقاضِي المَوْت يعْلمُ ما عليه
إذا ما متُّ منه ما **صَمَانِي**

yani: bana ne indi/başına geldi.

(ve) denilir: ( **ما صَماكَ عليه** ): yani (seni ona ne sevk etti/taşıdı).

( **وانْصَمَى عليه**: dökülüp boşandı); el-Cevherî Cerîr’den inşad etti:

إنِّي **انْصَمَيْتُ** من السَّماءِ عليكُمُ
حتى اخْتَطَفْتُكَ يا فرزْدَقُ من عَلوفي

el-Muhkem’de: **انْصَمَى عليه**: saldırdı ve ona doğru yönelip geldi; Ezherî, **يَنْصَمِي** doğanın saldırıp atıldığı zaman olduğu gibi, diye ziyade etti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**الصَّمَيانُ** erkeklerden: yaşça şiddetli, çene altından kayışlı (kimsedir); yahut insanlara eziyetle **يَنْصمِي** eden kimsedir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: O, âsîye karşı cüretkârdır.

**وأَصْمَتِ القَوْسُ الرّميةَ**: onu geçirdi/ulaştırdı; ve ondan:

كالقَوْسِ **تصمي** الرّمايا وهي مِرْنان

ve **صامَى** ölümünü ve **أَصْمَاها**: onu tattı.

İbn Büzurc dedi: denilir: o işten, işe abanıp da ondan bir şey kesip koparmadığı zaman, onun için **صَمْياءَ** da yoktur **عَمْياء** da.
