# صنا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صنا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صنا

الصَّنا والصِّناءُ: الوَسَخُ، وقيل: الرَّمادُ؛ قال ثعلب: يمدُّ ويُقْصَرُ ويُكْتَب بالياء والأَلف، وكتابه بالأَلف أَجود. ويقال: تَصَنَّى فلان إذا قعَد عند القِدْر من شرهِه يُكَبِّبُ ويَشْوي حتى يُصيبَه الصِّناء. وفي حديث أَبي قلابَة قال: إذا طال صِناءُ الميت نُقِّيَ بالأُشْنانِ إن شاؤُوا
(* قوله «إن شاؤوا»هكذا في الأصل، وليست في النهاية)؛
قال الأَزهري: أَي درَنُه ووَسَخُه، قال: وروي ضِناء، بالضاد، والصواب صِناء، بالصاد، وهو وسَخُ النار والرماد. الفراء: أَخَذْتُ الشيءَ بصِنايَته أَي أَخذْتُهُ بجمِيعِه، والسينُ لغةٌ. أَبو عمرو: الصُّنَيُّ شِعبٌ صغير يسيلُ فيه الماء بين جبلين، وقيل: الصُّنَيُّ حِسْيٌ صغير لا يَرِدُهُ أَحدٌ ولا يُؤْبه له، وهو تصغير صَنْوٍ قالت ليلى الأَخُيَلِيَّة:أَنابغَ، لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوَّلا،
وكُنْتَ ضُنّيّاً بين صُدَّينِ مَجْهَلا
ويقال: هو شقُّ في الجَبل. ابن الأَعرابي: الصَّاني اللازِمُ للخِدْمَة، والنَّاصي المُعَرْبِدُ.
والصَّنْوُ: الغَوْرُ
(* قوله «الغور» هكذا في الأصل، والذي في القاموس
والتهذيب: العود). الخَسِيسُ بين الجبَلين؛ قال: والصَّنْوُ الماءُ القلِيلُ بين الجبلين.والصَّنْوُ: الحجر بين الجبلين، وجمعها كلِّها صُنُوٌّ.والصِّنْوُ: الأَخ الشقيق والعمُّ والابنُ، والجمع أَصناءٌ وصِنْوانٌ، والأُنْثى صِنْوة. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: عمُّ الرجل صِنْوُ أَبيه؛ قال أَبو عبيد: معناه أَن أَصلهُما واحدٌ، قال: وأَصل الصِّنْو إنما هو في النَّخْل. قال شمر: يقال فُلانٌ صِنْوُ فلان أَي أَخوه، ولا يسمَّى صِنْواً حتى يكون معه آخر، فهما حينئذ صِنْوانِ، وكلُّ واحدٍ منهما صِنْو صاحِبه. وفي حديث: العَبَّاسُ صِنْوٌ أَبي، وفي رواية: صِنْوي. والصِّنْوُ: المِثلُ، وأصله أن تطلع نخلتانِ من عِرْق واحد، يريد أَنَّ أَصل العبَّاس وأََصلَ أَبي واحدٌ، هو مثلُ أَبي أو مِثْلي، وجمعه صِنْوانٌ، وإذا كانت نخلتان أو ثلاثٌ أو أَكثرُ أَصلها واحد فكل واحد منها صِنْوٌ، والاثنان صِنْوان، والجمع صِنْوانٌ، برفع النون، وحكى الزجاجي فيه صُنْوٌ، بصم الصاد، وقد يقال لسائر الشَّجر إذا تشابه، والجمعُ كالجمع. وقال أَبو حنيفة: إذا نبتت الشجرتان من أَصل واحد فكل واحدة منهما صِنْو الأُخرى. وركِيَّتان صِنْوان: متجاورتان إذا تقاربتا ونَبَعتا من عَين واحدةٍ. وروي عن البَراءِ بن عازِبٍ في قوله تعالى: صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ؛ قال الصِّنْوانُ المُجْتَمِعُ وغيرُ الصِّنْوانِ المُتفرِّقُ، وقال: الصِّنْوانُ النَّخلاتُ أَصْلُهُنَّ واحدٌ، قال: والصِّنْوانُ النَّخلتان والثلاثُ والخمسُ والستُّ أَصلُهنَّ واحدٌ وفروعُهنَّ شتىَّ، وغيرُ صِنْوانٍ الفارِدَةُ؛: وقال أَبو زيد: هاتان نخلتانِ صِنْوانِ ونَخِيلٌ صِنْوانٌ وأَصْناءٌ، ويقال للاثنين قِنْوانِ وصِنْوانِ، وللجماعة قِنْوانٌ وصِنْوانٌ. الفراء: الأَصْناءُ الأَمْثالُ والأَنْصاءُ السابقون. ابن الأَعرابي: الصِّنْوةُ الفَسِيلةُ. ابن بزرج: يقال للحَفَرِ المُعَطَّل صِنْوٌ، وجمعُه صِنْوانٌ. ويقال إذا احْتَفَر: قدِ اصْطَنَى.

### Türkçe

**الصَّنا** ve **الصِّناءُ**: pisliktir; ve denildi ki: küldür. Sa‘leb dedi: uzatılır ve kısaltılır; **الياء** ve **الأَلف** ile yazılır; **الأَلف** ile yazılması daha iyidir. Ve denilir: falan kimse, açgözlülüğünden dolayı tencerenin yanında oturup (eti) yuvarlayıp kızartır da kendisine **الصِّناء** isabet ederse, **تَصَنَّى** etti.

Ebû Kilâbe’nin hadîsinde dedi ki: “Ölünün **صِناءُ** uzarsa, isterlerse **الأُشْنانِ** ile temizlenir”
(* “إن شاؤوا” sözü: asılda böyledir; ve nihâyede değildir);
Ezherî dedi: yani onun kiri ve pisliği; dedi ki: **ضِناء** diye, **الضاد** ile rivayet edildi; doğrusu **صِناء**dır, **الصاد** ile; ve o, ateşin pisliği ve küldür. Ferrâ dedi: “Şeyi **بصِنايَته** ile aldım” yani onu bütünüyle aldım; ve **السينُ** bir lehçedir. Ebû Amr dedi: **الصُّنَيُّ** iki dağ arasında suyun aktığı küçük bir vadiciktir; ve denildi ki: **الصُّنَيُّ** küçük bir su çukurudur; ona kimse varmaz ve ona aldırış edilmez; ve o, **صَنْوٍ**’ün küçültmesidir. Leylâ el-Ahyalîyye dedi:

أَنابغَ، لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوَّلا،
وكُنْتَ ضُنّيّاً بين صُدَّينِ مَجْهَلا

Ve denilir: o, dağda bir yarıktır. İbnü’l-A‘râbî: **الصَّاني** hizmete yapışıp kalan (kimse)dir; **النَّاصي** ise azgınlık eden kimsedir.

Ve **الصَّنْوُ**: iki dağ arasındaki alçak yer
(* “الغور” sözü: asılda böyledir; Kāmûs ve Tehzîb’de olan: “العود”dur),
aşağılık (yer)dir; dedi ki: ve **الصَّنْوُ** iki dağ arasındaki az sudur. Ve **الصَّنْوُ**: iki dağ arasındaki taştır; bunların hepsinin çoğulu **صُنُوٌّ**dur. Ve **الصِّنْوُ**: öz kardeş, amca ve oğuldur; çoğulu **أَصناءٌ** ve **صِنْوانٌ**dır; dişisi **صِنْوة**’dir. Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadîsinde: “Kişinin amcası, babasının **صِنْوُ**’udur”; Ebû Ubeyd dedi: manası, ikisinin aslının bir olmasıdır; dedi ki: **الصِّنْو**’un aslı ancak hurma ağaçlarındadır. Şemmer dedi: “Falan, falanın **صِنْوُ**’udur” denilir; yani onun kardeşidir; yanında bir başkası olmadıkça **صِنْواً** diye adlandırılmaz; o vakit ikisi **صِنْوانِ** olur; ve ikisinden her biri, arkadaşının **صِنْو**’udur. Ve hadîste: “Abbâs, babamın **صِنْوٌ**’udur”; bir rivayette: “**صِنْوي**”.

Ve **الصِّنْوُ**: benzer (misil)dir; aslı, bir kökten iki hurma ağacının çıkmasıdır; (burada) Abbâs’ın aslı ile babamın aslının bir olmasını kasteder; o, babamın benzeridir yahut benim benzerimdir. Çoğulu **صِنْوانٌ**dur. İki hurma yahut üç yahut daha çok olup aslı bir olursa, onlardan her biri **صِنْوٌ**dur; ikisi **صِنْوان**dır; çoğul **صِنْوانٌ**dur; **النون**’un ref‘i ile. Zeccâcî bunda **صُنْوٌ**’yu, **الصاد**’ın dammesiyle, nakletti. Benzeştiği zaman diğer ağaçlara da denilebilir; çoğulu da çoğul gibidir. Ebû Hanîfe dedi: İki ağaç bir asıldan biterse, her biri ötekinin **صِنْو**’udur. Ve iki kuyu **صِنْوان**dır: birbirine yakın olduklarında ve bir tek gözden kaynadıklarında, bitişik iki kuyudur. Berâ b. Âzib’den, Allah’ın sözü hakkında rivayet edildi: **صِنْوانٌ** ve **غيرُ صِنْوانٍ**; dedi: **الصِّنْوانُ** birleşik olan, **غيرُ الصِّنْوانِ** ayrık olandır. Ve dedi: **الصِّنْوانُ** asılları bir olan hurma ağaçlarıdır. Dedi: ve **الصِّنْوانُ** iki, üç, beş ve altı hurma ağacıdır; asılları bir, dalları ise çeşit çeşittir; **غيرُ صِنْوانٍ** ise tek başına olandır. Ebû Zeyd dedi: “Şu ikisi **صِنْوانِ** iki hurma ağacıdır”; ve “**صِنْوانٌ** ve **أَصْناءٌ** hurmalık” (denilir). Ve iki (tane) için **قِنْوانِ** ve **صِنْوانِ** denilir; cemaat için **قِنْوانٌ** ve **صِنْوانٌ** denilir. Ferrâ: **الأَصْناءُ** benzerlerdir; **الأَنْصاءُ** ise öne geçenlerdir. İbnü’l-A‘râbî: **الصِّنْوةُ** fidan (hurma sürgünü)dür. İbn Büzerc: kullanılmayan çukura **صِنْوٌ** denilir; çoğulu **صِنْوانٌ**dur. Ve kazdığı zaman: “**اصْطَنَى** etti” denilir.
