# صنبر (ص-ن-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ن - ب - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الرباعي من حرف الصاد
دلمص، دملص:
الدُّلامِصُ: البَرّاق، وذَهَبٌ دُلامِصٌ ودُلَمِصٌ ودُمالِصٌ ودُمَلِصٌ، أي بَرّاقٌ يبرُق بُرُوقاً شديداً، قال الأعشى:
اذا جُردِّت يوماً حسِبتَ خَميصةً		عليها وجريالاً يضيىء دُلامِصا
صفرد:
الصِّفرِد: طائرٌ أعظمُ من العُصفور، يألَفُ البيُوتَ، وهو أجبَنُ الطَّير، يقال: أجبَنُ من صِفرِدٍ.
فرصد:
الفِرْصادُ: شجر معروف، وأهلُ البصرة يُسمُّون الشجرة فِرصاداً وحَمْلُه التُّوت، وأنشد:
كأنَّما نَفَضَ الأَحـمـالَ ذاويةً		على جَوانبه الفِرْصادُ والعِنَبُ
أراد بالفِرصاد والعِنَب الشجَرتَيْن لا حَمْلَها. أراد كأنّما نَفَضَ الفرصادُ أحمالَه.
ذاويةً نُصِبَ على الحال، والعِنَب كذلك، شَبَّهَ أبعارَ البَقَر بحَبِّ الفِرصادِ والعِنَب.
والفِرْصادُ حَبُّ العِنَب والزَّبيب، والفِرْصيدُ لغةٌ فيه طائِفيّة.
صيدل:
الصَّيْدَلانيُّ لغةٌ عَمَّتْ والجميع الصَّيادلةُ، والنّون أعَمُّ.
صندل:
الصَّندَل خَشَبٌ أحمرُ، ومنه الأصفر، طيِّبُ الرِّيح.
والصَّندلُ والصُّنادِلُ من الحُمُر: الشَّديدُ الخَلْق الضَّخْم الرأس، قال: أنعَتُ عَيْراً صَنْدَلاْ صُنادِلا
صلدم:
الصِّلدِمُ: القويُّ الشَّديد الحوافِر، والأُنثَى صِلْدِمة، قال: يخطَفُها بِمِخلَبٍ صُلادِمُ وكذلك الصُلادِمُ، وجمعُه صَلادِمُ.
بربص:
ويقال: بَربَصْت الارض اذا أرسلتُ فيها الماء فمخَرَتْها النُّجُود.
صنبر:
والصُّنبُورُ: الرجل اللَّئيم.
ونَخلةٌ صُنْبُورةٌ وهي الدقيقة العُنقُ القليلةُ الحَمْل، وصَنبَرَ عُنُقُها.
وصَنبَرَ أصلُها أذا دَقَّ في الأرض.
والصُّنبُور أيضاً: القَصَبَةُ التي تكون في الإِداوة من حَديدٍ أو رَصاص يُشرَبُ بها.
والصَّنَوبَرُ: شَجَرٌ أخضَرُ صيفاً وشِتاءً.
والصِّنَّبرُ والصِّنَّبِرُ: رِيحٌ باردةٌ في غَيْمٍ، قال طرفة: من سَديفٍ حين هاجَ الصِّنَّبْر
بنصر:
البِنْصِر الإصبِع بينَ الوُسْطَى والخِنْصِر.
صطبل:
الإصطَبلُ: موقِف الفَرس شاميّة، والجمع الأَصابيل.
بلنص:
البَلَنصاةُ: بَقلةٌ، وتُجمَعُ البَلَنْصَى، وقد تُسَمَّى بَلَنْصُوصة، ويقال: انها طائر.
تربص:
تَرْبَصْنا الأرضَ إذا أَرْسلتَ فيها الماءَ، فَمَخَرْتَها لتجود.

##### Türkçe

باب الرباعي من حرف **الصاد**
**دلمص**، **دملص**:
**الدُّلامِصُ**: parlak olan; ve **ذَهَبٌ دُلامِصٌ** ve **دُلَمِصٌ** ve **دُمالِصٌ** ve **دُمَلِصٌ**; yani, şiddetli bir parıldamayla parıldayan parlak; **الأعشى** dedi ki:
اذا جُردِّت يوماً حسِبتَ خَميصةً		عليها وجريالاً يضيىء دُلامِصا

**صفرد**:
**الصِّفرِد**: serçeden daha büyük bir kuş; evlere alışır; ve o, kuşların en korkağıdır; denir ki: **أجبَنُ من صِفرِدٍ**.

**فرصد**:
**الفِرْصادُ**: bilinen bir ağaç; ve Basra halkı ağaca **فِرصاداً** der, onun meyvesi **التُّوت**tur; ve (şu beyit) okundu:
كأنَّما نَفَضَ الأَحـمـالَ ذاويةً		على جَوانبه الفِرْصادُ والعِنَبُ
**الفِرصاد** ve **العِنَب** ile iki ağacı kastetti, onların meyvesini değil. Kastetti: sanki **الفرصادُ** yüklerini silkip dökmüş gibi.
**ذاويةً** hâl üzere mansup kılındı; **العِنَب** de böyledir; sığır dışkılarını **الفِرصادِ** ve **العِنَب** tanesine benzetti.
Ve **الفِرْصادُ**: **العِنَب** ve **الزَّبيب** tanesi; **الفِرْصيدُ** ise onda bir dildir, Tâif’e nispetlidir.

**صيدل**:
**الصَّيْدَلانيُّ**: yaygınlaşmış bir dildir; çoğulu **الصَّيادلةُ**dur; **النّون** ise daha geneldir.

**صندل**:
**الصَّندَل**: kırmızı bir ağaçtır; ondan sarı olanı da vardır; güzel kokuludur.
Ve **الصَّندلُ** ve **الصُّنادِلُ** (eşeklerden): yaratılışı sert, başı iri olan; dedi ki: أنعَتُ عَيْراً صَنْدَلاْ صُنادِلا

**صلدم**:
**الصِّلدِمُ**: güçlü, sert tırnaklı; dişisi **صِلْدِمة**; dedi ki: يخطَفُها بِمِخلَبٍ صُلادِمُ; **الصُلادِمُ** da böyledir; çoğulu **صَلادِمُ**dur.

**بربص**:
Ve denir ki: **بَربَصْت الارض**; içine su saldığım zaman; böylece **النُّجُود** onu yardı.

**صنبر**:
Ve **الصُّنبُورُ**: alçak (rezil) adam.
Ve **نَخلةٌ صُنْبُورةٌ**: ince boyunlu, az meyveli olan; ve boynu **صَنبَرَ**.
Ve kökü, yere inceldiği zaman **صَنبَرَ**.
Ve **الصُّنبُور** ayrıca: demirden veya kurşundan, **الإِداوة**da bulunan, onunla içilen kamış (boru).
Ve **الصَّنَوبَرُ**: yazın ve kışın yeşil olan bir ağaç.
Ve **الصِّنَّبرُ** ve **الصِّنَّبِرُ**: bulut içinde soğuk bir rüzgâr; **طرفة** dedi ki: من سَديفٍ حين هاجَ الصِّنَّبْر

**بنصر**:
**البِنْصِر**: **الوُسْطَى** ile **الخِنْصِر** arasındaki parmak.

**صطبل**:
**الإصطَبلُ**: atın durduğu yer; Şamîcedir; çoğulu **الأَصابيل**.

**بلنص**:
**البَلَنصاةُ**: bir ot; çoğulu **البَلَنْصَى** olarak toplanır; ve **بَلَنْصُوصة** diye adlandırılabilir; ve denir ki: o bir kuştur.

**تربص**:
**تَرْبَصْنا الأرضَ**: içine su saldığın zaman; böylece onu, iyi ürün versin diye, yardığın zaman.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصُنْبورُ: النخلةُ تبقى منفردةً ويَدِقُّ أسفلُها ويتقشَّر. يقال: صَنْبَرَ أسفلُ النخلة. والصُنْبورُ: الرجل الفردُ لا ولد له ولا أخ. والصُنْبورُ: مَثْعَبُ الحوضِ خاصّةً، حكاه أبو عبيد وأنشد:
ما بين صُنْبورٍ إلى الإزاءِ
والصُنْبورُ: قصبة تكون في الإداوَةِ من حديدٍ أو رَصاصٍ يُشربُ منها. وصَنابِرُ الشتاء: شدّة بردِه، وكذلك الصِنَّبِرُ بتشديد النون وكسر الباء. قال طرفة:
بِجِفانٍ تَعْتَري مَجْلِـسَـنـا		وسَديفٍ حين هاج الصِنَّبِرْ
والصِنَّبْرُ بتسكين الباء: يوم من أيام العجوز، ويحتمل أن يكونا بمعنىً، وإنَّما حركت الباء للضرورة.

##### Türkçe

**الصُنْبورُ**: hurma ağacı; tek başına kalır, altı incelir ve kabuklanır. Denir ki: **صَنْبَرَ أسفلُ النخلة**. Ve **الصُنْبورُ**: çocuksuz ve kardeşsiz tek adam. Ve **الصُنْبورُ**: özellikle havuzun oluğu (su akıtma yeri); bunu Ebû Ubeyd nakletti ve şu beyti okudu:
ما بين **صُنْبورٍ** إلى الإزاءِ
Ve **الصُنْبورُ**: demirden veya kurşundan, ondan içilen, ibrikte bulunan bir kamış. Ve **صَنابِرُ الشتاء**: onun soğuğunun şiddeti; ve yine **الصِنَّبِرُ** (nun’un şeddeli, bâ’nın kesreli olmasıyla). Tarafe dedi ki:
بِجِفانٍ تَعْتَري مَجْلِـسَـنـا		وسَديفٍ حين هاج **الصِنَّبِرْ**
Ve **الصِنَّبْرُ** (bâ’nın sükûnlu olmasıyla): acûz günlerinden bir gün; ve ikisinin bir mânâda olması muhtemeldir; ancak bâ, zaruret için harekelenmiştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصُّنْبُورَةُ والصُّنْبُورُ جميعاً: النخلة التي دقت من أَسفلها وانْجَرَد كَرَبُها وقلّ حَمْلها، وقد صَنْبَرَتْ. والصُّنْبُور: سَعَفات يخرجن في أَصل النخلة. والصُّنْبُور أَيضاً: النخلة تخرج من أَصل النخلة الأُخرى من غير أَن تغرس. والصُّنْبُور أَيضاً: النخلة المنفردة من جماعة النخل، وقد صَنْبَرَت. وقال أَبو حنيفة: الصُّنْبُور، بغير هاء، أَصل النخلة الذي تَشَعَّبت منه العُرُوق.
ورجل صُنْبُورٌ: فَرْد ضعيف ذليل لا أَهل له ولا عَقِب ولا ناصر. وفي الحديث: أَن كفار قريش كانوا يقولون في النبي، صلى الله عليه وسلم، محمد صُنْبُور، وقالوا: صُنَبْيرٌ أَي أَبُْتَر لا عقب له ولا أَخ فإِذا مات انقطع ذِكْرُهُ، فأَنزال الله تعالى: إِنَّ شانِئَكَ هو الأَبتَرُ. التهذيب: في الحديث عن ابن عباس قال: لما قدم ابنُ الأَشرف مكةَ قالت له قريش: أَنت خَيْرُ أَهل المدينة وسيِّدُهم؟ قال: نعم، قالوا: أَلا ترى هذا الصُّنَيْبيِرَ الأُبَيْتِرَ من قومه يزعم أَنه خير منا ونحن أَهل الحَجِيج وأَهل السَّدانَةِ وأَهل السِّقاية؟ قال: أَنتم خير منه، فأُنْزِلَتْ: إِن شانِئك هو الأَبتر؛ وأُنزلت: أَلَمْ تَرَ إِلى الذين أُوتوا نَصِيباً من الكتاب يؤمنون بالجِبْتِ والطَّاغُوتِ ويقولون للَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلاء أَهْدَى من الذين آمنوا سَبِيلاً. وأَصل الصُّنْبُورِ: سَعَفَةٌ تنبُت في جِذْع النخلة لا في الأَرض. قال أَبو عبيدة: الصُّنْبُورُ النخلة تبقى منفردة ويَدِقُّ أَسفلها ويَنْقَشِرُ. يقال: صَنْبَرَ أَسفلُ النخلة؛ مُراد كفار قريش بقولهم صُنْبُور أَي أَنه إِذا قُلِعَ انقطع ذِكْرُه كما يذهب أَصل الصُّنْبُور لأَنته لا عَقِب له. ولقي رجلٌ رجُلاً من العَرَب فسأَله عن نخلة فقال: صَنْبَرَ أَسفَلُه وعَشَّشَ أَعلاه، يعني دَقَّ أَسفلُه وقلَّ سَعَفه ويَبِس؛ قال أَبو عبيدة: فشبَّهوا النبي، صلى الله عليه وسلم، بها، يقولون: إِنه فَرْدٌ ليس له ولد فإِذا مات انقطع ذِكْرُه؛ قال أَوس يعيب قوماً:
مُخَلَّفُونَ ويَقْضِي النَّاسُ أَمْرَهُمُ،
غُشُّ الأَمانَةِ صُنْبُورٌ فَصُنْبُورُ
ابن الأَعرابي: الصُّنْبُور من النخلة َسَعفَات تنبتُ في جذع النخلة غير مُسْتَأْرِضَةٍ في الأَرض، وهو المُصَنْبِرُ من النخل، وإِذا نبتت الصنَّابير في جذع النخلة أَضْوَتْها لأَنها تأْخذ غذاء الأُمهات؛ قال: وعِلاجها أَن تُقْلَع تلك الصَّنابير منها، فأَراد كفار قريش أَن محمداً، صلى الله عليه وسلم، صُنْبُورٌ نبت في جذع نخلة فإِذا قُلِعَ انقطع، وكذلك محمد إِذا مات فلا عَقِبَ له. وقال ابن سمعان: الصَّنابير يقال لها العِفَّانُ والرَّوَاكِيبُ، وقد أَعَقَّت النخلةُ إِذا أَنبتت العِقَّانَ؛ قال: ويقال لِلْفَسِيلَةِ التي تنبت في أُمها الصُّنْبُورُ، وأَصل النخلة أَيضاً: صُنْبُورُها. وقال أَبو سعيد: المُصَنْبِرَةُ أَيضاً من النخيل التي تنبت الصَّنابِيرُ في جذوعها فتفسدها لأَنها تأْخذ غذاء الأُمهات فَتُضْوِيَها؛ قال الأَزهري: وهذا كله قول أَبي عبيدة. وقال ابن الأَعرابي: الصُّنْبُور الوَحيدُ، والصُّنْبُور الضعيف، والصُّنْبُور الذي لا ولد له ولا عشيرة ولا ناصر من قريب ولا غريب، والصُّنْبُور الداهية. والصَّنْبَرُ: الرقيق الضعيف من كل شيء من الحيوان والشجر، والصُّنبُور اللئيم، والصُّنْبور فم القَناة، والصُّنْبور القَصَبة التي تكون في الإِداوَةِ يُشْرَبُ منها، وقد تكون من حديد ورَصاص، وصُنْبُورُ الحوض مَثْعَبُهُ، والصُّنْبُورُ مَثْعَبُ الحوض خاصَّة؛ حكاه أَبو عبيد، وأَنشد: ما بَيْنَ صُنْبُورٍ إِلى الإِزَاءِ
وقيل: هو ثَقْبه الذي يخرج منه الماء إِذا غُسل؛ أَنشد ابن الأَعرابي: لَيْهنِئْ تُراثي لامْرِئٍ غَيْرِ ذِلَّةٍ،
صنَابِرُ أُحْدانٌ لَهُنَّ حَفِيفُ
سَرِيعَاتُ مَوْتٍ، رَيِّثَاتُ إِفاقَةٍ،
إِذا ما حُمِلْنَ حَمْلُهُنَّ خَفِيفُ
وفسره فقال: الصَّنابر هنا السِّهام الدِّقاق، قال ابن سيده: ولم أَجده إِلاَّ عن ابن الأَعرابي ولم يأْت لها بواحد؛ وأُحْدانٌ: أَفْرادٌ، لا نظير لها، كقول الآخر:
يَحْمِي الصُّرَيِّمَ أُحْدانُ الرِّجالِ لَهُ
صَيْدٌ ومُجْتَرِئٌ باللَّيْلِ هَمَّاسُ
وفي التهذيب في شرح البيتين: أَراد بالصنابر سِهاماً دِقاقاً شُبِّهت بِصَنابير النخلة التي تخرج في أَصلها دِقاقاً. وقوله: أُحدان أَي أَفراد. سريعاتُ موت أَي يُمِتْنَ مَنْ رُمِي بهن. والصَّنَوْبَرُ: شجر مخضر شتاء وصيفاً. ويقال: ثَمَرُه، وقيل: الأَرْزُ الشجر وثَمَرُه الصَّنَوْبَرُ، وهو مذكور في موضعه. أَبو عبيد: الصَّنَوْبَرُ ثمر الأَرزة، وهي شجرة، قال وتسمى الشجرة صَنَوْبَرَةً من أَجل ثمرها؛ أَنشد الفراء: نُطْعِمُ الشَّحْمَ والسَّدِيفَ، ونَسقي الـ
ـمَحْضَ في الصِّنَّبِرِّ والصُّرَّادِ
قال: الأَصل صِنَبْر مثل هِزَبْرٍ ثم شدد النون، قال: واحتاج الشاعر مع ذلك إِلى تشديد الراء فلم يمكنه إِلاَّ بتحريك الباء لاجتماع الساكنين فحركها إِلى الكسر، قال: وكذلك الزمرذ والزمرذي. وغَداةٌ صِنَّبْرٌ وصِنِّبْرٌ: بارِدَةٌ. وقال ثعلب: الصِّنَّبْرُ من الأَضداد يكون الحَارَّ ويكون البارِدَ؛ حكاه ابن الأَعرابي. وصَنابِرُ الشتاء: شدة برده، وكذلك الصِّنَّبِر، بتشديد النون وكسر الباء. وفي الحديث: أَن رجلاً وقف على ابن الزبير حين صُلِبَ، فقال: قد كنتَ تجْمع بين قُطْرَي الليلة الصِّنَّبْرَةِ قائماً؛ هي الشديدة البرد. والصِّنَّبر والصِّنَّبِرُ: البرد، وقيل: الريح الباردة في غيم؛ قال طرفة:
بِجِفانٍ نَعْتَري نادِيَنَا،
وسَدِيفٍ حينَ هاجِ الصِّنَّبر
وقال غيره: يقال صِنِّبْر، بكسر النون. قال ابن سيده: وأَما ابن جني فقال: أَراد الصِّنَّبر فاحتاج إِلى تحريك الباء، فتطرق إِلى ذلك فنقل حركة الإِعراب إِليها تشبيهاً بقولهم: هذا بَكُر ومررت بِبَكِر فكان يجب على هذا أَن يقول الصِّنَّبُرُ، فيضم الباء لأَن الراء مضمومة، إِلاَّ أَنه تصور معنى إِضافة الظرف إِلى الفعل فصار إِلى أَنه كأَنه قال حين هَيْجِ الصَّنَّبْرِ، فلما احتاج إِلى حركة الباء تصور معنى الجر فكسر الباء، وكأَنه قد نقل الكسرة عن الراء إِليها كما أَن القصيدة
(* قوله: «كما أَن
القصيدة إلخ» كذا بالأَصل). المنشدة للأَصمعي التي فيها:
كأَنَّها وقد رَآها الرَّائي
إِنما سوغه ذلك مع أَن الأَبيات كلها متوالية على الجر أَنه توهم فيه معنى الجر، أَلا ترى أَن معناه كأَنها وقت رؤية الرائي؟ فساغ له أَن يخلط هذا البيت بسائر الأَبيات وكأَنه لذلك لم يخالف؛ قال: وهذا أَقرب مأْخذاً من أَن يقول إِنه حرَّف القافية للضرورة كما حرَّفها الآخر (* قوله: «كما
حرفها الآخر إلخ» في ياقوت ما نصه: كأَنه توهم تثقيل الراء، وذلك إِنه احتاج إِلى تحريك الباء لإِقامة الوزن، فلو ترك القاف على حالها لم يجئ مثله وهو عبقر لم يجئ على مثال ممدود ولا مثقل فلما ضم القاف توهم به بناء قربوس ونحوه والشاعر له ان يقصر قربوس في اضطرار الشعر فيقول قربس). في قوله:
هَلْ عَرَفْتَ الدَّارَ، أَوْ أَنْكَرْتَها
بَيْنَ تِبْرَاكٍ وشَسَّيْ عَبَقُر؟
في قول من قال عَبْقَر فحرّف الكلمة. والصِّنَّبْرُ، بتسكين الباء: اليوم الثاني من أَيام العجوز؛ وأَنشد:
فإِذا انْقَضَتْ أَيَّامُ شَهْلَتِنا:
صِنٌّ وصِنَّبْرٌ مَعَ الوَبِر
قال الجوهري: ويحتمل أَن يكونا بمعنى وإِنما حركت الباء للضرورة.

##### Türkçe

**الصُّنْبُورَةُ** ve **الصُّنْبُورُ** hepsi birden: alt tarafından incelmiş olan hurma ağacı; onun **كَرَبُها**’sı soyulup sıyrılmış, yükü azalmıştır; ve o **صَنْبَرَتْ** olmuştur. Ve **الصُّنْبُور**: hurma ağacının dibinde çıkan **سَعَفات**’tır. Ve **الصُّنْبُور** ayrıca: dikilmeksizin başka bir hurma ağacının dibinden çıkan hurma ağacıdır. Ve **الصُّنْبُور** ayrıca: hurma ağaçları topluluğundan tek başına olan hurma ağacıdır; ve o **صَنْبَرَت** olmuştur. Ebû Hanîfe dedi: **الصُّنْبُور** (هاء’sız), hurma ağacının, ondan **العُرُوق**’un dallanıp budaklandığı köküdür.

Ve bir adam **صُنْبُورٌ**: ehli olmayan, nesli olmayan, yardımcı (nâsır) olmayan; tek, zayıf, zelil bir ferd. Ve hadiste: Kureyş kâfirleri Peygamber hakkında, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, “Muhammed **صُنْبُور**” derlerdi; ve “**صُنَبْيرٌ**” dediler; yani: nesli olmayan, kardeşi olmayan **أَبُْتَر**; öldüğü zaman zikri kesilir. Bunun üzerine Allah Teâlâ indirdi: “Şüphesiz sana buğzeden, o **الأَبتَرُ**’dır.” **التهذيب**: İbn Abbâs’tan hadiste dedi ki: İbnü’l-Eşref Mekke’ye geldiği vakit Kureyş ona dedi: “Sen Medine ehlinin hayırlısı ve onların efendisi misin?” Dedi: “Evet.” Dediler: “Kavminden olan şu **الصُّنَيْبيِرَ الأُبَيْتِرَ**’i görmüyor musun? Bizden hayırlı olduğunu iddia ediyor; hâlbuki biz hac ehliyiz, **السَّدانَةِ** ehliyiz ve **السِّقاية** ehliyiz.” Dedi: “Siz ondan hayırlısınız.” Bunun üzerine indirildi: “Şüphesiz sana buğzeden, o **الأَبتر**’dır”; ve indirildi: “Kendilerine kitaptan bir pay verilenlere bakmadın mı? **الجِبْتِ**’e ve **الطَّاغُوتِ**’a inanıyorlar ve kâfir olanlara ‘Bunlar, iman edenlerden yolca daha doğru’ diyorlar.” Ve **الصُّنْبُورِ**’un aslı: hurma ağacının gövdesinde, yerde değil, biten bir **سَعَفَةٌ**’dir. Ebû Ubeyde dedi: **الصُّنْبُورُ** tek başına kalan hurma ağacıdır; altı incelir ve kabuğu soyulup dökülür. Denir: hurma ağacının altı **صَنْبَرَ**; Kureyş kâfirlerinin **صُنْبُور** sözleriyle muradı: o sökülürse zikri kesilir; tıpkı **الصُّنْبُور**’un kökünün gitmesi gibi; çünkü onun nesli yoktur. Bir adam Araplardan bir adama rastladı da ona bir hurma ağacı hakkında sordu; o da dedi: “Altı **صَنْبَرَ** oldu, üstü **عَشَّشَ** oldu”; yani altı inceldi, **سَعَف**’ı azaldı ve kurudu. Ebû Ubeyde dedi: Peygamber’i, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ona benzettiler; “O, çocuğu olmayan bir ferdtir; öldüğü zaman zikri kesilir” derler. Evs bir kavmi ayıplayarak dedi:
مُخَلَّفُونَ ويَقْضِي النَّاسُ أَمْرَهُمُ،
غُشُّ الأَمانَةِ صُنْبُورٌ فَصُنْبُورُ

İbnü’l-A‘râbî: Hurma ağacından **الصُّنْبُور**: hurma ağacının gövdesinde biten, yerde yatayca yayılmayan **سَعفَات**’tır; ve o, hurmalardan **المُصَنْبِرُ**’dir. Hurma ağacının gövdesinde **الصنَّابير** bittiği zaman onu zayıflatır; çünkü anaların gıdasını alır. Dedi: Onun tedavisi, o **الصَّنابير**’in ondan sökülmesidir. Kureyş kâfirleri Muhammed’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hurma ağacının gövdesinde biten bir **صُنْبُورٌ** olduğunu murad ettiler; o sökülürse kesilir; aynı şekilde Muhammed öldüğü zaman onun nesli yoktur. İbn Sem‘ân dedi: **الصَّنابير**’e **العِفَّانُ** ve **الرَّوَاكِيبُ** denir; hurma ağacı **العِقَّانَ** bitirdiği zaman **أَعَقَّت** olmuştur. Dedi: Anasında biten **الْفَسِيلَةِ**’ye **الصُّنْبُورُ** denir; hurma ağacının kökü de: onun **صُنْبُورُها**’sıdır. Ebû Saîd dedi: **المُصَنْبِرَةُ** ayrıca, gövdelerinde **الصَّنابِيرُ** biten hurmalardandır; onları bozar; çünkü anaların gıdasını alır da onları zayıflatır. Ezherî dedi: Bu, bütünüyle Ebû Ubeyde’nin sözüdür. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصُّنْبُور** tek olandır; **الصُّنْبُور** zayıftır; **الصُّنْبُور** çocuğu olmayan, aşireti olmayan, yakından da uzaktan da yardımcı (nâsır) olmayan kimsedir; **الصُّنْبُور** musibettir. Ve **الصَّنْبَرُ**: hayvandan ve ağaçtan her şeyin ince zayıf olanıdır. Ve **الصُّنبُور** alçaktır. Ve **الصُّنْبور** **القَناة**’nin ağzıdır. Ve **الصُّنْبور** **الإِداوَةِ**’de bulunan, ondan içilen kamıştır; demirden ve kurşundan da olabilir. Ve havuzun **صُنْبُورُ**’u onun **مَثْعَبُهُ**’dur. Ve **الصُّنْبُورُ** özellikle havuzun **مَثْعَبُ**’udur; bunu Ebû Ubeyd rivayet etti; ve inşad etti:
ما بَيْنَ صُنْبُورٍ إِلى الإِزَاءِ

Ve denildi: O, yıkandığı zaman suyun çıktığı deliğidir. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
لَيْهنِئْ تُراثي لامْرِئٍ غَيْرِ ذِلَّةٍ،
صنَابِرُ أُحْدانٌ لَهُنَّ حَفِيفُ
سَرِيعَاتُ مَوْتٍ، رَيِّثَاتُ إِفاقَةٍ،
إِذا ما حُمِلْنَ حَمْلُهُنَّ خَفِيفُ

Ve onu tefsir etti de dedi: Buradaki **الصَّنابر** ince oklardır. İbn Sîde dedi: Onu ancak İbnü’l-A‘râbî’den buldum; ona tekil getirmedi. Ve **أُحْدانٌ**: teklerdir; benzeri yoktur; başkasının sözü gibi:
يَحْمِي الصُّرَيِّمَ أُحْدانُ الرِّجالِ لَهُ
صَيْدٌ ومُجْتَرِئٌ باللَّيْلِ هَمَّاسُ

Ve **التهذيب**’de iki beytin şerhinde: **الصنابر** ile, dibinde ince ince çıkan hurma ağacının **صَنابير**’ine benzetilmiş ince oklar murad etti. Ve sözü: **أُحدان** yani tekler. “**سريعاتُ موت**” yani onlarla atılan kimseyi öldürürler. Ve **الصَّنَوْبَرُ**: kışın ve yazın yeşil olan ağaçtır. Ve denir: onun meyvesi; ve denildi: ağaç **الأَرْزُ**’dür, onun meyvesi **الصَّنَوْبَرُ**’dür; o, yerinde zikredilmiştir. Ebû Ubeyd: **الصَّنَوْبَرُ** **الأَرزة**’nin meyvesidir; o bir ağaçtır. Dedi: Ağaç, meyvesinden dolayı **صَنَوْبَرَةً** diye adlandırılır. Ferrâ inşad etti:
نُطْعِمُ الشَّحْمَ والسَّدِيفَ، ونَسقي الـ
ـمَحْضَ في الصِّنَّبِرِّ والصُّرَّادِ

Dedi: Asıl **صِنَبْر**’dir, **هِزَبْرٍ** gibi; sonra **النون**’u şeddeli yaptı. Dedi: Şair bununla birlikte **الراء**’ı şeddeli yapmaya muhtaç oldu; iki sâkinin birleşmesinden dolayı **الباء**’yı harekete geçirmekten başka ona imkân olmadı; onu kesreye hareketlendirdi. Dedi: **الزمرذ** ve **الزمرذي** de böyledir. Ve **غَداةٌ صِنَّبْرٌ** ve **صِنِّبْرٌ**: soğuk bir sabah. Sa‘leb dedi: **الصِّنَّبْرُ** zıtlardandır; sıcak olur ve soğuk olur; bunu İbnü’l-A‘râbî rivayet etti. Ve **صَنابِرُ الشتاء**: onun soğuğunun şiddetidir; ve aynı şekilde **الصِّنَّبِر**; **النون**’un şeddeli, **الباء**’nın kesreli olmasıyla. Ve hadiste: Bir adam, İbnü’z-Zübeyr’in asıldığı sırada onun yanında durdu da dedi: “Sen, şiddetli soğuk olan bu gecenin iki ucunu ayakta birleştirirdin”; o, şiddetli soğuk olandır. Ve **الصِّنَّبر** ve **الصِّنَّبِرُ**: soğuktur; ve denildi: bulut içinde soğuk rüzgâr. Tarafe dedi:
بِجِفانٍ نَعْتَري نادِيَنَا،
وسَدِيفٍ حينَ هاجِ الصِّنَّبر

Ve başkası dedi: **صِنِّبْر** denir; **النون**’un kesriyle. İbn Sîde dedi: İbn Cinnî’ye gelince, dedi ki: **الصِّنَّبر**’i murad etti; **الباء**’yı harekete muhtaç oldu; buna yol buldu da i‘rab harekesini ona nakletti; “bu **بَكُر**’dur ve **بَكِر** ile geçtim” sözlerine benzeterek. Buna göre onun, **الراء** dammeli olduğu için **الباء**’yı dammeleyerek **الصِّنَّبُرُ** demesi gerekirdi; fakat zarfın fiile izâfesi manasını tasavvur etti de, sanki “**حين هَيْجِ الصَّنَّبْرِ**” demiş gibi oldu. **الباء**’nın harekesine muhtaç olunca cer manasını tasavvur etti de **الباء**’yı kesreledi; sanki kesreyi **الراء**’dan ona nakletmiş gibidir; tıpkı kaside
(* Sözü: “**كما أَن القصيدة إلخ**” asılda böyledir). Asma‘î’ye nispet edilen, içinde:
كأَنَّها وقد رَآها الرَّائي
olan (kaside) gibi. Bunu ona caiz kılan, beyitlerin hepsinin cer üzere peş peşe olmasına rağmen, onda cer manasını vehmetmesidir; görmüyor musun, manası “görenin görmesi vaktinde sanki o”dur? Böylece ona, bu beyti diğer beyitlerle karıştırması caiz oldu; sanki bunun için muhalefet etmedi. Dedi: Bu, “zaruret için kafiyeyi tahrif etti” demekten daha yakın bir yoldur; nitekim başkası onu tahrif etti
(* Sözü: “**كما حرفها الآخر إلخ**” Yâkût’ta metni şudur: Sanki **الراء**’yı ağırlaştırmayı vehmetti; çünkü vezni ikame için **الباء**’yı harekete muhtaç oldu; eğer kafı olduğu hâl üzere bıraksaydı onun misli gelmezdi; o da **عبقر**’dur; memdûd ve muthakkal vezni üzere gelmez. **القاف**’ı dammeleyince onunla **قربوس** ve benzeri binayı vehmetti; şairin şiir zaruretinde **قربوس**’u kısaltması vardır da **قربس** der). şu sözünde:
هَلْ عَرَفْتَ الدَّارَ، أَوْ أَنْكَرْتَها
بَيْنَ تِبْرَاكٍ وشَسَّيْ عَبَقُر؟

**عَبْقَر** diyenin sözünde; kelimeyi tahrif etti. Ve **الصِّنَّبْرُ**, **الباء**’nın sükûnu ile: **أَيام العجوز**’un ikinci günüdür. Ve inşad etti:
فإِذا انْقَضَتْ أَيَّامُ شَهْلَتِنا:
صِنٌّ وصِنَّبْرٌ مَعَ الوَبِر

Cevherî dedi: İkisi de “ve” manasında olabilir; ancak **الباء** zaruretten dolayı harekete getirildi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصنبور، بالضم: النخلة دقت من أسلها، وانجرد كربها وقل حملها كالصنبورة، وقد صنبرت. الصنبور أيضا: النخلة المنفردة عن النخيل، وقد صنبرت. الصنبور: السعفات يخرجن في أصل النخلة. الصنبور، أيضا: أصل النخلة التي تشعبت منها العروق، قاله أبو حنيفة. وقال غيره الصنبور: النخلة تخرج من أصل النخلة الأخر من غير أن تغرس. الصنبور: الرجل الفرد الضعيف الذليل بلا أهل ولا عقب ولا ناصر، وفي الحديث:  إن كفار قريش كانوا يقولون في النبي صلى الله عليه وسلم: محمد صنبور  . وقالوا: صنيبير أي، أبتر لا عقب له، ولا أخ، فإذا مات انقطع ذكره، فأنزل الله عز وجل  إن شانئك هو الأبتر  . وفي التهذيب: أصل الصنبور: سعة تنبت في جذع النخلة لا في الأرض. قال أبو عبيدة: الصنبور النخلة تبقى منفردة، ويدق أسلها وينقشر، يقال: صنبر أسفل النخلة، ومراد كفار قريش بقولهم صنبور، أي أنه إذا قلع انقطع ذكره، كما يذهب أصل الصنبور، لأنه لا عقب له. ولقي رجلا رجلا من العرب فسأله عن نخله، فقال: صنبر أسفله، وعشش أعلاه. يعني دق أسفله، وقل سعفه ويبس، قال أبو عبيدة فشبهوا النبيؤ صلى الله تعالى عليه وسلم بها، يقولون: إنه فرد ليس له ولد، فإذا مات انقطع ذكره، وقال أوس يعيب قوما:
  مخلفون ويقضي الناس أمرهم                      غش الأمانة صنبور فصنبور.

  وقال ابن الأعرابي: الصنبور من النخلة سعفات تنبت في جذع النخلة غير مستأرضة في الأرض، وهو المصنبر من النخخل، وإذا نبتت الصنابير في جذع النخلة أضوتها، لأنها تأخذ غذاء الأمهات، وقال: علاجها أن تقلع تلك الصنابير منها. فأراد كفار قريش أن محمدا صلى الله عليه وسلم صنبور نبت في جذع نخلة، فإذا قلع انقطع، وكذلك محمد إذا مات فلا عقب له. وقال ابن سمعان: الصنابير يقال لها: العقبان، والرواكيب، وقد أعقت النخلة، إذا أنبتت العقان، قال: ويقال للفسيلة التي تنبت في أمها: الصنبور، وأصل النخلة أيضا صنبورها. وقال أبو سعيد: المصنبرة من النخيل: التي تنبت الصنابير في جذوعها، فتفسدها، لأنها تأخذ غذاء الأمهات، فتضويها: قال الأزهري: وهذا كله قول أبي عبيدة.
 وقال أبن الأعرابي: الصنبور: الوحيد، والصنبور: الضعيف والصنبور: الذي لا ولد له ولا عشيرة ولا ناصر من قريب ولا غريب. الصنبور: اللئيم والصنبور: فم القناة. و الصنبور: قصبة تكون في اداوة يشرب منها، حديدا أو رصاصا أو غيره والصنبور: مشعب الحوض خاصة، حكاه أبو عبيد، وأنشد:
  ما بين صنبور إلى الإزاء. هو ثقبه الذي يخرج منه الماء إذا غسل. الصنبور: الصبي الصغير. وقيل: الضعيف. قيل: الصنبور: الداهية. الصنبور: الريح الباردة والحارة، ضد. والصنوبر شجر مخضر شتاء وصيفا، ويقال: ثمره. أو هو ثمر الأرز، بفتح فسكون. وقال أبو عبيد: الصنوبر: ثمر الأرزة، وهي شجرة، قال: وتسمى الشجرة صنوبرة، من أجل ثمرها. وغداة صنبر، وصنبر، بكسر النون المشددة وفتحها: باردة وحارة. وحكاه ابن الأعرابي، قال، ثعلب: ضد، وضبط الصاغني الأول مثال هزبر. والصنبر، بكسر الصاد. والنون المشددة: الريح الباردة في غيم قال طرفة:
  بجفان نعـتـري نـادينـا                      وسديف حين هاج الصنبر قال ابن جني: أراد الصنبر، فاحتاج إلى تحريك الباء، فتطرق إلى ذلك، فنقل حركة الإعراب إليها، قاله ابن سيده. الصنبر، بتسكين الباء: اليوم الثاني من أيام العجوز، قال:
  فإذا انقضت أيام شهلتنا                      صن وصنبر مع الوبر الصنبر، كجعفر: الدقيق الضعيف من كل شيئ، من الحيوان والشجر. صنبر كزبرج: جبل، وليس بتصحيف ضيبر، كما حققه الصاغاني. والصنبرة: ما غلط في الأرض من البول والأخثاء ونحوها. وصنابر الشتاء: شدة برده، واحدها صنبور. وأما قول الشاعر الذي أنشده الفراء. نطعم الشحم والسديف ونسقي ال_محض في الصنبر والصراد.
 بتشديد النون والراء وكسر الباء فللضرورة. قال الصاغاني: والأصل فيه صنبر مثال هزبر، ثم شدد النون، واحتاج الشاعر مع ذلك إلى تشديد الراء فلم يمكنه إلا بتحريك الباء لاجتماع الساكنين، فحركها إلى الكسر. ومما يستدرك عليه: الصنابر: السهم الدقاق، قال ابن سيده: ولم أجده إلا عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  ليهنيء تراثي لامريء غير ذلة                      صنابر أحدان لهن حـفـيف
  سريعات موت ريثـات إفـاقة                      إذا ما حملن حملهن خفـيف. وهكذا فسره ولم يأت لها بواحد. وفي التهذيب. في شرح البيتين: أراد بالصنابر سهاما دقاقا، شبهت بصنابير النخلة. والصنبر، كجعفر: موضع بالأردن، كان معاوية يشتو به.

##### Türkçe

**الصنبور**، zamme ile: dip tarafından incelmiş hurma ağacı; lifleri soyulmuş, **كرب**’ı sıyrılmış ve yükü azalmış, **الصنبورة** gibi; ve **صنبرت**.

**الصنبور** ayrıca: hurmalıklardan ayrılmış tek hurma ağacı; ve **صنبرت**.

**الصنبور**: hurma ağacının dibinde çıkan **السعفات**.

**الصنبور** ayrıca: köklerin ondan dallanıp budaklandığı hurma ağacının kökü; bunu Ebû Hanîfe söylemiştir.

Başkası dedi ki: **الصنبور**: dikilmeksizin başka bir hurma ağacının kökünden çıkan hurma ağacı.

**الصنبور**: ehli, nesli, yardımcısi olmayan tek, zayıf, zelil adam; ve hadiste: “Kureyş kâfirleri Peygamber صلى الله عليه وسلم hakkında şöyle derlerdi: ‘Muhammed **صنبور**’.”

Ve dediler: **صنيبير** yani, soyu kesik; onun ardılı yoktur, kardeşi de yoktur; ölünce zikri kesilir; bunun üzerine Allah عز وجل “Şüphesiz sana buğzeden, o **الأبتر**’dır” indirdi.

**التهذيب**’de: **الصنبور**’un aslı: toprağın içinde değil, hurma ağacının gövdesinde biten bir genişliktir.

Ebû Ubeyde dedi: **الصنبور** tek başına kalan hurma ağacıdır; dip kısmı incelir ve kabuğu soyulur; “hurma ağacının altı **صنبر** oldu” denir; Kureyş kâfirlerinin **صنبور** sözleriyle muradı: o sökülürse zikri kesilir; tıpkı **الصنبور**’un kökünün gitmesi gibi; çünkü onun ardılı yoktur.

Ve Araplardan bir adamla karşılaştı; ona hurmaları hakkında sordu; o da dedi ki: “Altı **صنبر** oldu, üstü **عشش** oldu.” Yani altı inceldi, yaprakları azaldı ve kurudu.

Ebû Ubeyde dedi: Böylece Peygamber’i صلى الله تعالى عليه وسلم ona benzettiler; “O, çocuğu olmayan tek biridir; ölünce zikri kesilir” derlerdi.

Ve Evs, bir kavmi ayıplayarak dedi:

  مخلفون ويقضي الناس أمرهم                      غش الأمانة صنبور فصنبور.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Hurma ağacından **الصنبور**: hurma ağacının gövdesinde biten, toprağa kök salmamış **سعفات**tır; o, hurmalardan **المصنبر**’dir. **الصنابير** hurma ağacının gövdesinde bittiğinde onu zayıflatır; çünkü anaların gıdasını alır. Ve dedi: Onun tedavisi, o **الصنابير**’in ondan sökülmesidir.

Kureyş kâfirleri, Muhammed’in صلى الله عليه وسلم hurma gövdesinde bitmiş bir **صنبور** olduğunu kastettiler; sökülürse kesilir; aynı şekilde Muhammed ölürse onun ardılı yoktur.

İbn Sem‘ân dedi: **الصنابير**’e **العقبان** ve **الرواكيب** denir; hurma ağacı **أعقت** oldu, yani **العقان** bitirdiğinde. Dedi: Anasında biten fidan için de **الصنبور** denir; hurma ağacının kökü de onun **صنبورها**dır.

Ebû Saîd dedi: Hurmalardan **المصنبرة**: gövdelerinde **الصنابير** biten, böylece onları bozan; çünkü anaların gıdasını alır, onları zayıflatır.

Ezherî dedi: Bu, bütünüyle Ebû Ubeyde’nin sözüdür.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصنبور**: tek olan; **الصنبور**: zayıf olan; **الصنبور**: çocuğu, aşireti, yakından da uzaktan da yardımcısı olmayan.

**الصنبور**: alçak kimse; **الصنبور**: mızrağın ağzı.

Ve **الصنبور**: bir **إداوة** içinde bulunan, ondan içilen kamış/boru; demirden veya kurşundan yahut başkasından.

Ve **الصنبور**: özellikle havuzun çatallı çıkışı; Ebû Ubeyd bunu nakletti; ve şu beyti okudu:

  ما بين صنبور إلى الإزاء.

O, yıkandığında suyun çıktığı deliğidir.

**الصنبور**: küçük çocuk. Ve denildi: zayıf.

Denildi: **الصنبور**: musibet.

**الصنبور**: soğuk ve sıcak rüzgâr; zıddır.

Ve **الصنوبر**: kışın ve yazın yeşil kalan ağaç; ve “onun meyvesi” denir. Yahut o, **الأرز**’ün meyvesidir; fetha sonra sükûn ile.

Ebû Ubeyd dedi: **الصنوبر**: **الأرزة**’nin meyvesidir; o bir ağaçtır. Dedi: Meyvesinden dolayı ağaca da **صنوبرة** denir.

Ve **غداة صنبر** ve **صنبر**; şeddeli **النون**’un kesri ve fethası ile: soğuk ve sıcak. İbnü’l-A‘râbî bunu nakletti.

Sa‘leb dedi: zıddır.

Sâğânî birincisini **هزبر** misali ضبط etti.

Ve **الصنبر**; **الصاد**’ın kesri ve şeddeli **النون** ile: bulut içinde soğuk rüzgâr. Tarafe dedi:

  بجفان نعـتـري نـادينـا                      وسديف حين هاج الصنبر

İbn Cinnî dedi: **الصنبر**’i kastetti; **الباء**’ı harekelemeye ihtiyaç duydu; böylece buna yol buldu; i‘rab harekesini ona nakletti; bunu İbn Sîdeh söyledi.

**الصنبر**; **الباء**’ın sükûnu ile: **أيام العجوز**’un ikinci günü. Dedi:

  فإذا انقضت أيام شهلتنا                      صن وصنبر مع الوبر

**الصنبر**; **جعفر** gibi: her şeyden, hayvandan ve ağaçtan ince zayıf olan.

**صنبر**; **زبرج** gibi: bir dağdır; Sâğânî’nin tahkik ettiği üzere, **ضيبر**’in tashîfi değildir.

**الصنبرة**: idrarın ve dışkının ve benzerlerinin yerden yükselip kabarması.

**صنابر الشتاء**: onun soğuğunun şiddeti; tekili **صنبور**’dur.

Ferrâ’nın okuduğu şair sözüne gelince:
نطعم الشحم والسديف ونسقي ال_محض في الصنبر والصراد.

**النون** ve **الراء**’ın şeddelenmesi ve **الباء**’ın kesri, zaruret içindir.

Sâğânî dedi: Aslı, **هزبر** misali **صنبر**’dir; sonra **النون**’u şeddeledi; şair bununla birlikte **الراء**’ı da şeddelemeye ihtiyaç duydu; iki sâkinin birleşmesinden dolayı **الباء**’ı harekelemekten başka ona imkân bulamadı; onu kesreye harekeledi.

Ona istidrâk edilenlerdendir: **الصنابر**: ince oklar. İbn Sîdeh dedi: Onu ancak İbnü’l-A‘râbî’den buldum. Ve şu beyti okudu:

  ليهنيء تراثي لامريء غير ذلة                      صنابر أحدان لهن حـفـيف
  سريعات موت ريثـات إفـاقة                      إذا ما حملن حملهن خفـيف.

Bunu böyle tefsir etti ve ona tekil getirmedi.

**التهذيب**’de, iki beytin şerhinde: **الصنابر** ile ince okları kastetti; hurma ağacının **صنابير**’ine benzetildi.

Ve **الصنبر**; **جعفر** gibi: Ürdün’de bir yerdir; Muâviye orada kışlardı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَنْبَرَتِ النَّخْلَةُ
Q. 1 صَنْبَرَتِ النَّخْلَةُ ذ The palm-tree became solitary, or apart from others: (M:) or became slender in its lower part, and bared of the stumps of its branches, and scanty in its fruit. (M, K.) And صَنْبَرَ أَسْفَلُ النَّخْلَةِ The lower part of the palm-tree became slender, and stripped of the external parts [or of the stumps of the branches]. (AO, and S in art. صبر, and TA.)

صَنْبَرٌ
صَنْبَرٌ ذ , (K, TA,) or ↓ صُنْبُورٌ, (O,) [both probably correct,] Anything slender and weak, (O, K, TA,) of animals and of trees [&c.]: (O, TA:) [the reg. pl. of the former is صَنَابِرُ: and hence, app.,] ― -b2- ↓ صَنَابِرُ signifies Slender arrows; (T, M;) accord. to IAar: [ISd says,] I have not found it save on his authority; and he has not mentioned a sing. thereof: (M:) [but] accord. to the T, they are so called as being likened to the صَنَابِر [a pl. of صُنْبُورٌ] of the palm-tree: (TA:) occurring in this sense in a verse cited voce ذِلَّةٌ. (IAar, T, M.)

صِنْبِرٌ
صِنْبِرٌ ذ , and صِنَبْرٌ, and الصِّنَبْرُ: see صِنَّبْرٌ.

صَنْبَرَةٌ
صَنْبَرَةٌ ذ Ground that has become rough by reason of urine and of dung, or compacted dung, of oxen or sheep &c., (K, TA,) and the like. (TA.) ― -b2- أَخَذْتُ الشَّىْءَ بِصَنْبَرَتِهِ and بِصِنْبِرَتِهِ and بِصَنْوَبِرِهِ [which last is evidently, I think, a mistranscription for ↓ بِصَنَوْبَرِهِ] is a saying mentioned by Ibn- 'Abbلd as meaning I took the thing altogether. (O.)

صِنَّبْرٌ
صِنَّبْرٌ ذ , (S, in art. صبر, M, O, K,) originally ↓ صِنَبْرٌ, (O,) Cold, as a subst.; (M, O;) as also صِنِّبْرٌ: (O:) or cold clouds: (IDrd, O:) or a cold wind (M, K) with mist or clouds: (M:) occurring in a verse of Tarafeh with kesr to the ب: (M:) [see also صُنْبُورٌ:] or صِنَّبِرٌ, occurring in that verse, signifies the intense cold of winter; (S in art. صبر;) as also ↓ صَنَابِرُ, (S, K,) of which the sing. is ↓ صُنْبُورٌ. (TA.) On the expression of Tarafeh, حِينَ هَاجَ الصِّنَّبِرْ, [when the cold wind, with mist, rises,] ending a verse, IJ says that the poet means الصِّنَّبْرُ; but requiring to make the ب movent, he transfers to it the final vowel, as in the phrases هٰذَا بَكُرْ and مَرَرْتُ بِبَكِرْ: he should therefore have said الصِّنَّبُرْ; but regarding the expression as meaning حِينَ هَيْجِ الصِّنَّبْرِ, he makes the ب to be with kesr, as though he transferred to it the kesreh of the ر: this, he adds, is more probable than the opinion that the change is merely one of poetic necessity. (M.) For this last reason, another poet uses the word with teshdeed to the ن and ر, and with kesr to the ب; saying,
نُطْعِمُ الشَّحْمَ وَالسَّدِيفَ وَنَسْقِى الْ
مَحْضَ فِى الصِّنَّبِرِّ وَالصُّرَّادِ
[We give to eat fat and the hump of the camel, and we give to drink pure milk, in the time of cold wind and chill mist]. (K.) ― -b2- Also الصِّنَّبْرُ, (M, K,) or ↓ الصِّنَبْرُ, (as in two copies of the S in art. صبر,) and صِنَّبْرٌ, [without the article ال, occurring in a verse of which the metre requires it to be thus written, with teshdeed to the ن,] (TA,) One, (S,) namely, the second, (M, K,) of the days called أَيَّامُ العَجُوزِ: (S, M, K: [see عَجُوزٌ:]) الصِّنَبْرُ [or الصِّنَّبْرُ] and الصِّنَّبِرُ may have the same meaning, [or meanings, or may both be applied to the day above mentioned, for the application of صِنَّبْرٌ to that day is certain;] poetic necessity requiring the ب to be movent. (S.) ― -b3- صِنَّبِرٌ has also two contr. significations, namely, Hot: and cold: accord. to Th, on the authority of IAar. (M.) You say غَدَاةٌ صِنَّبِرٌ, (M,) or صِنَّبْرٌ, (K,) and ↓ صِنْبِرٌ, (as in a copy of the M,) or صِنِّبْرٌ, (K,) A cold morning: (M, K:) and a hot morning. (K.)

صُنْبُورٌ
صُنْبُورٌ ذ A solitary palm-tree, apart from others, (AO, S in art. صبر, and M, A in art. صبر, and K,) the lower part of which becomes slender, (S and A in art. صبر,) and stripped of the external parts [or the stumps of the branches]: (S ubi suprà:) and a palm-tree slender in its lower part, and bared of the stumps of its branches, and scanty in its fruit; (M, K;) as also ↓ صُنْبُورَةٌ: (M:) and a palm-tree that comes forth from the root, or lower part, of another palm-tree, without being planted: (M:) or a little palm-tree that does not grow from its mother-tree: (Ibn-Sim'لn:) and the lowest part of a palm-tree, (AHn, Ibn-Sim'لn, M, K,) from which the roots branch off: (AHn, M:) and branches that come forth from the lowest part of a palm-tree: (M, K:) or a branch that comes forth from the trunk of a palmtree, not from the ground: this is [said to be] the original signification: (T, TA:) or branches that come forth from the trunk of a palm-tree, not having their roots in the ground: such branches weaken the mother-tree, which is cured by pulling them off: the pl. is صَنَابِيرُ (IAar) and ↓ صَنَابِرُ: (T, TA:) and the صَنَابِير are also called رَوَاكِيبُ and عِقَّانٌ. (Ibn-Sim'لn.) ― -b2- Hence, (A,) applied to a man, Solitary; lonely: (IAar:) or solitary, or lonely, without offspring and without brother: (S, A:) or solitary, weak, vile, or ignominious, having no family nor offspring nor assistant: (M, K:) or having no offspring, nor kinsfolk or near relations, nor assistant, whether of strangers or relations: and weak: (IAar:) and mean, or ignoble. (M, K.) See also صَنْبَرٌ. And A young, or little, (K,) or weak, (TA,) boy, or child. (K, TA.) It was applied as an epithet to Mohammad, by the unbelievers, as also [its dim.] ↓ صُنَيْبِيرٌ, (M, TA,) or they called him صُنْبُورٌ, (O,) meaning that he had no offspring nor brother, so that, when he should die, his name would be lost; (M, TA;) likening him to a [solitary] palm-tree, of which the lower part had become slender, and the branches few, and which had become dry; (AO;) or to a branch growing from the trunk of a palm-tree. (TA.) -A2- The tube, or pipe, that is in the [kind of leathern vessel, or bag, for water, called] اـِدَاوَة, of iron, (S, M, A, K,) or of lead, (S, M, K,) or brass, (A,) or of other material, (K,) from which one drinks. (S, M, A, K.) ― -b2- The [aperture called] مَثْعَب of a watering-trough or tank [from which the water runs out]: (S, M, K:) or the hole, or perforation, thereof, from which the water issues when it is washed. (M, K.) ― -b3- The pipe of copper or brass by which the water runs from one tank to another in a both. (Mgh.) ― -b4- And The mouth of a قَنَاة [or water-pipe]. (M, K.) -A3- Also A cold wind: and a hot wind. (O, K.) See also صِنَّبْرٌ. ― -b2- And A calamity, or misfortune. (O, K.)

صُنْبُورَةٌ
صُنْبُورَةٌ ذ : see صُنْبُورٌ, first sentence.

صَنَابِرُ
صَنَابِرُ ذ : see صَنْبَرٌ: ― -b2- and صُنْبُورٌ: -A2- and صِنَّبْرٌ.

صَنوْبَرٌ
صَنوْبَرٌ ذ [The pine tree;] a certain kind of tree, (S in art. صبر, M, Mgh, Msb, K,) well known, from which, (Msb,) or from the roots of which, (Mgh,) زِفْت [i. e. pitch] is obtained, (Mgh, Msb,) green in winter and summer, (M,) the fruit of which is like small لَوْز [i. e. almonds, but this is app. a mistranscription], and the leaves whereof are [of the kind called] هَدَب [q. v.]: (Mgh:) or the fruit [i. e. the cone] (S, M, K) of that tree, (S,) [i. e.] of the أَرْز; (M, K;) the trees being called أَرْز: (M:) A'Obeyd says that it signifies the fruit of the أَرْزَة, and that the tree is called صَنَوْبَرَةٌ [which is the n. un.] on account of its fruit. (TA.) -A2- See also صَنْبَرَةٌ.

صَنَوْبَرَةٌ
صَنَوْبَرَةٌ ذ [n. un. of صَنَوْبَرٌ, q. v. -A2- And] The middle of anything. (O.)

الظِّلُّ الصَّنَوْبَرِىُّ
[ الظِّلُّ الصَّنَوْبَرِىُّ ذ The cone-shaped shade of the earth, on entering which the moon becomes eclipsed.]

صُنَيْبِيرٌ
صُنَيْبِيرٌ ذ dim. of صُنْبُورٌ, q. v. (M, TA.)

نَخْلَةٌ مُصَنْبِرَةٌ
نَخْلَةٌ مُصَنْبِرَةٌ ذ A palm-tree that produces branches from its trunk: such branches spoil it; for they take the nourishment from the mother-tree, and weaken it. (Aboo-Sa'eed, TA.)

##### Türkçe

**صَنْبَرَتِ النَّخْلَةُ**
Q. 1 **صَنْبَرَتِ النَّخْلَةُ** ذ Hurma ağacı tek başına kaldı yahut başkalarından ayrı oldu: (M:) yahut alt kısmında inceldi ve dallarının kütüklerinden sıyrıldı ve meyvesi az oldu. (M, K.) Ve **صَنْبَرَ أَسْفَلُ النَّخْلَةِ** Hurma ağacının alt kısmı inceldi ve dış kısımlarından [yahut dalların kütüklerinden] sıyrıldı. (AO, ve S, md. **صبر**’de, ve TA.)

**صَنْبَرٌ**
**صَنْبَرٌ** ذ, (K, TA,) yahut ↓ **صُنْبُورٌ**, (O,) [ikisi de muhtemelen doğrudur,] Hayvanlardan ve ağaçlardan [&c.] ince ve zayıf olan her şey: (O, K, TA,) (O, TA:) [birincisinin düzenli çoğulu **صَنَابِرُ**’dür: ve buradan, görünüşe göre,] ― -b2- ↓ **صَنَابِرُ** İnce oklar demektir; (T, M;) IAar’a göre: [ISd der ki,] onu ancak onun rivayetiyle buldum; ve onun bir tekilini zikretmemiştir: (M:) [fakat] T’ye göre, bunlar hurma ağacının **صَنَابِر**’ine [**صُنْبُورٌ**’un bir çoğuluna] benzetildikleri için böyle adlandırılmıştır: (TA:) bu mânâda **ذِلَّةٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte vârid olmuştur. (IAar, T, M.)

**صِنْبِرٌ**
**صِنْبِرٌ** ذ, ve **صِنَبْرٌ**, ve **الصِّنَبْرُ**: bk. **صِنَّبْرٌ**.

**صَنْبَرَةٌ**
**صَنْبَرَةٌ** ذ Sığırın yahut koyunun vb. idrarı ve gübresi sebebiyle, yahut sıkışmış gübre sebebiyle, pürüzlü hâle gelmiş yer. (K, TA.) ve benzeri. (TA.) ― -b2- **أَخَذْتُ الشَّىْءَ بِصَنْبَرَتِهِ** ve **بِصِنْبِرَتِهِ** ve **بِصَنْوَبِرِهِ** [bu sonuncusu açıkça, zannımca, ↓ **بِصَنَوْبَرِهِ** yerine bir yanlış yazımdır] İbn-‘Abbād’ın “Ben şeyi bütünüyle aldım” mânâsında zikrettiği bir sözdür. (O.)

**صِنَّبْرٌ**
**صِنَّبْرٌ** ذ, (S, md. **صبر**’de, M, O, K,) aslında ↓ **صِنَبْرٌ**, (O,) Soğuk; isim olarak; (M, O;) ve ayrıca **صِنِّبْرٌ**: (O:) yahut soğuk bulutlar: (IDrd, O:) yahut sis yahut bulut ile birlikte soğuk bir rüzgâr: (M, K) (M:) Tarafeh’in bir beyitinde **ب**’ye kesre ile vârid olmuştur: (M:) [bk. ayrıca **صُنْبُورٌ**:] yahut o beyitte vârid olan **صِنَّبِرٌ**, kışın şiddetli soğuğu demektir; (S, md. **صبر**’de;) ve ayrıca ↓ **صَنَابِرُ**, (S, K,) bunun tekili ↓ **صُنْبُورٌ**’dur. (TA.) Tarafeh’in ifadesi **حِينَ هَاجَ الصِّنَّبِرْ** [sisli soğuk rüzgâr yükseldiği vakit] bir beyti bitirirken, IJ der ki şair **الصِّنَّبْرُ**’ü kasteder; fakat **ب**’yi harekeli kılmaya muhtaç olduğundan son harekeyi ona nakleder; **هٰذَا بَكُرْ** ve **مَرَرْتُ بِبَكِرْ** ibarelerinde olduğu gibi: bu sebeple **الصِّنَّبُرْ** demesi gerekirdi; fakat ifadeyi **حِينَ هَيْجِ الصِّنَّبْرِ** mânâsında görerek **ب**’yi kesreli kılar; sanki **ر**’nin kesresini ona nakletmiş gibidir: bu, der, değişmenin sırf şiir zarureti olduğu görüşünden daha muhtemeldir. (M.) Bu son sebepten dolayı, başka bir şair kelimeyi **ن** ve **ر**’ye teşdîd ile ve **ب**’ye kesre ile kullanır; şöyle diyerek,
نُطْعِمُ الشَّحْمَ وَالسَّدِيفَ وَنَسْقِى الْ
مَحْضَ فِى الصِّنَّبِرِّ وَالصُّرَّادِ
[Biz yağı ve devenin hörgücünü yediririz; ve soğuk rüzgâr ve üşütücü sis vaktinde saf süt içiririz]. (K.) ― -b2- Ayrıca **الصِّنَّبْرُ**, (M, K,) yahut ↓ **الصِّنَبْرُ**, (S’nin md. **صبر**’de iki nüshasında olduğu gibi,) ve **صِنَّبْرٌ**, [**ال** takısı olmaksızın; veznin böyle yazılmasını gerektirdiği bir beyitte, **ن**’ye teşdîd ile vârid olmuştur,] (TA,) Bir (S,) yani **أَيَّامُ العَجُوزِ** denilen günlerin ikincisi. (M, K:) (S, M, K: [bk. **عَجُوزٌ**:]) **الصِّنَبْرُ** [yahut **الصِّنَّبْرُ**] ve **الصِّنَّبِرُ** aynı mânâya [yahut mânâlara] sahip olabilir; [yahut ikisi de yukarıda zikredilen güne uygulanabilir; zira o güne **صِنَّبْرٌ**’ün uygulanması kesindir;] şiir zarureti **ب**’nin harekeli olmasını gerektirir. (S.) ― -b3- **صِنَّبِرٌ**’ün ayrıca iki zıt mânâsı vardır; yani, Sıcak: ve soğuk: Th’ye göre, IAar’dan rivayetle. (M.) **غَدَاةٌ صِنَّبِرٌ**, (M,) yahut **صِنَّبْرٌ**, (K,) ve ↓ **صِنْبِرٌ**, (M’nin bir nüshasında olduğu gibi,) yahut **صِنِّبْرٌ**, (K,) dersin: Soğuk bir sabah: (M, K:) ve sıcak bir sabah. (K.)

**صُنْبُورٌ**
**صُنْبُورٌ** ذ Başkalarından ayrı, tek başına bir hurma ağacı; (AO, S md. **صبر**’de, ve M, A md. **صبر**’de, ve K,) alt kısmı incelen; (S ve A md. **صبر**’de,) ve dış kısımlarından [yahut dalların kütüklerinden] sıyrılmış: (S, yukarıda:) ve alt kısmı ince, dallarının kütüklerinden sıyrılmış ve meyvesi az bir hurma ağacı; (M, K;) ve ayrıca ↓ **صُنْبُورَةٌ**: (M:) ve dikilmeden, başka bir hurma ağacının kökünden yahut alt kısmından çıkan hurma ağacı: (M:) yahut ana ağacından büyümeyen küçük hurma ağacı: (Ibn-Sim‘ān:) ve bir hurma ağacının en alt kısmı, (AHn, Ibn-Sim‘ān, M, K,) köklerin ondan dallandığı yer: (AHn, M:) ve bir hurma ağacının en alt kısmından çıkan dallar: (M, K:) yahut bir hurma ağacının gövdesinden çıkan, yerden çıkmayan bir dal: bunun asıl mânâ olduğu [söylenir]: (T, TA:) yahut bir hurma ağacının gövdesinden çıkan, kökleri yerde olmayan dallar: böyle dallar ana ağacı zayıflatır; bunların tedavisi koparılıp çıkarılmalarıdır: çoğulu **صَنَابِيرُ** (IAar) ve ↓ **صَنَابِرُ**’dür: (T, TA:) ve **صَنَابِير** ayrıca **رَوَاكِيبُ** ve **عِقَّانٌ** diye de adlandırılır. (Ibn-Sim‘ān.) ― -b2- Buradan, (A,) bir adama uygulandığında, Yalnız; kimsesiz: (IAar:) yahut evlâdı ve kardeşi olmaksızın tek başına yahut kimsesiz: (S, A:) yahut ailesi, evlâdı ve yardımcısı olmayan; tek başına, zayıf, aşağı yahut zelil: (M, K:) yahut evlâdı, akrabası yahut yakınları ve yardımcısı olmayan; ister yabancılardan ister akrabalardan olsun: ve zayıf: (IAar:) ve bayağı yahut soysuz. (M, K.) Bk. ayrıca **صَنْبَرٌ**. Ve genç yahut küçük, (K,) yahut zayıf, (TA,) oğlan yahut çocuk. (K, TA.) Kâfirler tarafından Muhammed’e sıfat olarak uygulanmıştır; ve ayrıca [tasğîri] ↓ **صُنَيْبِيرٌ**, (M, TA,) yahut ona **صُنْبُورٌ** dediler, (O,) yani onun evlâdı ve kardeşi yoktu; böylece öldüğünde adı kaybolacaktı; (M, TA;) onu alt kısmı incelmiş, dalları azalmış ve kurumuş [yalnız] bir hurma ağacına benzeterek; (AO;) yahut hurma ağacının gövdesinden büyüyen bir dala. (TA.) -A2- [Su için olan deri kap yahut torba denilen] **اـِدَاوَة**’de bulunan, demirden olan boru yahut kamış, (S, M, A, K,) yahut kurşundan, (S, M, K,) yahut pirinçten, (A,) yahut başka maddeden, (K,) ondan içilen. (S, M, A, K.) ― -b2- Sulama yalak yahut havuzun, suyun dışarı aktığı [**مَثْعَب** denilen] ağzı: (S, M, K:) yahut yıkandığında suyun çıktığı deliği yahut deliği. (M, K.) ― -b3- Hamamda suyun bir havuzdan diğerine aktığı bakır yahut pirinç boru. (Mgh.) ― -b4- Ve **قَنَاة**’nin [yahut su borusunun] ağzı. (M, K.) -A3- Ayrıca soğuk bir rüzgâr: ve sıcak bir rüzgâr. (O, K.) Bk. ayrıca **صِنَّبْرٌ**. ― -b2- Ve bir musibet yahut felâket. (O, K.)

**صُنْبُورَةٌ**
**صُنْبُورَةٌ** ذ: bk. **صُنْبُورٌ**, ilk cümle.

**صَنَابِرُ**
**صَنَابِرُ** ذ: bk. **صَنْبَرٌ**: ― -b2- ve **صُنْبُورٌ**: -A2- ve **صِنَّبْرٌ**.

**صَنوْبَرٌ**
**صَنوْبَرٌ** ذ [Çam ağacı;] belli bir ağaç türü, (S md. **صبر**’de, M, Mgh, Msb, K,) ondan, (Msb,) yahut köklerinden, (Mgh,) **زِفْت** [yani zift] elde edilen, (Mgh, Msb,) kışın ve yazın yeşil olan, (M,) meyvesi küçük **لَوْز** [yani bademler, fakat bu görünüşe göre bir yanlış yazımdır] gibi olan ve yaprakları [**هَدَب** denilen türden] olan: (Mgh:) yahut o ağacın meyvesi [yani kozalak], (S, M, K) (S,) [yani] **أَرْز**’ün; (M, K;) ağaçlara **أَرْز** denir: (M:) A‘Obeyd, bunun **أَرْزَة**’nin meyvesi demek olduğunu ve ağacın meyvesi sebebiyle **صَنَوْبَرَةٌ** [ki bu isim birimidir] diye adlandırıldığını söyler. (TA.) -A2- Bk. ayrıca **صَنْبَرَةٌ**.

**صَنَوْبَرَةٌ**
**صَنَوْبَرَةٌ** ذ [**صَنَوْبَرٌ**’ün isim birimi, bk. o. -A2- Ve] Her şeyin ortası. (O.)

**الظِّلُّ الصَّنَوْبَرِىُّ**
[ **الظِّلُّ الصَّنَوْبَرِىُّ** ذ Ayın içine girmekle tutulduğu, yerin kozalak biçimli gölgesi.]

**صُنَيْبِيرٌ**
**صُنَيْبِيرٌ** ذ **صُنْبُورٌ**’ün tasğîri, bk. o. (M, TA.)

**نَخْلَةٌ مُصَنْبِرَةٌ**
**نَخْلَةٌ مُصَنْبِرَةٌ** ذ Gövdesinden dallar çıkaran hurma ağacı: böyle dallar onu bozar; çünkü ana ağaçtan gıdayı alır ve onu zayıflatır. (Aboo-Sa‘eed, TA.)
