# صنج (ص-ن-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ن - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والصاد والنون معهما
ص ن ج، ن ج ص مستعملان
صنج:
الأصنُوجةُ: الدُّوالقة من العجين.
قال زائدة: الصَّنجُ العبد، والصَّنجُ معروف.
نجص:
الإنجاصُ والإجّاصُ لغتان كالإنجانِة والإجّانةِ.
ومكان نجاصِصُ: أبيض مستوٍ.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **الصاد** ve **النون** bunlarla birlikte

**ص ن ج**, **ن ج ص** kullanımdadır

**صنج**:
**الأصنُوجةُ**: hamurdan olan **الدُّوالقة**.
Zâide dedi: **الصَّنجُ** köledir, ve **الصَّنجُ** bilinen(şey)dir.

**نجص**:
**الإنجاصُ** ve **الإجّاصُ** iki lehçedir; **الإنجانِة** ve **الإجّانةِ** gibi.
Ve mekân: **نجاصِصُ**: beyaz, düz.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَنْجُ الذي تعرفه العرب، وهو الذي يتَّخذ من صُفْرٍ يُضرَب أحدهما بالآخر. وأمَّا الصَنْجُ ذو الأوتار فيختصُّ به العجم. وهما معرَّبان. وصَنْجَةُ الميزان معرب.

##### Türkçe

**الصَنْجُ**: Arapların bildiği şeydir; o, sarı bakırdan yapılan, ikisinden birinin diğeriyle vurulduğu şeydir. Ama telli olan **الصَنْجُ** ise, onunla Acemler özelleşir. İkisi de Arapçalaştırılmıştır. Terazinin **صَنْجَةُ**’si Arapçalaştırılmıştır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ص ن
جنص ، صنج
استُعمِلَ من وُجُوهِه : جنص ، صنج .
صنج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الصُّنُجُ : الشِّيزَةُ .
وقال غيرُه : الصَّنْجُ ذو الأوتَارِ : الذي يُلعبُ به ، واللاَّعِبُ به يُقالُ له : صَانجٌ وصَنّاجٌ وصَنّاجَةٌ .
وقال الليث : الصَّنْجُ العربيُّ : هو الذي يكون في الدُّفُوفِ ونحوه فأمَّا ذو الأوتَارِ فهو دخيلٌ معَرَّبٌ .
قال : والأُصْنُوجَةُ : الدُّوَالِقَةُ من العَجِيَن .
جنص : ( أبو مالك واللَّحيانيُّ وابن الأعرابيِّ ) : جَنَّصَ الرَّجُلُ إذا مات .
وقال أبو عمرٍ و : الجَنِيصُ : المَيِّتُ .
وقال ابنُ الأعرابي : الإجْنِيصُ : العَيُّ الفَدْمُ الذي لا يَضرُّ ولا يَنفعُ .
قال : وَجَنَّصَ بَصَرهَ إذا حَدّدَه .
( سَلمةُ عن الفراءِ ) : جَنَّصَ إذا هربَ من الفزعِ ، وجنّصَ : فتح عَيْنَيهِ فزعاً .
وقال أبو مالكٍ : ضَرَبه حتى جنّصَ بِسلاحهِ أي رمى به .
أخْبَرَني المُنْذِري عن الطُّوسيِّ عن الحرّاني عن ابن الأعرابي قال : التجنيصُ : تَحْدِيْدُ النظَرِ .
والإجنِيصُ من الرِّجالِ : الذي لا يَبْرَحُ موضعَهُ كسَلاً ، وهو الكَهَام الكَليلُ النوَّام :

##### Türkçe

ج ص ن
**جنص** , **صنج**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **جنص** , **صنج**.

**صنج**: (Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi ki: **الصُّنُجُ**: **الشِّيزَةُ**dur.
Ve başkası dedi ki: **الصَّنْجُ ذو الأوتَارِ**: onunla oynanan şeydir; onunla oynayana **صَانجٌ** ve **صَنّاجٌ** ve **صَنّاجَةٌ** denir.
Ve Leys dedi ki: **الصَّنْجُ العربيُّ**: o, deflerde ve benzerinde olan şeydir; **ذو الأوتَارِ** ise dâhil, Arapçalaştırılmıştır.
Dedi ki: **الأُصْنُوجَةُ**: hamurdan olan **الدُّوَالِقَةُ**dır.

**جنص**: (Ebû Mâlik, el-Laḥyânî ve İbnü’l-A‘râbî): adam öldüğü zaman **جَنَّصَ الرَّجُلُ**.
Ebû ‘Amr dedi ki: **الجَنِيصُ**: ölüdür.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الإجْنِيصُ**: zarar vermeyen ve fayda sağlamayan, dilsiz, ahmak olan **العَيُّ الفَدْمُ**dur.
Dedi ki: bakışını keskinleştirdiği zaman **وَجَنَّصَ بَصَرهَ**.
(Selame, Ferrâ’dan): korkudan kaçtığı zaman **جَنَّصَ**; ve **جنّصَ**: korkudan iki gözünü açtı.
Ebû Mâlik dedi ki: silahını **جنّصَ** edinceye kadar onu dövdü; yani onu attı.
Münzirî bana Tûsî’den, o da Ḥarrânî’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: **التجنيصُ**: bakışı keskinleştirmektir.
Ve erkeklerden **الإجنِيصُ**: tembellikten yerinden ayrılmayan kimsedir; o, **الكَهَام الكَليلُ النوَّام**dır:

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والنون وما يثلثهما)
(صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ.[الرعد 4]. قال أبو زيد رِكيَّتانِ صِنْوانِ، وهما المتقاربتان حتى لا يكونَ بينهما من تقارُبهما حَوْض.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الصِّنو: مثل الرّدْهَة تُحفَر في الأرض، وتصغيره، صُنَيٌّ. قالت ليلى:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2])(صند) الصاد والنون والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على عظم قدْر وعظم جِسْم. من ذلك الصِّندِيد، وهو السَّيّد الشَّريف، والجمع صناديد. ويقال صناديد البَرَدِ: باباتٌ منه ضِخام. وغيثٌ صِنديدٌ: عظيم القَطْر.  ويقال للدَّواهِي الكبارِ صناديد. ويروى عن الحسن في دعائِة: "نعوذُ بك من صناديد القَدَر" أي دواهِيه.
(صنر) الصاد والنون والراء ليس بأصلٍ، ولا فيه ما يعوَّل عليه لقلَّة الرَّاء مع النون. على أنَّهم  يقولون الصِّنَارة بلغة اليمن: الأذُن. والصِّنَارة: حديدةٌ في المِغْزَل مُعَقَّفَة. وليس بشيء.
(صنع) الصاد والنون والعين أصلٌ صحيح واحد، وهو عملُ الشيء صُنْعَاً. وامرأة صَنَاعٌ ورجلٌ صَنَعٌ، إِذا كانا حاذقَين فيما يصنعانه. قال:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي صَنَاعُ الأَذى في الأهلِ والجارِ
والصَّنِيعة: ما اصطنعتَه مِنْ خير. والتصنُّع: حُسن السَّمْت. وفرسٌ صَنِيعٌ: صَنَعَه أهلُه بحُسْن القِيام عليه. والمَصانع: ما يُصنَعُ من بئرٍ وغيْرِها للسَّقي.
ومن الباب: المُصانَعة، وهي كالرِّشْوة.
وممّا شذَّ عن هذا الأصل الصِّنْع، يقال إِنَّه السَّفُّود. وقال المَرّار([3]):
(صنف) الصاد والنون والفاء أَصلٌ صحيح مطّرد في معنيين، أحدهما الطّائفة من الشّيء، والآخر تمييز الأشياء بعضها عن بعض.
فالأوَّل الصِّنْف، قال الخليل: الصِّنْف طائفةٌ من كلِّ شيء. وهذا صِنفٌ  من الأصناف أيْ نوع. فأمّا صنفة الثَّوب([4]) فقال قوم: هي حاشيتُهُ. وقال آخرون: بل هي النّاحية ذات الهُدْب.
والأصل الآخَر، قال الخليل: التَّصنيف: تمييز الأشياءِ بعضها عن بعض.
ولعَّل تصنيف الكتاب من هذا. والغريب المصنَّف من هذا، كأنَّه مُيِّزَت أبوابُه فجُعِلَ لكلِّ بابٍ حَيِّزُه. فأمَّا أصله في لغة العرب فمن قولهم صَنّفَت الشَّجرةُ، إذا أخرجت ورقَها. قال ابن قيسِ الرُّقيّات:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه([5])(صنق) الصاد والنون والقاف كلمة إن صحَّت. يقولون إنَّ الصَّنَق: الذَّفر. وحكى بعضُهم : أَصْنَقَ الرجلُ في ماله، إِذا أحسَنَ القيامَ عليه.
(صنم) الصاد والنون والميم كلمةٌ واحدةٌ لا فرعَ لها، وهي الصَّنَم. وكان شيئاً يُتَّخَذُ من خشبٍ  أو فضّة أو نُحاسٍ فيُعبَد.
(صنج) الصاد والنون والجيم ليس بشيء. والصَّنْج دَخِيل.
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "تخرج".
([2]) أنشده في اللسان (صنا). تقوله للنابغة الجعدي.
([3]) كذا ورد الكلام مبتوراً. وفي المجمل: "والصنع في شعر المرار السفود". ولم أجد شاهداً إلا قول الشاعر في اللسان (صنع):
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) يقال صنفة، بفتح  فكسر، وبكسر فسكون.
([5]) ديوان ابن قيس الرقيات 82 واللسان (صنف).

ـ

##### Türkçe

(صاد ve **النون** ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)

(**صنو**) **الصاد** ve **النون** ve illetli harf, sahih bir asıldır; iki şey arasında yakınlığa—akrabalıkça veya mesafece—delâlet eder. Bundan: **الصِّنو**: öz kardeş. Ve erkeğin amcası, babasının **صِنو**’sudur. Halîl dedi: **فلانٌ صِنْوُ فلانٍ** denir; eğer anası ve babası bir olan kardeşi ve öz kardeşi ise. Bunun aslı, bir kökten çıkan iki hurma ağacıdır; onlardan her biri kendi başına bir **صِنو**’dur; çoğulu **صِنوانٌ**’dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ﴾. [الرعد 4]. Ebû Zeyd dedi: **رِكيَّتانِ صِنْوانِ**; ikisi, yakınlıklarından dolayı aralarında bir havuz bulunmayacak derecede birbirine yakın olan iki kuyudur.

Bu asıldan şâz olanlardan: **الصِّنو**: **الرّدْهَة** gibi, yere kazılan (çukur); bunun küçültmesi **صُنَيٌّ**’dir. Leylâ dedi:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ **صُنَيَّاً** بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2])(**صند**) **الصاد** ve **النون** ve **الدال** sahih bir asıldır; değer büyüklüğüne ve cisim büyüklüğüne delâlet eder. Bundan: **الصِّندِيد**; o, şerefli efendidir; çoğulu **صناديد**. Ve **صناديد البَرَدِ** denir: ondan iri taneler. Ve **غيثٌ صِنديدٌ**: damlası büyük (yağmur). Ve büyük musibetlere **صناديد** denir. Hasan’dan, duasında şöyle rivayet olunur: "**نعوذُ بك من صناديد القَدَر**" yani onun musibetleri.

(**صنر**) **الصاد** ve **النون** ve **الراء** bir asıl değildir; **النون** ile beraber **الراء**’ın azlığından dolayı onda dayanılacak bir şey yoktur. Şu var ki onlar Yemen lügatinde **الصِّنَارة** derler: kulak. Ve **الصِّنَارة**: iğde (mıgzel) içinde eğri bir demirdir. Ve bir şey değildir.

(**صنع**) **الصاد** ve **النون** ve **العين** tek sahih bir asıldır; o da bir şeyi **صُنْعَاً** olarak yapmaktır. Ve **امرأة صَنَاعٌ** ve **رجلٌ صَنَعٌ**: eğer yaptıkları şeyde mahir iseler. Dedi ki:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي **صَنَاعُ** الأَذى في الأهلِ والجارِ
Ve **الصَّنِيعة**: senin hayırdan yaptığın şeydir. Ve **التصنُّع**: hâlin güzelliğidir. Ve **فرسٌ صَنِيعٌ**: ehli onu, ona güzel bakmakla yapmıştır (yetiştirmiştir). Ve **المَصانع**: sulama için kuyudan ve başkasından yapılan şeylerdir.

Bâbdan: **المُصانَعة**; o, rüşvet gibidir.

Bu asıldan şâz olanlardan: **الصِّنْع**; denir ki o **السَّفُّود**’dur. Murrâr([3]) dedi:

(**صنف**) **الصاد** ve **النون** ve **الفاء** iki mânada sahih, muntarid bir asıldır: biri şeyden bir taife; diğeri şeyleri birbirinden ayırt etmektir.

Birincisi **الصِّنْف**’tir. Halîl dedi: **الصِّنْف** her şeyden bir taifedir. Ve bu, **الأصناف**’dan bir **صِنفٌ**’tur; yani tür. **صنفة الثَّوب**([4])’a gelince: bir kavim dedi ki o, onun kenarıdır. Başkaları dedi ki: bilakis o, püsküllü taraftır.

Diğer asıl: Halîl dedi: **التَّصنيف** şeyleri birbirinden ayırt etmektir.

Belki kitabın **تصنيف**’i de bundandır. Ve bundan **المصنَّف** olan garîb (eser), sanki bâbları ayırt edilmiş de her bâb için onun yeri kılınmış gibidir. Arapların dilinde bunun aslı ise onların şu sözündendir: **صَنّفَت الشَّجرةُ**; eğer yaprağını çıkardıysa. İbn Kays er-Rukayyât dedi:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه([5])(**صنق**) **الصاد** ve **النون** ve **القاف**—eğer sahihse—bir kelimedir. Derler ki **الصَّنَق**: **الذَّفر**. Bazıları hikâye etti: **أَصْنَقَ الرجلُ في ماله**; eğer malında ona güzel bakıp gözettiyse.

(**صنم**) **الصاد** ve **النون** ve **الميم** tek bir kelimedir; onun fer‘i yoktur; o da **الصَّنَم**’dır. Ağaçtan yahut gümüşten yahut bakırdan edinilen bir şeydi; sonra ona ibadet edilirdi.

(**صنج**) **الصاد** ve **النون** ve **الجيم** bir şey değildir. Ve **الصَّنْج** dâhildir.

---------------------ـ
([1]) Asılda: "تخرج".
([2]) Lisân’da (صنا) onu inşâd etti. Onu Nâbiga el-Ca‘dî’ye söyler.
([3]) Söz böyle eksik olarak vârid olmuştur. Ve el-Mücmel’de: "**والصنع** في شعر المرار **السفود**". Lisân’da (صنع) şairin şu sözü dışında bir şâhid bulmadım:
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) **صنفة** denir; fetha sonra kesra ile; ve kesra sonra sükûn ile.
([5]) Dîvânu İbn Kays er-Rukayyât 82 ve Lisân (صنف).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ن ج
أعجبهم قرع الزنوج بالصنوج وهي التي تقرع مع النفخ في البوق‏.‏
قال‏:‏ شتان من بالصنج أدرك والذي بالسيف شمر والحروب تسعر ويقال لصاحبه‏:‏ الصناج‏.‏
والأعشى صناجة العرب‏.‏

##### Türkçe

ص ن ج
Onları, zurnada üfleme ile birlikte vurulan şey olan **الصنوج** ile zencilerin vurması hayran bıraktı.‏.‏
Dedi ki: **بالصنج** ile erişen ile, kılıçla sıvayan ve savaşlar alevlenirken olan ne kadar uzaktır; ve onun sahibine: **الصناج** denilir.‏.‏
Ve **الأعشى** Arapların **صناجة**’sidir.‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّنْجُ العربُّ: هو الذي يكون في الدُّفُوف ونحوه، عَرَبيٌّ (*
قوله «عربي» ينافيه ما تقدم في مادة صرج، عن التهذيب. وكل من الصحاح والقاموس مصرح بأنه بكلا معنييه معرب.) ؛ فأَما الصَّنْجُ ذو الأَوتار فَدَخِيل معرَّب، تختص به العَجَم وقد تكلمت به العرب؛ قال الأَعشى: ومُسْتَجِيباً تَخالُ الصَّنْجَ يَسْمَعُه،
إِذا تُرَجِّعُ فيه القَيْنَةُ الفُضُلُ
وقال الشاعر:
قُلْ لِسَوَّارٍ، إِذا ما
جِئْتَهُ وابن عُلاثَهْ:
زادَ في الصَّنْجِ عُبَيْدُ اللهِ
أَوتاراً ثَلاثَهْ
وامرأَة صَنَّاجة: ذات صَنْج؛ قال الشاعر:
إِذا شئتُ غَنَّتْني دهاقِينُ قَرْيَةٍ،
وصَنَّاجَةٌ تَجْذُو على كلِّ مَنْسِمِ
(* قوله «إِذا شئت إلخ» أَنشده في الصحاح في مادة جذا: تجذو على حرف منسم.)
الجوهري: الصَّنْج الذي تعرفه العرب من هذا يُتخذ من صُفْر يضْرَب أَحدهما بالآخر. ابن الأَعرابي: الصُّنُجُ الشِّيزَى، وقال غيره: الصَّنْج ذو الأَوتار الذي يُلْعب به، واللاَّعب به يقال له: الصَّنَّاج والصَّنَّاجة. وكان أَعْشَى بَكْرٍ يسمى صَنَّاجة العرب لِجَوْدة شِعْره.وصَنْجُ الجنِّ: صوتُها؛ قال القَطامي:
تَبِيتُ الغُول تَهْرِج أَن تَرَاهُ،
وصَنْجُ الجِنِّ من طَرَبٍ يهِيمُ
وهو من الصَّنْج الذي تقدم؛ كأَن الجن تُغَنِّي بالصَّنْج. وصَنْجَة المِيزان وسَنْجَته؛ فارسي معرَّب. وقال ابن السكِّيت: لا يقال سَنْجَة. والأُصنوجَة: الزُّوالِقة من العجين
(* قوله «الزوالقة من العجين» هكذا
بالأصل، وفي القاموس: الدوالقة، بالدال.).

##### Türkçe

**الصَّنْجُ** Araplarınkı: o, **الدُّفُوف** ve benzerlerinde bulunan şeydir; Arapçadır.
(*
“**عربي**” sözü, **صرج** maddesinde daha önce geçen şeye, **التهذيب**’den naklen, aykırıdır. **الصحاح** ve **القاموس**’un her biri, onun iki mânâsıyla da muʿarreb olduğunu açıkça belirtmiştir.) ؛ fakat telli olan **الصَّنْجُ** ise, dâhilî (yabancı) muʿarrebdir; onunla Acemler ihtisas sahibidir ve Araplar da onu konuşmuştur; **الأَعشى** dedi ki:
ومُسْتَجِيباً تَخالُ **الصَّنْجَ** يَسْمَعُه،
إِذا تُرَجِّعُ فيه **القَيْنَةُ** **الفُضُلُ**
Ve şair dedi ki:
قُلْ لِسَوَّارٍ، إِذا ما
جِئْتَهُ وابن عُلاثَهْ:
زادَ في **الصَّنْجِ** عُبَيْدُ اللهِ
أَوتاراً ثَلاثَهْ
Ve **صَنَّاجة** bir kadın: **صَنْج** sahibi (olan); şair dedi ki:
إِذا شئتُ غَنَّتْني دهاقِينُ قَرْيَةٍ،
وصَنَّاجَةٌ تَجْذُو على كلِّ مَنْسِمِ
(* “إِذا شئت إلخ” sözü: onu **الصحاح**’ta **جذا** maddesinde şöyle rivayet etti: “تجذو على حرف منسم”.)

**الجوهري**: Arapların bundan bildiği **الصَّنْج**; **صُفْر**’dan yapılır, ikisinden biri ötekine vurulur. **ابن الأَعرابي**: **الصُّنُجُ** **الشِّيزَى**’dır. Başkası dedi ki: telli olan **الصَّنْج** ki onunla oynanır; onunla oynayana denir: **الصَّنَّاج** ve **الصَّنَّاجة**. Ve **بَكْرٍ**’in **أَعْشَى**’sına, şiirinin iyiliğinden dolayı, Arapların **صَنَّاجة**’si denirdi. Ve **صَنْجُ الجنِّ**: onların sesidir; **القَطامي** dedi ki:
تَبِيتُ الغُول تَهْرِج أَن تَرَاهُ،
وصَنْجُ الجِنِّ من طَرَبٍ يهِيمُ
Ve o, daha önce geçen **الصَّنْج**’dendir; sanki cinler **الصَّنْج** ile şarkı söylüyor. Ve **صَنْجَة المِيزان** ve **سَنْجَته**; Farsçadır, muʿarrebdir. **ابن السكِّيت** dedi ki: **سَنْجَة** denilmez. Ve **الأُصنوجَة**: hamurdan **الزُّوالِقة**’dır.
(* “**الزوالقة من العجين**” sözü: asılda böyle; **القاموس**’ta: **الدوالقة** ( **الدال** ile).)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ن ج * * صَنْجَةُ * الميزان ما يُوزن به معرب ولا تقل سنجة

##### Türkçe

* ص ن ج * * **صَنْجَةُ** * terazi; onunla tartılan şey; mu‘arrebdir; **سنجة** deme.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصنج: شيء يتخذ من صفر يضرب أحدهما على الآخر  ، قال الجوهري: وهو الذي يعرفه العرب  و  هو أيضا  آلة ذو أوتار يضرب بها  . وفي اللسان: الصنج العربي: هو الذي يكون في الدفوف ونحوه، عربي، فأما الصنج ذو الأوتار فدخيل  معرب  ، يختص به العجم، وقد تكلمت به العرب. ونص عبارة الجوهري: معربان. وقال غيره: الصنج: ذو الأوتار الذي يلعب به. واللاعب به الصناج والصناجة. قال الأعشى:
  ومستجيبا تخال الصنج يسمعه                      إذا ترجع فيه القينة الفضل وقال الشاعر:
  قل لسوار إذا مـا                      جئته وابن علاثـه
  زاد في الصنج عبيد                      الله أوتارا ثلاثـه قلت: الشعر لأبي النضر مولى عبد الأعلى، محدث.
 ويقال:  ما أدري أي صنج هو: أي أي الناس  .
 والصنج  بضمتين: قصاع الشيزى  ، وقال ابن الأعرابي: الصنج: الشيزة.  والأصنوجة، بالضم: الدوالقة من العجين  .
  وليلة قمراء صناجة: مضيئة  قلت: هذا تحريف، وإنما هو صياجة، بالياء التحتية، وسيأتي في محله، وذكره بالنون وهم.
  وأعشى بني قيس  ، ويقال له: أعشى بكر: كان يقال له:  صناجة العرب، لجودة شعره  .
  وابن الصناج: يوسف بن عبد العظيم، محدث  .
  وصنج الناس صنوجا: رد كلا إلى أصله  .
 وصنج:  بالعصا: ضرب  بها.
  وصنج به تصنيجا: صرعه.
  وصنجة: نهر بين ديار مضر وديار بكر. وصنجة الميزان معربة  ولا تقل بالسين. قاله ابن السكيت وتبعه ابن قتيبة. وفي نسخة من التهذيب: سنجة وصنجة، والسين أعرب وأفصح، فهما لغتان. وأما كون السين أفصح فلأن الصاد والجيم لا يجتمعان في كلمة عربية. وفي المصباح: سنجة الميزان معرب، والجمع سنجات، مثل سجدة وسجدات، وسنج، مثل قصعة وقصع، قال الفراء: هي بالسين، ولا يقال بالصاد  . وقد تقدم البحث في ذلك فراجعه.
 ومما يستدرك عليه: امرأة صناجة: ذات صنج. قال الشاعر:
  إذا شئت غنتني دهاقين قـرية                      وصناجة تجدو على كل منسم وصنج الجن: صوتها. قال القطامي:
  تبيت الغول تهرج أن تـراه                      وصنج الجن من طرب يهيم

##### Türkçe

**الصنج**: Sıfırdan yapılan bir şeydir; ikisinden biri ötekine vurulur. el-Cevherî dedi: Bu, Arapların bildiği şeydir; ve o, ayrıca, kendisiyle vurulan telli bir âlettir. Lisân’da: **الصنج العربي**: deflerde ve benzerinde olan şeydir; Arapçadır. Ama telli **الصنج** ise dâhildir, muarrebdir; Acemlere mahsustur; Araplar onunla konuşmuştur. el-Cevherî’nin ibaresinin nassı: “İkisi de muarrebdir.” Başkası dedi: **الصنج**: kendisiyle oynanan telli olandır. Onunla oynayan **الصناج** ve **الصناجة**’dir. el-A‘şâ dedi:
  Ve cevap verici; **الصنج** onu işitiyor sanırsın                      onda faziletli şarkıcı kadın terennüm edince
Şair dedi:
  Söyle Sıvâr’a, ne zaman                      ona ve İbn ‘Ulâse’ye geldiğimde
  **الصنج**’de artırdı ‘Ubeyd                      Allah üç tel
Dedim: Şiir, ‘Abdüla‘lâ’nın mevlâsı Ebû’n-Nadr’ındır; muhaddistir.

Ve denilir: Bilmiyorum hangi **صنج** odur: yani hangi insanlar.

Ve **الصنج** (iki damme ile): şîzâ kaseleri. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصنج**: **الشيزة**’dir. Ve **الأصنوجة**, damme ile: hamurdan yapılan **الدوالقة**’dır.

Ve kamerli bir gece **صناجة**: aydınlık. Dedim: Bu bir tahriftir; ancak o **صياجة**’dır, alttaki **الياء** ile; yerinde gelecektir; onu **النون** ile zikretmesi vehimdir.

Ve Benî Kays’ın A‘şâ’sı; ona A‘şâ Bekr de denilir: ona, şiirinin iyiliğinden dolayı, **صناجة العرب** denirdi.

Ve **ابن الصناج**: Yûsuf b. ‘Abdi’l-‘Azîm; muhaddis.

Ve **صنج** insanları **صنوجا**: her birini aslına döndürdü.

Ve **صنج**: değnekle: onunla vurdu.

Ve onunla **صنج** etti, **تصنيجا**: onu yere serdi.

Ve **صنجة**: Mudar diyarları ile Bekr diyarları arasında bir nehirdir. Ve **صنجة الميزان** muarrebdir; **السين** ile söyleme. Bunu İbnü’s-Sikkît söyledi ve İbn Kuteybe ona tâbi oldu. Tehzîb’in bir nüshasında: **سنجة** ve **صنجة**; **السين** daha muarreb ve daha fasîhtir; ikisi iki lugattır. Ama **السين**’in daha fasîh oluşu şundandır: **الصاد** ve **الجيم** Arapça bir kelimede birleşmez. Miṣbâḥ’ta: **سنجة الميزان** muarrebdir; cem‘i **سنجات**’tır; **سجدة** ve **سجدات** gibi; ve **سنج** (cem‘), **قصعة** ve **قصع** gibi. el-Ferrâ dedi: O **السين** iledir; **الصاد** ile denilmez. Bunun araştırması daha önce geçti; ona müracaat et.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **امرأة صناجة**: **صنج** sahibi. Şair dedi:
  Dilersen bana şarkı söyler köyün dihkanları                      ve her toynağın üzerinde koşan bir **صناجة**
Ve **صنج الجن**: onun sesidir. el-Kutâmî dedi:
  Gûl geceyi geçirir; onu göreceğini sayıklar                      ve cinlerin **صنج**’i, coşkudan kendinden geçer

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَنْجٌ
صَنْجٌ ذ [A cymbal;] a thing made of brass, [having its fellow of the same kind,] one of which was struck with the other; (S, Mgh, Msb, K;) of a round form: (Mgh, Msb:) such was the instrument of this name known to the Arabs: (S, Mgh:) its use was disapproved: (Mgh:) pl. صُنُوجٌ: which was also applied by the Arabs to the small round things inserted in the hoop of the tambourine (Mgh, L, * Msb) and the like, (L,) of brass, or copper: (Msb:) an arabicized word (S, Mgh, Msb) [app. from the Pers. سَنْج or سِنْج]. ― -b2- Also A certain stringed instrument [of music]; (S, Mgh, Msb, K;) [app. the kind of harp called by the Persians چَنْگ, and by the modern Arabs جُنْك, figured in Note 26 to Ch. iii. of my Translation of the Thousand and One Nights;] an instrument peculiar to the 'Ajam; (S, Mgh, Msb;) but the Arabs sometimes applied the name of صِنْج to this latter instrument: (L:) also an arabicized word when thus applied. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b3- صَنْجُ الجِنِّ signifies صَوْتُهَا [app. meaning The clamour of the Jinn, or Genii; or their raising of their voices in singing]: a phrase used [in this sense] in a verse of El-Kutلmee. (TA.)

صَنْجَةُ المِيزَانِ
صَنْجَةُ المِيزَانِ ذ : see سَنْجَة: its pl. is صَنَجَاتٌ (Mgh) [and app. also صِنَجٌ, like سِنَجٌ].

صَنَّاجٌ
صَنَّاجٌ ذ A player with [or upon] the صَنْج, meaning [the cymbal, and also] the stringed instrument so called: and in like manner ↓ صَنَّاجَةٌ: (L:) but this latter has an intensive signification [meaning an excellent player with, or upon, the صنج]: (Har p. 617:) and signifies also a woman having [or playing with] a صَنْج, as in a verse cited voce جَذَا in art. جذو [where it evidently means a female player with cymbals]. (L.)

صَنَّاجَةٌ
صَنَّاجَةٌ ذ : see the next preceding paragraph. ― -b2- صَنَّاجَةُ الجَيْشِ means (assumed tropical:) The singer of the army: ― -b3- and also (assumed tropical:) The well-known بَطَل [or man of courage or valour] (Har p. 617.) ― -b4- Aashà- Benee-Keys, (L, K,) also called Aashà-Bekr, (L,) used to be called صَنَّاجَةُ العَرَبِ because of the excellence of his poetry, (L, K,) or because his poetry was much sung. (Har ubi suprà.)

##### Türkçe

**صَنْجٌ**
**صَنْجٌ** ذ [Bir zil;] pirinçten yapılmış bir şey; [aynı türden eşi bulunan,] birinin ötekiyle vurulduğu; (S, Mgh, Msb, K;) yuvarlak biçimde: (Mgh, Msb:) Araplara göre bu adla bilinen âlet böyle idi: (S, Mgh:) onun kullanımı hoş görülmezdi: (Mgh:) çoğulu **صُنُوجٌ**: bu ad Araplar tarafından tef kasnağına sokulan küçük yuvarlak şeylere de uygulanırdı (Mgh, L, * Msb) ve benzerlerine, (L,) pirinçten yahut bakırdan: (Msb:) Arapçalaştırılmış bir kelime (S, Mgh, Msb) [görünüşe göre Farsça **سَنْج** veya **سِنْج**’den]. ― -b2- Ayrıca [mûsikîden] belli bir telli âlet; (S, Mgh, Msb, K;) [görünüşe göre Farsların **چَنْگ** diye adlandırdığı, modern Arapların **جُنْك** dediği, Binbir Gece Masalları tercümemin üçüncü bölümüne 26. notta şekli verilen türden arp;] Acem’e mahsus bir âlet; (S, Mgh, Msb;) fakat Araplar bazen bu son âlete **صِنْج** adını da uygulamışlardır: (L:) bu şekilde uygulandığında da Arapçalaştırılmış bir kelimedir. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b3- **صَنْجُ الجِنِّ** **صَوْتُهَا** demektir [görünüşe göre anlamı: Cinlerin gürültüsü; yahut şarkı söylemede seslerini yükseltmeleri]: El-Kutlamee’nin bir beytinde [bu anlamda] kullanılan bir ibaredir. (TA.)

**صَنْجَةُ المِيزَانِ**
**صَنْجَةُ المِيزَانِ** ذ : **سَنْجَة**’ye bak: bunun çoğulu **صَنَجَاتٌ**’tır (Mgh) [ve görünüşe göre ayrıca **صِنَجٌ** de, **سِنَجٌ** gibi].

**صَنَّاجٌ**
**صَنَّاجٌ** ذ **صَنْج** ile çalan kimse; bununla [zil olanı ve ayrıca] bu adla anılan telli âlet kastedilir: ve aynı şekilde ↓ **صَنَّاجَةٌ**: (L:) fakat bu sonuncusu şiddet/pekiştirme anlamı taşır [yani صنج ile çok iyi çalan kimse]: (Har p. 617:) ve ayrıca bir **صَنْج**’i olan [yahut onunla çalan] bir kadın anlamına gelir; جذو maddesinde جَذَا lafzı altında zikredilen bir beyitte olduğu gibi [orada açıkça zillerle çalan bir kadın anlamındadır]. (L.)

**صَنَّاجَةٌ**
**صَنَّاجَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak. ― -b2- **صَنَّاجَةُ الجَيْشِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Ordunun şarkıcısı demektir: ― -b3- ve ayrıca (mecaz olduğu varsayılarak:) meşhur **بَطَل** [yahut yiğitlik/cesaret sahibi adam]. (Har p. 617.) ― -b4- Aashà- Benee-Keys, (L, K,) Aashà-Bekr diye de anılır, (L,) şiirinin mükemmelliğinden dolayı (L, K,) yahut şiiri çokça söylendiği için (Har ubi suprà) **صَنَّاجَةُ العَرَبِ** diye adlandırılırdı.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَنَجَ
صَنَجَ U ( n. ac. صُنُوْج 27 ),
a.  Sent away, dismissed.

صَنَّجَ
صَنَّجَ II ,
a.  Threw down.

صَنْج
صَنْج 1 , ( pl. صُنُوْج 27 ),  P. ,
a.  Castanets; cymbals. - صَنَّاْج 28 ,  صَنَّاْجَة 28t , Player on the cymbals.

صِنْدِد
صِنْدِد ,  صِنْدِيْد ( pl. صَنَاْجِيْ٤ُ 67 ),
a.  Chief, lord, prince.

b.  Strong,   mighty; hero.

c.  Intense ( cold ).

سُنْدُوْق
سُنْدُوْق ( pl. صَنَادِيْق ),
a.  Box; case, chest, coffer; trunk.

##### Türkçe

صَنَجَ
صَنَجَ U (mastar: **صُنُوْج** 27),
a. Gönderdi, uzaklaştırdı; azletti.

صَنَّجَ
صَنَّجَ II,
a. Aşağı attı.

صَنْج
صَنْج 1, (çoğulu: **صُنُوْج** 27), Farsça,
a. Çalpara; ziller. - **صَنَّاْج** 28, **صَنَّاْجَة** 28t, zilleri çalan (kimse).

صِنْدِد
صِنْدِد, **صِنْدِيْد** (çoğulu: **صَنَاْجِيْ٤ُ** 67),
a. Reis, efendi, prens.

b. Güçlü, kudretli; kahraman.

c. Şiddetli (soğuk).

سُنْدُوْق
سُنْدُوْق (çoğulu: **صَنَادِيْق**),
a. Kutu; kılıf, sandık, kasa; bavul.
