# صند (ص-ن-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ن - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال والنون معهما
ص د ن، ص ن د، ن د ص مستعملات
صدن:
الصَّيْدَنُ من أسماءِ الثّعالب، وأنشد: بُنَى مُكَوَيْنِ ثُلِّما بعد صَيْدَن ومَلِكٌ أَصَيَدُ صَيْدَنٌ، قال رؤبة: اني اذا استَغْلَقَ بابُ الصَّيدَنِ والصَّيدانُ: أرضٌ حِجارتُها صِغارٌ جداً.
والصَّيْدان من حِجارة الفِضَّة، والقطعة بالهاء.
صند:
وملك صِنْديدٌ ضَخْمٌ شريفٌ.
وصِنداد: اسم جَبَل.
والصِّيدُ: جمع الأَصيَدِ.
والصاد: ضَرْبٌ من النحاس، والصّادُ: الكبيرُ.
ندص:
نَدَصَتْ عَيْنُه نُدُوصاً أي جَحَظَتْ وكادَت تخُرجُ من قَلْتِها كما تندُص عين الخَنيق.
ورجلٌ مِنْداصٌ: لا يزال يَنْدُصُ على قومٍ بما يَكرهُون أي يطرَأُ عليهم، ويَظْهَر بسُوءٍ.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الدال** و**النون** معهما
**ص د ن**، **ص ن د**، **ن د ص** kullanımdadırlar.

**صدن**:
**الصَّيْدَنُ** tilkilerin adlarındandır; ve inşad etti:
بُنَى مُكَوَيْنِ ثُلِّما بعد **صَيْدَن** ومَلِكٌ أَصَيَدُ **صَيْدَنٌ**،
Rü’be dedi: “Ben, **الصَّيدَنِ** kapısı kapandığı zaman...”
Ve **الصَّيدانُ**: taşları çok küçük olan bir arazidir.
Ve **الصَّيْدان** gümüş taşlarındandır; parça ise **الهاء** ile (yani **الصَّيْدانَة**).

**صند**:
Ve **صِنْديدٌ**: iri, şerefli bir hükümdar.
Ve **صِنداد**: bir dağın adıdır.
Ve **الصِّيدُ**: **الأَصيَدِ**’in çoğuludur.
Ve **الصاد**: bakırdan bir türdür; ve **الصّادُ**: büyük olan.

**ندص**:
**نَدَصَتْ** gözü **نُدُوصاً**; yani fırladı ve sanki yuvasından çıkacak oldu; boğulanın gözü nasıl **تندُص** ise.
Ve **مِنْداصٌ** bir adam: bir kavmin üzerine, hoşlanmadıkları şeyle sürekli **يَنْدُصُ** eder; yani ansızın onların üzerine gelir ve kötülükle ortaya çıkar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصِنْديدُ: السيِّد الشُجاعُ. وغَيْثٌ صِنْديدٌ: عظيمُ القَطْرِ.

##### Türkçe

**الصِنْديدُ**: yiğit efendi. Ve **غَيْثٌ صِنْديدٌ**: damlası büyük olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص د ن
صدن ، ندص ، صند : ( مستعملة ) .
( صند ) : أهمل الليث صند وهو مستعمل . رَوَى أبو عبيد عن الأصمعيّ : الصنديد والصِّنتيتُ : السيد الشريف .
وقال غيره : يومٌ حامِي الصناديد : إذا كان شَديد الحَرّ ، وأنشد :
حامِي الصَّنادِيد يُعَنِّي الْجُنْدُبَا
وصنادِيد السَّحاب : ما كثُر وَبْلَه . وبردٌ صنديدٌ : شديدٌ ومَطَرٌ صنديد : وابِلٌ . وقال أبو وَجْزَةَ السعديّ :
دعتْنا لِمَسْرَى ليلةٍ رَجَبيّةٍ
جَلا برْفها جَوْنَ الصَّنادِيد مُظلما
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الصَّناديد : السادات ، وهم الأجواد ، وهم الحُلَماء ، وهم حُماة العَسكر ، ويقال : صندد . قال : والصَّناديد : الشَّدائد من الأمور والدّواهي .
وكان الحسنُ يتعوّذ من صنادِيد القَدَر ، أي : من دواهِيه ، ومن جنون العمل ، وهو الإعجاب به ، ومن ملح الباطل ، وهو التبختر فيه .
صدن : قال الليث : الصيدَن : من أسماء الثعالب . فأنشد :
بُنَى مُكَوَيْن ثُلِّما بعد صيدينِ
وأخبَرَني الإياديّ عن شمر أنّه قال : الصَّيْدَن : المَلِك . والصَّيْدَنُ : الثَّعلَبُ . وقال رؤبة :
إنِّي إذا اسْتَغلَق بابُ الصَّيْدَنِ
سَلَمة عن الفرّاءِ : الصَّيْدَن : الكِساءُ الصِّفِيق ، وهو إلى القِصَر ، ليس بذلك العظيم ولكنّه وثيقُ العَمَل .
والصَّيْدَنُ : المَلِك أيضاً .
أبو عبيد عن العَتَابي قال الصَّيْدَنانيّ : دابةٌ تَعمَل لنفسها شيئاً في جوف الأرض وتُعَمِّيه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لدابة كثيرة الأَرجُل لا تُعَدّ أَرجلُها من كثرتها ، وهي قِصار وطِوال : صَيْدَ نانيّ ، وبه شُبِّه الصَّيْدَ نانيّ كثرة ما عنده من الأدوية قال الأعشى يَصفُ جَمَلاً :
وزَوْراً تَرى في مِرْفَقَيْه تَجانُفاً
نَبِيلاً كبَيت الصَّيْدَ ناني تامِكَا
وقال ابن السكيت : أراد بالصَّيْدَ نانيّ الثعلب .
وقال كُثيّر في مِثلِه :
كأنّ خَليفَيْ زَوْرِها ورَحاهُما
بُنَى مَكَويْن ثُلِّما بعد صَيْدَنٍ
هو : الصَّيْدَنُ والصَّيْدَ نانيّ واحد . وقال حُميدُ بنُ ثَور يصف صائداً وبيتَه :
ظَليلٌ كَبيت الصَّيْدَ نانيّ قُضْبُه
من النَّبْع والضّالِ السَّليم المثقَّفِ
وقيل : الصَّيْدَ نانيّ المَلِك .
الصَّيْدَانُ : بِرام الحِجارة . وقال أبو ذؤيب :
وسُودٌ من الصَّيْدَان فيها مَذانِبٌ
وقال الليث : الصَّيْدَان : ضَرْبٌ من حَجَر الفِضّة ، القطعة صَيْدَانة .
وقال ابن السكّيت : الصَّيْدانة من النساءِ : السيّئة الخُلُق الكثيرةُ الكلام . والصَّيْدانة : الغُولُ . وأَنشَد :
صَيْدَانَةٌ تُوقِد نارَ الْجنِّ
قلتُ : الصَّيْدانُ إن جعلته فَيْعالاً فالنون أصليّة ، وإن جعلته فَعْلاناً فالنّون زائدة كنون السَّكْران والسَّكْرانة . والله أعلم .
ندص : قال الليث : نَدَصَتْ عينُه نُدوصاً : إذا جَحَظتْ وكادت تَخرج من قَلْتها كما تَنْدُص عينُ الخَنيق . ورجلٌ مِنْداص : لا يزال يَندصُ على قوم بما يَكرهون ، أي : يَطْرَأُ عليهم ، ويظهر بشَر .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : المِنْداص من النِّساء : الخفيفة الطّيّاشة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المِنداص من النِّساء : الرَّسْحاء . والمِنداص : الحَمقاء . والمِنْداص : البذِيّة .
وقال اللّحياني : نَدَصتِ التَبْرة تَنْدُص ندْصاً : إذا غَمَزْتَها فخرج ما فيها .

##### Türkçe

ص د ن
**صدن** ، **ندص** ، **صند** : (kullanılan).

( **صند** ) : Lîs, **صند**’i ihmal etti; hâlbuki o kullanılan(dır). Ebû Ubeyd, el-Asmaʿî’den rivayet etti: **الصنديد** ve **الصِّنتيتُ** : efendi, şerefli (kimse).

Başkası dedi: **يومٌ حامِي الصناديد** : şiddetli sıcak olduğu zaman; ve inşad etti:
حامِي الصَّنادِيد يُعَنِّي الْجُنْدُبَا

Ve **صنادِيد السَّحاب** : sağanağı çoğalan şey. Ve **بردٌ صنديدٌ** : şiddetli; ve **مَطَرٌ صنديد** : sağanak. Ebû Vecze es-Saʿdî dedi ki:
دعتْنا لِمَسْرَى ليلةٍ رَجَبيّةٍ
جَلا برْفها جَوْنَ الصَّنادِيد مُظلما

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الصَّناديد** : efendiler; ve onlar cömertlerdir; ve onlar yumuşak huylulardır; ve onlar ordunun koruyucularıdır; ve denilir: **صندد**. Dedi ki: ve **الصَّناديد** : işlerden ve musibetlerden şiddetler.

Hasen, **صنادِيد القَدَر**’den, yani onun musibetlerinden; ve amelin deliliğinden, o da onunla kendini beğenmedir; ve bâtılın tuzundan, o da onun içinde böbürlenmedir; Allah’a sığınırdı.

**صدن** : Lîs dedi: **الصيدَن** : tilkilerin adlarındandır. Şu halde inşad etti:
بُنَى مُكَوَيْن ثُلِّما بعد صيدينِ

Ve bana el-İyâdî, Şemr’den haber verdi ki o dedi: **الصَّيْدَن** : kral. Ve **الصَّيْدَنُ** : tilki. Rü’be dedi ki:
إنِّي إذا اسْتَغلَق بابُ الصَّيْدَنِ

Seleme, el-Ferrâ’dan: **الصَّيْدَن** : kalın örtü; ve o kısalığa (yakın)dır; pek büyük değildir, fakat sağlam işçiliklidir.

Ve **الصَّيْدَنُ** : ayrıca kral.

Ebû Ubeyd, el-ʿAtâbî’den: **الصَّيْدَنانيّ** dedi: yerin iç boşluğunda kendisi için bir şey yapan ve onu gizleyen bir hayvan.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: çok ayaklı bir hayvana, çokluğundan ayakları sayılmayan; ve onlar kısa ve uzun (olan)dır: **صَيْدَ نانيّ** denilir; ve onunla, **الصَّيْدَ نانيّ**e, yanında bulunan ilaçların çokluğu benzetildi. el-Aʿşâ, bir deveyi vasfederken dedi:
وزَوْراً تَرى في مِرْفَقَيْه تَجانُفاً
نَبِيلاً كبَيت الصَّيْدَ ناني تامِكَا

İbnü’s-Sikkît dedi: **الصَّيْدَ نانيّ** ile tilkiyi kastetti.

Kesîr, onun benzerinde dedi:
كأنّ خَليفَيْ زَوْرِها ورَحاهُما
بُنَى مَكَويْن ثُلِّما بعد صَيْدَنٍ

O: **الصَّيْدَنُ** ve **الصَّيْدَ نانيّ** birdir. Humeyd b. Sevr, bir avcıyı ve evini vasfederken dedi:
ظَليلٌ كَبيت الصَّيْدَ نانيّ قُضْبُه
من النَّبْع والضّالِ السَّليم المثقَّفِ

Ve denildi: **الصَّيْدَ نانيّ** kral(dır).

**الصَّيْدَانُ** : taşların tenceresi. Ebû Züeyb dedi ki:
وسُودٌ من الصَّيْدَان فيها مَذانِبٌ

Lîs dedi: **الصَّيْدَان** : gümüş taşından bir tür; parça(sı) **صَيْدَانة**.

İbnü’s-Sikkît dedi: kadınlardan **الصَّيْدانة** : kötü huylu, çok konuşan (kadın). Ve **الصَّيْدانة** : gûl. Ve inşad etti:
صَيْدَانَةٌ تُوقِد نارَ الْجنِّ

Dedim ki: **الصَّيْدانُ**’ı **فَيْعالاً** yaparsan, **النون** aslîdir; ve onu **فَعْلاناً** yaparsan, **النّون** زائد (ek)tir; **السَّكْران** ve **السَّكْرانة**’nin **نون**’u gibi. Allah daha iyi bilir.

**ندص** : Lîs dedi: **نَدَصَتْ** gözü **نُدوصاً** : dışarı fırladığı ve çukurundan çıkacak gibi olduğu zaman; boğulanın gözü **تَنْدُص** ettiği gibi. Ve **رجلٌ مِنْداص** : bir kavme, hoşlanmadıkları şeyle durmadan **يَندصُ** eder; yani onların üzerine ansızın gelir; ve sevinç gösterir.

Ebû Ubeyd, Ebû ʿAmr’dan dedi ki: kadınlardan **المِنْداص** : hafif, taşkın.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: kadınlardan **المِنداص** : gevşek. Ve **المِنداص** : ahmak. Ve **المِنْداص** : kötü sözlü.

el-Lihyânî dedi: **نَدَصتِ** külçe **تَنْدُص** **ندْصاً** : onu sıktığın zaman içindekinin çıkması.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والنون وما يثلثهما)
(صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ.[الرعد 4]. قال أبو زيد رِكيَّتانِ صِنْوانِ، وهما المتقاربتان حتى لا يكونَ بينهما من تقارُبهما حَوْض.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الصِّنو: مثل الرّدْهَة تُحفَر في الأرض، وتصغيره، صُنَيٌّ. قالت ليلى:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2])(صند) الصاد والنون والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على عظم قدْر وعظم جِسْم. من ذلك الصِّندِيد، وهو السَّيّد الشَّريف، والجمع صناديد. ويقال صناديد البَرَدِ: باباتٌ منه ضِخام. وغيثٌ صِنديدٌ: عظيم القَطْر.  ويقال للدَّواهِي الكبارِ صناديد. ويروى عن الحسن في دعائِة: "نعوذُ بك من صناديد القَدَر" أي دواهِيه.
(صنر) الصاد والنون والراء ليس بأصلٍ، ولا فيه ما يعوَّل عليه لقلَّة الرَّاء مع النون. على أنَّهم  يقولون الصِّنَارة بلغة اليمن: الأذُن. والصِّنَارة: حديدةٌ في المِغْزَل مُعَقَّفَة. وليس بشيء.
(صنع) الصاد والنون والعين أصلٌ صحيح واحد، وهو عملُ الشيء صُنْعَاً. وامرأة صَنَاعٌ ورجلٌ صَنَعٌ، إِذا كانا حاذقَين فيما يصنعانه. قال:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي صَنَاعُ الأَذى في الأهلِ والجارِ
والصَّنِيعة: ما اصطنعتَه مِنْ خير. والتصنُّع: حُسن السَّمْت. وفرسٌ صَنِيعٌ: صَنَعَه أهلُه بحُسْن القِيام عليه. والمَصانع: ما يُصنَعُ من بئرٍ وغيْرِها للسَّقي.
ومن الباب: المُصانَعة، وهي كالرِّشْوة.
وممّا شذَّ عن هذا الأصل الصِّنْع، يقال إِنَّه السَّفُّود. وقال المَرّار([3]):
(صنف) الصاد والنون والفاء أَصلٌ صحيح مطّرد في معنيين، أحدهما الطّائفة من الشّيء، والآخر تمييز الأشياء بعضها عن بعض.
فالأوَّل الصِّنْف، قال الخليل: الصِّنْف طائفةٌ من كلِّ شيء. وهذا صِنفٌ  من الأصناف أيْ نوع. فأمّا صنفة الثَّوب([4]) فقال قوم: هي حاشيتُهُ. وقال آخرون: بل هي النّاحية ذات الهُدْب.
والأصل الآخَر، قال الخليل: التَّصنيف: تمييز الأشياءِ بعضها عن بعض.
ولعَّل تصنيف الكتاب من هذا. والغريب المصنَّف من هذا، كأنَّه مُيِّزَت أبوابُه فجُعِلَ لكلِّ بابٍ حَيِّزُه. فأمَّا أصله في لغة العرب فمن قولهم صَنّفَت الشَّجرةُ، إذا أخرجت ورقَها. قال ابن قيسِ الرُّقيّات:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه([5])(صنق) الصاد والنون والقاف كلمة إن صحَّت. يقولون إنَّ الصَّنَق: الذَّفر. وحكى بعضُهم : أَصْنَقَ الرجلُ في ماله، إِذا أحسَنَ القيامَ عليه.
(صنم) الصاد والنون والميم كلمةٌ واحدةٌ لا فرعَ لها، وهي الصَّنَم. وكان شيئاً يُتَّخَذُ من خشبٍ  أو فضّة أو نُحاسٍ فيُعبَد.
(صنج) الصاد والنون والجيم ليس بشيء. والصَّنْج دَخِيل.
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "تخرج".
([2]) أنشده في اللسان (صنا). تقوله للنابغة الجعدي.
([3]) كذا ورد الكلام مبتوراً. وفي المجمل: "والصنع في شعر المرار السفود". ولم أجد شاهداً إلا قول الشاعر في اللسان (صنع):
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) يقال صنفة، بفتح  فكسر، وبكسر فسكون.
([5]) ديوان ابن قيس الرقيات 82 واللسان (صنف).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**النون** وما يثلثهما)
(**صنو**) **الصاد** ve**النون** ve illetli harf, sahih bir asıldır; iki şey arasında yakınlığa delâlet eder: akrabalıkça yahut mesafece. Bundan **الصِّنو**: öz kardeş. Ve erkeğin amcası, babasının **صِنو**’sudur. Halîl dedi: “Falan, falanın **صِنْو**’sudur” denir; eğer annesinden ve babasından onun kardeşi ve öz kardeşi ise. Bunun aslı, bir tek kökten çıkan iki hurma ağacıdır; onların her biri kendi başına bir **صِنو**’dur; çoğulu **صِنوان**’dır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ﴾. [الرعد 4]. Ebû Zeyd dedi: İki kuyu **صِنْوان**’dır; ve onlar, yakınlıklarından dolayı aralarında bir havuz bulunmayacak derecede birbirine yakın olan ikisidir.
Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الصِّنو**; **الرّدْهَة** gibi, yere kazılan (çukur); ve bunun küçültmesi **صُنَيّ**’dir. Leylâ dedi:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ **صُنَيَّاً** بين **صُدَّيْن** مَجْهَلا([2])(**صند**) **الصاد** ve**النون** ve**الدال** sahih bir asıldır; değer büyüklüğüne ve cisim büyüklüğüne delâlet eder. Bundan **الصِّندِيد**; o, şerefli efendidir; çoğulu **صناديد**. Ve “dolu(nun) **صناديد**’i” denir: ondan iri taneler. Ve **غيثٌ صِنديدٌ**: damlası büyük (yağmur). Ve büyük belâlara **صناديد** denir. Hasan’dan duasında rivayet olunur: "نعوذُ بك من **صناديد القَدَر**" yani onun belâları.
(**صنر**) **الصاد** ve**النون** ve**الراء** asıl değildir; **النون** ile beraber **الراء**’ın azlığından dolayı onda dayanılacak bir şey yoktur. Şu var ki onlar Yemen lügatinde **الصِّنَارة** derler: kulak. Ve **الصِّنَارة**: iğde (mıgzel)de kıvrık bir demir. Ve bir şey değildir.
(**صنع**) **الصاد** ve**النون** ve**العين** tek sahih bir asıldır; o da şeyin **صُنْعَاً** olarak yapılmasıdır. Ve **امرأة صَنَاعٌ** ve **رجلٌ صَنَعٌ**; eğer yaptıkları şeyde mahir iseler. Dedi:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي **صَنَاعُ** الأَذى في الأهلِ والجارِ
Ve **الصَّنِيعة**: hayırdan, senin yaptığın şey. Ve **التصنُّع**: hâlin güzelliği. Ve **فرسٌ صَنِيعٌ**: ehli ona güzel bakmakla onu yetiştirmiştir. Ve **المَصانع**: sulama için kuyudan ve başkasından yapılan şeyler.
Ve babdan: **المُصانَعة**; o, rüşvet gibidir.
Ve bu asıldan şâz olanlardan **الصِّنْع**; denir ki o, **السَّفُّود**’dur. **المَرّار**([3]) dedi:
(**صنف**) **الصاد** ve**النون** ve**الفاء** iki mânada sahih, muntazam bir asıldır: birincisi şeyden taife; ikincisi şeyleri birbirinden ayırma.
Birincisi **الصِّنْف**’tir. Halîl dedi: **الصِّنْف** her şeyden bir taifedir. Ve bu, **الأصناف**’tan bir **صِنف**’tir; yani bir tür. **صنفة الثَّوب**([4])’a gelince, bir kavim dedi: o, onun kenarıdır. Başkaları dedi: bilakis o, püsküllü taraf olan yöndür.
Diğer asıl: Halîl dedi: **التَّصنيف** şeyleri birbirinden ayırmaktır.
Ve belki kitabın **تصنيف**’i bundandır. Ve **المصنَّف** olan garip (eser) bundandır; sanki onun babları ayırt edilmiş de her bab için onun yeri kılınmıştır. Arap dilinde bunun aslı ise onların “ağaç **صَنّفَت**” sözündendir; yani yaprağını çıkardı. İbn Kays er-Rukayyât dedi:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه([5])(**صنق**) **الصاد** ve**النون** ve**القاف** bir kelimedir; eğer sahih ise. Derler ki **الصَّنَق**: koku. Bazıları hikâye etti: “Adam malında **أَصْنَقَ** etti”; eğer ona iyi bakıp gözetti ise.
(**صنم**) **الصاد** ve**النون** ve**الميم** tek bir kelimedir; onun dalı yoktur; o da **الصَّنَم**’dır. Ve o, ağaçtan yahut gümüşten yahut bakırdan edinilen bir şey idi; sonra ona ibadet edilirdi.
(**صنج**) **الصاد** ve**النون** ve**الجيم** bir şey değildir. Ve **الصَّنْج** dâhildir.
---------------------ـ
([1]) Asılda: "تخرج".
([2]) Onu Lisân’da (**صنا**)’da inşâd etti. Onu Nâbiga el-Ca‘dî’ye söyler.
([3]) Söz böylece eksik olarak vârid olmuştur. Ve el-Mücmel’de: "والصنع في شعر المرار السفود". Ve Lisân’da (**صنع**) şairin sözü dışında bir şâhid bulmadım:
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) **صنفة** denir; fetha sonra kesra ile; ve kesra sonra sükûn ile.
([5]) Dîvân İbn Kays er-Rukayyât 82 ve Lisân (**صنف**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ن د
ومن المجاز‏:‏ أصابهم برد صنديد وحرّ صنديد ومرت علينا صناديد من البرد ويوم حامي الصناديد وهي ما اشتدّ منها ورمت السماء بصناديد البرد‏:‏ بكباره‏.‏
وغيث صنديد‏:‏ عظيم القطر وغيوث صناديد‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ عفته صناديد السماكين وانتحت عليه رياح الصيف غبراً مجاوله وريح صنديد‏.‏
وقال أبو وجزة‏:‏ دعتنا لمسرى ليلة رجبية جلا برقها جون الصناديد مظلماً أراد معاظم السحاب وأعاليها‏.‏

##### Türkçe

ص ن د
Mecazdan: Onlara **صنديد** bir soğuk ve **صنديد** bir sıcak isabet etti; ve bize soğuktan **صناديد**ler geçti; ve **الصناديد**in sıcak olduğu bir gün; o, ondan şiddetli olan şeydir. Ve gök, dolunun **صناديد**leriyle attı: onun büyükleriyle.

Ve **صنديد** bir yağmur: damlası büyük; ve **صناديد** yağmurlar.

İbn Mukbil dedi:
**صناديد** **السماكين** onu silip süpürdü; ve yaz rüzgârları onun üzerine, tozlu, dolaşan olarak yöneldi; ve **صنديد** bir rüzgâr.

Ebû Vecze dedi:
Bizi, Recebî bir gecenin gece yürüyüşüne çağırdı; şimşeği, karanlık olarak **الصناديد**in siyahını açığa çıkardı.
Bulutun büyüklerini ve onun yüksekliklerini kastetti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصِّنْدِيدُ: الملك الضَّخْم الشريف. الأَصمعي: الصِّنْدِيدُ والصِّنْتِيتُ السَّيِّدُ الشريف، وقيل: السيد الشجاع. والصَّنادِيدُ: الشدائد من الأُمور والدواهي. وكان الحسن يقول: نعوذ بالله من صنَادِيدِ القَدَر أَي من دَواهيه ونَوائبه العِظامِ الغوالِبِ، ومن جُنون العمل وهو الإِعْجاب، ومن مَلْخِ الباطل وهو التَّبَخْتُرُ فيه. وصنادِيدُ السحاب: ما كثر وَبْلُه. وصناديد السحاب: عِظامه؛ قال أَبو وَجْزة السعدي: دَعَتْنا بِمَسْرَى ليْلةٍ رَحَبِيَّة،
جَلا بَرْقُها جَوْنَ الصناديدِ مُظْلِما
وبَرْدٌ صِنْدِيدٌ: شديد. ومطر صنديد: وابل. وغَيْثٌ صِندِيدٌ: عظيم القطر؛ وحكي عن ثعلب: يومٌ حامي الصِّنْديد أَي شَديدُ الحرّ؛ قال: لاقَيْنَ مِن أَعْفَرَ يوماً صَيْهَبَا،
حامي الصَّنادِيدِ يُعَنِّي الجُندبا
والصِّنْدد: السيد؛ وأَنشد الأَزهري لجندل في ترجمة جلعد: كانوا، إِذا ما عايَنُوني، جُلْعِدُوا،
وضَمَّهُم ذو نَقِماتٍ صِنْدِدُ
ابن الأَعرابي: الصَّنادِيدُ الساداتُ وهم الأَجواد وهم الحُلَماء وهم حُماة العسكر. وفي الحديث ذكر صناديد قريش وهم أَشْرافُهُم وعُظماؤُهم، الواحد صنديد. وكل عظيم غالب: صِنْدِيد. وصِنْدِيدٌ
(* قوله «وصنديد» كذا
بالأَصل المعول عليه، وهو صريح شارح القاموس، وقد استدرك عليه بانه في الجمهرة كزبرج، والذي في معجم البلدان لياقوت كما في الجمهرة واستشهد عليه بعدة شواهد): اسم جَبَل معروف.

##### Türkçe

**الصِّنْدِيدُ**: iri, şerefli hükümdar. el-Asmaʿî: **الصِّنْدِيدُ** ve **الصِّنْتِيتُ** şerefli efendidir; ve denildi: yiğit efendi. Ve **الصَّنادِيدُ**: işlerden şiddetler ve musibetlerdir. Hasan şöyle derdi: Allah’a sığınırız **صنَادِيدِ القَدَر**’den; yani onun musibetlerinden ve büyük, galip gelen nevâibinden; ve amelin deliliğinden ki o **الإِعْجاب**’dır; ve bâtılın **مَلْخِ**’ından ki o, onun içinde **التَّبَخْتُرُ**’dur. Ve **صنادِيدُ السحاب**: onun **وَبْلُ**’ü çok olan şeydir. Ve **صناديد السحاب**: onun büyükleridir; Ebû Vecze es-Saʿdî dedi ki:

Bizi geniş bir gecenin gece yürüyüşüyle çağırdı,
şimşeği, **الصناديد**’in koyu karasını karanlık olarak açığa çıkardı

Ve **بَرْدٌ صِنْدِيدٌ**: şiddetli. Ve **مطر صنديد**: sağanak. Ve **غَيْثٌ صِندِيدٌ**: damlası büyük; Saʿleb’den hikâye edildi: **يومٌ حامي الصِّنْديد** yani şiddetli sıcak; dedi ki:

Aʿfer’den kızıl bir gün gördüler,
**الصَّنادِيدِ**’i yakıcı; cündeb’i yoran

Ve **الصِّنْدد**: efendi; el-Ezherî, Celʿad maddesinde Cendel’e ait olarak inşad etti:

Onlar, beni gördükleri vakit, Celʿad oldular,
ve onları, kinler sahibi bir **صِنْدِدُ** topladı

İbnü’l-Aʿrâbî: **الصَّنادِيدُ** efendilerdir; ve onlar cömertlerdir; ve onlar halîmlerdir; ve onlar ordunun koruyucularıdır. Hadiste Kureyş’in **صناديد**’i zikredildi; onlar onların eşrafları ve büyükleridir; tekili **صنديد**’dir. Ve her büyük, galip gelen: **صِنْدِيد**. Ve **صِنْدِيدٌ**
(* “Ve **وصنديد**” sözü: asılda kendisine dayanılan nüshada böyledir; ve bu, Kāmûs şârihinin açık ifadesidir; ve ona, bunun Cemhere’de Zebrec gibi olduğu diye istidrâk edilmiştir; ve Yâkūt’un Muʿcemü’l-Büldân’ında olan da, Cemhere’deki gibi olup, bunun üzerine birçok şâhidle istişhâd edilmiştir): bilinen bir dağın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ن د * * الصِنْدِيدُ * بوزن القنديل السيد الشجاع و * الصَّنَادِيدُ * بالفتح الدواهي ومنه قول الحسن نعوذ بالله من صناديد القدر

##### Türkçe

* ص ن د * * **الصِنْدِيدُ** * kandil vezninde: efendi, yiğit; ve * **الصَّنَادِيدُ** * fetha ile: musibetler. Ondandır Hasan’ın sözü: “Allah’a sığınırız kaderin **صناديد**’inden.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصندد كزبرج، وهذه عن الصاغاني: السيد الشريف. وقيل: السيد الشجاع، كالصنديد والصنتيت، قاله الأصمعي. أو الحليم، أو الجواد، أو الملك الضخم الشريف. قال ابن الأعرابي: الصناديد: السادات، وهم الأجواد، وهم الحلماء، وهم حماة العسكر. وفي الحديث ذكر صناديد قريش، وهم أشرافهم، وعظماؤهم، الواحد صنديد. وكل عظيم غالب، صنديد. وفي الكفاية: الصنديد: الرئيس العظيم. وقال جماعة: هو والي القوم، ومتولي مهماتهم، الكبير الجامع للولاية، وقال آخرون: هو السيد الشريف في قومه، الجامع للشجاعة والحماسة والجود، الغالب لمن عاداه وعارضه. قال شيخنا: هذا حاصل ما قالوا فيه، وهل نونه أصلية، كما مال إليه جماعة، أو هي زائدة كالياء، لأنه من الصد هو الإعراض، وكأنه للمبالغة. وعليه فكان الأولى ذكره في: صدد، كما مال إليه أكثر أئمة الصرف والاشتقاق. والصنديد: حرف منفرد في الجبل. وصنديد اسم جبل معروف بتهامة، هكذا في النسخ. وفي الجمهرة لابن دريد: صندد، بالكسر: اسم جبل معروف بتهامة، والصنديد من الريح والبرد: الشديد يقال: أصابهم برد صنديد، وريح صنديد. وهو مجاز، قال ابن مقبل:
  عفته صناديد السماكين وانتحتعليها رياح الصيف غبرا مجاوله والصنديد من الغيث: العظيم القطر، وفي الأساس: الوقع ويقال: مطر صنديد، أي وابل. وهو مجاز. والصنديد: الغالب العظيم. ويقال: هو صنديد من الصناديد، أي داهية من الدواهي وهي أيضا: الشدائد من الأمور. وكان الحسن يقول: نعوذ بالله من صناديد القدر، أي من دواهية، ونوائبه العظام الغوالب، ومن جنون العمل، وهو الإعجاب، ومن ملخ الباطل، وهو التبختر فيه. وصناديد السحاب: ما كثر وبله. قال أبو وجزة السعدي:
  دعتنا بمسـرى لـيلة رجـبـية                      جلا برقها جون الصناديد مظلما والصناديد: جماعة العسكر، كذا في سائر النسخ، والصواب: حماة العسكر، عن ابن الأعرابي، كما تقدم. وحكي عن ثعلب: يوم حامي الصناديد، وفي بعض الأمهات: الصنديد، أي شديد الحر، وهو مجاز، قال:
  لاقين من أعفر يوما صيهبا
  حامي الصناديد يعني الجندبا وصندوداء، بالفتح ممدودا، ع بالشام، نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: من الأساس: رمت السماء بصناديد البرد، أي بكبارها، وما اشتد منها.

##### Türkçe

**الصندد** ( **زبرج** gibi); bu, الصاغاني’den: efendi, şerefli.

Ve denildi: efendi, yiğit; **الصنديد** ve **الصنتيت** gibi; bunu الأصمعي söyledi.

Veya: halîm; veya: cömert; veya: iri, şerefli büyük hükümdar.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصناديد**: efendiler; ve onlar cömertlerdir; ve onlar halîmlerdir; ve onlar ordunun koruyucularıdır.

Hadiste Kureyş’in **صناديد**’i zikredildi; ve onlar onların eşraflarıdır ve büyükleridir; tekili **صنديد**’dir.

Ve her büyük, galip olan: **صنديد**’dir.

**الكفاية**’de: **الصنديد**: büyük reis.

Bir cemaat dedi: o, kavmin valisi ve onların işlerinin üstlenicisi; velâyeti toplayan büyük.

Ve başkaları dedi: o, kavminde efendi, şerefli; şecaat, hamâse ve cömertliği toplayan; kendisine düşman olana ve ona karşı çıkana galip olan.

Şeyhimiz dedi: bu, onun hakkında söylediklerinin hâsılıdır; ve onun **نون**’u aslî midir—bir cemaatin meylettiği gibi—yoksa **ياء** gibi zâid midir; çünkü o, **الصد**’den (yüz çevirme)dir; sanki mübalağa içindir.

Buna göre, onu **صدد**’de zikretmek daha evlâ idi; sarf ve اشتقاق imamlarının çoğunun meylettiği gibi.

Ve **الصنديد**: dağda tek başına bir çıkıntı.

Ve **صنديد** Tihâme’de ma‘rûf bir dağın adıdır; nüshalarda böyle.

İbn Düreyd’in **الجمهرة**’sinde: **صندد** (kesre ile): Tihâme’de ma‘rûf bir dağın adı.

Ve **الصنديد** rüzgâr ve soğuktan: şiddetli olan; “onlara **برد صنديد** isabet etti” ve “**ريح صنديد**” denir.

Ve o mecazdır. İbn Mukbil dedi:
  عفته صناديد السماكين وانتحتعليها رياح الصيف غبرا مجاوله

Ve **الصنديد** yağmurdan: iri damlalı olan.

Ve **الأساس**’ta: **الوقع**; ve “**مطر صنديد**” denir; yani sağanak.

Ve o mecazdır.

Ve **الصنديد**: galip, büyük.

Ve denir: “o, **صنديد**’dir **الصناديد**’den”; yani belâlardan bir belâ; ve o ayrıca: işlerden şiddetlerdir.

Ve Hasan şöyle derdi: “kaderin **صناديد**’inden Allah’a sığınırız”; yani belâlarından ve onun büyük, galip musibetlerinden; ve amelin deliliğinden—o, kendini beğenmedir—; ve bâtılın **ملخ**’undan—o, onda böbürlenmedir—.

**صناديد السحاب**: onun sağanağı çoğalanı.

Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
  دعتنا بمسـرى لـيلة رجـبـية                      جلا برقها جون الصناديد مظلما

Ve **الصناديد**: ordunun topluluğu; diğer nüshalarda böyle; doğrusu: ordunun koruyucuları; İbnü’l-A‘râbî’den; daha önce geçtiği üzere.

Ve Sa‘leb’den nakledildi: “**يوم حامي الصناديد**”.

Ve bazı ana kaynaklarda: **الصنديد**; yani şiddetli sıcak; ve o mecazdır. Dedi:
  لاقين من أعفر يوما صيهبا
  حامي الصناديد يعني الجندبا

Ve **صندوداء** (fetha ile, medli): Şam’da bir yer; bunu الصاغاني nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الأساس**’tan: “gök, soğuğun **صناديد**’i ile attı”; yani onun büyükleriyle ve ondan şiddetli olanla.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صِنْدِدٌ
صِنْدِدٌ ذ : see what follows, in three places.

صِنْدِيدٌ
صِنْدِيدٌ ذ A courageous lord or chief; (S, L, K;) as also ↓ صِنْدِدٌ: (K:) or a great, or big, and courageous, lord or chief: (A:) or a great, or big, and courageous, king: (M:) or the former, (As, IAar, L,) or ↓ the latter, (K,) a noble lord or chief: (As, L, K:) or a liberal, bountiful, munificent, or generous, lord or chief: or a clement, or forbearing, lord or chief: (IAar, L, K:) a defender of an army: (IAar, L:) جَمَاعَةُ العَسْكَرِ, by which the pl. الصَّنَادِيدُ is expl. in the K, is a mistake for حُمَاةُ العَسْكَرِ, the words used by IAar: (TA:) a nobleman: a great man: (L:) or a great chief: (Kf:) one who presides over a people and their affairs of importance and things in general: or a lord, or chief, eminent among his people, possessing the qualities of courage and liberality or munificence or generosity, who overcomes those that act with hostility and opposition towards him: (MF:) pl. صَنَادِيدُ. (IAar, A, L.) Accord. to some, the ن is augmentative; and the word is derived from الصَّدُّ, “ the act of turning away; ” and seems to have been formed to denote an intensive signification. (MF.) Also Overcoming, (K, TA,) and great. (TA.) دَآءُ الصَّنَادِيدِ is The disease called ذَاتُ الجَنْبِ. (T in art. جنب.) ― -b2- Also A calamity; a misfortune; or a great, or formidable, event: (TA:) pl. as above. (S, M, A, K.) Hence the saying of El-Hasan, نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنْ صَنَادِيدِ القَدَرِ We seek protection by God from the calamities, &c., of destiny: (S, M: *) or from its great and overpowering afflictions. (L.) ― -b3- Also, (accord. to the TA,) or ↓ صِنْدِدٌ, (accord. to the K,) An isolated ledge of a mountain. (K, TA.) ― -b4- رِيحٌ صِنْدِيدٌ (tropical:) Violent wind. (A, K.) ― -b5- بَرْدٌ صِنْدِيدٌ (tropical:) Vehement, or intense, cold. (A, K.) ― -b6- One says, مَرَّتْ عَلَيْنَا صَنَادِيدُ مِنْ بَرْدٍ (tropical:) Times of intense cold befell us. (A.) [See also another ex. voce صَخَدَانٌ.] ― -b7- And حَرٌّ صِنْدِيدٌ (tropical:) Vehement, or intense, heat. (A.) One says يَوْمٌ حَامِى الصِنْدِيدِ, (Th, M, L,) or الصَّنَادِيدِ, (A, K,) A day of vehement, or intense, heat. (Th, M, A, L, K.) ― -b8- غَيْثٌ صِنْدِيدٌ (tropical:) Rain consisting of large drops: (S, K:) or that falls in large quantity: pl. غُيُوثٌ صَنَادِيدُ. (A.) And one says, رَمَتِ السَّمَآءُ بِصَنَادِيدِ البَرَدِ (tropical:) The sky cast down large hail-stones. (A.) ― -b9- الصَّنَادِيدُ مِنَ السَّحَابِ (assumed tropical:) Great clouds: (M:) or clouds that pour forth much rain, in large drops. (L.)

##### Türkçe

**صِنْدِدٌ**
**صِنْدِدٌ** ذ : aşağıda gelen şeye bak, üç yerde.

**صِنْدِيدٌ**
**صِنْدِيدٌ** ذ Cesur bir efendi veya reis; (S, L, K;) ve yine ↓ **صِنْدِدٌ** da böyledir: (K:) yahut büyük veya iri ve cesur bir efendi veya reis: (A:) yahut büyük veya iri ve cesur bir kral: (M:) yahut önceki, (As, IAar, L,) yahut ↓ sonraki, (K,) soylu bir efendi veya reis: (As, L, K:) yahut eli açık, bol veren, cömert, yahut kerem sahibi bir efendi veya reis: yahut yumuşak huylu, yahut halîm bir efendi veya reis: (IAar, L, K:) bir ordunun savunucusu: (IAar, L:) **جَمَاعَةُ العَسْكَرِ**, bununla çoğul **الصَّنَادِيدُ** K’da açıklanmıştır, **حُمَاةُ العَسْكَرِ** için bir hatadır; IAar’ın kullandığı sözler: (TA:) bir asilzade: büyük bir adam: (L:) yahut büyük bir reis: (Kf:) bir kavmin ve onların önemli işlerinin ve genel olarak şeylerin başında bulunan kimse: yahut kavmi içinde seçkin olan, cesaret ve eli açıklık yahut kerem yahut cömertlik niteliklerine sahip, kendisine düşmanlık ve muhalefetle davrananları yenen bir efendi veya reis: (MF:) çoğulu **صَنَادِيدُ**. (IAar, A, L.) Bazılarına göre **النون** ziyadedir; kelime **الصَّدُّ**’den türetilmiştir, “yüz çevirme fiili;” ve yoğun bir anlamı belirtmek için yapılmış görünür. (MF.) Ayrıca Galip gelen, (K, TA,) ve büyük. (TA.) **دَآءُ الصَّنَادِيدِ** **ذَاتُ الجَنْبِ** denilen hastalıktır. (T, madde **جنب**’de.) ― -b2- Ayrıca Bir musibet; bir felâket; yahut büyük, yahut dehşetli, bir olay: (TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (S, M, A, K.) Bundan El-Hasan’ın sözü: **نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنْ صَنَادِيدِ القَدَرِ** Kaderin musibetlerinden, vb., Allah’a sığınırız: (S, M: *) yahut onun büyük ve ezici belâlarından. (L.) ― -b3- Ayrıca, (TA’ya göre,) yahut ↓ **صِنْدِدٌ**, (K’ya göre,) Bir dağın yalıtılmış bir çıkıntısı. (K, TA.) ― -b4- **رِيحٌ صِنْدِيدٌ** (mecaz:) Şiddetli rüzgâr. (A, K.) ― -b5- **بَرْدٌ صِنْدِيدٌ** (mecaz:) Şiddetli, yahut yoğun, soğuk. (A, K.) ― -b6- Şöyle denir: **مَرَّتْ عَلَيْنَا صَنَادِيدُ مِنْ بَرْدٍ** (mecaz:) Üzerimize yoğun soğuk zamanları geldi. (A.) [Ayrıca başka bir örneğe **صَخَدَانٌ** maddesinde bak.] ― -b7- Ve **حَرٌّ صِنْدِيدٌ** (mecaz:) Şiddetli, yahut yoğun, sıcak. (A.) Şöyle denir: **يَوْمٌ حَامِى الصِنْدِيدِ**, (Th, M, L,) yahut **الصَّنَادِيدِ**, (A, K,) Şiddetli, yahut yoğun, sıcak günü. (Th, M, A, L, K.) ― -b8- **غَيْثٌ صِنْدِيدٌ** (mecaz:) Büyük damlalardan oluşan yağmur: (S, K:) yahut büyük miktarda, iri damlalar hâlinde yağan: çoğulu **غُيُوثٌ صَنَادِيدُ**. (A.) Ve şöyle denir: **رَمَتِ السَّمَآءُ بِصَنَادِيدِ البَرَدِ** (mecaz:) Gök büyük dolu taşları attı. (A.) ― -b9- **الصَّنَادِيدُ مِنَ السَّحَابِ** (varsayılan mecaz:) Büyük bulutlar: (M:) yahut iri damlalar hâlinde çok yağmur boşaltan bulutlar. (L.)
