# صند — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صند

الصندد كزبرج، وهذه عن الصاغاني: السيد الشريف. وقيل: السيد الشجاع، كالصنديد والصنتيت، قاله الأصمعي. أو الحليم، أو الجواد، أو الملك الضخم الشريف. قال ابن الأعرابي: الصناديد: السادات، وهم الأجواد، وهم الحلماء، وهم حماة العسكر. وفي الحديث ذكر صناديد قريش، وهم أشرافهم، وعظماؤهم، الواحد صنديد. وكل عظيم غالب، صنديد. وفي الكفاية: الصنديد: الرئيس العظيم. وقال جماعة: هو والي القوم، ومتولي مهماتهم، الكبير الجامع للولاية، وقال آخرون: هو السيد الشريف في قومه، الجامع للشجاعة والحماسة والجود، الغالب لمن عاداه وعارضه. قال شيخنا: هذا حاصل ما قالوا فيه، وهل نونه أصلية، كما مال إليه جماعة، أو هي زائدة كالياء، لأنه من الصد هو الإعراض، وكأنه للمبالغة. وعليه فكان الأولى ذكره في: صدد، كما مال إليه أكثر أئمة الصرف والاشتقاق. والصنديد: حرف منفرد في الجبل. وصنديد اسم جبل معروف بتهامة، هكذا في النسخ. وفي الجمهرة لابن دريد: صندد، بالكسر: اسم جبل معروف بتهامة، والصنديد من الريح والبرد: الشديد يقال: أصابهم برد صنديد، وريح صنديد. وهو مجاز، قال ابن مقبل:
  عفته صناديد السماكين وانتحتعليها رياح الصيف غبرا مجاوله والصنديد من الغيث: العظيم القطر، وفي الأساس: الوقع ويقال: مطر صنديد، أي وابل. وهو مجاز. والصنديد: الغالب العظيم. ويقال: هو صنديد من الصناديد، أي داهية من الدواهي وهي أيضا: الشدائد من الأمور. وكان الحسن يقول: نعوذ بالله من صناديد القدر، أي من دواهية، ونوائبه العظام الغوالب، ومن جنون العمل، وهو الإعجاب، ومن ملخ الباطل، وهو التبختر فيه. وصناديد السحاب: ما كثر وبله. قال أبو وجزة السعدي:
  دعتنا بمسـرى لـيلة رجـبـية                      جلا برقها جون الصناديد مظلما والصناديد: جماعة العسكر، كذا في سائر النسخ، والصواب: حماة العسكر، عن ابن الأعرابي، كما تقدم. وحكي عن ثعلب: يوم حامي الصناديد، وفي بعض الأمهات: الصنديد، أي شديد الحر، وهو مجاز، قال:
  لاقين من أعفر يوما صيهبا
  حامي الصناديد يعني الجندبا وصندوداء، بالفتح ممدودا، ع بالشام، نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: من الأساس: رمت السماء بصناديد البرد، أي بكبارها، وما اشتد منها.

### Türkçe

**الصندد** ( **زبرج** gibi); bu, الصاغاني’den: efendi, şerefli.

Ve denildi: efendi, yiğit; **الصنديد** ve **الصنتيت** gibi; bunu الأصمعي söyledi.

Veya: halîm; veya: cömert; veya: iri, şerefli büyük hükümdar.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصناديد**: efendiler; ve onlar cömertlerdir; ve onlar halîmlerdir; ve onlar ordunun koruyucularıdır.

Hadiste Kureyş’in **صناديد**’i zikredildi; ve onlar onların eşraflarıdır ve büyükleridir; tekili **صنديد**’dir.

Ve her büyük, galip olan: **صنديد**’dir.

**الكفاية**’de: **الصنديد**: büyük reis.

Bir cemaat dedi: o, kavmin valisi ve onların işlerinin üstlenicisi; velâyeti toplayan büyük.

Ve başkaları dedi: o, kavminde efendi, şerefli; şecaat, hamâse ve cömertliği toplayan; kendisine düşman olana ve ona karşı çıkana galip olan.

Şeyhimiz dedi: bu, onun hakkında söylediklerinin hâsılıdır; ve onun **نون**’u aslî midir—bir cemaatin meylettiği gibi—yoksa **ياء** gibi zâid midir; çünkü o, **الصد**’den (yüz çevirme)dir; sanki mübalağa içindir.

Buna göre, onu **صدد**’de zikretmek daha evlâ idi; sarf ve اشتقاق imamlarının çoğunun meylettiği gibi.

Ve **الصنديد**: dağda tek başına bir çıkıntı.

Ve **صنديد** Tihâme’de ma‘rûf bir dağın adıdır; nüshalarda böyle.

İbn Düreyd’in **الجمهرة**’sinde: **صندد** (kesre ile): Tihâme’de ma‘rûf bir dağın adı.

Ve **الصنديد** rüzgâr ve soğuktan: şiddetli olan; “onlara **برد صنديد** isabet etti” ve “**ريح صنديد**” denir.

Ve o mecazdır. İbn Mukbil dedi:
  عفته صناديد السماكين وانتحتعليها رياح الصيف غبرا مجاوله

Ve **الصنديد** yağmurdan: iri damlalı olan.

Ve **الأساس**’ta: **الوقع**; ve “**مطر صنديد**” denir; yani sağanak.

Ve o mecazdır.

Ve **الصنديد**: galip, büyük.

Ve denir: “o, **صنديد**’dir **الصناديد**’den”; yani belâlardan bir belâ; ve o ayrıca: işlerden şiddetlerdir.

Ve Hasan şöyle derdi: “kaderin **صناديد**’inden Allah’a sığınırız”; yani belâlarından ve onun büyük, galip musibetlerinden; ve amelin deliliğinden—o, kendini beğenmedir—; ve bâtılın **ملخ**’undan—o, onda böbürlenmedir—.

**صناديد السحاب**: onun sağanağı çoğalanı.

Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
  دعتنا بمسـرى لـيلة رجـبـية                      جلا برقها جون الصناديد مظلما

Ve **الصناديد**: ordunun topluluğu; diğer nüshalarda böyle; doğrusu: ordunun koruyucuları; İbnü’l-A‘râbî’den; daha önce geçtiği üzere.

Ve Sa‘leb’den nakledildi: “**يوم حامي الصناديد**”.

Ve bazı ana kaynaklarda: **الصنديد**; yani şiddetli sıcak; ve o mecazdır. Dedi:
  لاقين من أعفر يوما صيهبا
  حامي الصناديد يعني الجندبا

Ve **صندوداء** (fetha ile, medli): Şam’da bir yer; bunu الصاغاني nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الأساس**’tan: “gök, soğuğun **صناديد**’i ile attı”; yani onun büyükleriyle ve ondan şiddetli olanla.
