# صنف (ص-ن-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ن - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والنون والفاء معهما
ص ن ف، ن ص ف، ص ف ن مستعملات
صنف:
الصِّنْفُ: طائفةٌ من كُلِّ شيءٍ، فكلُّ ضَرْبٍ من الأشياء صِنْفٌ على حِدَةٍ.
والصَّنْفَةُ والصِّنفَةُ: قطعة من الثوب، وطائِفةٌ من القبيلة.
والتَّصنيفُ: تَمييزُ الأشياء بعضِها من بَعضٍ.
نصف:
النِّصفُ: أحَدُ جُزْأَيِ الكَمالِ، والنُّصْفُ لغة رَديئةٌ.
وقَدَحٌ نَصْفانُ: بَلَغ الكَيْلُ نِصْفَه، وشَطرانُ مِثلُه، وقَرْبانُ الى تلك المواضع.
ونَصَفَ الماءُ الشَجَرةَ: بَلَغ نِصفَها، وكلُّ شيءٍ مثلُه، قال:
الى مَلِكٍ لا تَنْصُفُ السّاقُ نَعْلَـه		أَجَلْ لا وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُهْ
والناصِفةُ: صَخْرةٌ تكون في مَناصِف أسْنادِ الوادي.
والنَّصَفُ: المرأةُ بين المُسِنّةِ والحَدَثةِ.
والنَّصَفَةُ: اسْمُ الإِنصافِ، وتفسيرُه أن تَعطِيَه من نفسِكَ النِّصْف أي تُعطي من نَفْسِك ما يَسْتَحِقُّ من الحَقِّ كما تأخُذُه.
وانتَصَفتُ منه: أخَذْتُ حَقّي كَملاً حتى صِرتُ وهو على النِّصْفِ سَواء.
والنَّصيفُ: النِّصْفُ.
والنَّصَفَةُ: الخُدّامُ، واحدُهم ناصِفٌ.
وغُلامٌ ناصِفٌ: يَنْصُفُ الملوكَ أي يَخْدُمُهم.
والنَّصيف: الخِمارُ.
والمَنصَفُ من الطريق ومن النَّهْرِ وكلِّ شيءٍ: وَسَطه.
ومُنتَصَفُ اللَّيل والنَّهارِ: وَسَطُه، وانتَصَفَ النهارُ، ونَصَفَ يَنصُفُ.
والمُنَصَّفُ: ما طُبخَ من الشَّرابِ حتى ذَهَبَ منه النِّصفُ.
والنّاصفةُ: مَسيلٌ عظيم يكونُ نِصفَ الوادي.
صفن:
الصَّفْنُ والصَّفَنُ: وعِاءُ الخُصْيَةِ.
وكلُّ دابَّةٍ وخَلْقٍ شِبْهِ زُنْبُورٍ يُنَضِّدُ حولَ مَدْخَلِه وَرَقاً أو حشيشاً أو نحوَ ذلك ثم يُبَيِّتُ في وَسَطه بَيتاً لنفسه أو لفِراخِه فذلك الصَّفَنُ، وفِعْلُه التّصفينُ.
والصافِنُ: عِرْقُ باطِنِ الصُّلْب طولاً مَتَّصِلٌ به نِياطُ القَلْبَ، مُعَلَّقٌ به. ويُسَمّى الأكحَلُ من البَعير: الصّافِن.
والصَّفْنَةُ: دَلْوٌ صغيرٌ لها حَلقةٌ على حِدَه، فاذا عَظُمَتْ فاسمُها الصُّفْنُ، وفِعْلهُ التَّصفينُ.
والصُّفونُ: أن تَصْفِنَ الدابّةُ وتقوم على ثلاثِ قَوائِمَ وترفَعَ قائِمةً عن الأرض، أو ينال سُنبُكُها الأرْضَ لتَسْتَريحَ بذلك، وأكثَرُ ما يَصْفِنُ الخَيْلُ، والصافِنات الخَيْلُ، وقال في العانة: كُلُّ صَبير عانةٍ صُفُونا وقراءة عبدِ اللهِ: "فاذكُروا اسمَ اللهِ عليها صَوافِنَ"، أي مَعْقُولةٌ إحدَى يَدَيْها على ثلاثِ قَوائِمَ، وصَوافَّ قد صَفَّتْ قَدَمَيْها، وصَوافِيَ بالياء يُريد خالصةً لِلّهِ.
وكُلُّ صافٍّ قَدَمَيهِ صافِنٌ.
ويقال: الصّافِنُ الذي يَجْمَعُ يَدَيْهِ ويَثْني طَرَفَ سُنْبُكِ إِحدَى رِجْلَيْهِ.
وقيل: الصافِنُ فوقَ اليَدِ.

##### Türkçe

**باب الصاد والنون والفاء معهما**
**ص ن ف**، **ن ص ف**، **ص ف ن** kullanımdadırlar.

**صنف**:
**الصِّنْفُ**: her şeyden bir taife; eşyadan her bir tür, başlı başına bir **صِنْف**tir.
**والصَّنْفَةُ** ve **الصِّنفَةُ**: elbiseden bir parça; ve kabileden bir taife.
**والتَّصنيفُ**: şeylerin bazısını bazısından ayırt etmektir.

**نصف**:
**النِّصفُ**: kemâlin iki parçasından biri; **النُّصْفُ** kötü bir dildir (kullanımdır).
Ve **قَدَحٌ نَصْفانُ**: ölçek yarısına ulaştı; ve **شَطرانُ** bunun misli; ve **قَرْبانُ** o yerlere (yakın)dır.
Ve **نَصَفَ الماءُ الشَجَرةَ**: onun yarısına ulaştı; ve her şey bunun mislidir; dedi ki:
الى مَلِكٍ لا تَنْصُفُ السّاقُ نَعْلَـه		أَجَلْ لا وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُهْ
**والناصِفةُ**: vadinin yamaçlarının ortalarında bulunan bir kaya.
**والنَّصَفُ**: yaşlı ile genç arasında olan kadın.
**والنَّصَفَةُ**: **الإِنصافِ**ın adıdır; onun tefsiri, ona kendinden **النِّصْف** vermendir; yani, haktan müstahak olduğu şeyi kendinden verdiğin gibi onu almandır.
Ve **انتَصَفتُ منه**: hakkımı tam aldım; ta ki ben ve o, **النِّصْف** üzerinde eşit oluncaya kadar.
**والنَّصيفُ**: **النِّصْفُ**.
**والنَّصَفَةُ**: hizmetçiler; onların birine **ناصِفٌ** denir.
Ve **وغُلامٌ ناصِفٌ**: meliklere **يَنْصُفُ**; yani onlara hizmet eder.
**والنَّصيف**: başörtüsü.
Ve yoldan, nehirden ve her şeyden **المَنصَفُ**: onun ortası.
Gecenin ve gündüzün **مُنتَصَفُ**ı: onun ortası; ve gündüz **انتَصَفَ** etti; ve **نَصَفَ يَنصُفُ**.
**والمُنَصَّفُ**: içkiden pişirilmiş olan; ondan **النِّصفُ** gidinceye kadar.
**والنّاصفةُ**: vadinin yarısı olan büyük bir akıntı yatağı.

**صفن**:
**الصَّفْنُ** ve **الصَّفَنُ**: husyenin kabı (torbası).
Ve her binek hayvanı ve arı benzeri bir yaratık, girişinin etrafına yaprak yahut ot yahut bunun benzerini dizip sonra ortasında kendisi için yahut yavruları için bir ev yapıp geceleyince; işte o **الصَّفَنُ**dir; fiili **التّصفينُ**dir.
**والصافِنُ**: sırtın iç tarafının damarı; uzunlamasına, ona kalbin bağı bitişiktir; ona asılıdır. Ve deveden **الأكحَلُ**a **الصّافِن** denir.
**والصَّفْنَةُ**: kendine mahsus bir halkası olan küçük bir kova; büyüyünce adı **الصُّفْنُ**dur; fiili **التَّصفينُ**dir.
**والصُّفونُ**: binek hayvanının **تَصْفِنَ** etmesi; üç ayak üzerinde durup bir ayağını yerden kaldırması; yahut dinlenmek için tırnağının ucu yere değmesi; en çok at **يَصْفِنُ** eder; ve **الصافِنات** atlar(dır). Ve **العانة** hakkında dedi ki: كُلُّ صَبير عانةٍ صُفُونا ve Abdullah’ın kıraati: "فاذكُروا اسمَ اللهِ عليها صَوافِنَ"، yani bir eli bağlanmış, üç ayak üzerinde (duran); ve **صَوافَّ**: iki ayağını saf saf etmiş; ve **صَوافِيَ** (ياء ile): Allah için hâlis (olsun) diye ister.
Ve iki ayağını saf eden her **صافّ** bir **صافِن**dir.
Ve denir ki: **الصّافِنُ** iki elini toplayan ve iki ayağından birinin tırnağının ucunu büken kimsedir.
Ve denildi: **الصافِنُ** elin üstündedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصِنْفُ: النَوعُ والضربُ. والصَنْفُ بالفتح: لغةٌ فيه. وصَنِفةُ الإزارِ؛ بكسر النون: طُرَّةُهُ؛ وهي جانبه الذي لا هُدْبَ له، ويقال: هي حاشية الثوب أيَّ جانبٍ كان. وتَصْنيفُ الشيءِ: جعلُه أصنافاً وتمييز بعضِها من بعض.

##### Türkçe

**الصِنْفُ**: tür ve sınıf. **الصَنْفُ** (fetha ile): onda bir lugat (varyant). **صَنِفةُ الإزارِ**; **النون**’un kesriyle: onun püskülü; ve o, saçak (hüdbe) olmayan yanıdır; ve denilir ki: o, elbisenin haşiyesidir; hangi yan olursa olsun. Ve **تَصْنيفُ الشيءِ**: onu صنفlar kılmak ve bazısını bazısından ayırt etmek.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ن ف
صنف ، صفن ، نفص ، نصف : مستعملة .
صنف : قال الليث : الصَّنْفُ : طائفةٌ من كلّ شيء ، فكلُّ ضَرْب من الأشياء صَنْفٌ واحد على حِدَة . والتّصنيف : تمييزُ الأشياء بعضِها من بعضٍ .
ابن السكّيت : يقال : صِنْفٌ وصَنْفٌ من المَتاع ، لُغَتان . وعُودٌ صَنْفِيّ للبخور لا غير .
أبو عُبَيْد : صَنِفَةُ الإزار : طُرّتُه .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : صَنِفةُ الثوب : زاوِيَتُه ، وللثوب أربع صَنِفات .
الليث : الصَّنِفَة والصِّنْفة : قِطعةٌ من الثوْب ، وطائفةٌ من القبيلة .
ورَوَى أبو العبَّاس عن سلمة عن الفرَّاء أنّه أنشدَه :
سَقْياً لحُلْوانَ ذي الكروم
وما صُنِّفَ من تينه ومن عِنَبِه
أنشده الفرّاء : صُنِّف وغيرُه رواه صَنَّف .
وقال : صُنِّف : مُيِّز ، وصَنَّفَ : خَرج ورَقُه .
نصف : قال الليث : النِّصف : أحدُ جُزْأَيِ الكمالِ . ونُصْف : لغةٌ رديئة .
الحَرّاني عن ابن السكّيت : أنصَفَ الرجلُ صاحبَه إنصافاً ، وقد أعطاه النّصَفة . ويقال : قد نَصَف النهارُ يَنصُف : إذا انتَصَف .
وقال المسيّب بن عَلَس يصفُ غائصاً في البحر على دُرّة :
نَصفَ النهارُ الماءُ غامِرُهُ
ورَفيقُه بالغَيْب ما يَدرِي
أراد انتَصَف النهارُ والماءُ غامره فانتصَف النهارُ ولم يَخرج من الماء . ويقال : قد نَصَف الإزارُ ساقَه يَنصفُه : إذا بلغ نِصفَها ، وأنشد :
وكنتُ إذا جارِي دَعَا لمَضُوفةٍ
أُشمِّر حتى يَنصُفَ الساقَ مِئْزرِي
وقال ابن ميادة يمدح رجلاً فقال :
تَرى سيْفَه لا يَنصُفُ السَّاقَ نَعْلُه
أجَلْ لا وإن كانت طِوالاً مَحَامِلُهْ
وقال : نصفَ القومَ يَنصُفُهم إذا خَدَمَهم . والنّاصفُ والمِنصَفُ : الخادم .
ابن الأعرابيّ : نصفتُ الشيء : أخذتُ نِصْفَه . ويقال للخادم : مِنصَف ومَنْصَف . وقد نَصَفْتَه : إذا خدمْتَه ، وتنصَّفْتُه مثله .
قال : والنّصيف : الخمار . والنَّصيف : الخادم . ونَصفَ الشيء : إذا بَلَغ نِصْفَه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَنصف الرجل : إذا أَخَذ الحقّ وأَعطَى الحقّ . وأَنصف : إذا سارَ نصفَ النهار . وأَنصف : إذا حَزم سيِّده .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا تَسُبّوا أصحابي فإنّ أحدَكم لو أنفَق ما في الأرض جميعاً ما أَدرَك مُدَّ أحدِهم ولا نَصِيفَه ) .
قال أبو عُبَيد : العَرَبُ تسمِّي النِّصْف النّصِيفَ ، كما يقولون في العُشر : العَشِير ، وفي الثمن الثمِين ، وأنشد :
لَم يَفْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ
ولا تُمَيْرَاتٌ ولا تَعجيفُ
قال : والنصِيف في غير هذا الخِمار ، ومنه الحديث الآخَر في الحُورِ العِينِ : ( ولَنصِيفُ إحداهنّ على رأسها خيرٌ من الدّنيا وما فيها ) ، ومنه قول النابغة :
سَقَط النَّصيفُ ولم تُرِد أسقاطَه
فتناولْته واتْقتنا باليَدِ
وقال أبو سَعِيد : النَّصيف : ثوبٌ تتجلّل به المرأَة فوق ثيابها كلِّها ؛ سُمِّي نصيفاً لأنه نصَف بين الناس وبينها فحجز أبصارهم عنها .
قال : والدليلُ على صحة ما قاله : سَقَط النّصيف ، لأنّ النّصيفَ إذا جُعِلَ خِماراً فسَقَط فليس لِسِتْرِها وجهَها مع كشفِها شعرَها معنًى . نَصيفُ المرأة : مَجرُها .
الليث : قَدَحٌ نَصْفانُ : بلغ الكَيْلُ نِصْفَه ، وشَطْران مثله .
أبو عبيد : قَدَحٌ نَصْفان : بلغَ الكيلُ نِصْفَه . قال : والنَّصف من النِّساء : التي بَلَغتْ خمساً وأربعين ونحوها .
وقال الليث : المرأة بين الحديثة والمُسِنَّة . والنّصفة : اسم الإنصاف ، وتفسيرُه أن تعطيَه من نفسِك النّصف ، أي : تعطيه من الحقّ لنفسك .
ويقال : انتَصفْتُ من فلان ، أي : أخذتُ حقّي كملاً حتى صِرْتُ وهو على النَّصيف سراء .
والنَّصفة : الْخُدّام ، واحدهم ناصِف . والمَنْصفُ من الطريق ومن النَّهار ومن كل شيء وسَطُه .
قال : ومنتصف الليل والنهار : وسطُه ، وانتَصف النهارُ ونَصفَ فهو يَنصف .
قال : والناصفةُ : صَخرةٌ تكون في مَناصِف أسنادِ الوادي ونحو ذلك من المسايل .
أبو عبيد : النّواصف : مَجارِي الماء ، واحدتُها ناصفةُ ، وأنشَد :
خَلايا سَفين بالنَّواصِفِ من دَدِ
شمر عن ابن الأعرابي : النَّاصفة من الأرض : رَحَبة بها شجر ، لا تكون ناصفةً إلاّ ولها شجر .
وقال غيره : تنصّفْتُ السلطانَ ، أي : سألتُه أن يُنصِفني ، وقول ابن هَرْمة :
أنِّي غَرِضْتُ إلى تناصُفِ وجْهِها
غَرَضَ المُحِبُّ إلى الحبيبِ الغائبِ
قال ابن الأعرابي : تَناصُف وجهِها :
محاسنُها ، أي : أنها كلها حَسَنة يَنصِف بعضُها بعضاً .
وقال غيره : كلّ شيء بلغ نِصْفَ غيرِه فقد نصفَه ، وكلُّ شيء بَلَغَ نِصفَ نَفْسِه فقد أنصف .
قلتُ : والقولُ ما قال ابن السكّيت : نَصفَ النهارُ : إذا انتَصف .
ويقال : نصفتُ الشيءَ : إذا أخذتَ نصفَه . والنّصفُ : الإنصاف .
ابن شُميل : إنّ فلانَة لعلَى نَصِفها ، أي : نِصف شَبابها . وأنشد :
إنّ غُلاماً غرَّه جَرْشَبِيّةٌ
على نَصَفها من نَفْسِه لضَعِفُ
قال : الجَرْشَبيَّة : العَجوزُ الكبيرةُ الهَرِمة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أنصَف الرجلُ : إذا سارَ نِصفَ النهارِ .
نفص : الليث : أنْفَص الرجلُ ببوْله : إذا رَمَى به .
أبو عبيد عن الأصمعي : أخَذَ الغَنم النُّفَاصُ : وهو أن يأخذها داءٌ فتَنفِصُ بأبوالها ، أي : تَدفَعُها دَفْعاً حتى تموت .
وقال أبو عمرو : نافَصْتُ الرجلَ منافَصةً ، وهو أن تقول له : تَبُول أنت وأبولُ أنا ، فننظرَ أيُّنا أبعَدُ بَوْلاً ، وقد نافَص فنَفَصَ ، وأنشد :
لَعَمرِي لقد نافَصْتَني فَنَفَصْتَني
بذِي مُشْتَفِرَ بَوْلهُ مُتفاوِتُ
أبو عبيد عن الأصمعي : أنْفصَ بالضَّحِك وأنْزَقَ وزهْزَقَ بمعنًى واحد .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن سَلمة عن الفراء : أنفَص بشَفَتيه كالمُتَرَمِّزِ ، وهو الذي يُشير بشفَتَيه وعيْنَيْه .
صفن : رُوِي عن البراء بن عازب أنه قال : ( كنّا إذا صلّينا مع رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فرفَع رأسه من الركوع قُمنا خَلْفَه صُفوناً ) .
قال أبو عبيد : قوله : ( صُفوناً ) يُفسَّر الصافنُ تفسيرين ، فبعضُ الناس يقول : كلّ صاف قَدَميْه قائماً فهو صافِن . والقولُ الثاني : أن الصَّافن من الخيْل : الذي قد قَلَب أحدَ حَوافره وقام على ثلاثِ قوائمَ .
كان ابنُ مسعود وابنُ عباس يقرآن قولَ الله جلّ وعزّ : ( فاذكروا اسمَ اللَّه عليها صوافن ) ( الحج : 36 ) ، بالنون .
فأمَّا ابن عباس ففسَّرها : مَعقولةً إحدى يدَيْها على ثلاثِ قوائم .
وأما ابن مسعود فقال : يعني قياماً .
وروي عن مجاهد نحو قول ابن عباس .
وقال الفراء : رأيتُ العربَ تَجعَل الصافِنَ القائمَ على ثلاثٍ وعلى غير ثلاث .
قال : وأشعارُهم تَدُلّ على أنّ الصُّفُون القيامُ خاصّة ، وأنشد للطّرماح :
وقامَ المَها يُفْفِلْن كلَّ مُكبَّلٍ
كما رُصَّ أيْقاً مُذْهَبِ اللَّون صافِنِ
قال : الصافنُ : القائم . وأما الصائن : فهو القائم على طَرْف حافرِه .
وقال أبو زيد : صفَنَ الفَرَسُ : إذا قامَ على طرف الرابعة . والعَرَب تقول لجميع الصافن : صَوَافن وصافنات وصُفُون .
وفي حديث عمر : لئن بقِيتُ لأُسوِّيَنّ بين الناس حتى يأتيَ الراعيَ حقُّه في صُفْنِه لَم يَعرَق فيه جَبِينُه .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : الصُّفْنُ : خريطةٌ تكون للرّاعي فيها طَعامُه وزِنادُه وما يَحتاج إليه .
وقال الفراء : هو شيءٌ مثل الرَّكْوة يُتوضَّأ فيه ، وأنشد للهُذَلِيّ :
فخضخضتُ صُفْنِيَ في جَمِّهِ
خِياضَ المُدابِر قِدْحاً عَطُوفَا
قال أبو عبيد : ويمكن أن يكون كما قال أبو عمرو والفراء جمعاً أن يُسْتعمل الصُفْنُ في هذا وفي هذا .
قال : وسمعتُ من يقول : مُصَفن بفتح الصاد ، والصَّفْنة أيضاً بالتأنيث .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الصَّفْنة بفَتْح الصاد : هي السُّفْرة التي تُجمَع بالخيط ، ومنه يقال : صَفَن ثيابَه في سَرْجِه : إذا جمعها .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه عوَّذ عليّاً حين رَكِب وصَفَن ثيابه في سرجه ) ، قال : وأمّا الصُّفْن بضم الصاد : فهو الرَّكوة .
قال : الصَّفَنُ : جِلْدُ الأنْثيَين بفتح الفاء والصاد وجمعُه أصفان ، ومنه قولُ جَرِيرٍ :
يَتْرُكْن أَصفانَ الْخُصَى جَلاَجِلا
قلت : والصواب ما قال ابن الأعرابي من الأحرف الثلاثة .
وقال الليث : كلّ دابة . وخَلْق شِبْه زُنْبُور يُنضِّدُ حولَ مَدخَله ورَقاً أو حَشيشاً أو نحو ذلك ، ثم يُبَيِّتُ في وسطه بَيتاً لنفسه أو لِفراخه فذلك الصَّفَن ، وفعلُه التَّصْفِين .
والصافن : عِرْقٌ في باطن الصُّلْب يتّصل به طُولاً ، ونِياطُ القَلْب مُعَلَّق به ويسمّى الأكْحَلُ من البعيد الصافنَ .
وقال غيرُه : الأكحلُ من الدّوابّ الأبْجَل .
وقال أبو الهيثم : الأكْحَل والأبْجَل والصافِن : هي العُروق التي تُفْصَد ، وهي في الرِّجْل صافن وفي اليَدِ أكْحَل .
عَمرو عن أبيه : صَفَنَ الفَرَس برجلِه وبَيْقَرَ بِيَدِه : إذا قام على طرف حافرِهِ .
قال : والصّفَن أيضاً : أن يُقسَمَ الماءُ إذا قلّ بحَصاة القَسْم ، ويقال لها المقْلَةُ ؛ فإِن كانت من ذَهَب أو فِضّة فهِيَ البلد .
أبو عُبَيد عن أبي عَمرو : تَصَافَنَ القومُ تَصَافناً ، وذلك إذا كانوا في سَفَرٍ ولا ماءَ معهم ولا شيءَ يَقْتَسِمُونه على حَصاةٍ يُلْقُونَها في الإناءِ يُصَبُّ فيه من الماءِ قدرَ ما يَغْمُر الحَصاة فيُعطاه كل رجل منهم ،
وقال الفرزدق :
فلمّا تَصافَنَّا الإداوَةَ أَجْهَشَتْ
إليَّ غُضُونُ العَنْبَرِيِّ الجُرَاضِمِ
شَمر عن أبي مَنْحُوف عن أبي عُبَدة : الصَّفْنَةُ كالعَيْبة يكون فيها متاعُ الرجل وأَدَاتُه ، فإذا اطرحتَ الهاءَ قلتَ صُفْن ، وأنشد :
تركتُ بذي الجَنْبَيْنِ صُفْنِي وَقِرْبَتِي
وقَدْ أَلَّبُوا خَلْفِي وقَلَّ المَسَارِبُ
قال : وقال أبو عمرو : الصَّفْن والصَّفْنَةُ : شِقْشِقةُ البَعير .
ابنُ شُميل : الصافِن : عِرْق ضَخْمٌ في باطن الساق حتَّى يَدخُل الفَخذ ، فذلك الصافن .

##### Türkçe

ص ن f
**صنف** , **صفن** , **نفص** , **نصف** : kullanımdadır.

**صنف** : **الليث** dedi: **الصَّنْفُ**: her şeyden bir taife; eşyadan her bir tür, başlı başına bir tek **صَنْفٌ**dur. Ve **التّصنيف**: şeyleri birbirinden ayırt etmektir.

**ابن السكّيت**: denir: eşyadan **صِنْفٌ** ve **صَنْفٌ**; iki lugattır. Ve buhur için, başkası değil, **عُودٌ صَنْفِيّ**.

**أبو عُبَيْد**: **صَنِفَةُ الإزار**: onun bordürü/kenar şeridi.

**أبو العبّاس**’tan, **ابن الأعرابيّ**’den: **صَنِفةُ الثوب**: onun köşesi; ve elbisenin dört **صَنِفات**’ı vardır.

**الليث**: **الصَّنِفَة** ve **الصِّنْفة**: kumaştan bir parça; ve kabileden bir taife.

Ve **أبو العبَّاس** **سلمة**’den, **الفرَّاء**’dan rivayet etti ki ona inşad etti:
سَقْياً لحُلْوانَ ذي الكروم
وما صُنِّفَ من تينه ومن عِنَبِه

**الفرّاء** inşad etti: **صُنِّف**; başkası onu **صَنَّف** diye rivayet etti.
Ve dedi: **صُنِّف**: ayırt edildi; ve **صَنَّفَ**: yaprağı çıktı.

**نصف** : **الليث** dedi: **النِّصف**: kemalin iki parçasından biri. Ve **نُصْف**: kötü bir lugattır.

**الحَرّاني**’den, **ابن السكّيت**’ten: Adam, arkadaşına **إنصافاً** ile **أنصَفَ** eder; ve ona **النّصَفة**’yi vermiştir. Ve denir: **نَصَف النهارُ يَنصُف**: **انتَصَف** ettiği zaman.

Ve **المسيّب بن عَلَس** denizde bir inci üzerine dalanı vasfederek dedi:
نَصفَ النهارُ الماءُ غامِرُهُ
ورَفيقُه بالغَيْب ما يَدرِي

**انتَصَف النهارُ**’u ve suyun onu kapladığını kastetti; böylece gündüz ortalandı ve o sudan çıkmadı. Ve denir: **نَصَف الإزارُ ساقَه يَنصفُه**: onun yarısına ulaştığı zaman; ve inşad etti:
وكنتُ إذا جارِي دَعَا لمَضُوفةٍ
أُشمِّر حتى يَنصُفَ الساقَ مِئْزرِي

Ve **ابن ميادة** bir adamı överek dedi:
تَرى سيْفَه لا يَنصُفُ السَّاقَ نَعْلُه
أجَلْ لا وإن كانت طِوالاً مَحَامِلُهْ

Ve dedi: **نصفَ القومَ يَنصُفُهم**: onlara hizmet ettiği zaman. Ve **النّاصفُ** ve **المِنصَفُ**: hizmetçi.

**ابن الأعرابيّ**: **نصفتُ الشيء**: onun yarısını aldım. Ve hizmetçiye denir: **مِنصَف** ve **مَنْصَف**. Ve **نَصَفْتَه**: ona hizmet ettiğin zaman; ve **تنصَّفْتُه** de onun gibidir.

Dedi: ve **النّصيف**: başörtüsü. Ve **النَّصيف**: hizmetçi. Ve **نَصفَ الشيء**: onun yarısına ulaştığı zaman.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den: Adam **أَنصف** eder: hakkı aldığı ve hakkı verdiği zaman. Ve **أَنصف**: gündüzün yarısını yürüdüğü zaman. Ve **أَنصف**: efendisini kuşattığı/kemerlediği zaman.

Ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde, dediği rivayet edilmiştir: ( Ashabıma sövmeyin; çünkü sizden biriniz yeryüzünde olanın hepsini infak etse, onların birinin **مُدّ**’üne de **نَصِيف**’ine de erişemez ).

**أبو عُبَيد** dedi: Araplar **النِّصْف**’e **النّصِيف** der; tıpkı **العُشر** için **العَشِير** dedikleri gibi ve **الثمن** için **الثمِين**; ve inşad etti:
لَم يَفْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ
ولا تُمَيْرَاتٌ ولا تَعجيفُ

Dedi: ve **النصِيف** bunun dışında başörtüsüdür; ve ondan, **الحُورِ العِينِ** hakkında diğer hadis: ( Ve onların birinin başındaki **نَصِيفُ** dünyadan ve içindekilerden hayırlıdır ). Ve ondan **النابغة**’nin sözü:
سَقَط النَّصيفُ ولم تُرِد أسقاطَه
فتناولْته واتْقتنا باليَدِ

Ve **أبو سَعِيد** dedi: **النَّصيف**: kadının bütün elbiselerinin üstüne büründüğü bir elbise; ona **نصيفاً** denildi, çünkü insanlar ile onun arasında yarıladı/ara oldu da onların bakışlarını ondan alıkoydu.

Dedi: ve dediğinin sıhhatine delil: **سَقَط النّصيف**; çünkü **النّصيف** başörtüsü yapılıp da düşerse, saçını açmasıyla birlikte yüzünü örtmesinin bir anlamı yoktur. Kadının **نَصيفُ**’i: onun **مَجرُها**’sı.

**الليث**: **قَدَحٌ نَصْفانُ**: ölçek yarısına ulaştı; ve **شَطْران** da onun gibidir.

**أبو عبيد**: **قَدَحٌ نَصْفان**: ölçek yarısına ulaştı. Dedi: ve kadınlardan **النَّصف**: kırk beşe ve benzerine ulaşmış olan.

Ve **الليث** dedi: kadın, genç ile yaşlı arasında olandır. Ve **النّصفة**: **الإنصاف**’ın adıdır; onun tefsiri, kendinden ona yarıyı vermendir; yani: kendin için olan haktan ona verirsin.

Ve denir: **انتَصفْتُ من فلان**; yani: hakkımı tam aldım; ta ki ben ve o, **النَّصيف** üzerinde eşit olduk.

Ve **النَّصفة**: hizmetçilerdir; onların teki **ناصِف**tir. Ve yoldan, gündüzden ve her şeyden **المَنْصفُ**: onun ortasıdır.

Dedi: ve gecenin ve gündüzün **منتصف**’ı: onun ortasıdır; ve **انتَصف النهارُ** ve **نَصفَ**; o da **يَنصف** eder.

Dedi: ve **الناصفةُ**: vadinin yamaçlarının ortalarında ve buna benzer akıntı yataklarında bulunan bir kaya.

**أبو عبيد**: **النّواصف**: su yollarıdır; onun teki **ناصفةُ**; ve inşad etti:
خَلايا سَفين بالنَّواصِفِ من دَدِ

**شمر**’den, **ابن الأعرابي**’den: yerden **النَّاصفة**: içinde ağaç bulunan bir açıklık; ağaç olmaksızın **ناصفةً** olmaz.

Ve başkası dedi: **تنصّفْتُ السلطانَ**; yani: ondan beni insafa getirmesini istedim; ve **ابن هَرْمة**’nin sözü:
أنِّي غَرِضْتُ إلى تناصُفِ وجْهِها
غَرَضَ المُحِبُّ إلى الحبيبِ الغائبِ

**ابن الأعرابي** dedi: **تَناصُف وجهِها**: onun güzellikleridir; yani: onun hepsi güzeldir; bir kısmı bir kısmını yarılar/denkler.

Ve başkası dedi: Her şey, başkasının yarısına ulaştığında onu **نصف** etmiştir; ve her şey, kendi nefsinin yarısına ulaştığında **أنصف** etmiştir.

Ben dedim: söz, **ابن السكّيت**’in dediğidir: **نَصفَ النهارُ**: **انتَصَف** ettiği zaman.

Ve denir: **نصفتُ الشيءَ**: yarısını aldığın zaman. Ve **النّصفُ**: insaftır.

**ابن شُميل**: Şüphesiz falanca kadın kendi **نَصِف**’i üzerindedir; yani: gençliğinin yarısı. Ve inşad etti:
إنّ غُلاماً غرَّه جَرْشَبِيّةٌ
على نَصَفها من نَفْسِه لضَعِفُ

Dedi: **الجَرْشَبيَّة**: büyük, ihtiyar, bunamış kocakarıdır.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den: Adam **أنصَف** eder: gündüzün yarısını yürüdüğü zaman.

**نفص** : **الليث**: Adam, idrarıyla **أنْفَص** etti: onunla fırlattığı zaman.

**أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: Koyunları **النُّفَاصُ** aldı: o, onlara bir hastalığın musallat olmasıdır; böylece idrarlarıyla **تَنفِصُ** ederler; yani: onu iterek/şiddetle atarlar, ta ki ölürler.

Ve **أبو عمرو** dedi: Adamla **منافَصةً** olarak **نافَصْتُ**: o, ona “sen idrar yap, ben de idrar yapayım; hangimiz daha uzağa idrar yapıyor bakalım” demendir. Ve **نافَص** etti de **نَفَصَ** etti; ve inşad etti:
لَعَمرِي لقد نافَصْتَني فَنَفَصْتَني
بذِي مُشْتَفِرَ بَوْلهُ مُتفاوِتُ

**أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: Gülmekle **أنْفصَ** etti ve **أنْزَقَ** ve **زهْزَقَ**: tek bir manadadır.

Ve bana **المنذري** haber verdi; **ثعلب**’dan, **سَلمة**’den, **الفراء**’dan: **أنفَص** etti, dudaklarıyla, **كالمُتَرَمِّزِ** gibi; o, dudaklarıyla ve iki gözüyle işaret eden kimsedir.

**صفن** : **البراء بن عازب**’den rivayet edildi ki dedi: ( Biz, رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ile namaz kıldığımızda, rükûdan başını kaldırınca, onun arkasında **صُفوناً** olarak dururduk ).

**أبو عبيد** dedi: Onun sözü: ( **صُفوناً** ) ; **الصافنُ** iki tefsirle tefsir edilir: insanların bir kısmı der ki: iki ayağını saf edip ayakta duran her kimse **صافِن**dir. İkinci söz: **الصَّافن** atlardan, toynaklarından birini çevirmiş ve üç ayak üzerinde durmuş olandır.

**ابنُ مسعود** ve **ابنُ عباس**, Allah جلّ وعزّ’ün sözünü şöyle okurlardı: ( فاذكروا اسمَ اللَّه عليها **صوافن** ) ( الحج : 36 ) , **النون** ile.

**ابن عباس**’a gelince, onu şöyle tefsir etti: üç ayak üzerinde, ellerinden biri bağlanmış.

**ابن مسعود**’a gelince, dedi: yani ayakta durarak.

**مجاهد**’den, **ابن عباس**’ın sözüne benzer rivayet edildi.

Ve **الفراء** dedi: Arapları gördüm; üç üzerinde duran ve üç üzerinde olmayan ayakta durana **الصافِن** yaparlar.

Dedi: ve onların şiirleri, **الصُّفُون**’un özellikle ayakta durmak olduğuna delalet eder; ve **الطّرماح**’a ait olarak inşad etti:
وقامَ المَها يُفْفِلْن كلَّ مُكبَّلٍ
كما رُصَّ أيْقاً مُذْهَبِ اللَّون صافِنِ

Dedi: **الصافنُ**: ayakta duran. **الصائن**’e gelince: o, toynağının ucunda ayakta durandır.

Ve **أبو زيد** dedi: At **صفَنَ** eder: dördüncünün ucunda durduğu zaman. Ve Araplar, her **الصافن** için **صَوَافن** ve **صافنات** ve **صُفُون** derler.

**عمر**’in hadisinde: “Eğer kalırsam, insanlar arasında mutlaka eşitleyeceğim; ta ki çobana, onun **صُفْنِه**’inde hakkı gelsin; onda alnı terlememiştir.”

**أبو عبيد**’den, **أبي عمرو**’dan dedi: **الصُّفْنُ**: çobanın içinde yiyeceği, çakmağı ve ihtiyaç duyduğu şeyler bulunan bir torbadır.

Ve **الفراء** dedi: o, içinde abdest alınan, **الرَّكْوة** gibi bir şeydir; ve **الهُذَلِيّ**’ye ait olarak inşad etti:
فخضخضتُ صُفْنِيَ في جَمِّهِ
خِياضَ المُدابِر قِدْحاً عَطُوفَا

**أبو عبيد** dedi: **أبو عمرو** ve **الفراء**’nın dediği gibi olabilir; bir araya getirilerek **الصُفْنُ** bunun için de bunun için de kullanılır.

Dedi: ve “**مُصَفن**” diyen birini işittim; **الصاد**’ın fethiyle; ve **الصَّفْنة** de dişil olarak.

**أبو العباس**’tan, **ابن الأعرابي**’den: **الصَّفْنة** **الصاد**’ın fethiyle: ip ile toplanan sofradır; ondan denir: At, elbiselerini eyerinde **صَفَن** etti: onları topladığı zaman.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: ( Ali’ye, bindiği ve elbiselerini eyerinde **صَفَن** ettiği zaman, muska/dua okudu ). Dedi: **الصُّفْن**’a gelince, **الصاد**’ın zammıyla: o, **الرَّكوة**’dur.

Dedi: **الصَّفَنُ**: **الفاء** ve **الصاد**’ın fethiyle, iki testisin derisidir; çoğulu **أصفان**; ve ondan **جَرِير**’in sözü:
يَتْرُكْن أَصفانَ الْخُصَى جَلاَجِلا

Ben dedim: doğru olan, **ابن الأعرابي**’nin üç harf hakkında söylediğidir.

Ve **الليث** dedi: her binek hayvanı. Ve eşekarısına benzer bir yaratık; girişinin etrafına yaprak yahut ot yahut buna benzer şeyler dizer; sonra onun ortasında kendisi yahut yavruları için bir ev yapar; işte o **الصَّفَن**’dir; fiili **التَّصْفِين**’dir.

Ve **الصافن**: belin iç tarafında, boyuna bağlanan bir damardır; kalbin bağı (**نِياطُ القَلْب**) ona asılıdır; ve uzaktan **الأكْحَلُ**’a **الصافنَ** denir.

Ve başkası dedi: binek hayvanlarında **الأكحلُ**: **الأبْجَل**’dir.

Ve **أبو الهيثم** dedi: **الأكْحَل** ve **الأبْجَل** ve **الصافِن**: kan alınan damarlardır; o, bacakta **صافن**dir, elde **أكْحَل**dir.

**عَمرو**’dan, babasından: At, ayağıyla **صَفَنَ** etti ve eliyle **بَيْقَرَ** etti: toynağının ucunda durduğu zaman.

Dedi: ve **الصّفَن** ayrıca: su azaldığında, bölüşme taşıyla suyun bölüştürülmesidir; ona **المقْلَةُ** denir; eğer altın yahut gümüşten olursa o **البلد**’dir.

**أبو عُبَيد**’den, **أبي عَمرو**’dan: Kavim **تَصَافَنَ** etti, **تَصَافناً**; bu, seferde oldukları ve yanlarında su bulunmadığı ve bir taş üzerine bölüştürdükleri bir şey bulunmadığı zaman olur: onu kaba atarlar; su, taşın üstünü örtecek kadar dökülür; sonra onlardan her adama verilir.

Ve **الفرزدق** dedi:
فلمّا تَصافَنَّا الإداوَةَ أَجْهَشَتْ
إليَّ غُضُونُ العَنْبَرِيِّ الجُرَاضِمِ

**شَمر**’den, **أبي مَنْحُوف**’tan, **أبي عُبَدة**’den: **الصَّفْنَةُ** bir heybe gibidir; adamın eşyası ve aleti onda olur; **الهاء**’yı atarsan **صُفْن** dersin; ve inşad etti:
تركتُ بذي الجَنْبَيْنِ صُفْنِي وَقِرْبَتِي
وقَدْ أَلَّبُوا خَلْفِي وقَلَّ المَسَارِبُ

Dedi: ve **أبو عمرو** dedi: **الصَّفْن** ve **الصَّفْنَةُ**: devenin **شِقْشِقةُ**’sıdır.

**ابنُ شُميل**: **الصافِن**: baldırın iç tarafında, uyluğa girinceye kadar olan iri bir damardır; işte o **الصافن**’dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والنون وما يثلثهما)
(صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ.[الرعد 4]. قال أبو زيد رِكيَّتانِ صِنْوانِ، وهما المتقاربتان حتى لا يكونَ بينهما من تقارُبهما حَوْض.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الصِّنو: مثل الرّدْهَة تُحفَر في الأرض، وتصغيره، صُنَيٌّ. قالت ليلى:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2])(صند) الصاد والنون والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على عظم قدْر وعظم جِسْم. من ذلك الصِّندِيد، وهو السَّيّد الشَّريف، والجمع صناديد. ويقال صناديد البَرَدِ: باباتٌ منه ضِخام. وغيثٌ صِنديدٌ: عظيم القَطْر.  ويقال للدَّواهِي الكبارِ صناديد. ويروى عن الحسن في دعائِة: "نعوذُ بك من صناديد القَدَر" أي دواهِيه.
(صنر) الصاد والنون والراء ليس بأصلٍ، ولا فيه ما يعوَّل عليه لقلَّة الرَّاء مع النون. على أنَّهم  يقولون الصِّنَارة بلغة اليمن: الأذُن. والصِّنَارة: حديدةٌ في المِغْزَل مُعَقَّفَة. وليس بشيء.
(صنع) الصاد والنون والعين أصلٌ صحيح واحد، وهو عملُ الشيء صُنْعَاً. وامرأة صَنَاعٌ ورجلٌ صَنَعٌ، إِذا كانا حاذقَين فيما يصنعانه. قال:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي صَنَاعُ الأَذى في الأهلِ والجارِ
والصَّنِيعة: ما اصطنعتَه مِنْ خير. والتصنُّع: حُسن السَّمْت. وفرسٌ صَنِيعٌ: صَنَعَه أهلُه بحُسْن القِيام عليه. والمَصانع: ما يُصنَعُ من بئرٍ وغيْرِها للسَّقي.
ومن الباب: المُصانَعة، وهي كالرِّشْوة.
وممّا شذَّ عن هذا الأصل الصِّنْع، يقال إِنَّه السَّفُّود. وقال المَرّار([3]):
(صنف) الصاد والنون والفاء أَصلٌ صحيح مطّرد في معنيين، أحدهما الطّائفة من الشّيء، والآخر تمييز الأشياء بعضها عن بعض.
فالأوَّل الصِّنْف، قال الخليل: الصِّنْف طائفةٌ من كلِّ شيء. وهذا صِنفٌ  من الأصناف أيْ نوع. فأمّا صنفة الثَّوب([4]) فقال قوم: هي حاشيتُهُ. وقال آخرون: بل هي النّاحية ذات الهُدْب.
والأصل الآخَر، قال الخليل: التَّصنيف: تمييز الأشياءِ بعضها عن بعض.
ولعَّل تصنيف الكتاب من هذا. والغريب المصنَّف من هذا، كأنَّه مُيِّزَت أبوابُه فجُعِلَ لكلِّ بابٍ حَيِّزُه. فأمَّا أصله في لغة العرب فمن قولهم صَنّفَت الشَّجرةُ، إذا أخرجت ورقَها. قال ابن قيسِ الرُّقيّات:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه([5])(صنق) الصاد والنون والقاف كلمة إن صحَّت. يقولون إنَّ الصَّنَق: الذَّفر. وحكى بعضُهم : أَصْنَقَ الرجلُ في ماله، إِذا أحسَنَ القيامَ عليه.
(صنم) الصاد والنون والميم كلمةٌ واحدةٌ لا فرعَ لها، وهي الصَّنَم. وكان شيئاً يُتَّخَذُ من خشبٍ  أو فضّة أو نُحاسٍ فيُعبَد.
(صنج) الصاد والنون والجيم ليس بشيء. والصَّنْج دَخِيل.
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "تخرج".
([2]) أنشده في اللسان (صنا). تقوله للنابغة الجعدي.
([3]) كذا ورد الكلام مبتوراً. وفي المجمل: "والصنع في شعر المرار السفود". ولم أجد شاهداً إلا قول الشاعر في اللسان (صنع):
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) يقال صنفة، بفتح  فكسر، وبكسر فسكون.
([5]) ديوان ابن قيس الرقيات 82 واللسان (صنف).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **النون** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**صنو**) **الصاد** ve **النون** ve illetli harf, sahih bir asıldır; iki şey arasında yakınlığa delâlet eder: akrabalıkça veya mesafece. Bundan: **الصِّنو**: öz kardeş. Ve erkeğin amcası, babasının **صِنو**’sudur. Ve **الخليل** dedi: “Falan, falanın **صِنْو**’sudur” denir; eğer onun kardeşi ve annesinden ve babasından öz kardeşi ise. Bunun aslı, bir asıldan çıkan iki hurma ağacıdır; onlardan her biri kendi başına bir **صِنو**’dur; çoğulu **صِنوان**’dır. Allah Teâlâ dedi: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ.[الرعد 4]. **أبو زيد** dedi: İki kuyu **صِنْوان**’dır; ve onlar, yakınlıklarından dolayı aralarında bir havuz olmayacak kadar birbirine yakın olan ikisidir.

Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الصِّنو**: **الرّدْهَة** gibi; yere kazılan (çukur). Ve onun küçültmesi: **صُنَيٌّ**. **ليلى** dedi:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ **صُنَيَّاً** بين **صُدَّيْن** مَجْهَلا([2])

(**صند**) **الصاد** ve **النون** ve **الدال** sahih bir asıldır; büyük değer ve büyük cisim üzerine delâlet eder. Bundan: **الصِّندِيد**; o, şerefli efendidir; çoğulu **صناديد**. Ve denir: **صناديد البَرَدِ**: ondan iri taneler. Ve **غيثٌ صِنديدٌ**: damlası büyük. Ve büyük musibetlere **صناديد** denir. Ve **الحسن**’den duasında rivayet olunur: “**نعوذُ بك من صناديد القَدَر**” yani onun musibetleri.

(**صنر**) **الصاد** ve **النون** ve **الراء** asıl değildir; ve **النون** ile **الراء**’ın azlığından dolayı onda dayanılacak bir şey yoktur. Şu var ki onlar derler: Yemen diliyle **الصِّنَارة**: kulak. Ve **الصِّنَارة**: iğde (mıgzel) içinde kıvrık bir demir. Ve bir şey değildir.

(**صنع**) **الصاد** ve **النون** ve **العين** tek sahih bir asıldır; o da şeyin **صُنْعَاً** olarak yapılmasıdır. Ve kadın **صَنَاعٌ** ve erkek **صَنَعٌ**; eğer yaptıkları şeyde mahir iseler. Dedi:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي **صَنَاعُ** الأَذى في الأهلِ والجارِ

Ve **الصَّنِيعة**: hayırdan kendine yaptırdığın şey. Ve **التصنُّع**: hâlin güzelliği. Ve at **صَنِيعٌ**: ehli onu, ona güzel bakmakla yaptı (yetiştirdi). Ve **المَصانع**: sulama için kuyudan ve başkasından yapılan şeyler.

Ve babdan: **المُصانَعة**; o, rüşvet gibidir.

Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الصِّنْع**; denir ki o, **السَّفُّود**’dur. **المَرّار**([3]) dedi:

(**صنف**) **الصاد** ve **النون** ve **الفاء** iki mânada sahih, muttarid bir asıldır: birincisi şeyden taife; ikincisi şeyleri birbirinden ayırt etme.

Birincisi **الصِّنْف**’tir. **الخليل** dedi: **الصِّنْف** her şeyden bir taifedir. Ve bu, **الأصناف**’tan bir **صِنف**’tir; yani tür. Ama **صنفة الثَّوب**([4]) hakkında bir kavim dedi: o, onun kenarıdır. Ve başkaları dedi: bilakis o, püsküllü taraf olan yöndür.

Diğer asıl: **الخليل** dedi: **التَّصنيف**: şeyleri birbirinden ayırt etmektir.

Ve belki kitabın **تصنيف**’i de bundandır. Ve bundan **المصنَّف** olan garip (eser) de; sanki onun babları ayırt edilmiş de her bab için onun yeri kılınmıştır. Ama onun Arap dilindeki aslı, onların “ağaç **صَنّفَت**” sözündendir; yani yaprağını çıkardı. **ابن قيسِ الرُّقيّات** dedi:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه([5])

(**صنق**) **الصاد** ve **النون** ve **القاف** kelime; eğer sahih ise. Derler ki **الصَّنَق**: **الذَّفر**. Ve bazısı hikâye etti: “Erkek malında **أَصْنَقَ** etti”; eğer onun üzerine güzelce kıyam (idare) ettiyse.

(**صنم**) **الصاد** ve **النون** ve **الميم** tek bir kelimedir; onun fer‘i yoktur; o da **الصَّنَم**’dır. Ve o, ağaçtan veya gümüşten veya bakırdan edinilen bir şey idi; böylece ona ibadet edilirdi.

(**صنج**) **الصاد** ve **النون** ve **الجيم** bir şey değildir. Ve **الصَّنْج** dâhildir.

---------------------ـ
([1]) Asılda: “تخرج”.
([2]) Onu **اللسان**’da (**صنا**) inşad etti. Onu **النابغة الجعدي**’ye söyler.
([3]) Böylece söz kopuk olarak vârid olmuştur. Ve **المجمل**’de: “**والصنع** **في شعر المرار** **السفود**”. Ve **اللسان** (**صنع**)’da şairin sözü dışında bir şâhid bulmadım:
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) **صنفة** denir; fetha sonra kesra ile; ve kesra sonra sükûn ile.
([5]) **ديوان ابن قيس الرقيات** 82 ve **اللسان** (**صنف**).

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ن ف
عنده صنوف من المتاع وأصناف وصنف الأشياء‏:‏ جعلها صنوفاً وميز بعضها من بعض ومنه‏:‏ تصنيف الكتب‏.‏
وصنف النبات والشجر وتصنف‏:‏ صار أصنافاً‏.‏
وشجر مصنف مختلف الألوان والثمر‏.‏
قال ابن الرقيات‏:‏ سقياً لحلوان ذي الكروم وما صنف من تينه ومن عنبه ويقال‏:‏ صنف الأرطي إذا تفطر بالورق‏.‏
ومسحه بصنفه ثوبه‏:‏ بحاشيته‏.‏
قال ابن مقبل يصف القدح‏:‏ جلا صنفات الريط عنه قوابه وأخلصنه مما يصان ويمسح

##### Türkçe

ص ن ف
Onun yanında metaın **صنوف**’u ve **أصناف**’ı vardır; ve şeyleri **صنف** etmek: onları **صنوف** kılmak ve bazısını bazısından ayırt etmek; bundan da: kitapların **تصنيف**’i.

Bitkiyi ve ağacı **صنف** etti ve **تصنف** etti: **أصناف** oldu.

**شجر مصنف**: renk ve meyve bakımından muhtelif.

İbn er-Ruqayyât dedi: Helvân’a, üzüm bağları sahibine ve onun incirinden ve üzümünden **صنف** olunan şeye su (yağmur) olsun. Ve denilir: **صنف الأرطي**; yaprakla yarıldığı zaman.

Onu, elbisesini **بصنفه** sildi: onun kenarıyla.

İbn Mukbil, kadehi vasfederek dedi: **صنفات** **الريط** onun üzerinden kabuğunu parlattı; ve onu, saklanılan ve silinen şeyden arıttılar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصِّنْفُ والصَّنْفُ: النَّوْعُ والضَّرْبُ من الشيء. يقال: صَنْفٌ وصِنْفٌ من المَتاع لغتان، والجمع أَصنافٌ وصُنُوفٌ. والتَّصْنِيفُ: تمييز الأَشياء بعضها من بعض. وصَنَّف الشيءَ: مَيَّز بعضَه من بعض. وتَصْنِيفُ الشيء: جعْلُه أَصْنافاً. والصِّنْفُ: الصِّفَةُ.وصَنِفَةُ الإزارِ، بكسر النون: طُرَّتُه التي عليها الهُدْبُ، وقيل: هي حاشيته، أَيَّةً كانت. الجوهري:صِنْفَةُ الإزارِ، بالكسر، طُرَّتُه، وهي جانبه الذي لا هُدْبَ له، ويقال: هي حاشية الثوب، أَيَّ جانب كان. وفي الحديث: فليَنْفُضْه بِصَنِفَةِ إزاره فإنه لا يدري ما خَلَفَه عليه. وصَنِفَةُ الثوب: زاويته، والجمع صَنِفٌ، وللثوب أَربع صَنِفاتٍ، وسُمِّي الإزارُ إزاراً لحفظه صاحِبَه وصِيانتِه جَسَده، أُخذَ من آزَرْتُه أَي عاوَنْتُه، ويقال إزار وإزارةٌ. الليث: الصَّنِفةُ والصِّنْفةُ قِطعةٌ من الثوب؛ وقول الجعدي:
على لا حِبٍ كحَصيرِ الصَّنا
عِ، سَوَّى لها الصِّنْفُ إرمالُها
قال شَمِرٌ: الصِّنْفُ والصِّنفَةُ الطرَفُ والزاوية من الثوب وغيره. والصِّنْفةُ طائفة من القبيلة. الليث: الصِّنْف طائفَة من كل شيء، وكل ضرب من الأَشياء صِنْفٌ على حِدَةٍ؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: يُعاطِي القُورَ بالصَّنِفاتِ منه،
كما تُعْطِي رَواحِضَها السُّبُوبُ
فسره ثعلب فقال: إنما يصف سَراباً يُعاطِي بجوانبه الجبالَ كأَنه يُفِيضُ عليها كما تُعطي السُّبُوبُ غَواسِلَها من بياض ونقاء، فالصَّنفاتُ على هذا جوانب السراب، وإنما الصنفات في الحقيقة للمُلاء، فاستعاره للسَّراب من حيث شُبِّه السرابُ بالمُلاء في الصفة والنَّقاء؛ قال: تُقَطِّعُ غِيطاناً كأَنَّ مُتُونَها،
إذا أَظْهَرَتْ، تُكْسَى مُلاءً مُنَشَّرا
وروى سلمة أَنَّ الفراء أَنشده لابن أَحمر:
سَقْياً لحُلْوانَ ذِي الكُرومِ، وما
صُنِّفَ مِنْ تِينه ومن عِنَبِهْ
أَنشده الفراء صُنِّف، ورواه غيره صَنَّفَ؛ ويقال: صُنِّفَ مُيِّزَ، وصَنَّفَ خرج ورَقُه، وصَنَّفَتِ العِضاهُ اخضرّت؛ قال ابن مقبل: رآها فؤادِي أُمَّ خِشْفٍ خَلا لها،
بقُورِ الوِراقَينِ، السَّراءُ المُصَنِّف
قال أَبو حنيفة: صَنَّفَ الشجرُ إذا بدأ يُورِقُ فكان صنفين صنف قد أَوْرَقَ وصنف لم يورِقْ، وليس هذا بقوي، وكذلك تَصَنَّفَ؛ قال مُلَيْح: بها الجازِئاتُ العِينُ تُضْحِي وكَوْرُها
فِيالٌ، إذا الأَرْطَى لها تَتَصَنَّف
وظَلِيمٌ أَصْنَفُ الساقين: مُتَقَشِّرُهُما؛ قال الأَعلم الهذلي: هِزَفٌّ أَصنفُ الساقَيْنِ هِقْلٌ،
يُبادِر بَيْضَه بَرْدُ الشَّمالِ
أَصْنَفُ: متقشر. تَصَنَّفَتْ ساقُه إذا تَشَقَّقَتْ. وتَصَنَّفَتْ شَفَتُه إِذا تَشَقَّقَتْ.
وعودٌ صَنْفِيٌّ، بالفتح: لضرب من عود الطيب ليس بجيد، قال الجوهري: منسوب إلى موضع، وقيل: عُودٌ صَنْفِيٌّ، بالفتح، للبَخُورِ لا غيرُ.

##### Türkçe

**الصِّنْفُ** ve **الصَّنْفُ**: şeyden tür ve darb. Denilir:
**صَنْفٌ** ve **صِنْفٌ** metâdan (eşya/mal) iki lugattır; cem‘i **أَصنافٌ** ve **صُنُوفٌ**dur.
Ve **التَّصْنِيفُ**: şeyleri bazısını bazısından ayırt etmektir. Ve **صَنَّف** şeyi: bazısını bazısından ayırdı. Ve **تَصْنِيفُ** şey: onu **أَصْنافاً** kılmaktır. Ve **الصِّنْفُ**: sıfattır. Ve **وصَنِفَةُ الإزارِ** (nunun kesriyle): onun, üzerinde püskül bulunan kenar şerididir; ve denildi: o, her ne olursa olsun, onun haşiyesidir. el-Cevherî: **صِنْفَةُ الإزارِ** (kesr ile) onun kenar şerididir; ve o, püskülü olmayan yanıdır; ve denilir: o, elbisenin haşiyesidir, hangi yan olursa olsun. Ve hadiste: “Onu, izârının **بِصَنِفَةِ**siyle silksin; çünkü onun üzerinde ne bıraktığını bilmez.”
Ve **وصَنِفَةُ الثوب**: onun köşesidir; cem‘i **صَنِفٌ**dir; ve elbisenin dört **صَنِفاتٍ**ı vardır. Ve izâr, sahibini koruması ve bedenini muhafaza etmesi için izâr diye adlandırıldı; **آزَرْتُه**’dan alınmıştır, yani ona yardım ettim; ve denilir: izâr ve **إزارةٌ**. el-Leys: **الصَّنِفةُ** ve **الصِّنْفةُ** elbiseden bir parçadır; ve el-Ca‘dî’nin sözü:
على لا حِبٍ كحَصيرِ الصَّنا
عِ، سَوَّى لها الصِّنْفُ إرمالُها
Şemir dedi: **الصِّنْفُ** ve **الصِّنفَةُ** elbise ve başkasından uç ve köşedir. Ve **الصِّنْفةُ** kabileden bir taifedir. el-Leys: **الصِّنْف** her şeyden bir taifedir; ve şeylerden her darb, başlı başına bir **صِنْفٌ**tur; ve İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği sözü:
يُعاطِي القُورَ بالصَّنِفاتِ منه،
كما تُعْطِي رَواحِضَها السُّبُوبُ
Sa‘leb onu tefsir etti ve dedi: ancak o, yanlarıyla dağlara dokunan bir serabı vasfeder; sanki onların üzerine akıtıyor; tıpkı **السُّبُوبُ**un, beyazlık ve temizlikten, yıkayıcılarına vermesi gibi; bu üzere **الصَّنفاتُ** serabın yanlarıdır. Halbuki **الصنفات** hakikatte örtüler içindir; onu, sıfat ve temizlikte serabın örtülere benzetilmesi cihetinden seraba istiâre etti; dedi:
تُقَطِّعُ غِيطاناً كأَنَّ مُتُونَها،
إذا أَظْهَرَتْ، تُكْسَى مُلاءً مُنَشَّرا
Ve Seleme rivayet etti ki el-Ferrâ, İbn Ahmer’e şu beyti inşâd etti:
سَقْياً لحُلْوانَ ذِي الكُرومِ، وما
صُنِّفَ مِنْ تِينه ومن عِنَبِهْ
el-Ferrâ onu **صُنِّفَ** diye inşâd etti; başkası onu **صَنَّفَ** diye rivayet etti. Ve denilir: **صُنِّفَ** ayırt edildi; ve **صَنَّفَ** yaprağı çıktı; ve **صَنَّفَتِ العِضاهُ** yeşerdi; İbn Mukbil dedi:
رآها فؤادِي أُمَّ خِشْفٍ خَلا لها،
بقُورِ الوِراقَينِ، السَّراءُ المُصَنِّف
Ebû Hanîfe dedi: **صَنَّفَ الشجرُ** yapraklanmaya başladığı zaman; böylece iki صنف olur: yapraklanmış bir صنف ve yapraklanmamış bir صنف; ve bu kuvvetli değildir; bunun gibi **تَصَنَّفَ** de (böyledir); Müleyh dedi:
بها الجازِئاتُ العِينُ تُضْحِي وكَوْرُها
فِيالٌ، إذا الأَرْطَى لها تَتَصَنَّف
Ve **وظَلِيمٌ أَصْنَفُ الساقين**: ikisinin kabuk bağlayıp soyulanıdır; el-A‘lem el-Hüzelî dedi:
هِزَفٌّ أَصنفُ الساقَيْنِ هِقْلٌ،
يُبادِر بَيْضَه بَرْدُ الشَّمالِ
**أَصْنَفُ**: kabuk bağlayıp soyulan. **تَصَنَّفَتْ** onun bacağı, çatladığı zaman. Ve **تَصَنَّفَتْ** onun dudağı, çatladığı zaman.
Ve **وعودٌ صَنْفِيٌّ** (fetha ile): iyi olmayan bir tür güzel koku odunu içindir; el-Cevherî dedi: bir yere nisbet edilmiştir; ve denildi: **عُودٌ صَنْفِيٌّ** (fetha ile) yalnızca buhur içindir, başkası değil.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ن ف * * الصِّنْفُ * النوع والضرب وفتح الصاد لغة فيه و * تَصْنيفُ * الشيء جعله * أصْنافا * وتمييز بعضها من بعض

##### Türkçe

* ص ن ف * * **الصِّنْفُ** * tür ve sınıf; صاد’ın fethası da onda bir lugattır. Ve * **تَصْنيفُ** * şey: onu * **أصْنافا** * kılmak ve bazısını bazısından ayırt etmek.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصنف بالكسر، والفتح لغة فيه: النوع والضرب من الشيء، يقال: صنف من المتاع، وصنف منه ج: أصناف، وصنوف وقال الليث: الصنف: طائفة من كل شيء، وكل ضرب من الأشياء: صنف على حدة. والصنف: بالكسر وحده: الصفة، وبالضم: جمع الأصنف كأحمر وحمر. والعود الصنفي، بالفتح: منسوب إلى موضع، وهو من أردإ أجناس العود وبينه وبين الخشب فرق يسير أو هو دون القماري وفوق القاقلي يتبخر به. وصنفة الثوب، كفرحة، وصنفه وصنفته، بكسرهما ثلاث لغات، الأخيرتان عن شمر، والأولى هي الفصحى، وبها ورد الحديث:  إذا أوى أحدكم إلى فراشه، فلينفضه بصنفة إزاره، فإنه لا يدري ما خلفه عليه  حاشيته قال ابن دريد: هكذا عند أهل اللغة، زاد الجوهري: أي جانب كان، أو هي طرته، وهو: جانبه الذي لا هدب له نقله الجوهري، أو جانبه الذي فيه الهدب نقله ابن دريد عن غير أهل اللغة، وقال النابغة الجعدي - رضي الله عنه - في الصنف بمعنى الصنفة - :
  على لاحب كحصير الصنـا                      ع سوى لها الصنف إرمالها وقال ابن عباد: الأصنف من الظلمان: الظليم المتقشر الساقين والجمع صنف، وقد تقدم، قال الأعلم الهذلي:
  هزف أصنف الساقين هقل                      يبادر بيضه برد الشمـال وصنفه تصنيفا: جعله أصنافا، وميز بعضها عن بعض قال الزمخشري: ومنه تصنيف الكتب. وصنف الشجر: نبت ورقه وقال أبو حنيفة: صنف الشجر: إذا بدأ يورق، فكان صنفين: صنف قد أورق، وصنف لم يورق، وليس هذا بقوي ومن هذا المعنى قول عبيد الله بن قيس الرقيات هكذا نسبه صاحب العباب له يمدح عبد العزيز بن مروان:
  سقيا لحلوان ذي الكروم وما                      صنف من تينه ومن عنبه لا من الأول، ووهم الجوهري قلت: الذي في الصحاح أن البيت لابن أحمر، وهكذا أنشده سلمة عن الفراء، وروايته: صنف على بناء المجهول، ورواية غيره: صنف وكلتاهما صحيحتان، قال شيخنا: فإذا كانت موجودة به، وهو معنى صحيح، فكيف يحكم بأنه وهم? بل إذا تأمل الناظر حق التأمل علم أن المقام يقتضي الوجه الذي ذكره الجوهري، واقتصر عليه الفراء؛ فإن المدح بكثرة إثمار الشجر، وإتيانه بثمره أنواعا وأصنافا أظهر وأولى من كون الشجر أنبت وأورق، فتأمل، ذلك لا غبار عليه، والله أعلم. والمصنف من الشجر كمحدث: ما فيه صنفان من يابس ورطب نقله الصاغاني، وقال الزمخشري: شجر مصنف: مختلف الألوان والثمر. وتصنفت شفته: أي تشققت نقله ابن عباد. قال: وتصنف الأرطى، وكذا النبت: إذا تفطر للإيراق. وفي الأساس: تصنف الشجر والنبات: صار أصنافا، وكذا صنف. ومما يستدرك عليه: الصنفات: جوانب السراب، وبه فسر ثعلب ما أنشده ابن الأعرابي:
  يعاطي القور بالصنفات منـه                      كما تعطي رواحضها السبوب وهو مجاز، وإنما الصنفات في الحقيقة للملاء، فاستعاره للسراب من حيث شبه السراب بالملاء في الصفة والنقاء. والصنفة: طائفة من القبيلة عن شمر. وصنفت العضاه: اخضرت، قال ابن مقبل:

  رآها فؤادي أم خشف خلا لهـا                      بقور الوراقين السراء المصنف وتصنف الشجر: بدأ يرق، فكان صنفين، عن أبي حنيفة، قال مليح:
  بها الجازئات العين تضحي وكورها                      قيال إذا الأرطى لها تتـصـنـف وتصنفت ساق النعامة: تشققت. والصنفان، محركة: قرية بالشرقية.

##### Türkçe

**الصنف** kesre ile, ve fetha (ile) onda bir lugat (varyant)tır: şeyden tür ve darbe (çeşit); denilir: meta’dan bir **صنف**; ve ondan bir **صنف**; çoğulu: **أصناف** ve **صنوف**. Leys dedi: **الصنف**: her şeyden bir taife; ve şeylerden her darbe: başlı başına bir **صنف**. Ve **الصنف**: yalnız kesre ile: sıfat; ve damme ile: **الأصنف**’in cemi; tıpkı **أحمر** ve **حمر** gibi. Ve **العود الصنفي** fetha ile: bir mevkie mensuptur; ve o, **العود**’un cinslerinin en kötülerindendir; ve onunla **الخشب** arasında az bir fark vardır; yahut o, **القماري**’den aşağı ve **القاقلي**’den yukarıdır; onunla tütsülenilir. Ve elbisenin **صنفة**’si, **فرحة** gibi; ve onun **صنفه**’si ve **صنفته**’si, ikisinin kesresiyle, üç lugattır; son ikisi Şemr’dendir; birincisi fasih olandır; ve onunla hadis vârid olmuştur:  “Sizden biri döşeğine sığındığında, izârının **صنفة**’siyle onu silkeletsin; çünkü onun üzerinde arkasında ne bıraktığını bilmez.”  Hâşiyesinde İbn Düreyd dedi: ehl-i lugat yanında böyledir. Cevherî ziyade etti: yani hangi taraf ise; yahut o, onun **طرة**’sıdır; ve o: püskülü olmayan tarafıdır; bunu Cevherî nakletti. Yahut püskülün bulunduğu tarafıdır; bunu İbn Düreyd, ehl-i lugat olmayanlardan nakletti. Nâbiga el-Ca‘dî – Allah ondan razı olsun – **الصنف** hakkında, **الصنفة** mânâsında, dedi:
  Düz bir yol üzerinde, **الصنـا**’ın hasır gibi (olanı);
  onun için kumları **الصنف**’i düzledi.

İbn Abbâd dedi: zulumân’dan **الأصنف**: bacakları kabuk bağlamış **الظليم**; cem‘i **صنف**’tır; ve geçti. el-A‘lem el-Hüzelî dedi:
  Bacakları **أصنف** olan bir devekuşu (vardır), iri;
  kuzeyin soğuğu yumurtasını (almaya) koşar.

Ve onu **تصنيفا** ile **صنف** etti: onu **أصناف** kıldı ve bazısını bazısından ayırdı. Zemahşerî dedi: ve ondan kitapların **تصنيف**’i. Ve ağacı **صنف** etti: yaprağı bitti. Ebû Hanîfe dedi: ağacın **صنف**’i: yapraklanmaya başladığı vakit; böylece iki **صنف** olur: yapraklanmış bir **صنف** ve yapraklanmamış bir **صنف**; ve bu kuvvetli değildir. Ve bu mânâdan Ubeydullah b. Kays er-Rukayyât’ın sözü; **العباب** sahibi onu ona nisbet etti; Abdülazîz b. Mervân’ı medhederken:
  Sulama (olsun) üzümlüklerin sahibi Hulvân’a; ve (orada) ne kadar
  incirinden ve üzümünden **صنف** (vardır).

Birinciden değildir; Cevherî yanıldı. Dedim: **الصحاح**’ta olan, beytin İbn Ahmer’e ait olduğudur; ve Seleme onu Ferrâ’dan böyle inşâd etti; ve onun rivayeti: meçhul bina üzere **صنف**; başkasının rivayeti: **صنف**; ve ikisi de sahihtir. Şeyhimiz dedi: öyleyse onda mevcut ise, ve o sahih bir mânâ ise, nasıl “yanılgı” diye hükmedilir? Bilakis, bakan hakkıyla teemmül ederse, makamın Cevherî’nin zikrettiği ve Ferrâ’nın onunla iktifa ettiği vechi gerektirdiğini bilir; çünkü medih, ağacın meyvesinin çokluğu ve meyvesini türler ve **أصناف** olarak getirmesiyle, ağacın bitip yapraklanmış olmasıyla olmaktan daha zâhir ve daha evlâdır; öyleyse teemmül et; bunda toz yoktur; Allah daha iyi bilir. Ve ağaçtan **المصنف**, **محدث** gibi: onda kuru ve yaş olmak üzere iki **صنف** bulunan; bunu Sâgânî nakletti. Zemahşerî dedi: **شجر مصنف**: renkleri ve meyvesi muhtelif. Ve dudağı **تصنفت**: yani çatladı; bunu İbn Abbâd nakletti. Dedi: ve **الأرطى** **تصنف** etti, ve keza bitki: yaprak çıkarmak için yarıldığı vakit. **الأساس**’ta: ağaç ve bitki **تصنف** etti: **أصنافا** oldu; ve keza **صنف** etti. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الصنفات**: serabın yanları; ve bununla Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiğini tefsir etti:
  Ondan **الصنفات** ile tepeleri birbirine verir;
  tıpkı **السبوب**’un, gevşeklerini vermesi gibi.

Ve o mecazdır; hakikatte **الصنفات** **الملاء** içindir; onu seraba istiâre etti; serabı sıfat ve saflıkta **الملاء**’a benzettiği cihetten. Ve **الصنفة**: kabileden bir taife; Şemr’den. Ve **العضاه**’ı **صنفت**: yeşerdi. İbn Mukbil dedi:

  Onu kalbim gördü; yoksa ona yalnız kalmış bir ceylan yavrusu mu?
  **الوراقين** tepelerinde, **السراء المصنف**.

Ve ağaç **تصنف** etti: yapraklanmaya başladı; böylece iki **صنف** oldu; Ebû Hanîfe’den. Melîh dedi:
  Orada iri gözlü (kadınlar) kuşluk vakti görünür; ve onların develeri
  **الأرطى** ona **تتصنف** ettiği vakit, gölgelenenlerdir.

Ve devekuşunun bacağı **تصنفت**: çatladı. Ve **الصنفان**, harekeli: Şarkiyye’de bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صنّفهُ
2 صنّفهُ ذ , (M, K,) inf. n. تَصْنِيفٌ, (S, M, O, K,) He assorted it; i. e. made it into, or disposed it in, sorts, or species; (S, O, K;) and separated, or distinguished, its several parts or portions or constituents, one from another: (S, M, O, K:) التَّصْنِيفُ is the separating, or distinguishing, of things, one from another. (Msb.) ― -b2- And hence, (Z, Msb, * TA,) تَصْنِيفُ الكُتُبِ (Z, TA) or الكِتَابِ: (Msb:) you say, صنّف الكِتَابَ, inf. n. as above, He composed the book. (MA.) -A2- صنّفت العِضَاهُ The [trees called] عضاه became green: (M:) and صنّف الشَّجَرُ the trees put forth their leaves: (O, K: [and the like is said in the Msb:]) AHn says that this signifies the trees began to leaf, so that they were of two sorts, one sort that had leaved and one sort that had not leaved; but this is not a valid saying; and in like manner ↓ تصنّف: (M:) accord. to the A, both signify the trees became of different sorts; and in like manner النَّبَاتُ [the plants, or herbage]: (TA:) and صنّف الثَّمَرُ, inf. n. as above, signifies the fruits became so that some of them were ripe exclusively of others, and some of them coloured exclusively of others: (Msb:) and الأَرْطَى ↓ تصنّف, and النَّبْتُ, the [trees called] ارطى, and the plants, or herbage, broke forth to leaf. (Ibn-'Abbلd, O, K.) 'ObeydAllلh Ibn-Keys-er-Rukeiyلt says,
سَقْيًا لِحُلْوَانَ ذِى الكُرُومِ وَمَا
صَنَّفَ مِنْ تِينِهِ وَمِنْ عِنَبِهْ
[May there be a sending down of rain to Hulwلn, the possessor of vines, and of such as have put forth their leaves, of the fig-trees and the grape-vines thereof]: (O, K:) it is said in the K that the verb in this verse is thus, from صنّف الشَّجَرُ, not from صنّفهُ; and that J has erred in the reading that he has given; for the reading given by J, who ascribes this verse to Ibn-Ahmar, is صُنِّفَ; but this is the reading of Fr, [as is said in the O,] and both readings are correct; and of the latter, [accord. to which the meaning is, and of such as have been made to consist of various sorts or species, of the fig-trees and the grape-vines thereof,] MF says, it is that which the case requires, the commendation being for the abundance and variety of the fruits of the trees, rather than for the trees putting forth their leaves. (TA.)

5 تَصَنَّفَ see above, in two places. ― -b2- One says also, تصنّفت شَفَتُهُ His lip became chapped. (Ibn- 'Abbلd, O, K.) And تصنّف سَاقُ النَّعَامَةِ The shank of the ostrich became chapped. (TA.)

صَنْفٌ
صَنْفٌ ذ : see what next follows.

صِنْفٌ
صِنْفٌ ذ and ↓ صَنْفٌ A sort, or species, (Lth, S, M, O, Msb, K,) of a thing, (M, TA,) or of things, (Lth, TA,) as, for instance, of householdgoods, or furniture and utensils: (TA:) [a term subordinate to جِنْسٌ:] and a part, or portion, or constituent, of anything: (Lth, Msb, TA:) pl. (of the former, Msb) أَصْنَافٌ and (of the latter, Msb) صُنُوفٌ. (M, O, Msb, K.) ― -b2- Also the former, i. q. صِفَةٌ [meaning A quality, an attribute, a property; or a description, as meaning the aggregate of the qualities or attributes or properties, of a thing, or the state, condition, or case, of a thing]. (M, K.) ― -b3- See also صَنِفَةٌ.

صَنِفٌ
صَنِفٌ ذ : see the next paragraph.

صِنْفَةٌ
صِنْفَةٌ ذ : see the next paragraph.

صَنِفَةٌ
صَنِفَةٌ ذ (S, M, O, K) and ↓ صِنْفَةٌ and ↓ صِنْفٌ, (Sh, O, K,) the first of which is the most chaste, (O, TA,) of a waist-wrapper (اـِزَار), (S, M,) or of a garment, (O, K,) The طُرَّة thereof, i. e. (S, O) the side thereof that has no fringe of unwoven threads: (S, O, K:) or (M, K) its طُرَّة [or border] (M) upon which is the fringe consisting of unwoven threads: (M, K:) or any border, or side, thereof: (S, M, O, K:) accord. to IDrd, it is, with the lexicologists, the side (حَاشِيَة) of a garment; and with others, the part in which is the fringe of unwoven threads: (O:) and the corner of a garment: the pl. of صَنِفَةٌ is صَنِفَاتٌ and [coll. gen. n.] ↓ صَنِفٌ. (M.) ― -b2- صَنِفَاتٌ, as used by a poet describing the سَرَاب [or mirage], means, accord. to Th, (tropical:) The sides, or borders, of the سراب; the سراب being likened by him to a [garment such as is called] مُلَآءَة. (M.) ― -b3- And صَنِفَةٌ signifies also (assumed tropical:) A portion of a قَبِيلَة [or tribe]. (Sh, TA.)

عُودٌ صَنْفِىٌّ
عُودٌ صَنْفِىٌّ ذ A species, or sort, of عُودُ الطِّيبِ [i. e. aloes-wood] not of good quality: (M:) or one of the worst kinds of عُود, (O, K,) little differing from خَشَب [i. e. wood used in carpentry and the like]: (O:) or inferior to the قَمَارِىّ and superior to the قَاقُلِّىّ: (K:) used for fumigating therewith: (TA:) so called in relation to a place [the situation of which I am unable to determine with certainty: see, respecting it, note 12 to ch. xx. of my Translation of the Thousand and One Nights]. (S, O.)

أَصْنَفُ
أَصْنَفُ ذ , (O, K,) or أَصْنَفُ السَّاقَيْنِ, (M,) A male ostrich having his shanks excoriated: (M, O, K:) pl. صُنْفٌ. (K.)

تَصْنِيفٌ
تَصْنِيفٌ ذ inf. n. of 2 [q. v.]. ― -b2- [As a subst., A literary composition; as also ↓ مُصَنَّفٌ: pl. of the former تَصَانِيفُ; and of the latter مُصَنَّفَاتٌ.]

أَصْنَافٌ مُصَنَّفَةٌ
أَصْنَافٌ مُصَنَّفَةٌ ذ [Sorts, or species, separated, or distinguished, one from another; distributed, or classified;] is a phrase similar to أَبْوَابٌ مُبَوَّبَةٌ. (S in art. بوب.) ― -b2- See also تَصْنِيفٌ.

مُصَنِّفٌ
مُصَنِّفٌ ذ [A literary composer; an author of a book or books]. ― -b2- شَجَرٌ مُصَنِّفٌ, (Z, O, K, TA,) [in the CK مُصَنَّف, which is wrong, for it is] like مُحَدِّثٌ, (TA,) Trees among which are two sorts, dry and fresh: (O, K:) or, accord. to Z, trees varying in colours and fruits. (TA.)

##### Türkçe

**صنّفهُ**
2 **صنّفهُ** ذ , (M, K,) mastar ismi **تَصْنِيفٌ**, (S, M, O, K,) O, onu çeşitlere yahut türlere ayırdı; yani onu çeşitler yahut türler hâline getirdi, yahut onu çeşitler yahut türler üzere tertip etti; (S, O, K;) ve onun muhtelif kısımlarını yahut bölümlerini yahut unsurlarını birbirinden ayırdı yahut temyiz etti: (S, M, O, K:) **التَّصْنِيفُ** şeyleri birbirinden ayırmak yahut temyiz etmektir. (Msb.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (Z, Msb, * TA,) **تَصْنِيفُ الكُتُبِ** (Z, TA) yahut **الكِتَابِ**: (Msb:) şöyle dersin, **صنّف الكِتَابَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, O, kitabı telif etti. (MA.) -A2- **صنّفت العِضَاهُ** **عِضَاه** [denilen ağaçlar] yeşerdi: (M:) ve **صنّف الشَّجَرُ** ağaçlar yaprak çıkardı: (O, K: [ve benzeri Msb’de söylenmiştir:]) AHn der ki bu, ağaçların yapraklanmaya başladığı, öyle ki iki çeşit oldukları, bir çeşit yapraklanmış ve bir çeşit yapraklanmamış olduğu demektir; fakat bu sahih bir söz değildir; ve aynı şekilde ↓ **تصنّف**: (M:) A’ya göre, ikisi de ağaçların farklı çeşitler hâline geldiğini ifade eder; ve aynı şekilde **النَّبَاتُ** [bitkiler yahut ot]: (TA:) ve **صنّف الثَّمَرُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, meyvelerin, bazısının diğerlerinden ayrı olarak olgunlaştığı ve bazısının diğerlerinden ayrı olarak renklendiği hâle gelmesini ifade eder: (Msb:) ve **الأَرْطَى** ↓ **تصنّف**, ve **النَّبْتُ**, **ارطى** [denilen ağaçlar] ve bitkiler yahut ot, yapraklanmaya çıktı. (Ibn-'Abbād, O, K.) 'ObeydAllāh Ibn-Keys-er-Rukeiyāt der ki,
سَقْيًا لِحُلْوَانَ ذِى الكُرُومِ وَمَا
صَنَّفَ مِنْ تِينِهِ وَمِنْ عِنَبِهْ
[Hulwān’a, asmaların sahibine, ve onun incirinden ve üzümünden yaprak çıkarmış olanlara bir yağmur indirilmesi olsun]: (O, K:) K’da denilmiştir ki bu beyitteki fiil, **صنّف الشَّجَرُ**’dendir, **صنّفهُ**’dan değildir; ve J, verdiği kıraatte hata etmiştir; zira J’nin, bu beyti İbn-Ahmar’a nispet ederek verdiği kıraat **صُنِّفَ**’dir; fakat bu, Fr’nin kıraatidir, [O’da söylendiği üzere,] ve iki kıraat da doğrudur; ve ikincisi hakkında, [buna göre mana, “ve onun incir ağaçlarından ve üzüm asmalarından çeşitli çeşitler yahut türler hâline getirilmiş olanlardan” şeklinde olur,] MF der ki, hâlin gerektirdiği odur; övgü, ağaçların yaprak çıkarması için değil, meyvelerin çokluğu ve çeşitliliği içindir. (TA.)

5 **تَصَنَّفَ** yukarıya bak, iki yerde. ― -b2- Yine denir ki, **تصنّفت شَفَتُهُ** Onun dudağı çatladı. (Ibn- 'Abbād, O, K.) Ve **تصنّف سَاقُ النَّعَامَةِ** Devekuşunun incik kısmı çatladı. (TA.)

**صَنْفٌ**
**صَنْفٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

**صِنْفٌ**
**صِنْفٌ** ذ ve ↓ **صَنْفٌ** Bir şeyin (Lth, S, M, O, Msb, K,) (M, TA,) yahut şeylerin (Lth, TA,) bir çeşidi yahut türü; mesela ev eşyası yahut mobilya ve alet-edavat gibi: (TA:) [**جِنْسٌ**’e tâbi bir terimdir:] ve herhangi bir şeyin bir parçası yahut bölümü yahut unsuru: (Lth, Msb, TA:) çoğulu (birincinin, Msb) **أَصْنَافٌ** ve (ikincinin, Msb) **صُنُوفٌ**. (M, O, Msb, K.) ― -b2- Yine birincisi, **صِفَةٌ** ile aynı manadadır [yani Bir nitelik, bir sıfat, bir özellik; yahut bir tasvir; bir şeyin niteliklerinin yahut sıfatlarının yahut özelliklerinin toplamı manasında; yahut bir şeyin hâli, durumu, vaziyeti manasında]. (M, K.) ― -b3- **صَنِفَةٌ**’ye de bak.

**صَنِفٌ**
**صَنِفٌ** ذ : sonraki paragrafa bak.

**صِنْفَةٌ**
**صِنْفَةٌ** ذ : sonraki paragrafa bak.

**صَنِفَةٌ**
**صَنِفَةٌ** ذ (S, M, O, K) ve ↓ **صِنْفَةٌ** ve ↓ **صِنْفٌ**, (Sh, O, K,) bunların ilki en fasih olanıdır, (O, TA,) bir bel kuşağının (**اـِزَار**), (S, M,) yahut bir elbisenin, (O, K,) **طُرَّة**’si; yani (S, O) saçaklanmamış çözgü ipliklerinden saçak bulunmayan tarafı: (S, O, K:) yahut (M, K) onun **طُرَّة**’si [yahut kenarı], (M) üzerinde çözgü ipliklerinden saçak bulunan: (M, K:) yahut onun herhangi bir kenarı yahut yanı: (S, M, O, K:) IDrd’ye göre, lugatçılara göre bu, bir elbisenin yanı (**حَاشِيَة**)dır; başkalarına göre ise, çözgü ipliklerinden saçak bulunan kısımdır: (O:) ve bir elbisenin köşesi: **صَنِفَةٌ**’nin çoğulu **صَنِفَاتٌ**’tır ve [cins ismi olarak] ↓ **صَنِفٌ**. (M.) ― -b2- **صَنِفَاتٌ**, **سَرَاب** [yahut serap]ı tasvir eden bir şairin kullanımında, Th’ye göre, (mecazen:) **سراب**’ın yanları yahut kenarları demektir; şair, **سراب**’ı **مُلَآءَة** [denilen bir elbise]ye benzetmiştir. (M.) ― -b3- Ve **صَنِفَةٌ** ayrıca (varsayılan mecazen:) bir **قَبِيلَة** [yahut kabile]nin bir kısmı manasına da gelir. (Sh, TA.)

**عُودٌ صَنْفِىٌّ**
**عُودٌ صَنْفِىٌّ** ذ İyi nitelikte olmayan bir **عُودُ الطِّيبِ** [yani öd ağacı] türü yahut çeşidi: (M:) yahut **عُود**’un en kötü çeşitlerinden biri, (O, K,) **خَشَب**’den [yani marangozluk vb. için kullanılan ağaçtan] pek az farklı: (O:) yahut **قَمَارِىّ**’den aşağı ve **قَاقُلِّىّ**’den yukarı: (K:) onunla tütsülemek için kullanılır: (TA:) bir yere nispetle böyle adlandırılmıştır [konumunu kesin olarak tayin edemediğim bir yer: bununla ilgili olarak, Binbir Gece Tercümemin xx. bölümüne 12. not’a bak]. (S, O.)

**أَصْنَفُ**
**أَصْنَفُ** ذ , (O, K,) yahut **أَصْنَفُ السَّاقَيْنِ**, (M,) incikleri sıyrılmış erkek devekuşu: (M, O, K:) çoğulu **صُنْفٌ**. (K.)

**تَصْنِيفٌ**
**تَصْنِيفٌ** ذ 2’nin mastar ismidir [ona bak]. ― -b2- [İsim olarak, bir edebî telif; ve bunun gibi ↓ **مُصَنَّفٌ**: birincinin çoğulu **تَصَانِيفُ**; ikincinin çoğulu **مُصَنَّفَاتٌ**.]

**أَصْنَافٌ مُصَنَّفَةٌ**
**أَصْنَافٌ مُصَنَّفَةٌ** ذ [Birbirinden ayrılmış yahut temyiz edilmiş; dağıtılmış yahut tasnif edilmiş çeşitler yahut türler;] **أَبْوَابٌ مُبَوَّبَةٌ**’ye benzer bir ibaredir. (S, madde **بوب**’da.) ― -b2- **تَصْنِيفٌ**’e de bak.

**مُصَنِّفٌ**
**مُصَنِّفٌ** ذ [Edebî telif yapan; bir kitabın yahut kitapların müellifi]. ― -b2- **شَجَرٌ مُصَنِّفٌ**, (Z, O, K, TA,) [CK’da **مُصَنَّف** olup bu yanlıştır; zira o] **مُحَدِّثٌ** gibidir, (TA,) aralarında iki çeşit bulunan ağaçlar; kuru ve taze: (O, K:) yahut Z’ye göre, renklerde ve meyvelerde farklılık gösteren ağaçlar. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صنَفَ
صنَفَ صَنَّفَ II ,
a.  Divided, sorted, assorted, classified.

b.  Composed, wrote ( book ).

c.  Produced leaves ( plant ).

d.  Forged   made up a lie.

تَصَنَّفَ
تَصَنَّفَ V ,
a.  Became chapped ( lips ).

b.  see II (c) .

صَنْف
صَنْف 1 ,
a.  see 2 .

صِنْف
صِنْف 2 , ( pl. صُنُوْف 27 ,  أَصْنَاْف 38 ),
a.  Sort, kind, species; class, division, category.

b.  see 2t . -  صِنْفَة 2t ,  صَنِفَة 5t , Edge, hem, border.

صَنَّفَ
N. Ag. صَنَّفَ II ,
a.  Author.

صَنَّفَ
N. Ac. صَنَّفَ II , ( pl. تَصَاْنِيْف 64 ),
a.  Literary composition; book, work.

صُنَافِر
صُنَافِر
a.  Quintessence, essence, extract.

##### Türkçe

**صنَفَ**
**صنَفَ صَنَّفَ II** ,
a. Böldü, ayırdı, tasnif etti, sınıflandırdı.

b. Telif etti, yazdı (kitap).

c. Yapraklar çıkardı (bitki).

d. Uydurdu; bir yalanı düzmece yaptı.

**تَصَنَّفَ**
**تَصَنَّفَ V** ,
a. Çatladı (dudaklar).

b. II (c)’ye bak.

**صَنْف**
**صَنْف 1** ,
a. 2’ye bak.

**صِنْف**
**صِنْف 2** , (çoğ. **صُنُوْف 27** , **أَصْنَاْف 38** ),
a. Tür, cins, nev’, sınıf; bölüm, kısım, kategori.

b. 2t’ye bak. - **صِنْفَة 2t** , **صَنِفَة 5t** , kenar, etek, sınır.

**صَنَّفَ**
N. Ag. **صَنَّفَ II** ,
a. Müellif.

**صَنَّفَ**
N. Ac. **صَنَّفَ II** , (çoğ. **تَصَاْنِيْف 64** ),
a. Edebî telif; kitap, eser.

**صُنَافِر**
**صُنَافِر**
a. Öz, cevher, hülasa.
