# صنف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صنف

الصنف بالكسر، والفتح لغة فيه: النوع والضرب من الشيء، يقال: صنف من المتاع، وصنف منه ج: أصناف، وصنوف وقال الليث: الصنف: طائفة من كل شيء، وكل ضرب من الأشياء: صنف على حدة. والصنف: بالكسر وحده: الصفة، وبالضم: جمع الأصنف كأحمر وحمر. والعود الصنفي، بالفتح: منسوب إلى موضع، وهو من أردإ أجناس العود وبينه وبين الخشب فرق يسير أو هو دون القماري وفوق القاقلي يتبخر به. وصنفة الثوب، كفرحة، وصنفه وصنفته، بكسرهما ثلاث لغات، الأخيرتان عن شمر، والأولى هي الفصحى، وبها ورد الحديث:  إذا أوى أحدكم إلى فراشه، فلينفضه بصنفة إزاره، فإنه لا يدري ما خلفه عليه  حاشيته قال ابن دريد: هكذا عند أهل اللغة، زاد الجوهري: أي جانب كان، أو هي طرته، وهو: جانبه الذي لا هدب له نقله الجوهري، أو جانبه الذي فيه الهدب نقله ابن دريد عن غير أهل اللغة، وقال النابغة الجعدي - رضي الله عنه - في الصنف بمعنى الصنفة - :
  على لاحب كحصير الصنـا                      ع سوى لها الصنف إرمالها وقال ابن عباد: الأصنف من الظلمان: الظليم المتقشر الساقين والجمع صنف، وقد تقدم، قال الأعلم الهذلي:
  هزف أصنف الساقين هقل                      يبادر بيضه برد الشمـال وصنفه تصنيفا: جعله أصنافا، وميز بعضها عن بعض قال الزمخشري: ومنه تصنيف الكتب. وصنف الشجر: نبت ورقه وقال أبو حنيفة: صنف الشجر: إذا بدأ يورق، فكان صنفين: صنف قد أورق، وصنف لم يورق، وليس هذا بقوي ومن هذا المعنى قول عبيد الله بن قيس الرقيات هكذا نسبه صاحب العباب له يمدح عبد العزيز بن مروان:
  سقيا لحلوان ذي الكروم وما                      صنف من تينه ومن عنبه لا من الأول، ووهم الجوهري قلت: الذي في الصحاح أن البيت لابن أحمر، وهكذا أنشده سلمة عن الفراء، وروايته: صنف على بناء المجهول، ورواية غيره: صنف وكلتاهما صحيحتان، قال شيخنا: فإذا كانت موجودة به، وهو معنى صحيح، فكيف يحكم بأنه وهم? بل إذا تأمل الناظر حق التأمل علم أن المقام يقتضي الوجه الذي ذكره الجوهري، واقتصر عليه الفراء؛ فإن المدح بكثرة إثمار الشجر، وإتيانه بثمره أنواعا وأصنافا أظهر وأولى من كون الشجر أنبت وأورق، فتأمل، ذلك لا غبار عليه، والله أعلم. والمصنف من الشجر كمحدث: ما فيه صنفان من يابس ورطب نقله الصاغاني، وقال الزمخشري: شجر مصنف: مختلف الألوان والثمر. وتصنفت شفته: أي تشققت نقله ابن عباد. قال: وتصنف الأرطى، وكذا النبت: إذا تفطر للإيراق. وفي الأساس: تصنف الشجر والنبات: صار أصنافا، وكذا صنف. ومما يستدرك عليه: الصنفات: جوانب السراب، وبه فسر ثعلب ما أنشده ابن الأعرابي:
  يعاطي القور بالصنفات منـه                      كما تعطي رواحضها السبوب وهو مجاز، وإنما الصنفات في الحقيقة للملاء، فاستعاره للسراب من حيث شبه السراب بالملاء في الصفة والنقاء. والصنفة: طائفة من القبيلة عن شمر. وصنفت العضاه: اخضرت، قال ابن مقبل:

  رآها فؤادي أم خشف خلا لهـا                      بقور الوراقين السراء المصنف وتصنف الشجر: بدأ يرق، فكان صنفين، عن أبي حنيفة، قال مليح:
  بها الجازئات العين تضحي وكورها                      قيال إذا الأرطى لها تتـصـنـف وتصنفت ساق النعامة: تشققت. والصنفان، محركة: قرية بالشرقية.

### Türkçe

**الصنف** kesre ile, ve fetha (ile) onda bir lugat (varyant)tır: şeyden tür ve darbe (çeşit); denilir: meta’dan bir **صنف**; ve ondan bir **صنف**; çoğulu: **أصناف** ve **صنوف**. Leys dedi: **الصنف**: her şeyden bir taife; ve şeylerden her darbe: başlı başına bir **صنف**. Ve **الصنف**: yalnız kesre ile: sıfat; ve damme ile: **الأصنف**’in cemi; tıpkı **أحمر** ve **حمر** gibi. Ve **العود الصنفي** fetha ile: bir mevkie mensuptur; ve o, **العود**’un cinslerinin en kötülerindendir; ve onunla **الخشب** arasında az bir fark vardır; yahut o, **القماري**’den aşağı ve **القاقلي**’den yukarıdır; onunla tütsülenilir. Ve elbisenin **صنفة**’si, **فرحة** gibi; ve onun **صنفه**’si ve **صنفته**’si, ikisinin kesresiyle, üç lugattır; son ikisi Şemr’dendir; birincisi fasih olandır; ve onunla hadis vârid olmuştur:  “Sizden biri döşeğine sığındığında, izârının **صنفة**’siyle onu silkeletsin; çünkü onun üzerinde arkasında ne bıraktığını bilmez.”  Hâşiyesinde İbn Düreyd dedi: ehl-i lugat yanında böyledir. Cevherî ziyade etti: yani hangi taraf ise; yahut o, onun **طرة**’sıdır; ve o: püskülü olmayan tarafıdır; bunu Cevherî nakletti. Yahut püskülün bulunduğu tarafıdır; bunu İbn Düreyd, ehl-i lugat olmayanlardan nakletti. Nâbiga el-Ca‘dî – Allah ondan razı olsun – **الصنف** hakkında, **الصنفة** mânâsında, dedi:
  Düz bir yol üzerinde, **الصنـا**’ın hasır gibi (olanı);
  onun için kumları **الصنف**’i düzledi.

İbn Abbâd dedi: zulumân’dan **الأصنف**: bacakları kabuk bağlamış **الظليم**; cem‘i **صنف**’tır; ve geçti. el-A‘lem el-Hüzelî dedi:
  Bacakları **أصنف** olan bir devekuşu (vardır), iri;
  kuzeyin soğuğu yumurtasını (almaya) koşar.

Ve onu **تصنيفا** ile **صنف** etti: onu **أصناف** kıldı ve bazısını bazısından ayırdı. Zemahşerî dedi: ve ondan kitapların **تصنيف**’i. Ve ağacı **صنف** etti: yaprağı bitti. Ebû Hanîfe dedi: ağacın **صنف**’i: yapraklanmaya başladığı vakit; böylece iki **صنف** olur: yapraklanmış bir **صنف** ve yapraklanmamış bir **صنف**; ve bu kuvvetli değildir. Ve bu mânâdan Ubeydullah b. Kays er-Rukayyât’ın sözü; **العباب** sahibi onu ona nisbet etti; Abdülazîz b. Mervân’ı medhederken:
  Sulama (olsun) üzümlüklerin sahibi Hulvân’a; ve (orada) ne kadar
  incirinden ve üzümünden **صنف** (vardır).

Birinciden değildir; Cevherî yanıldı. Dedim: **الصحاح**’ta olan, beytin İbn Ahmer’e ait olduğudur; ve Seleme onu Ferrâ’dan böyle inşâd etti; ve onun rivayeti: meçhul bina üzere **صنف**; başkasının rivayeti: **صنف**; ve ikisi de sahihtir. Şeyhimiz dedi: öyleyse onda mevcut ise, ve o sahih bir mânâ ise, nasıl “yanılgı” diye hükmedilir? Bilakis, bakan hakkıyla teemmül ederse, makamın Cevherî’nin zikrettiği ve Ferrâ’nın onunla iktifa ettiği vechi gerektirdiğini bilir; çünkü medih, ağacın meyvesinin çokluğu ve meyvesini türler ve **أصناف** olarak getirmesiyle, ağacın bitip yapraklanmış olmasıyla olmaktan daha zâhir ve daha evlâdır; öyleyse teemmül et; bunda toz yoktur; Allah daha iyi bilir. Ve ağaçtan **المصنف**, **محدث** gibi: onda kuru ve yaş olmak üzere iki **صنف** bulunan; bunu Sâgânî nakletti. Zemahşerî dedi: **شجر مصنف**: renkleri ve meyvesi muhtelif. Ve dudağı **تصنفت**: yani çatladı; bunu İbn Abbâd nakletti. Dedi: ve **الأرطى** **تصنف** etti, ve keza bitki: yaprak çıkarmak için yarıldığı vakit. **الأساس**’ta: ağaç ve bitki **تصنف** etti: **أصنافا** oldu; ve keza **صنف** etti. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الصنفات**: serabın yanları; ve bununla Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiğini tefsir etti:
  Ondan **الصنفات** ile tepeleri birbirine verir;
  tıpkı **السبوب**’un, gevşeklerini vermesi gibi.

Ve o mecazdır; hakikatte **الصنفات** **الملاء** içindir; onu seraba istiâre etti; serabı sıfat ve saflıkta **الملاء**’a benzettiği cihetten. Ve **الصنفة**: kabileden bir taife; Şemr’den. Ve **العضاه**’ı **صنفت**: yeşerdi. İbn Mukbil dedi:

  Onu kalbim gördü; yoksa ona yalnız kalmış bir ceylan yavrusu mu?
  **الوراقين** tepelerinde, **السراء المصنف**.

Ve ağaç **تصنف** etti: yapraklanmaya başladı; böylece iki **صنف** oldu; Ebû Hanîfe’den. Melîh dedi:
  Orada iri gözlü (kadınlar) kuşluk vakti görünür; ve onların develeri
  **الأرطى** ona **تتصنف** ettiği vakit, gölgelenenlerdir.

Ve devekuşunun bacağı **تصنفت**: çatladı. Ve **الصنفان**, harekeli: Şarkiyye’de bir köy.
