# صنو (ص-ن-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kökteşler

- Harfler: ص - ن - و
- Kur'an'da: 2 geçiş · 1 ayet · 2 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [صِنْوَانٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/siga/%D8%B5%D9%90%D9%86%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8C.md) | فِعْلَانٌ | Kökteşler | 1 | 1 | [13:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/ayet/13:4.md) |
| [صِنْوَانٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/siga/%D8%B5%D9%90%D9%86%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8D.md) | فِعْلَانٍ | Kökteşler | 1 | 1 | [13:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/ayet/13:4.md) |

## Mücavir kökler — 17 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Civar yerleşik bir yerin çevresi demektir
2. [عنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · E’nab, Üzüm asması demektir
3. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ekin demektir
4. [نخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hurma ağacıdır
5. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
6. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kesinlikle keseceğim
7. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Akledersiniz
8. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Su
9. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
10. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
11. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ekel pas demektir
12. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
13. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
14. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bahçe demektir
15. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
16. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
17. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صنو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (nakıs wāvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9.md), [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md), [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Tek bir kökten veya kök boğazından çatallanıp çıkan iki veya daha fazla ağaç gövdesi, kökteşlik |
| Çekirdek Özet 2 | Aynı kaynaktan, aynı topraktan ve aynı sudan beslendiği halde farklılaşan ve bir arada meyve veren varlık düzeni |
| Çekirdek Özet 3 | Asıldaki birliğe rağmen tezahürdeki ve nitelikteki çokluk; ortak menşeli varlıkların özdeşlik ve ayrışma dengesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca botanik bir ağaç çatallanması sayarak Kur'an'ın ontolojik birlik içinde çeşitlilik delilini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صن | Katılaşma, biçim alma, bir araya toplanıp somutlaşma ve belirgin bir gövde kazanma ([صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md), [صنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85.md)) | و | Bir araya toplanan gövdenin tek bir merkezden iki veya daha fazla kola ayrılarak uzaması, kökten dışa doğru dallanıp çatallanması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Kökün zemine sımsıkı tutunması, toprağı kavraması ve ana merkezde sabitlenmesi |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Tutunan merkezden canlılığın fışkırması, yeni bir filizin kesintisizce boy vermesi |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrışan filizlerin dip noktada birbirine bitişik kalması, kök düzeyinde raptedilmesi |
| صنو | Zemine tutunan kökten yükselip ayrılan filizlerin aynı bağla birbirine raptedilmesi | Tek bir ortak kökten veya gövde tabanından aynı anda çatallanarak yan yana yükselen ikiz veya çoklu varlık oluşumu |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tek bir kök boğazından birlikte bitip yükselen iki veya daha fazla hurma ağacı; birbirine çok yakın açılmış kuyu çifti |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Leylâ el-Ahyeliyye'nin Nâbiğa el-Ca'dî'ye hitabındaki kullanımı: أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً / وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا (Burada iki dağ veya tepe arasında kalmış, bilinmeyen küçük kuyu çukuru anlamında تصغير kalıbıyla yer almıştır). |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in amcası Hz. Abbas hakkında söylediği kabul edilen nebevî ifade: عم الرجل صنو أبيه (Kişinin amcası, babasının kökteşidir / tek kökten çatallanan diğer dalıdır). |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça صنو kökü, Sami dil ailesinde özellikle tek bir kökten veya tohumdan dallanma, yan sürgün verme ve akrabalık/kökteşlik anlam alanıyla ilişkilenir. Kökün en ilksel somut çekirdeği, güneybatı Sami coğrafyasında özellikle vaha tarımının ve hurma yetiştiriciliğinin getirdiği bir gözleme dayanır; tek bir kök sisteminden fışkıran ikiz gövdeler bu kökle ifade edilmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren yaygın bir üçlü fiil kökü bulunmamakla birlikte, kök boğazından filizlenme ve yan dal verme olgusu benzer fonetik varyantlarla temsil edilir; Ge'ez dilinde sürgün, nesep ve kök bağıyla ilgili semantik paralellikler dikkat çeker. Kökün İbranice ve Süryanicedeki akrabalık ve dallanma matrisleri, Arapçadaki gibi özelleşmiş bir botanik ve nesep terimine dönüşmek yerine daha genel dallanma ve filizlenme kavramlarıyla karşılanmıştır. Dolayısıyla صنو kökünün Arapçadaki özgül gelişimi, tek bir menşeden çıkan çatallanmış ikizliği ve ayrılmaz yakınlığı ifade eden yetkin bir semantik daralmaya işaret eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صنو kökü ve türevleri | Tek bir asıldan süren iki daldan veya gövdeden her biri; öz kardeş ve amca için istiare yoluyla genişleyen akrabalık bağı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami dallanma matrisi | Kökten sürme, ortak tohumdan veya kütükten dallanarak çoğalma kavram alanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bitkisel sürgün kökleri | Çatallanma, ikizleşme ve aynı kök sistemini paylaşma semantizmi | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صنو | Anlamlı | Ortak kökten çatallanma | Tek bir kökten iki veya daha çok gövdenin çıkması, kökteşlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%86.md) | Anlamlı | Koruma, muhafaza etme | Bir şeyi yıpranmaktan, bozulmaktan veya ziyan olmaktan saklama | Kalb ve ortak koruma/tutma alanı; Kur'an'da geçmez |
| [نصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%88.md) | Anlamlı | Alın saçı, öne uzanma | Başın ön tarafındaki saç tutamı, bir şeyin en seçkin ve ön kısmı | Öne fırlama ve uzama ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| [نوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B5.md) | Anlamlı | Kaçma, sığınma yeri arama | Hareket etme, kaçacak delik ve kurtuluş yolu arama | Zıt yönlü ayrışma ve uzaklaşma hareketi; Kur'an'da geçer |
| [وصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |
| ونص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صنو | Merkez | Kökteşlik ve ortak gövdeden çatallanma | Tek bir dip kökten çıkan ve birbirine denk biçimde yükselen ikiz veya çoklu yapı | Aynı asıldan beslenip yan yana duran gövdelerin beraberliği |
| [فرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9.md) | Komşu | Dallanma ve yukarı yayılma | [فرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9.md) ana gövdeden ayrılan üst dalları ifade ederken, صنو bizzat kök boğazından çıkan gövdeleri bildirir | Asıldan yukarıya doğru hiyerarşik yayılma |
| [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md) | Komşu | Yarılma ve ikiye ayrılma | [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md) bir bütünün zorla veya fiziksel olarak bölünmesini anlatır; صنو ise fıtrî ve organik birlikte-doğuşu içerir | Tek parçanın yarılmasıyla ortaya çıkan kardeşlik |
| [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) | Komşu | Çift olma ve eşleşme | [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) iki ayrı unsurun bir araya gelip birleşmesini hedefler; صنو zaten aynı kökten birlikte çıkmış olmayı anlatır | Sonradan veya haricen kurulan denklik ve eşlik |
| [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Tekil olma, yalnız kalma | [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) eşi, benzeri veya kökteşi olmaksızın müstakil tek bir gövde halinde bulunmayı gösterir | Kökten tek başına yükselen, kökteşi olmayan gövde |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صنو | Kökteş, ortak köklü | Tek bir kökten veya asıldan çıkan iki veya daha çok daldan her biri | Kesin |
| Latince | Co-radicatus, germen geminum | Ortak köklü, ikiz sürgün | Aynı kök sistemini paylaşan bitkisel yapıları karşılar; nesep mecazını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | Twin stem, offshoot from single root, connatural | Kökteş gövde, aynı kökten süren dal | Botanik açıdan tam oturur; connatural kelimesi fıtrat ve nesep ortaklığına yaklaşır | Güçlü |
| Almanca | Zwillingsstamm, Wurzelbruder, Schössling | İkiz gövde, kök kardeşi | Aynı kökten çıkan çoklu gövdeleri eksiksiz ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Rejet de souche, jumeau de souche, congénère | Kütük sürgünü, aynı soydan | Ortak kök ve dip kütükten fışkıran sürgünü ve soydaşlığı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صِنْوَانٌ | Ortak kökten çatallanan, aynı kök sistemine bağlı hurmalar | Aynı toprak parçasında, aynı suyla sulanan tek köklü bitkiler bağlamında ilahî kudret ve çeşitlilik delili; Ra'd [13:4](https://lisan.digital/tr/ayet/13:4.md) |
| غَيْرُ صِنْوَانٍ | Kökleri ayrı olan, her biri tekil ve bağımsız kökten yükselen ağaçlar | Tek başına, müstakil bir kökten biten hurma ağaçları bağlamında fıtrattaki bağımsız büyüme düzeni; Ra'd [13:4](https://lisan.digital/tr/ayet/13:4.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve kesret delili | Aynı su ve aynı topraktan beslenen bitkilerin tat ve şekilce farklılaşması; faadiliyetin tabiata değil fail-i muhtara ait oluşu | Birleşik menşeden doğan bilinçli çeşitlilik |
| Fıkıh | Ziraat ortaklığı ve miras hakları | Tek kökten çıkan çoklu hurma ağaçlarının mülkiyet, aşılanma, zekât ve müşterek ağaç sayımı hükümleri | Mülkiyetin köke mi yoksa gövdeye mi tabi olduğu meselesi |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin yorumu | Ra'd suresi 4. ayetteki zıtlıklar üzerinden ilahî kudretin, hikmetin ve iradenin tabiat üzerindeki mutlak tasarrufu | Birlik içindeki zengin ayrışma ve ortak asıl |
| Hadis | Akrabalık ve nesep hukuku | Hz. Peygamber'in amcanın baba makamındaki yerini tarif ederken kullandığı temsilî niteleme | Baba ile amcanın aynı asıldan türeyen iki gövde oluşu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-hikmet irtibatı | Ortak kaynaklı vahdet | İllet birliğine rağmen tecelli çeşitliliğini gösterme | Vahiy ve nübüvvet sisteminde hakikatin kaynağı bir iken kavimlere göre şeriatların dallanması | Kesin |
| İlmi | Taksonomi ve genetik köken | Ortak ata veya kök hücre | Çeşitliliğin ortak genetik havuzdan türeyişini tasnif etme | Aynı kök sistemini paylaşan unsurların çevre ve iç dinamiklerle farklı meyveler vermesi ilkesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukukî ve anayasal yapı | Federatif veya konfederal bağ | Tek bir anayasal köke bağlı otonom yapıları bir arada tutma | Merkezî bir meşruiyet kökünden beslenen ancak kendi içinde bağımsız tasarruf alanı bulunan erkler | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve sermaye ortaklığı | Müşterek altyapıdan doğan teşebbüsler | Altyapı maliyetini paylaşıp farklı sektörlerde katma değer üretme | Tek bir sermaye veya enerji kaynağından beslenip ayrı alanlarda ürün veren ekonomik iştirakler | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çatallanma teorisi (Bifurcation) ve tek köklü graf yapısı | Matematiksel bir sistemde tek bir başlangıç noktasından türeyen çoklu uç noktalar; aynı girdinin farklı durum parametrelerine ayrılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal soydaşlık ve ortak menşeli toplumsal kurumlar | Aynı tarihsel, kültürel veya hukuki kökten türeyip farklı toplumsal işlevler üstlenen kardeş kurumların ilişkisi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca hurma ziraatına ait teknik bir ziraî terim olarak görüp tefekkür ve ontoloji boyutunu ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu kavramı; tek bir suyla sulanan, bitişik topraklarda yer alan fakat meyvesi, tadı ve şekli farklılaşan derin bir rubûbiyet ve irade delili olarak kurar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tabiatın mekanik bir nedensellikle kendi kendine işlediği zannına kapılmak; aynı girdiden farklı çıktılar var eden ilahî irade ve tercihi gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın kaynağındaki birliği (tevhid) ve bu birlikten doğan zengin çeşitliliği (kesret) tek bir somut imge üzerinden kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâinattaki nizamı, yaratılışın gayesini, diriliş delillerini ve tabiat kanunlarının arkasındaki ilahî iradeyi konu edinen ayetlerde belirleyicidir (özellikle Ra'd [13:4](https://lisan.digital/tr/ayet/13:4.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Determinist tabiat felsefesinin «aynı sebepler zorunlu olarak her zaman tamamen aynı sonuçları doğurur» önermesini, aynı su ve kökten çıkan farklı lezzetleri göstererek tashih eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Tek bir kök boğazından veya kütükten fışkırarak yan yana yükselen, aynı kök sistemini paylaşan iki veya daha fazla ağaç gövdesi.
- Soyut anlam: Ortak bir menşe, zemin ve kaynaktan beslendiği halde biçim, tat, işlev ve yöneliş bakımından çeşitlenen varlıkların birlik ve çokluk dengesi.
- Sistematik karşılık: Tekil bir kök girdisinin ortak bir iletim hattı üzerinden birbirinden bağımsız çoklu çıktılara ayrışması; girdinin birliğine rağmen çıktıların iradî olarak farklılaşması.
- LaTeX modeli: $$S_0 \xrightarrow{\;I\;} \{O_1, \, O_2, \, \dots, \, O_n\} \quad \text{ile} \quad O_i \neq O_j \quad (i \neq j)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_0$ ortak kök veya tekil kaynağı temsil eder. $I$ simgesi bu köke verilen tekil girdiyi (örneğin ayetteki tek bir suyu ve ortak toprağı) gösterir. Ok işareti bu tekil kaynaktan çatallanarak çıkan çoklu gövdeleri ifade eder. $\{O_1, O_2, \dots, O_n\}$ kümesi aynı kökten beslenen kökteş çıktıları (meyveleri, nitelikleri) gösterir; $O_i \neq O_j$ şartı ise aynı girdiye ve ortak köke rağmen her bir gövdenin meyve, tat ve üstünlük bakımından birbirinden farklılaştığını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Rad 13:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/ayet/13:4.md) — صِنْوَانٌ · صِنْوَانٍ

وَفِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ وَجَنَّاتٌ مِنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde birbirine komşu toprak parçaları, üzüm bağları, ekinler ve çatallı çatalsız hurma ağaçları vardır. Hepsi de aynı su ile sulanır. Ama lezzetçe onları birbirinden ayrı kılmışızdır. Şüphesiz ki bunlarda; akleden bir kavim için ayetler vardır.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والنون و و ا ي ء معهما
ص و ن، ص ن و، ن ص و، ن و ص، ص ي ن، ن ص أ مستعملات
صون :
الصَّونُ: أنْ تَقيَ شيئاً مما يُفسِدُه، والحُرُّ يصُونُ عِرضَه كما يَصُونُ ثوبَه.
والصُّوانُ: ماتَصُونُ به ثوباً ونحوه، ويقال: ثَوبٌ صَوْنٌ لا ثَوْبٌ بِذلةٌ .
والفَرَسُ يَصُون عَدوَه وجَرْيَه أذا ذَخَر منه ذَخيرةً لحاجته إليها، قال لبيد:
فَوّلّى عامداً لِطِيات فَلْـجٍ		يُراوحُ بين صَوْنٍ وابتذالِ
أي يصُونُ جَريَه مرّةً فيُبقي منه ويَبْتَذِ لُه مرّةً فيجتَهدُ فيه.
والصَّوّانُ: ضَرْبٌ من الحِجارة فيها صَلابة. لونُها كلَوْنِ الأَرضِ، الواحدةُ بالهاء، قال:
يَتَّقي المَرْوَ وصَّوّانَ الصُّوَى		بوَقاحٍ مُجْمِرٍ غيرِ مَـعِـرْ
صنو:
فلانٌ صِنْوُ فُلانٍ أي أخُوه لأَبَوَيهِ وشَقيقُه.
وعَمُّ الرجلِ: صِنوُ أبيهِ.
والصِّنْوُ من النَّخْل: نَخْلتانِ أو ثلاثٌ أو أكثَرُ أصلُهُنَّ واحد، كلُّ واحدةٍ على حِيالها صِنْوٌ، وجمعُه صِنْوانٌ، والتثنية صِنوانِ، ويقال لغير النَّخْل.
نصو:
الناصِيَةُ قُصاصٌ من الشَّعَر في مُقَدَّم الرأس.
ونَصَوتُه: قَبَضْتُ على ناصيته فمدَدْتُها أنصُوه نصواً، والمُناصي: الذي يَمُدُّها.
وناصَيْتَ فلاناً اذا قاتَلْتَه فأخَذتُما بنا صِيَتَيْكُما، قال أبو النجم: إنْ يُمسِ رأسي أشمَطَ العَناصي كأنمّا فَرَّقَه مُناصي وَمفازَةٌ تُناصي مَفازَةً اذا كانت الأولى متصلةً بالأخرى، فالآخرة تنصُوا الأولى.
والنَّصِيُّ: نبات من أفضل المراعي، الواحدة نَصيَّةٌ وَرَقه كورق الزرع شديد السُّبُوطة.
واذا اجتَمَعَتْ جماعة من نُخْبة الناسِ وخِيارِهم قيلَ: هم نَصِيَّةٌ انتَصَوا اي اختيروا.
نوص:
النَّوصُ: الحِمار الوحشيُّ لا يزال نائصاً يرفَعُ رأسَه يتردَّد كأنّه نافِرٌ أو كأنّه جامِحٌ.
والفَرَسُ ينُوصُ ويَستنيصُ، وذلك عند الكَبْح والتَّحريك كقول حارثة بن بَدْر:
غَمْرُ الجِراء اذا قَصَرتُ عِنـانَـه		بيَدِي استناصَ ورامَ جَرْيَ المِسْحَلِ
عَنَى الفِيلَ.
والنَّوصُ: التباعُدُ عن الشيءِ، قال امرؤ القيس: أمِنْ ذِكر سَلْمَى إذ نَأَتْكَ تَنُوصُ أي تباعَدُ عنها، وهو التناصي.
والمناص: الملجأ، وفي قوله تعالى: ولاتَ حينَ مَناصٍ. أي: لا حين مَطْلب ولا حين مغاث وهو مصدر ناص ينوص، وهو الملجأ.
صين:
ودار صيني منسوبٌ الى الصين.
والصين بَطيحةٌ كانت بين النجف والقادسيّة بادَلَ بها طلحةُ بن عُبيد الله فأخَذَها مكانَ ضِياعِه في المدينة فنَضَبَ عنها وغرَسَها، يقال لها: نشاستق طلحةَ.
وصينستان أبعدُ من الصين كما يقال: سورستان.
نصأ:
نَصَأتُ البَعيرَ والناقةَ، وهو ضَربٌ من الزَّجْر للمُعْيي، قال طرفة:
وعَنْسٍ كألواحِ الإرانِ نَصَأْتُها		على لا حبٍ كأنّه ظَهرُ بُرجُدِ
أي زَجَرتُها، ويُروَى: نَسَأتُها أي أخَّرْتُها عن عَطَنها.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**النون** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ص و ن**، **ص ن و**، **ن ص و**، **ن و ص**، **ص ي ن**، **ن ص أ** مستعملات

**صون** :
**الصَّونُ**: Bir şeyi onu bozan şeylerden koruman; hür kişi ırzını, elbisesini koruduğu gibi korur.
Ve **الصُّوانُ**: Elbiseyi ve benzerini onunla koruduğun şey; ve denilir: **ثَوبٌ صَوْنٌ** “zillet elbisesi” değil.
Ve at, ondan ihtiyacı için bir azık sakladığında, koşusunu ve koşmasını korur; Lebîd dedi ki:
فَوّلّى عامداً لِطِيات فَلْـجٍ		يُراوحُ بين **صَوْنٍ** وابتذالِ
Yani koşusunu bir kere korur da ondan bir kısmını bırakır; bir kere de onu bayağılaştırır da onda gayret eder.
Ve **الصَّوّانُ**: İçinde sertlik bulunan taşlardan bir tür. Rengi yerin rengi gibidir; tekili **الهاء** ile (gelir). Dedi ki:
يَتَّقي المَرْوَ وصَّوّانَ الصُّوَى		بوَقاحٍ مُجْمِرٍ غيرِ مَـعِـرْ

**صنو**:
Falan, falanın **صِنْوُ**’dur; yani ana-babadan kardeşidir ve öz kardeşidir.
Ve adamın amcası: babasının **صِنوُ**’dur.
Ve hurmadan **الصِّنْوُ**: iki hurma yahut üç yahut daha çok; kökleri bir tanedir; her biri kendi başına bir **صِنْوٌ**’dur. Çoğulu **صِنْوانٌ**, ikiliği **صِنوانِ**’dır; hurma dışındakine de söylenir.

**نصو**:
**الناصِيَةُ**: başın ön tarafında saçtan bir kısalık (perçem).
Ve **نَصَوتُه**: onun perçemini tuttum da onu uzattım; **أنصُوه نصواً**. Ve **المُناصي**: onu uzatan kimsedir.
Ve falanla **ناصَيْتَ**: onunla savaştığın zaman; böylece ikiniz perçemlerinizden tuttunuz. Ebû’n-Necm dedi ki:
إنْ يُمسِ رأسي أشمَطَ العَناصي كأنمّا فَرَّقَه مُناصي
Ve **مفازَةٌ تُناصي مَفازَةً**: birincisi ötekine bitişik olduğu zaman; sonuncusu birincisini **تنصُوا** eder.
Ve **النَّصِيُّ**: meraların en iyilerinden bir bitki; tekili **نَصيَّةٌ**. Yaprağı ekin yaprağı gibidir; çok düz (yumuşak)tır.
Ve insanların seçkinlerinden ve hayırlılarından bir topluluk toplandığında denilir: onlar bir **نَصِيَّةٌ**’dir; **انتَصَوا** yani seçildiler.

**نوص**:
**النَّوصُ**: yaban eşeği; başını kaldırarak durmadan **نائصاً** olur; ürkmüş gibi yahut azgın gibi tereddüt eder.
Ve at **ينُوصُ** eder ve **يَستنيصُ** eder; bu, gemleme ve hareket ettirme sırasında olur. Hârise b. Bedr’in sözü gibi:
غَمْرُ الجِراء اذا قَصَرتُ عِنـانَـه		بيَدِي استناصَ ورامَ جَرْيَ المِسْحَلِ
Fili kastetti.
Ve **النَّوصُ**: bir şeyden uzaklaşma. İmru’ul-Kays dedi ki:
أمِنْ ذِكر سَلْمَى إذ نَأَتْكَ تَنُوصُ
Yani ondan uzaklaşır; bu, **التناصي**’dir.
Ve **المناص**: sığınak. Yüce Allah’ın sözü içinde: ولاتَ حينَ **مَناصٍ**. Yani: istek zamanı değil ve imdat zamanı değil. O, **ناص ينوص**’un masdarıdır; ve o, sığınaktır.

**صين**:
Ve **دار صيني**: Çin’e nispet edilen.
Ve **الصين**: Necef ile Kâdisiyye arasında bulunan bir bataklıktır; Talha b. Ubeydullah onunla mübadele yaptı da onu Medine’deki arazilerinin yerine aldı; sonra ondan suyu çekti ve onu ağaçlandırdı. Ona: **نشاستق طلحةَ** denilir.
Ve **صينستان** Çin’den daha uzaktır; denildiği gibi: **سورستان**.

**نصأ**:
**نَصَأتُ** deveyi ve dişi deveyi: bu, yorulmuş olana yönelik bir tür sürmedir (azarlama/ürkütme). Tarafe dedi ki:
وعَنْسٍ كألواحِ الإرانِ نَصَأْتُها		على لا حبٍ كأنّه ظَهرُ بُرجُدِ
Yani onu sürdüm (azarladım). Ve rivayet olunur: **نَسَأتُها**; yani onu su içme durağından geri bıraktım (geciktirdim).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والنون وما يثلثهما)
(صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ.[الرعد 4]. قال أبو زيد رِكيَّتانِ صِنْوانِ، وهما المتقاربتان حتى لا يكونَ بينهما من تقارُبهما حَوْض.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الصِّنو: مثل الرّدْهَة تُحفَر في الأرض، وتصغيره، صُنَيٌّ. قالت ليلى:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2])(صند) الصاد والنون والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على عظم قدْر وعظم جِسْم. من ذلك الصِّندِيد، وهو السَّيّد الشَّريف، والجمع صناديد. ويقال صناديد البَرَدِ: باباتٌ منه ضِخام. وغيثٌ صِنديدٌ: عظيم القَطْر.  ويقال للدَّواهِي الكبارِ صناديد. ويروى عن الحسن في دعائِة: "نعوذُ بك من صناديد القَدَر" أي دواهِيه.
(صنر) الصاد والنون والراء ليس بأصلٍ، ولا فيه ما يعوَّل عليه لقلَّة الرَّاء مع النون. على أنَّهم  يقولون الصِّنَارة بلغة اليمن: الأذُن. والصِّنَارة: حديدةٌ في المِغْزَل مُعَقَّفَة. وليس بشيء.
(صنع) الصاد والنون والعين أصلٌ صحيح واحد، وهو عملُ الشيء صُنْعَاً. وامرأة صَنَاعٌ ورجلٌ صَنَعٌ، إِذا كانا حاذقَين فيما يصنعانه. قال:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي صَنَاعُ الأَذى في الأهلِ والجارِ
والصَّنِيعة: ما اصطنعتَه مِنْ خير. والتصنُّع: حُسن السَّمْت. وفرسٌ صَنِيعٌ: صَنَعَه أهلُه بحُسْن القِيام عليه. والمَصانع: ما يُصنَعُ من بئرٍ وغيْرِها للسَّقي.
ومن الباب: المُصانَعة، وهي كالرِّشْوة.
وممّا شذَّ عن هذا الأصل الصِّنْع، يقال إِنَّه السَّفُّود. وقال المَرّار([3]):
(صنف) الصاد والنون والفاء أَصلٌ صحيح مطّرد في معنيين، أحدهما الطّائفة من الشّيء، والآخر تمييز الأشياء بعضها عن بعض.
فالأوَّل الصِّنْف، قال الخليل: الصِّنْف طائفةٌ من كلِّ شيء. وهذا صِنفٌ  من الأصناف أيْ نوع. فأمّا صنفة الثَّوب([4]) فقال قوم: هي حاشيتُهُ. وقال آخرون: بل هي النّاحية ذات الهُدْب.
والأصل الآخَر، قال الخليل: التَّصنيف: تمييز الأشياءِ بعضها عن بعض.
ولعَّل تصنيف الكتاب من هذا. والغريب المصنَّف من هذا، كأنَّه مُيِّزَت أبوابُه فجُعِلَ لكلِّ بابٍ حَيِّزُه. فأمَّا أصله في لغة العرب فمن قولهم صَنّفَت الشَّجرةُ، إذا أخرجت ورقَها. قال ابن قيسِ الرُّقيّات:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه([5])(صنق) الصاد والنون والقاف كلمة إن صحَّت. يقولون إنَّ الصَّنَق: الذَّفر. وحكى بعضُهم : أَصْنَقَ الرجلُ في ماله، إِذا أحسَنَ القيامَ عليه.
(صنم) الصاد والنون والميم كلمةٌ واحدةٌ لا فرعَ لها، وهي الصَّنَم. وكان شيئاً يُتَّخَذُ من خشبٍ  أو فضّة أو نُحاسٍ فيُعبَد.
(صنج) الصاد والنون والجيم ليس بشيء. والصَّنْج دَخِيل.
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "تخرج".
([2]) أنشده في اللسان (صنا). تقوله للنابغة الجعدي.
([3]) كذا ورد الكلام مبتوراً. وفي المجمل: "والصنع في شعر المرار السفود". ولم أجد شاهداً إلا قول الشاعر في اللسان (صنع):
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) يقال صنفة، بفتح  فكسر، وبكسر فسكون.
([5]) ديوان ابن قيس الرقيات 82 واللسان (صنف).

ـ

##### Türkçe

(صاد ve **نون** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**صنو**) **صاد** ve **نون** ve illetli harf sahih bir asıldır; iki şey arasında yakınlığa delâlet eder: akrabalıkça veya mesafece. Bundan **الصِّنو**: öz kardeş. Ve kişinin amcası, babasının **صِنو**’sudur. Halîl dedi ki: “Falan, falanın **صِنْو**’sudur” denir; eğer onun kardeşi ve anasıyla babası bir öz kardeşi ise. Bunun aslı, bir tek kökten çıkan iki hurma ağacıdır; onların her biri kendi başına bir **صِنو**’dur; çoğulu **صِنوان**’dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ﴾. [Ra‘d 4]. Ebû Zeyd dedi: İki kuyu **صِنْوان**’dır; o ikisi birbirine o kadar yakındır ki, yakınlıklarından dolayı aralarında bir havuz bulunmaz.

Bu asıldan şâz olanlardan: **الصِّنو**; yerin içinde kazılan **الرّدْهَة** gibi (bir çukur); bunun küçültmesi **صُنَيٌّ**’dir. Leylâ dedi ki:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ **صُنَيَّاً** بين صُدَّيْن مَجْهَلا

(**صند**) **صاد** ve **نون** ve **دال** sahih bir asıldır; büyük değer ve büyük cisme delâlet eder. Bundan **الصِّندِيد**; o, şerefli efendidir; çoğulu **صناديد**’dir. Ve “dolu(nun) **صناديد**’i” denir: ondan iri taneler. Ve **غيثٌ صِنديدٌ**: damlası büyük (yağmur). Ve büyük musibetlere **صناديد** denir. Hasan’dan duasında şöyle rivayet olunur: “**نعوذُ بك من صناديد القَدَر**” yani onun musibetleri.

(**صنر**) **صاد** ve **نون** ve **راء** asıl değildir; **نون** ile beraber **راء**’nın azlığından dolayı onda dayanılacak bir şey yoktur. Şu var ki onlar Yemen lügatinde **الصِّنَارة** derler: kulak. Ve **الصِّنَارة**: iğde (mıgzel) içinde eğri (kancalı) bir demirdir. Bir şey değildir.

(**صنع**) **صاد** ve **نون** ve **عين** tek sahih bir asıldır; o da bir şeyi **صُنْعَاً** olarak yapmaktır. Ve **امرأة صَنَاعٌ** ve **رجلٌ صَنَعٌ**: eğer ikisi yaptıkları şeyde mahir iseler. Dedi ki:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي **صَنَاعُ** الأَذى في الأهلِ والجارِ

Ve **الصَّنِيعة**: hayırdan kendine yaptırdığın şey. Ve **التصنُّع**: hâl ve tavrın güzelliği. Ve **فرسٌ صَنِيعٌ**: ehli ona güzel bakmakla onu yetiştirmiştir. Ve **المَصانع**: sulama için kuyudan ve başkasından yapılan şeyler.

Bâbdan: **المُصانَعة**; o, rüşvet gibidir.

Bu asıldan şâz olanlardan: **الصِّنْع**; denir ki o **السَّفُّود**’dur. **المَرّار** dedi ki:

(**صنف**) **صاد** ve **نون** ve **فاء** iki mânada sahih, muntazam bir asıldır: birincisi şeyden bir taife; ikincisi şeyleri birbirinden ayırmaktır.

Birincisi **الصِّنْف**’tir. Halîl dedi ki: **الصِّنْف** her şeyden bir taifedir. Ve bu, **الأصناف**’tan bir **صِنف**’tır; yani bir tür. **صنفة الثَّوب**’a gelince; bir kavim dedi ki: onun kenarıdır. Başkaları dedi ki: bilakis o, püsküllü taraf(n)dır.

Diğer asıl: Halîl dedi ki: **التَّصنيف** şeyleri birbirinden ayırmaktır.

Belki kitabın **تصنيف**’i de bundandır. Ve **المصنَّف** olan garîb de bundandır; sanki bâbları ayrılmış da her bâba kendi yeri kılınmıştır. Arapların dilinde bunun aslı ise onların “ağaç **صَنّفَت**” sözlerindendir; yani yaprağını çıkardı. İbn Kays er-Rukayyât dedi ki:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه

(**صنق**) **صاد** ve **نون** ve **قاف**; eğer sahihse bir kelime. Derler ki **الصَّنَق**: **الذَّفر**. Bazıları hikâye etti: “Kişi malında **أَصْنَقَ** etti”; eğer ona iyi bakıp gözetti ise.

(**صنم**) **صاد** ve **نون** ve **ميم** tek bir kelimedir; onun dalı yoktur; o da **الصَّنَم**’dır. Ağaçtan veya gümüşten yahut bakırdan edinilen bir şey idi; sonra ona ibadet edilirdi.

(**صنج**) **صاد** ve **نون** ve **جيم** bir şey değildir. Ve **الصَّنْج** dâhildir.

---------------------ـ
([1]) Asılda: “**تخرج**”.
([2]) Lisân’da (**صنا**) içinde inşâd etti. Onu Nâbiga el-Ca‘dî’ye söyler.
([3]) Söz böylece kopuk olarak vârid olmuştur. Ve el-Mücmel’de: “**والصنع في شعر المرار السفود**”. Lisân’da (**صنع**) içinde şairin şu sözü dışında bir şâhid bulmadım:
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) **صنفة** denir; fetha sonra kesra ile; ve kesra sonra sükûn ile.
([5]) Dîvânu İbn Kays er-Rukayyât 82 ve Lisân (**صنف**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصنو: الغصن الخارج عن أصل الشجرة، يقال: هما صنوا نخلة، وفلان صنو أبيه، والتثنيه: صنوان، وجمعه صنوان (قال أبو زيد هاتان نخلتان، صنوان، ونخيل صنوان وأصناء، ويقال للاثنين: قنوان وصنوان، وللجماعة: قنوان وصنوان: اللسان (صنا) ). قال تعالى: ﴿صنوان وغير صنوان﴾ [الرعد/4].

##### Türkçe

- **الصنو**: ağacın kök/aslından çıkan dal; denir ki: “Onlar bir hurma ağacının **صنو**’sudur”; ve “Falan, babasının **صنو**’sudur”; ikili(si): **صنوان**; çoğulu: **صنوان**. (Ebû Zeyd dedi ki: “Şu ikisi iki hurma ağacıdır, **صنوان**”; ve “**نخيل** **صنوان** ve **أصناء**”; ve iki için denir: **قنوان** ve **صنوان**; topluluk için: **قنوان** ve **صنوان**: **اللسان** (**صنا**).) Yüce Allah dedi ki: ﴿**صنوان** ve **غير صنوان**﴾ [الرعد/4].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ن و
شجر صنوان‏:‏ من أصل واحد وكل واحد‏:‏ صنو‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو شقيقه وصنوه‏.‏
قال‏:‏ أتتركني وأنت أخي وصنوي فيا للناس للأمر العجيب وركيتان صنوان‏:‏ متقاربتان وتصغيره‏:‏ صنيٌّ‏.‏
قالت ليلى الأخيلية‏:‏ أي ركياً مجهولاً بين جبلين‏.‏

##### Türkçe

ص ن و
**شجر صنوان**: tek bir kökten; ve her bir (ağaç): **صنو**.
Ve mecazdan: o, onun öz kardeşidir ve **صنوه**’dur.
Dedi: Beni bırakacak mısın, hâlbuki sen benim kardeşim ve **صنوي**’msin; ey insanlar, şu acayip işe! Ve **ركيتان صنوان**: birbirine yakın iki (kuyu); bunun küçültmesi: **صنيٌّ**.
Leylâ el-Ahîliyye dedi: iki dağ arasında bilinmeyen herhangi bir kuyu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ن و * إذا خرج نخلتان أو ثلاث من أصل واحد فكل واحدة منهن * صِنْوٌ * والاثنان صِنوان والجمع * صِنوانٌ * وأصْناء قلت ومنه قوله تعالى ﴿صنوان وغير صنوان﴾ وفي الحديث ﴿عم الرجل * صِنْوُ * أبيه﴾

##### Türkçe

* ص ن و * İki hurma ağacı veya üçü tek bir kökten çıktığı zaman, onların her birine **صِنْوٌ** denir; ikisi **صِنوان**; cem‘i **صِنوانٌ** ve **أصْناء**. Dedim ki: Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**صنوان** ve **غير صنوان**﴾ Ve hadiste: ﴿Kişinin amcası, babasının **صِنْوُ**’dur﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!الصَّنْوُ ) ، بالفَتْح : ( العُودُ الخَسِيسُ بينَ الجَبَلَيْنِ ؛ أَو الماءُ القَلِيلُ بَيْنهما ، أَو الحَجَرُ يكونُ بَيْنهما ، ج ) الكُلِّ ( *!صُنُوٌّ ) ، بضَّمَتْين وتَشْديد ، ( كنَحْوٍ ونُحُوَ ) ؛ كلُّ ذلكَ عن ابنِ الأعْرابي .

( و ) *!الصَّنْوُ ، ( بالكسْر : الحَفْرُ المُعَطَّلُ ) ، جَمْعُه *!صِنْوانٌ ؛ عن ابنِ بُزُرْج .
( و ) *!الصِّنْوُ : ( قَلِيبٌ لبَنِي ثَعْلَبَةَ .
( و ) مِن المجازِ : *!الصَّنْوُ : ( الأخُ الشَّقِيقُ ) ؛ ومنه الحديثُ : ( عمُّ الرَّجلِ *!صِنْوُ أَبِيه ) .
قالَ الأزْهري : يقالُ : هذا صِنْوُ فلانٍ إذا كانَ أَخاهُ وشَقِيقَهُ لأبيهِ .
وقالَ أَبو عبيدٍ في مَعْنى الحديثِ : يَعْني : أَصْلُهما واحِدٌ ، وأَصْلُ الصِّنْو إنَّما هو في النَّخْل .
وقالَ شمِرٌ : فلانٌ صِنْوُ فلانٍ ، أَي أَخُوه ، ولا يسمَّى *!صِنْواً حتى يكونَ مَعَه آخَر .
( و ) في المُحْكم : الصِّنْوُ : ( الابنُ ؛ و ) أَيْضاً : ( العَمُّ ) .
قُلْتُ : أَمَّا العمُّ فمأْخوذٌ مِن الحديثِ السابقِ ، وأَمَّا الابنُ فلكَوْنِه تشَعبَ من أَصْلٍ واحِدٍ .
( ج *!أَصْناءٌ *!وصِنْوانٌ ) ، بالكسْرِ ورَفْع النونِ ، ( وهي بهاءٍ ) *!صِنْوَةٌ .
( والنَّخْلَتانِ فما زادَ ) ثلاثٌ أَو خَمْس أَو ستٌّ يكنَّ ( في الأَصْلِ الواحِدِ ) وفروعُهنَّ شتَّى ، ( كُلُّ واحِدٍ منهما ) ، أَي من النَّخْلَتَيْن ، والأوْلى كلُّ واحِدَةٍ منها ( صِنْوٌ ) ، بالكسْر ( ويُضَمُّ ) ؛ حَكَاه الزجَّاج ؛ ( أَو عامٌّ في جميعِ الشَّجَرِ ) إذا تَشَابَه ، والجَمْعُ كالجَمْع ؛ ( وهُما *!صُنوانِ *!وصَنْيانِ ، مُثَلَّثَينِ ) بكسْرِ النُّونِ فيهما .
قالَ أبو زيْدٍ : هاتانِ نَخْلَتانِ صِنْوانِ ونَخِيلٌ صِنْوانٌ ؛ يقالُ للاثْنَيْن صِنْوانِ وللجماعَةِ صِنْوانٌ يفرَّقُ بَيْنهما بإعْرابِ النونِ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ﴾ وجاءَ في التَّفْسِيرِ عن البرَّاءِ بنِ عازبٍ : أَي مُجْتَمِع ومُتَفرِّقٌ .
( *!والصَّانِي : الَّلازِمُ للخِدْمَةِ ) ؛ والنَّاصِي : المُعَرْبِدُ ؛ عن ابن الأَعرابيِّ

نقلَهُ ابنُ سِيدَه في الياءِ ( *!وتَصَنَّى *!وأَصْنَى : قَعَدَ عند القِدْرِ شَرَهاً ) ، أَي حرصاً ( يُكَبِّبُ ) ووَقَعَ في نسخِ التَّهذِيبِ يكسبُ ، ( ويَشْوِي حتى يُصِيبَهُ *!الصِّناءُ ) ، ككِساءٍ ، ( للرَّمادِ ، ويُقْصَرُ ) ؛ عن ابنِ الأعرابي ، ويُكْتَبُ بياءٍ وأَلِفٍ ، وكتابَتُه بأَلفٍ أَجْوَدُ ؛ كذا في المُحْكم .
( *!والصُّنَيُّ ، كسُمَيَ : حِسْيٌ صَغيرٌ لا يَرِدُه أَحَدٌ ) ولا يُؤْبَهُ له ، وهو تَصْغيرُ *!صِنْوٍ ؛ قالَهُ الجوهريُّ : وأَنْشَدَ للَيْلى الأَخْيَلِيَّة :
أَنابغَ لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوَّلا
وكُنْتَ *!صُنَيّاً بين صُدَّينِ مَجْهَلاوهو مجازٌ .
( و ) يقالُ : ( أَخَذَه *!بصِنايَتِه ، بالكسْرِ ) ، أَي ( بجَمِيعِه ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ عن الفرَّاءِ ، والسِّيْن لُغَةٌ فيه ، وقد تقدَّمَ .
( و ) مِن المجازِ : ( رَكِيَّتانِ *!صِنْوانِ ) : أَي ( مُتَجاوِرَتانِ ) ؛ وقالَ أبو زيْدٍ : إذا تَقارَبَتَا ؛ ( أَو تَنْبُعانِ مِن عَيْنٍ واحِدَةٍ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الصِّنا ، بالكسْر مَقْصورٌ ويُمَدُّ : الوَسَخُ ؛ وخصَّ بعضُهم به وَسَخُ النارِ .
*!والصنْوَةُ ، بالفتْحِ : الفَسِيلَةُ ، عن ابنِ الأعْرابي .
*!والصُّنَيُّ ، كسُمَيَ : شَقٌّ في الجَبَلِ ، أَو شعبٌ يَسِيلُ فيه الماءُ بينَ جَبَلَيْن .
*!وصُنَيٌّ : لَقَبُ محمدِ بنِ عيسَى بن عبد الحميد بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ عَمْروِ بنِ حفْص بنِ المُغِيرَة المَخْزوميّ ، له قصَّة في زَمَنِ المَهْدِي ؛ قالَهُ الحافِظُ .
*!والأصْناءُ : الأمْثالُ ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
*!وأَصْنَى النَّخْلُ : أَنْبَتَ *!الصّنَوانِ ؛ عن ابنِ القطَّاع .
*!واصْطَنى : إذا احْتَفَرَ عن ابنِ بُزُرْج .

واصْطَناها : قَرْيةٌ بمِصْرَ في الغربيةِ ، وقد وَرَدْتُها .
*!والصِّنْيُ ، بكسْرٍ فسكونٍ : الثمدُ ؛ وقد صَنَوْته وصَنَيْته .

##### Türkçe

: ( ve ( **الصَّنْوُ** ) , fetih ile: ( iki dağ arasındaki değersiz ağaç gövdesi; yahut ikisi arasındaki az su, yahut ikisi arasında bulunan taş, çoğulu ) hepsi ( **صُنُوٌّ** ) , iki damme ve teşdîd ile, ( **نَحْوٍ** ve **نُحُوَ** gibi ); bütün bunlar İbnü’l-A‘râbî’den.

( ve ) **الصَّنْوُ** , ( kesre ile: terk edilmiş kazı ) , çoğulu **صِنْوانٌ**; İbn Büzürc’den.
( ve ) **الصِّنْوُ** : ( Benî Sa‘lebe’ye ait bir kuyu.
( ve ) mecazdan: **الصَّنْوُ** : ( öz erkek kardeş ); ve ondan hadis: ( kişinin amcası **صِنْوُ أَبِيه**’dir ).
Ezherî dedi: Denilir: Bu, falanın **صِنْوُ**’dur; eğer onun kardeşi ve babadan öz kardeşi ise.
Ebû Ubeyd hadisin mânasında dedi: Yani: ikisinin aslı birdir; **الصِّنْو**’nun aslı ise ancak hurma ağaçlarındadır.
Şemir dedi: Falan, falanın **صِنْوُ**’dur; yani onun kardeşidir; onunla beraber bir başkası olmadıkça **صِنْواً** diye adlandırılmaz.
( ve ) el-Muḥkem’de: **الصِّنْوُ** : ( oğul; ve ) ayrıca: ( amca ).
Dedim: Amca ise önceki hadisten alınmıştır; oğul ise tek bir asıldan dallanıp budaklanmış olması sebebiyledir.
( çoğulu **أَصْناءٌ** ve **صِنْوانٌ** ) , kesre ile ve nûn’un ref‘i ile, ( ve o, tâ’ ile ) **صِنْوَةٌ**’dir.
( ve iki hurma ağacı ve daha fazlası ) üç yahut beş yahut altı olurlar; ( tek asılda ) olurlar ve dalları ayrı ayrıdır; ( ikisinden her biri ) yani iki hurma ağacından; ve daha uygunu: onlardan her birinin ( **صِنْوٌ** ) olmasıdır, kesre ile ( ve damme de yapılır ); Zecّâc bunu nakletti; ( yahut bütün ağaçlarda umumîdir ) benzeştiği zaman; ve çoğul, çoğul gibidir; ( ve ikisi **صُنوانِ** ve **صَنْيانِ**’dır, ikisi de üç vecihli ) ikisinde de nûn’un kesriyle.
Ebû Zeyd dedi: Şu ikisi **صِنْوانِ** iki hurma ağacıdır ve **صِنْوانٌ** hurmalık; ikisine **صِنْوانِ**, topluluğa **صِنْوانٌ** denir; araları nûn’un i‘râbıyla ayrılır; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**صِنْوانٌ** ve **غيرُ صِنْوانٍ**﴾ ve tefsirde Berâ’ b. Âzib’den geldi: yani birleşik ve ayrık.
( **والصَّانِي** : hizmete devam eden ) ; ve **النَّاصِي** : azgın; İbnü’l-A‘râbî’den.

Onu İbn Sîde yâ’da nakletti: ( **وتَصَنَّى** ve **أَصْنَى** : tencerenin yanında şehvetle oturdu ), yani hırsla ( **يُكَبِّبُ** ) ; ve Tehzîb nüshalarında **يكسبُ** vâki oldu; ( ve kızartır, ta ki ona **الصِّناءُ** isabet edinceye kadar ), **كِساءٍ** gibi, ( kül için; ve kısaltılır ); İbnü’l-A‘râbî’den; yâ ve elif ile yazılır; elif ile yazılması daha iyidir; el-Muḥkem’de böyle.
( **والصُّنَيُّ** , **سُمَيَ** gibi: kimsenin uğramadığı küçük bir su birikintisi ) ve ona aldırış edilmez; o, **صِنْوٍ**’ün küçültmesidir; Cevherî söyledi: ve Leylâ el-Aḫyeliyye’ye ait olarak inşâd etti:
أَنابغَ لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوَّلا
وكُنْتَ **صُنَيّاً** بين صُدَّينِ مَجْهَلا
ve o mecazdır.
( ve ) denilir: ( onu **بصِنايَتِه** ile aldı, kesre ile ), yani ( bütünüyle ); onu Cevherî Ferrâ’dan nakletti; sîn onda bir lugattır; ve daha önce geçti.
( ve ) mecazdan: ( iki kuyu **صِنْوانِ** ) : yani ( bitişik ); Ebû Zeyd dedi: birbirine yaklaştıkları zaman; ( yahut tek bir kaynaktan fışkırırlar ) .
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الصِّنا** , kesre ile, maksûr olup med de edilir: pislik; bazısı onu ateşin pisliğiyle tahsis etti.
**والصنْوَةُ** , fetih ile: fidan; İbnü’l-A‘râbî’den.
**والصُّنَيُّ** , **سُمَيَ** gibi: dağda bir yarık; yahut iki dağ arasında suyun aktığı bir kol.
**وصُنَيٌّ** : Muhammed b. Îsâ b. Abdülhamîd b. Abdullâh b. Amr b. Hafs b. el-Muġîre el-Maḫzûmî’nin lakabıdır; onun Mehdî zamanında bir kıssası vardır; Hâfız söyledi.
**والأصْناءُ** : benzerler; İbnü’l-A‘râbî’den.
**وأَصْنَى النَّخْلُ** : **الصّنَوانِ** bitirdi; İbnü’l-Kattâ‘dan.
**واصْطَنى** : kazdığı zaman; İbn Büzürc’den.

**واصْطَناها** : Mısır’da Garbiyye’de bir köydür; ona vardım.
**والصِّنْيُ** , kesre sonra sükûn ile: az su; ve onu **صَنَوْته** ve **صَنَيْته**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

اصنى النَّخْلُ
4 اصنى النَّخْلُ ذ The palm-trees had pairs, or triplets, or more, growing together from single roots. (IKtt, TA.)

صَنْوٌ
صَنْوٌ ذ : see the next paragraph.

صُنْوٌ
صُنْوٌ ذ : see the next paragraph.

صِنْوٌ
صِنْوٌ ذ One of a pair, (AHn, S, M, K,) or of three, (S, M,) or of more than two, (K,) or of more than three, (M,) or of five, or of six, (TA,) of palmtrees, (S, M, K,) or of any trees, (AHn, M, K,) or of trees resembling one another, (M,) growing from one root; (AHn, S, M, K;) each [or every one] of such being called the صِنْو of the other [or others growing with it]; (AHn, M;) as also ↓ صُنْوٌ, (M, K,) mentioned by Zj: (M:) two of such are termed صِنْوَانِ (S, K) and صُنْوَانِ and صَنْوَانِ, [which last implies that ↓ صَنْوٌ as well as صُنْوٌ is a dial. var. of صِنْوٌ,] and also صِنْيَانِ and صُنْيَانِ and صَنْيَانِ, [which imply that صِنْىٌ and صُنْىٌ and صَنْىٌ are also dial. vars. of صِنْوٌ and صُنْوٌ and صَنْوٌ;] (K;) and the pl. is صِنْوَانٌ (AZ, S, M) and [of pauc.] أَصْنَآءٌ, (M,) the former pl. differing from the first of the duals mentioned above by being perfectly decl. (AZ, S, * TA.) Hence, in the Kur [xiii. 4], صِنْوَانٍ وَغَيْرُِ صِنْوَانٍ, (TA,) i. e. Palmtrees having one root and [others] having distinct roots: Hafs read صُنْوَان, like قُنْوَان pl. of قِنْوٌ; of the dial. of Temeem. (Bd.) ― -b2- And hence, (TA,) (assumed tropical:) A brother; but not so called unless coupled with another: (Sh, TA:) or a brother by the same father: (Az, TA:) [or a brother by the same mother; as is indicated by an explanation of one of the pls in what follows:] or a brother such as is termed شقِيق, (M, K,) which means by the father and mother: (TA in art. شق:) and a son; (M, K;) because he has branched forth from one stock [with his father]: (TA:) and a paternal uncle; (M, K;) but this last meaning is taken from a trad. cited in what follows: (TA:) the fem. is with ة: and the pl. is أَصْنَآءٌ [a pl. of pauc.] and صِنْوَانٌ [as above]. (M, K.) It is said in a trad., عَمُّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ (tropical:) [The paternal uncle of the man is the صِنْو of his father]; (T, S;) meaning that the stock of both is one. (T, TA.) [And it is said that] صَنْوَانٌ وغَيْرُ صِنْوَانٍ, relating to a man's children, means (assumed tropical:) Sons of one mother by different fathers, and children of different mothers by one father. (Har p. 608.) ― -b3- [Hence the pl.] أَصْنَآءٌ signifies also (assumed tropical:) Likes, or fellows. (IAar, TA.) ― -b4- And رَكِيَّتَانِ صِنْوَانِ (tropical:) Two wells near together, (AZ, S, M, K, TA,) or (so in the TA and in some copies of the K) that yield water from one spring. (AZ, S, K, TA.) ― -b5- صِنْوٌ also signifies A widened well (حَفَرٌ) from which water is not drawn and of the water of which no use is made: (Ibn-Buzurj, K:) pl. صِنْوَانٌ. (Ibn-Buzurj, TA.) ― -b6- See also what follows.

صُنَىٌّ
صُنَىٌّ ذ A small حِسْى [q. v.] to which no one comes for water, (S, K,) and for which no one cares: dim. of ↓ صِنْوٌ: (S:) or, as some say, (S,) a cleft in a mountain: (S, TA:) or a ravine, or gap, (شِعْبٌ,) in which water flows, between two mountains. (TA.)

##### Türkçe

**اصنى النَّخْلُ**
4 **اصنى النَّخْلُ** ذ Hurma ağaçları, tek köklerden birlikte büyüyen çiftler, yahut üçlüler, yahut daha fazlası hâlinde oldu. (IKtt, TA.)

**صَنْوٌ**
**صَنْوٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**صُنْوٌ**
**صُنْوٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**صِنْوٌ**
**صِنْوٌ** ذ Hurma ağaçlarından (S, M, K) bir çiftin birisi, (AHn, S, M, K,) yahut üçün birisi, (S, M,) yahut ikiden fazlasının, (K,) yahut üçten fazlasının, (M,) yahut beşin, yahut altının, (TA,) yahut herhangi ağaçlardan, (AHn, M, K,) yahut birbirine benzeyen ağaçlardan, (M,) tek bir kökten büyüyen; (AHn, S, M, K;) bunlardan her biri [yahut her birisi], ötekinin [yahut onunla birlikte büyüyen ötekilerin] **صِنْوٌ**’u diye adlandırılır; (AHn, M;) Zj tarafından zikredilen (M:) ↓ **صُنْوٌ** da böyledir, (M, K,); bunlardan ikisine **صِنْوَانِ** (S, K) ve **صُنْوَانِ** ve **صَنْوَانِ** denir; [bu sonuncusu, ↓ **صَنْوٌ**’un da **صُنْوٌ** gibi **صِنْوٌ**’un bir lehçe varyantı olduğunu gerektirir,] ve ayrıca **صِنْيَانِ** ve **صُنْيَانِ** ve **صَنْيَانِ**; [bunlar da **صِنْىٌ** ve **صُنْىٌ** ve **صَنْىٌ**’ın da **صِنْوٌ** ve **صُنْوٌ** ve **صَنْوٌ**’un lehçe varyantları olduğunu gerektirir;] (K;) ve çoğulu **صِنْوَانٌ**’dır (AZ, S, M) ve [azlık çoğulu olarak] **أَصْنَآءٌ**, (M,) önceki çoğul, yukarıda zikredilen ikililerin birincisinden, tam i‘rablı olmasıyla ayrılır. (AZ, S, * TA.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [xiii. 4], **صِنْوَانٍ وَغَيْرُِ صِنْوَانٍ**, (TA,) yani: tek kökü olan hurma ağaçları ve [başkaları] ayrı kökleri olanlar: Hafs, Temîm lehçesine göre, **قُنْوَان** ( **قِنْوٌ**’nun çoğulu) gibi, **صُنْوَان** okudu. (Bd.) — -b2- Ve bundan dolayı, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) Bir erkek kardeş; fakat bir başkasıyla birlikte olmadıkça böyle adlandırılmaz: (Sh, TA:) yahut aynı babadan erkek kardeş: (Az, TA:) [yahut aynı anneden erkek kardeş; nitekim aşağıda çoğullardan birinin açıklamasından anlaşılır:] yahut **شقِيق** diye adlandırılan türden erkek kardeş, (M, K,) ki bu, baba ve anneden (olmayı) ifade eder: (TA, md. **شق**’ta:) ve bir oğul; (M, K;) çünkü [babasıyla birlikte] tek bir kökten dallanıp çıkmıştır: (TA:) ve baba tarafından amca; (M, K;) fakat bu son anlam, aşağıda zikredilen bir rivayetten alınmıştır: (TA:) müennesi ة iledir: ve çoğulu **أَصْنَآءٌ** [azlık çoğulu] ve **صِنْوَانٌ**’dır [yukarıdaki gibi]. (M, K.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: **عَمُّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ** (mecaz:) [Adamın amcası, babasının **صِنْوٌ**’udur]; (T, S;) bunun manası, ikisinin kökünün bir olmasıdır. (T, TA.) [Ve denilmiştir ki] **صَنْوَانٌ وغَيْرُ صِنْوَانٍ**, bir adamın çocukları hakkında, (mecaz kabul edilerek:) farklı babalardan tek annenin oğulları; ve tek babadan farklı annelerin çocukları demektir. (Har s. 608.) — -b3- [Bundan dolayı çoğul] **أَصْنَآءٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) benzerler, yahut yoldaşlar anlamına gelir. (IAar, TA.) — -b4- Ve **رَكِيَّتَانِ صِنْوَانِ** (mecaz:) birbirine yakın iki kuyu, (AZ, S, M, K, TA,) yahut (TA’da ve K’nın bazı nüshalarında böyle) tek bir kaynaktan su veren (iki kuyu). (AZ, S, K, TA.) — -b5- **صِنْوٌ** ayrıca, su çekilmeyen ve suyundan hiçbir şekilde yararlanılmayan genişletilmiş bir kuyu ( **حَفَرٌ** ) anlamına gelir: (Ibn-Buzurj, K:) çoğulu **صِنْوَانٌ**. (Ibn-Buzurj, TA.) — -b6- Ayrıca aşağıda gelen şeye de bak.

**صُنَىٌّ**
**صُنَىٌّ** ذ Kimsenin su için gelmediği, (S, K,) ve kimsenin önemsemediği küçük bir **حِسْى** [bkz.]: ↓ **صِنْوٌ**’un küçültmesi: (S:) yahut bazılarının dediğine göre, (S,) bir dağdaki bir yarık: (S, TA:) yahut iki dağ arasında suyun aktığı bir dere, yahut gedik, ( **شِعْبٌ** ). (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَنَا
صَنَا أَصْنَوَ IV ,  تَصَنَّوَ V ,
a.  Was dirty; smutted himself.

صِنْو
صِنْو 2 , ( pl. صِنْوَاْن 34 ,  أَصْنَاْو 38A ),
a.  One of a pair; like, fellow.

b.  Brother; son; uncle.

صِنْوَة
صِنْوَة 2t ,
a.  Sister; daughter; aunt.

صُنْو
صُنْو 3 ,
a.  see 2 (a) .

صِنًى
صِنًى ,  صِنآء
a.  Ashes.

صَهْ
صَهْ صَنَّوَ II
a.  ush! Be quiet! Be silent!

##### Türkçe

صَنَا
صَنَا أَصْنَوَ IV , تَصَنَّوَ V ,
a. Kirli idi; kendini isletti.

**صِنْو**
**صِنْو** 2 , (çoğ. **صِنْوَاْن** 34 , **أَصْنَاْو** 38A ),
a. Bir çiftin biri; benzer, eş.

b. Erkek kardeş; oğul; amca.

**صِنْوَة**
**صِنْوَة** 2t ,
a. Kız kardeş; kız evlat; hala.

**صُنْو**
**صُنْو** 3 ,
a. 2 (a)’ya bak.

**صِنًى**
**صِنًى** , **صِنآء**
a. Küller.

صَهْ
صَهْ صَنَّوَ II
a. Sus! Sessiz ol! Sükût et!

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صنو
صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي) - صِنْو - صِنْوَان
صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي) + كائن + كائناً: يتواءم معه: يشكل معه توءماً: يشبهه حتى كأنه خرج معه من أصل واحد
صَنَا - يَصْنُوْ + الكائنان: يتشابهان كأنما خرجا من أصل واحد
صِنْو: التوأم: المثيل المشابه للأصل
صِنْوَان: مثنى " صِنْو ": توأمان: وهي كذلك على وزن " فـِعلان": اسم فعل مبالغة من " صَنَا - يَصْنُوْ ": اسم فعل بمعنى مفعول: مصنوعة متماثلة متشابهة كأنها توائم خرجت من أصل واحد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التشابه والتماثل، ضد الاختلاف والتمايز والتفريق"، وهي:
صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي)، مَثَلَ - يَمْثُلُ، شَكَلَ - يَشْكُلُ، نَدَّ - يَنِدُّ، شَبِهَ - يَشْبَهُ، ضَهِئَ - يَضْهَأُ
صنوان
 	﴿وفي الأرض قطع متجاورات وجنات من أعناب وزرع ونخيل صنوان وغير صنوان يسقى بماء واحد ونفضل بعضها على بعض في الأكل إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(4)﴾ الرعد
مختار الصحاح
● [صنا] ص ن ا: إذا خرج نخلتان أو ثلاث من أصل واحد فكل واحدة منهن صِنْوٌ والاثنان صِنوان والجمع صِنوانٌ وأصْناء قلت ومنه قوله تعالى ﴿صنوان وغير صنوان﴾ وفي الحديث ﴿عم الرجل صِنْوُ أبيه﴾
الراغب
صنو
- الصنو: الغصن الخارج عن أصل الشجرة، يقال: هما صنوا نخلة، وفلان صنو أبيه، والتثنيه: صنوان، وجمعه صنوان (قال أبو زيد هاتان نخلتان، صنوان، ونخيل صنوان وأصناء، ويقال للاثنين: قنوان وصنوان، وللجماعة: قنوان وصنوان: اللسان (صنا) ). قال تعالى: }صنوان وغير صنوان{ [الرعد/4].
ملخص اللسان:
1.    الصَّنا والصِّناءُ: الوَسَخُ، وقيل: الرَّمادُ؛
2.    تَصَنَّى فلان إذا قعَد عند القِدْر من شرهِه يُكَبِّبُ ويَشْوي حتى يُصيبَه  الصِّناء.
3.    أَخَذْتُ الشيءَ  بصِنايَته أَي أَخذْتُهُ بجمِيعِه،
4.    الصُّنَيُّ شِعبٌ  صغير يسيلُ فيه الماء بين جبلين،
5.    والصَّنْوُ: الغَوْرُ الخَسِيسُ بين الجبَلين؛
6.    والصَّنْوُ الماءُ  القلِيلُ بين الجبلين.
7.    والصَّنْوُ: الحجر بين الجبلين،
8.    والصِّنْوُ: الأَخ الشقيق والعمُّ والابنُ، والجمع أَصناءٌ وصِنْوانٌ،
9.    وأَصل الصِّنْو  إنما هو في النَّخْل. والصِّنْوُ: المِثلُ، وأصله أن تطلع نخلتانِ من عِرْق واحد
10.                       وركِيَّتان صِنْوان: متجاورتان إذا تقاربتا ونَبَعتا من  عَين واحدةٍ.
11.                       الصِّنْوانُ المُجْتَمِعُ وغيرُ الصِّنْوانِ المُتفرِّقُ، الصِّنْوانُ النَّخلاتُ أَصْلُهُنَّ واحدٌ،
12.                       الصِّنْوةُ الفَسِيلةُ.
لسان العرب
● - صنا: الصَّنا والصِّناءُ: الوَسَخُ، وقيل: الرَّمادُ؛ قال ثعلب: يمدُّ  ويُقْصَرُ ويُكْتَب بالياء والأَلف، وكتابه بالأَلف أَجود. ويقال:  تَصَنَّى فلان إذا قعَد عند القِدْر من شرهِه يُكَبِّبُ ويَشْوي حتى يُصيبَه  الصِّناء. وفي حديث أَبي قلابَة قال: إذا طال صِناءُ الميت نُقِّيَ  بالأُشْنانِ إن شاؤُوا  (* قوله «إن شاؤوا»هكذا في الأصل، وليست في النهاية)؛  قال الأَزهري: أَي درَنُه ووَسَخُه، قال: وروي ضِناء، بالضاد، والصواب  صِناء، بالصاد، وهو وسَخُ النار والرماد. الفراء: أَخَذْتُ الشيءَ  بصِنايَته أَي أَخذْتُهُ بجمِيعِه، والسينُ لغةٌ. أَبو عمرو: الصُّنَيُّ شِعبٌ  صغير يسيلُ فيه الماء بين جبلين، وقيل: الصُّنَيُّ حِسْيٌ صغير لا  يَرِدُهُ أَحدٌ ولا يُؤْبه له، وهو تصغير صَنْوٍ قالت ليلى  الأَخُيَلِيَّة:أَنابغَ، لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوَّلا،  وكُنْتَ ضُنّيّاً بين صُدَّينِ مَجْهَلا  ويقال: هو شقُّ في الجَبل. ابن الأَعرابي: الصَّاني اللازِمُ  للخِدْمَة، والنَّاصي المُعَرْبِدُ.  والصَّنْوُ: الغَوْرُ  (* قوله «الغور» هكذا في الأصل، والذي في القاموس  والتهذيب: العود). الخَسِيسُ بين الجبَلين؛ قال: والصَّنْوُ الماءُ  القلِيلُ بين الجبلين.والصَّنْوُ: الحجر بين الجبلين، وجمعها كلِّها  صُنُوٌّ.والصِّنْوُ: الأَخ الشقيق والعمُّ والابنُ، والجمع أَصناءٌ وصِنْوانٌ،  والأُنْثى صِنْوة. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: عمُّ الرجل ضِنْوُ  أَبيه؛ قال أَبو عبيد: معناه أَن أَصلهُما واحدٌ، قال: وأَصل الصِّنْو  إنما هو في النَّخْل. قال شمر: يقال فُلانٌ صِنْوُ فلان أَي أَخوه، ولا  يسمَّى صِنْواً حتى يكون معه آخر، فهما حينئذ صِنْوانِ، وكلُّ واحدٍ منهما  صِنْو صاحِبه. وفي حديث: العَبَّاسُ صِنْوٌ أَبي، وفي رواية: صِنْوي.  والصِّنْوُ: المِثلُ، وأصله أن تطلع نخلتانِ من عِرْق واحد، يريد أَنَّ  أَصل العبَّاس وأََصلَ أَبي واحدٌ، هو مثلُ أَبي أو مِثْلي، وجمعه  صِنْوانٌ، وإذا كانت نخلتان أو ثلاثٌ أو أَكثرُ أَصلها واحد فكل واحد منها  صِنْوٌ، والاثنان صِنْوان، والجمع صِنْوانٌ، برفع النون، وحكى الزجاجي فيه  صُنْوٌ، بصم الصاد، وقد يقال لسائر الشَّجر إذا تشابه، والجمعُ  كالجمع. وقال أَبو حنيفة: إذا نبتت الشجرتان من أَصل واحد فكل واحدة منهما  صِنْو الأُخرى. وركِيَّتان صِنْوان: متجاورتان إذا تقاربتا ونَبَعتا من  عَين واحدةٍ. وروي عن البَراءِ بن عازِبٍ في قوله تعالى: صِنْوانٌ وغيرُ  صِنْوانٍ؛ قال الصِّنْوانُ المُجْتَمِعُ وغيرُ الصِّنْوانِ المُتفرِّقُ،  وقال: الصِّنْوانُ النَّخلاتُ أَصْلُهُنَّ واحدٌ، قال: والصِّنْوانُ  النَّخلتان والثلاثُ والخمسُ والستُّ أَصلُهنَّ واحدٌ وفروعُهنَّ شتىَّ، وغيرُ  صِنْوانٍ الفارِدَةُ؛: وقال أَبو زيد: هاتان نخلتانِ صِنْوانِ ونَخِيلٌ  صِنْوانٌ وأَصْناءٌ، ويقال للاثنين قِنْوانِ وصِنْوانِ، وللجماعة قِنْوانٌ  وصِنْوانٌ. الفراء: الأَصْناءُ الأَمْثالُ والأَنْصاءُ السابقون. ابن  الأَعرابي: الصِّنْوةُ الفَسِيلةُ. ابن بزرج: يقال للحَفَرِ المُعَطَّل  صِنْوٌ، وجمعُه صِنْوانٌ. ويقال إذا احْتَفَر: قدِ اصْطَنَى.
مقاييس اللغة:
(صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ[.[الرعد 4]. قال أبو زيد رِكيَّتانِ صِنْوانِ، وهما المتقاربتان حتى لا يكونَ بينهما من تقارُبهما حَوْض.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الصِّنو: مثل الرّدْهَة تُحفَر في الأرض، وتصغيره، صُنَيٌّ. قالت ليلى:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2])
القاموس المحيط:
و الصَّنْوُ العُودُ الخَسِيسُ بينَ الجَبَلَيْنِ، أو الماءُ القَليلُ بينَهُما، أو الحَجَرُ يَكونُ بينَهُما ج صُنُوٌّ، كنَحْوٍ ونُحُوٍّ، وبالكسر الحَفْرُ المُعَطَّلُ، وقَلِيبٌ لبَنِي ثَعْلَبَةَ، والأخُ الشَّقيقُ، والابنُ، والعَمُّ
ج: أصْناءٌ وصِنْوانٌ، وهْيَ: بهاءٍ، والنَّخْلَتانِ فما زادَ في الأصْلِ الواحِدِ، كُلُّ واحدٍ منهما صِنْوٌ، ويُضَمُّ، أو عامٌّ في جَميعِ الشَّجَرِ، وهُما صُِنْوانِ وصَِنْيانِ، مُثَلَّثَيْنِ. والصاني: اللازِمُ للخِدْمَةِ. وتَصَنَّى وأصْنَى: قَعَدَ عند القِدْرِ شَرَهاً، يُكَبِّبُ ويَشْوِي حتى يُصِيبَهُ الصِناءُ، للرَمادِ، ويُقْصَرُ. والصُّنَيُّ، كسُمَيٍّ: حِسْيٌ صَغيرٌ لا يَرِدُه أحَدٌ. وأخَذَهُ بصنايَتِه، بالكسر: بجَمِيعِه.
ورَكِيَّتانِ صِنوانِ: مُتَجَاوِرَتانِ، أو تَنْبُعانِ من عَيْنٍ واحدةٍ.
تاج العروس:
و ( الصنو ) بالفتح ( العود الخسيس بين الجبلين أو الماء القليل بينهما أو الحجر يكون بينهما ج ) الكل ( صنو ) بضمتين وتشديد ( كنحوو نحو ) كل ذلك عن ابن الاعرابي ( و ) الصنو ( بالكسر الحفر المعطل ) جمعه صنوان عن ابن بزرج ( و ) الصنو ( قليب لبنى ثعلبة و ) من المجاز الصنو ( الاخ الشقيق ) ومنه الحديثعم الرجل صنو أبيه قال الازهرى يقال هذا صنو فلان إذا كان أخاه وشقيقه لابيه وقال أبو عبيد في معنى الحديث يعنى أصلهما واحد وأصل الصنو انما هو في النخل وقال شمر فلان صنو فلان أي أخوه ولا يسمى صنواحتى يكون معه آخر ( و ) في المحكم الصنو ( الابن و ) أيضا ( العم ) * قلت أما العم فمأخوذ من الحديث السابق وأما الابن فلكونه تشعب من أصل واحد ( ج أصناء وصنوان ) بالكسر ورفع النون ( وهى بهاء ) صنوة ( والنخلتان فما زاد ) ثلاث أو خمس أوست يكن ( في الاصل الواحد ) وفروعهن شتى ( كل واحد منهما ) أي من النخلتين والاولى كل واحدة منها ( صنو ) بالكسر ( ويضم ) حكاه الزجاج ( أو عام في جميع الشجر ) إذا شابه والجمع كالجمع ( وهما صنوان وصنيان مثلثين ) بكسر النون فيهما قال أبو زيد هاتان نخلتان صنوان ونخيل صنوان يقال للاثنين صنوان وللجماعة صنوان يفرق بينهما باعراب النون ومنة قوله تعالى صنوان وغير صنوان وجاء في التفسير عن البراء بن عازب أي مجتمع ومتفرق ( والصانى اللازم للخدمة ) والناصى المعربد عن ابن الاعرابي نقله ابن سيده في الياء ( وتصنى وأصنى قعد عند القدر شرها ) أي حرصا ( يكبب ) ووقع في نسخ التهذيب يكسب ( ويشوى حتى يصيبه الصناء ) ككساء ( للرماد ويقصر ) عن ابن الاعرابي ويكتب بياء وألف وكتابته بالف أجود كذا في المحكم ( والصنى كسمى حسى صغير لا يرده أحد ) ولا يؤبه له وهو تصغير صنو قاله الجوهرى وأنشد لليلى الا خيلية أنابغ لم تنبغ ولم تك أولا * وكنت صنيا بين صدين مجهلا وهو مجاز ( و ) يقال ( أخذه بصنايته بالكسر ) أي ( بجميعه ) نقله الجوهرى عن الفراء والسين لغة فيه وقد تقدم ( و ) من المجاز ( ركيتان صنوان ) أي ( متجاورتان ) وقال أبو زيد إذا تقاربتا ( أو تنبعان من عين واحدة ) * ومما يستدرك عليه الصنا بالكسر مقصور ويمد الوسخ وخص بعضهم به وسخ النار والصنوة بالفتح الفسيلة عن ابن الاعرابي والصنى كسمى شق في الجبل أو شعب يسيل فيه الماء بين جبلين وصنى لقب محمد بن عيسى بن عبد الحميد بن عبد الله بن عمرو بن حفص بن المغيرة المخزومى له قصة في زمن المهدى قاله الحافظ والاصناء الامثال عن ابن الاعرابي وأصنى النخل أنبت الصنوان عن ابن القطاع واصطى إذا احتفر عن ابن برزج واصطناها قرية بمصر في الغربية وقد وردتها والصنى بكسر فسكون الثمد وقد صنوته وصنيته

##### Türkçe

**صنو**
**صَنَا - يَصْنُوْ** (**صَنَى - يَصْنِي**) - **صِنْو** - **صِنْوَان**
**صَنَا - يَصْنُوْ** (**صَنَى - يَصْنِي**) + bir varlık + bir varlık olarak: onunla uyum sağlar: onunla ikiz oluşturur: ona benzer; hatta sanki onunla birlikte tek bir kökten çıkmış gibidir.
**صَنَا - يَصْنُوْ** + iki varlık: birbirlerine benzerler; sanki tek bir kökten çıkmış gibidirler.
**صِنْو**: ikiz: asla benzeyen benzer.
**صِنْوَان**: “**صِنْو**”nun tesniyesi: iki ikiz: o da “**فـِعلان**” vezni üzerinedir: **صَنَا - يَصْنُوْ**’dan mübalağa ism-i fiili: mef‘ûl manasında ism-i fiil: yapılmış; birbirine tıpatıp benzer, birbirine benzer; sanki tek bir kökten çıkmış ikizler gibidir.

Ve lafız, “benzerlik ve aynılık; ayrılık, farklılaşma ve ayırmanın zıddı” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**صَنَا - يَصْنُوْ** (**صَنَى - يَصْنِي**)، **مَثَلَ - يَمْثُلُ**، **شَكَلَ - يَشْكُلُ**، **نَدَّ - يَنِدُّ**، **شَبِهَ - يَشْبَهُ**، **ضَهِئَ - يَضْهَأُ**

**صنوان**
﴿Ve yerde bitişik parçalar, üzüm bağları, ekin ve hurmalıklar; **صنوان** ve **غير صنوان**; tek bir su ile sulanır; ve onların bir kısmını bir kısmına yemekte üstün kılarız. Şüphesiz bunda akleden bir kavim için elbette âyetler vardır (4)﴾ **الرعد**

**مختار الصحاح**
● [**صنا**] ص ن ا: Eğer iki hurma yahut üç hurma tek bir kökten çıkarsa, onların her biri **صِنْو**’dur; ikisi **صِنوان**’dır; cem‘i **صِنوانٌ** ve **أصْناء**’dır. Dedim ki: Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**صنوان وغير صنوان**﴾. Ve hadiste: ﴿Adamın amcası, babasının **صِنْو**’udur﴾.

**الراغب**
**صنو**
- **الصنو**: ağacın kökünden çıkan dal; denir ki: onlar bir hurmanın iki **صنو**’sudur; ve falan, babasının **صنو**’sudur. Tesniyesi: **صنوان**; cem‘i: **صنوان**. (Ebû Zeyd dedi: Şu ikisi iki hurmadır, **صنوان**; ve **نخيل صنوان** ve **أصناء**. Ve ikiye denir: **قنوان** ve **صنوان**; cemaate denir: **قنوان** ve **صنوان**: **اللسان** (**صنا**).) Yüce Allah dedi: }**صنوان وغير صنوان**{ [**الرعد**/4].

**ملخص اللسان:**
1. **الصَّنا** ve **الصِّناءُ**: pislik; ve denildi: kül;
2. Falan **تَصَنَّى** ettiğinde: açgözlülüğünden tencerenin yanında oturur; devrilir ve kızartır; ta ki **الصِّناء** ona isabet edinceye kadar.
3. Şeyi **بصِنايَته** ile aldım; yani onu bütünüyle aldım,
4. **الصُّنَيُّ**: iki dağ arasında suyun aktığı küçük bir derecik,
5. Ve **الصَّنْوُ**: iki dağ arasındaki alçak çukur;
6. Ve **الصَّنْوُ**: iki dağ arasındaki az su.
7. Ve **الصَّنْوُ**: iki dağ arasındaki taş,
8. Ve **الصِّنْوُ**: öz kardeş, amca ve oğul; cem‘i **أَصناءٌ** ve **صِنْوانٌ**,
9. Ve **الصِّنْو**’nun aslı ancak hurmadadır. Ve **الصِّنْوُ**: benzer; ve aslı, tek bir kökten iki hurmanın çıkmasıdır.
10. Ve iki kuyu **صِنْوان**: birbirine bitişik; birbirine yaklaştıklarında ve tek bir kaynaktan fışkırdıklarında.
11. **الصِّنْوانُ**: birleşik olan; **غيرُ الصِّنْوانِ**: ayrık olan. **الصِّنْوانُ**: kökleri bir olan hurma ağaçlarıdır,
12. **الصِّنْوةُ**: fidan.

**لسان العرب**
● - **صنا**: **الصَّنا** ve **الصِّناءُ**: pislik; ve denildi: kül; Sa‘leb dedi: uzatılır ve kısaltılır; **الياء** ve **الأَلف** ile yazılır; **الأَلف** ile yazılması daha iyidir. Ve denilir: falan **تَصَنَّى** ettiğinde: açgözlülüğünden tencerenin yanında oturur; devrilir ve kızartır; ta ki **الصِّناء** ona isabet edinceye kadar. Ebû Kilâbe’nin hadîsinde dedi ki: Ölü’nün **صِناءُ**’su uzarsa, isterlerse **بالأُشْنانِ** ile temizlenir (* “İsterlerse” sözü: asılda böyledir; ve nihâyede değildir); Ezherî dedi: yani onun kiri ve pisliği; dedi ki: **ضِناء** diye de rivayet edildi, **الضاد** ile; doğrusu **صِناء**’dır, **الصاد** ile; o, ateşin pisliği ve küldür. Ferrâ: Şeyi **بصِنايَته** ile aldım; yani onu bütünüyle aldım; **السين** onda bir lehçedir. Ebû Amr: **الصُّنَيُّ** iki dağ arasında suyun aktığı küçük bir dereciktir; ve denildi: **الصُّنَيُّ** küçük bir su birikintisidir; ona kimse uğramaz ve ona aldırış edilmez; o, **صَنْوٍ**’nun küçültmesidir. Leylâ el-Ahyalîyye dedi:
أَنابغَ، لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوَّلا،
وكُنْتَ ضُنّيّاً بين صُدَّينِ مَجْهَلا
Ve denilir: o, dağda bir yarıktır. İbnü’l-A‘râbî: **الصَّاني** hizmete bağlı olandır; **النَّاصي** azgın olandır. Ve **الصَّنْوُ**: iki dağ arasındaki alçak çukur (* “**الغور**” sözü: asılda böyledir; **القاموس** ve **التهذيب**’de olan: **العود**); dedi ki: ve **الصَّنْوُ** iki dağ arasındaki az sudur. Ve **الصَّنْوُ**: iki dağ arasındaki taştır; bunların hepsinin cem‘i **صُنُوٌّ**’dur. Ve **الصِّنْوُ**: öz kardeş, amca ve oğul; cem‘i **أَصناءٌ** ve **صِنْوانٌ**; dişisi **صِنْوة**’dir. Nebî’nin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hadîsinde: Adamın amcası, babasının **ضِنْوُ**’udur; Ebû Ubeyd dedi: manası, ikisinin aslının bir olmasıdır. Dedi ki: **الصِّنْو**’nun aslı ancak hurmadadır. Şemr dedi: denilir: falan, falanın **صِنْوُ**’udur; yani onun kardeşidir; onunla birlikte bir başkası olmadıkça **صِنْواً** diye adlandırılmaz; o vakit ikisi **صِنْوانِ** olur; ve onların her biri, arkadaşının **صِنْو**’udur. Ve hadiste: **العَبَّاسُ صِنْوٌ أَبي**; ve bir rivayette: **صِنْوي**. Ve **الصِّنْوُ**: benzer; ve aslı, tek bir kökten iki hurmanın çıkmasıdır; yani Abbas’ın aslı ile babamın aslı birdir; o, babamın yahut benim benzerimdir. Cem‘i **صِنْوانٌ**’dır. Ve eğer iki hurma yahut üç yahut daha fazla, aslı bir olursa, onların her biri **صِنْوٌ**’dur; ikisi **صِنْوان**; cem‘i **صِنْوانٌ**’dır; **النون**’un ref‘i ile. Zecâcî onda **صُنْوٌ**’yu, **الصاد**’ın zammı ile, nakletti. Ve benzerlik olduğunda diğer ağaçlar için de söylenebilir; cem‘ de cem‘ gibidir. Ebû Hanîfe dedi: Eğer iki ağaç tek bir kökten biterse, onların her biri ötekinin **صِنْو**’udur. Ve iki kuyu **صِنْوان**: birbirine bitişik; birbirine yaklaştıklarında ve tek bir kaynaktan fışkırdıklarında. Berâ b. Âzib’den, Yüce Allah’ın sözü hakkında rivayet edildi: **صِنْوانٌ** ve **غيرُ صِنْوانٍ**; dedi ki: **الصِّنْوانُ** birleşik olan; **غيرُ الصِّنْوانِ** ayrık olan. Ve dedi ki: **الصِّنْوانُ** kökleri bir olan hurma ağaçlarıdır. Dedi ki: **الصِّنْوانُ** iki hurma, üç, beş, altıdır; kökleri bir, dalları çeşit çeşittir; **غيرُ صِنْوانٍ** ise tek olandır. Ebû Zeyd dedi: Şu ikisi iki hurmadır, **صِنْوانِ**; ve **نَخِيلٌ صِنْوانٌ** ve **أَصْناءٌ**. Ve ikiye denilir: **قِنْوانِ** ve **صِنْوانِ**; cemaate: **قِنْوانٌ** ve **صِنْوانٌ**. Ferrâ: **الأَصْناءُ** benzerlerdir; **الأَنْصاءُ** öne geçenlerdir. İbnü’l-A‘râbî: **الصِّنْوةُ** fidandır. İbn Büzerc: terk edilmiş çukura **صِنْوٌ** denilir; cem‘i **صِنْوانٌ**’dır. Ve denilir: kazdığında: **اصْطَنَى** etti.

**مقاييس اللغة:**
(**صنو**) **الصاد** ve **النون** ve illetli harf; iki şey arasında yakınlığa delâlet eden sahih bir asıldır: akrabalık yahut mesafe olarak. Ondandır **الصِّنو**: öz kardeş. Ve adamın amcası, babasının **صِنوُ**’udur. Halîl dedi: denilir: falan, falanın **صِنْوُ**’udur; eğer onun kardeşi ve anneden-babadan öz kardeşi ise. Bunun aslı, tek bir kökten çıkan iki hurmadır; onların her biri kendi başına **صِنوٌ**’dur; cem‘i **صِنوانٌ**’dır. Allah Teâlâ dedi: {**وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ**[.[**الرعد** 4]. Ebû Zeyd dedi: iki kuyu **صِنْوانِ**; ikisi, birbirine o kadar yakındır ki yakınlıklarından aralarında bir havuz bulunmaz.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır **الصِّنو**: yerde kazılan **الرّدْهَة** gibi; onun küçültmesi **صُنَيٌّ**’dir. Leylâ dedi:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2])

**القاموس المحيط:**
Ve **الصَّنْوُ**: iki dağ arasındaki alçak odun; yahut ikisi arasındaki az su; yahut ikisi arasında bulunan taş; cem‘i **صُنُوٌّ**; **نَحْوٍ** ve **نُحُوٍّ** gibi. Ve kesre ile: terk edilmiş kazı; ve Benî Sa‘lebe’ye ait bir kuyu; ve öz kardeş; ve oğul; ve amca.
Cem‘i: **أصْناءٌ** ve **صِنْوانٌ**; dişisi: **صِنْوة**. Ve iki hurma; tek kökte daha fazlası; onların her biri **صِنْوٌ**’dur; ve zamm ile de gelir; yahut bütün ağaçlarda geneldir. Ve ikisi: **صُِنْوانِ** ve **صَِنْيانِ**; üçlü (üç harekeli) olarak. Ve **الصاني**: hizmete bağlı olan. Ve **تَصَنَّى** ve **أصْنَى**: açgözlülükle tencerenin yanında oturdu; devrilir ve kızartır; ta ki **الصِناءُ** ona isabet edinceye kadar; kül için; ve kısaltılır. Ve **الصُّنَيُّ**, **سُمَيٍّ** gibi: kimsenin uğramadığı küçük bir su birikintisi. Ve onu **بصنايَتِه** ile aldı; kesre ile: bütünüyle.
Ve iki kuyu **صِنوانِ**: birbirine bitişik; yahut tek bir kaynaktan fışkırırlar.

**تاج العروس:**
Ve (**الصنو**) fetha ile: (iki dağ arasındaki alçak odun; yahut ikisi arasındaki az su; yahut ikisi arasında bulunan taş; cem‘i) hepsi (iki zamm ile ve şeddeli) (**صنو**) (**كنحوو نحو**) gibi; bütün bunlar İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **الصنو** (kesre ile): terk edilmiş kazı; cem‘i **صنوان**; İbn Büzerc’den. Ve **الصنو**: Benî Sa‘lebe’ye ait bir kuyu. Ve mecazdandır **الصنو**: öz kardeş. Ondandır hadis: “Adamın amcası, babasının **صنو**’udur.” Ezherî dedi: denilir: bu, falanın **صنو**’udur; eğer onun kardeşi ve babadan öz kardeşi ise. Ebû Ubeyd dedi: hadisin manasında: yani ikisinin aslı birdir. Ve **الصنو**’nun aslı ancak hurmadadır. Şemr dedi: falan, falanın **صنو**’udur; yani onun kardeşidir; onunla birlikte bir başkası olmadıkça **صنو** diye adlandırılmaz. Ve **المحكم**’de **الصنو**: oğuldur; ve ayrıca: amcadır. *Dedim ki: amca, önceki hadisten alınmıştır; oğul ise, tek bir asıldan dallanıp budaklanması sebebiyledir. (Cem‘i **أصناء** ve **صنوان**) kesre ile ve **النون**’un ref‘i ile. (Dişisi **صنوة**) Ve iki hurma; daha fazlası: üç yahut beş yahut altı; (tek kökte) ve dalları çeşit çeşittir. (Onların her biri) yani iki hurmadan; ve daha doğru olan: onların her biri ( **صنو** ) kesre ile; (ve zamm ile de gelir) Zecâc bunu rivayet etti. (Yahut bütün ağaçlarda geneldir) benzerlik olduğunda; cem‘ de cem‘ gibidir. (Ve ikisi **صنوان** ve **صنيان**; üçlü olarak) ikisinde de **النون**’un kesresiyle. Ebû Zeyd dedi: Şu ikisi iki hurmadır, **صنوان**; ve **نخيل صنوان**. İkiye **صنوان**, cemaate **صنوان** denilir; ikisi arasında **النون**’un i‘râbı ile ayrım yapılır. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **صنوان وغير صنوان**. Ve tefsirde Berâ b. Âzib’den geldi: yani birleşik ve ayrık. Ve **الصانى**: hizmete bağlı olan; ve **الناصى**: azgın; İbnü’l-A‘râbî’den; İbn Sîde bunu **الياء** bahsinde nakletti. Ve **تصنى** ve **أصنى**: tencerenin yanında açgözlülükle oturdu; yani hırsla. (**يكبب**) ve **التهذيب** nüshalarında **يكسب** vaki olmuştur. (Ve **الصناء** ona isabet edinceye kadar kızartır) **كساء** gibi; (kül için; ve kısaltılır) İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الياء** ve **ألف** ile yazılır; **ألف** ile yazılması daha iyidir; **المحكم**’de böyledir. Ve **الصنى** **سمى** gibi: kimsenin uğramadığı küçük bir su birikintisi; ona aldırış edilmez; o, **صنو**’nun küçültmesidir; Cevherî söyledi. Ve Leylâ el-Ahyalîyye’den şu beyit okundu:
أنابغ لم تنبغ ولم تك أولا * وكنت صنيا بين صدين مجهلا
Ve o mecazdır. Ve denilir: onu **بصنايته** ile aldı; kesre ile; yani: bütünüyle; Cevherî bunu Ferrâ’dan nakletti. Ve **السين** onda bir lehçedir; ve daha önce geçti. Ve mecazdandır: iki kuyu **صنوان**; yani: birbirine bitişik. Ebû Zeyd dedi: birbirine yaklaştıklarında. (Yahut tek bir kaynaktan fışkırırlar.) *Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الصنا** kesre ile; kısaltılmıştır; uzatılır: pislik. Bazıları onu ateşin pisliğine tahsis etti. Ve **الصنوة** fetha ile: fidan; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الصنى** **سمى** gibi: dağda bir yarık; yahut iki dağ arasında suyun aktığı bir derecik. Ve **صنى**: Muhammed b. Îsâ b. Abdülhamîd b. Abdullâh b. Amr b. Hafs b. Mugîre el-Mahzûmî’nin lakabıdır; Mehdî zamanında bir kıssası vardır; Hâfız söyledi. Ve **الاصناء**: benzerler; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أصنى النخل**: **الصنوان**’ı bitirdi; İbnü’l-Kattâ‘dan. Ve **اصطى**: kazdı; İbn Berzec’den. Ve **اصطناها**: Mısır’da Garbiyye’de bir köydür; ona vardım; ve onu ziyaret ettim. Ve **الصنى** kesre sonra sükûn: **الثمد**. Ve onu **صنوته** ve **صنيته**.
