# صهب (ص-ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ه - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والصاد والباء معهما
ص ه ب، ه ب ص مستعملات فقط
صهب:
الصَّهَبُ والصُّهْبة: لوَن حمرة في شَعَر الرأسِ واللِّحية إذا كان في الظاهر حُمرة وفي الباطن سواد.
وبعيرٌ أَصْهب وصُهابيٌّ، وناقةٌ صَهْباءُ وصُهابيَّةٌ. والصُّهابيّة أيضاً نعتٌ للجراد، قال:
صُهابيّةٌ زُرقٌ بعيدٌ مَسيرُها
ومن الظُّلْمانِ: أَصْهبُ البَلَد، أي: جِلْده.
هبص:
الهبصُ: من النَّشاطِ والعَجَلة. يقال: هَبِصَ الكلبُ هَبَصاً، إذا حَرَصَ على الصَّيْد، أو الشْيء يأكله فتراه قَلِقاً لذلك، وكذلك الإنسان الهَبِص.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الصاد** و**الباء** معهما
**ص ه ب**، **ه ب ص** مستعملات فقط

**صهب**:
**الصَّهَبُ** ve **الصُّهْبة**: başın ve sakalın kıllarında, dış görünüşte kızıllık ve içte siyahlık bulunduğu zaman, kızıllık rengi.
Ve **بعيرٌ أَصْهب** ve **صُهابيٌّ**; ve **ناقةٌ صَهْباءُ** ve **صُهابيَّةٌ**. Ve **الصُّهابيّة** ayrıca çekirge için de bir sıfattır; dedi ki:
**صُهابيّةٌ زُرقٌ بعيدٌ مَسيرُها**
Ve **الظُّلْمان**dan: **أَصْهبُ البَلَد**; yani: onun derisi.

**هبص**:
**الهبصُ**: canlılık ve aceleden. Denir ki: **هَبِصَ الكلبُ هَبَصاً**; av üzerine hırslı olduğu zaman, yahut yediği şeye (karşı) hırslı olduğunda; onu bunun için huzursuz görürsün; ve aynı şekilde **الإنسان الهَبِص**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصُهْبَة: الشُقْرَة في شعَر الرأس، وهي الصُهوبة. والرجل أصهبُ. والصهباء: الخمر، سمِّيتْ بذلك للونها. والأصهب من الإبل: الذي يخالط بياضَه حُمرة، وهو أن يحمرّ أعلى الوبر وتبيضَّ أجوافه. وجملٌ صَهابيٌّ، أي أصهب اللون. وقال الأصمعي: يقال للأعداء: صُهْبُ السِبالِ، وسود الأكباد، وإن لم يكونوا صُهْبَ السِبالِ، فكذلك قال لهم. قال ابن قَيسِ الرُقَيّات:
فظِلال السُيوف شَيَّبْـنَ رأسـيواعتناقي في القوم صُهْبَ السِبالِ
ويقال أصله للروم، لأنَّ الصُهوبة فيهم، وهم أعداء العرب. والمُصَهَّبُ: صَفيفُ الشِواء، والوحشُ المختلط.

##### Türkçe

**الصُهْبَة**: başın saçında sarılık; o, **الصُهوبة**’dir. Ve adam **أصهبُ**’dir. Ve **الصهباء**: şarap; rengi sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve develerden **الأصهب**: beyazlığına kızıllık karışan; o da, tüyün üstünün kızarması ve içlerinin beyazlamasıdır. Ve **جملٌ صَهابيٌّ**: yani rengi **أصهب**.

Ve **الأصمعي** dedi: düşmanlara şöyle denir: **صُهْبُ السِبالِ** ve **سود الأكباد**; **صُهْبَ السِبالِ** olmasalar bile, yine de onlara böyle dedi. **ابن قَيسِ الرُقَيّات** dedi:
فَظِلالُ السُيوفِ شَيَّبْنَ رَأْسي
وَاعتِناقِي في القَومِ **صُهْبَ السِبالِ**

Ve denir ki: aslı Rumlar içindir; çünkü **الصُهوبة** onlardadır ve onlar Arapların düşmanlarıdır. Ve **المُصَهَّبُ**: kızartmanın cızırtısı ve karışık vahşi (hayvan).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ص ب
صهب ، هبص
استعمل من وجوهه : صهب ، هبص .
صهب : قال الليث : الصَّهَب والصُّهْبَة : لون حمرة في شعر الرأس واللحية ، إذا كان في الظاهر حُمْرة ، وفي الباطن سواد ، وكذلك في لون الإبل ، يقال : بعير أَصْهب وصُهَابِيٌّ ، وناقةٌ صهباء وصُهَابِيَّة ، وقال طَرَفَةُ :
صُهَابِيَّةُ العُثْنُونِ مُؤْجَدَةُ القَرَى
بعيدةُ وَخْدِ الرِّجْلِ مَوَّارَةُ اليدِ
وإذا لم يضيفوا الصُّهَابِيَّة فهي أولاد صُهَاب ، قال ذو الرمة :
صُهَابِيَّةٌ غُلْبُ الرِّقاب كأنما
يُنَاطُ بألْحَيْهَا فرَاعِلَةٌ غُثْر
قيل : نسبت إلى فَحْل في شِقِّ اليمن .
أبو عبيد عن الأصمعي : الأصهب : قريب من الأصبَح .
وقال ابن شميل : الأصهب من الإبل : الذي احمرَّ أعالي وبَرِه وابيضَّ أجوافُهُ ، وليست أجوافه بالشديدة البياضِ وأَقْرابُه ، ودُفُوفُه فيها ، تَوَضَّح ، أي بياض ، قال : والأصهب : أقل بياضاً من الآدَم ، في أعاليه كُدْرة ، وفي أسافله : بياض .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال الأصْهَب من الإبل : الأبيض .
وقال الأصمعي : الآدمَ من الإبل : الأبيض ، فإن خالطتْه حمرة فهو أصهب .
وقال ابن الأعرابي : قال حُنَيْفُ الحَناتِم ، وكان آبَلَ الناس : الرَّمكاءُ بُهْيَا ، والحمراءُ صُبْرَى والخَوَّارة غُزْرَى ، والصَّهْباء سُرْعَى ، قال : والصُّهْبَةُ أشهر الألوان وأحسنُها حين يُنْظَر إليها ، ويقال : جمل صَيْهَبْ وناقة صَيْهَبة : إذا كانا شديدين ، شُبِّها بالصَّيْهب ، الحجارة ، وقال هميان :
حتى إذا ظَلماؤها تكشفت
عني وعن صَيْهبةٍ قد شرفت
أي عن ناقة صلبة قد تَحَنَّتْ
وقال الليث : يقال للجراد صُهَابِية ، وأنشد :
صُهابِيّةٌ زُرْقٌ بعيدٌ مَسِيرُها
ويقال للظَّليم : أصْهبُ البَلَدِ ، أي جِلْدُه .
أبو عبيد عن الأصمعي : الصَّيْهَبُ : الحجارة .
قال شمر ، وقال بعضهم : هي الأرض المستوية ، وقال القطامي :
حَدَا في صَحَارَى ذِي خِماس وعَرْعَرٍ
لِقَاحاً يُغَشِّيها رؤوسَ الصَّيَاهبِ
وقال شمر : ويقال : الصَّيْهَبُ : الموضعُ الشديدُ ، قال كثير :
على رَحَبٍ يَعْلُو الصياهبَ مَهْيَعٍ
شمر عن الأصمعي والفراء : يَوْمٌ صَيْهَبٌ وصَيْهَدٌ : شديدُ الحَرِّ ، وبين البصرة والبحرين عَيْنٌ تُعْرَفُ بعين الأصهب ، وقال ذو الرمة فجمَعه على الأصْهَبيَّات :
دعاهنَّ من ثاجٍ فأزمعنَ وِرْدَ
أو الأصْهَبيَّات العيونُ الشَّوائح
وصُهاب : موضعٌ . وإبلُ صُهَابيَّةٌ : منسوبة إلى صُهاب ، وهو اسم فحل ، والموت الصُّهابيّ : الشديد ، كالموت الأحمر ، قال الجعديّ :
فجئنا إلى الموت الصُّهابيِّ بعدما
تجرَّدَ عُرْيَانٌ من الشَّرِّ أحدبُ
هبص : قال الليث : الهَبَص من النَّشاط أو العَجَلة ، ويقال للكلب قَدْ هَبِص هَبَصاً ، إذا حَرَصَ على الصَّيْد أو الشيء يأكُله فتراه قلقاً لذلك ، وكذلك الإنسان الهَبِصُ .
أبو عبيد عن الفراء قال : الهَبْصُ : النشاط ، وقد هبِص هَبَصاً ، وهو يهبَصُ .
وقال غيره : هو يَعْدُو الهبَصَى ، وأنشد :
كذَنَبِ الذِّئْب يُعَدِّي الهبَصَى

##### Türkçe

ه ص ب
**صهب** , **هبص**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **صهب** , **هبص** .

**صهب** : Leys dedi: **الصَّهَب** ve **الصُّهْبَة**: başın saçı ve sakal kılında bir kızıllık rengidir; dışta kızıllık, içte siyahlık olduğu zaman; develerin renginde de böyledir. Denir: **بعير أَصْهب** ve **صُهَابِيٌّ**; ve **ناقةٌ صهباء** ve **صُهَابِيَّة**. Tarafe dedi:
**صُهَابِيَّةُ العُثْنُونِ مُؤْجَدَةُ القَرَى**
**بعيدةُ وَخْدِ الرِّجْلِ مَوَّارَةُ اليدِ**

**الصُّهَابِيَّة**’yi izafe etmedikleri zaman, o, **صُهَاب**’ın evlatlarıdır. Zû’r-Rumme dedi:
**صُهَابِيَّةٌ غُلْبُ الرِّقاب كأنما**
**يُنَاطُ بألْحَيْهَا فرَاعِلَةٌ غُثْر**

Denildi: Yemen’in bir tarafında bir aygıra nispet edilmiştir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الأصهب**: **الأصبَح**’a yakındır.

İbn Şümeyl dedi: develerden **الأصهب**: tüyünün üst tarafları kızaran ve iç kısımları beyazlayan kimsedir; iç kısımları şiddetli beyazlıkta değildir; ve **أَقْرابُه** ve **دُفُوفُه** onda, **تَوَضَّح** vardır; yani beyazlık. Dedi: **الأصهب**: **الآدَم**’dan daha az beyazdır; üst taraflarında bir **كُدْرة** vardır, alt taraflarında: beyazlık.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: develerden **الأصْهَب**: beyazdır.

Asmaî dedi: develerden **الآدمَ**: beyazdır; ona bir kızıllık karışırsa o **أصهب**’dır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **حُنَيْفُ الحَناتِم** dedi—ve insanların en devecisi idi—: **الرَّمكاءُ بُهْيَا**; ve **الحمراءُ صُبْرَى**; ve **الخَوَّارة غُزْرَى**; ve **الصَّهْباء سُرْعَى**. Dedi: **الصُّهْبَة** renklilerin en meşhuru ve ona bakıldığı zaman en güzelleridir. Ve denir: **جمل صَيْهَبْ** ve **ناقة صَيْهَبة**: ikisi de şiddetli oldukları zaman; **الصَّيْهب** olan taşlara benzetildiler. Humeyyân dedi:
**حتى إذا ظَلماؤها تكشفت**
**عني وعن صَيْهبةٍ قد شرفت**

Yani: katı bir dişi deveden; gerçekten de çöktü.

Leys dedi: çekirgeye **صُهَابِية** denir. Ve şunu şahit getirdi:
**صُهابِيّةٌ زُرْقٌ بعيدٌ مَسِيرُها**

Ve **الظَّليم** için: **أصْهبُ البَلَدِ** denir; yani derisi.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الصَّيْهَبُ**: taşlardır.

Şemmer dedi—ve bazısı dedi ki—: o, düz arazidir. Kutâmî dedi:
**حَدَا في صَحَارَى ذِي خِماس وعَرْعَرٍ**
**لِقَاحاً يُغَشِّيها رؤوسَ الصَّيَاهبِ**

Şemmer dedi: ve denir: **الصَّيْهَبُ**: şiddetli yer. Kesîr dedi:
**على رَحَبٍ يَعْلُو الصياهبَ مَهْيَعٍ**

Şemmer, Asmaî ve Ferrâ’dan: **يَوْمٌ صَيْهَبٌ** ve **صَيْهَدٌ**: şiddetli sıcaklıktır. Basra ile Bahreyn arasında **عين الأصهب** diye bilinen bir pınar vardır. Zû’r-Rumme dedi; onu **الأصْهَبيَّات** üzere cem etti:
**دعاهنَّ من ثاجٍ فأزمعنَ وِرْدَ**
**أو الأصْهَبيَّات العيونُ الشَّوائح**

Ve **صُهاب**: bir yerdir. Ve **إبلُ صُهَابيَّةٌ**: **صُهاب**’a nispetlidir; o, bir aygırın adıdır. Ve **الموت الصُّهابيّ**: şiddetli olandır; **الموت الأحمر** gibi. Ca‘dî dedi:
**فجئنا إلى الموت الصُّهابيِّ بعدما**
**تجرَّدَ عُرْيَانٌ من الشَّرِّ أحدبُ**

**هبص** : Leys dedi: **الهَبَص**: canlılıktan yahut aceledendir. Ve köpeğe: **قَدْ هَبِص هَبَصاً** denir; av üzerine yahut yediği bir şey üzerine hırslı olduğu zaman; onu bunun için huzursuz görürsün. Ve insan da **الهَبِصُ** böyledir.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: dedi: **الهَبْصُ**: canlılıktır; ve **هبِص هَبَصاً**; ve o **يهبَصُ**.

Başkası dedi: o, **يَعْدُو الهبَصَى**. Ve şunu şahit getirdi:
**كذَنَبِ الذِّئْب يُعَدِّي الهبَصَى**

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والهاء وما يثلثهما)
(صهو) الصاد والهاء والحرف المعتلّ أُصَيْلٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك الصَّهْوَة، وهو مَقعد الفارس مِنْ ظَهْر الفَرَس. والصَّهَوات: أعالي الرَّوَابِي، ربما اتُّخِذَت فوقَها بُرُوج، الواحدة صَهْوَة. وقال الشيباني: الصِّهاء: مناقع الماء الواحد صهوة. وهذا وإن كان صحيحاً فإنّ القِياس أن يكون مناقِعَ في أماكنَ عالية.
ومن الباب أن يصيب الإنسان جُرْحٌ ثم يَنْدَى دائماً، فيقال صَهِيَ يَصْهَى، وهو ذلك القِياس؛ لأنَّه ندىً يعلو الجُرح.
(صهر) الصاد * والهاء والراء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُربَى، والآخر على إِذابة شيء.
فالأوّل الصِّهْر، وهو الخَتَن. قال الخليل: لا يقال لأهلِ بيت الرجل إلاَّ أَخْتَانٌ، ولا لأهل بيت المرأة إلاَّ أصهار. ومن العرب من يجعلهم أصهاراً كلَّهُم. قال ابن الأعرابيّ: الإصهار: التَّحَرُّم بجِوارٍ أو نَسَب أو تَزَوُّج. وفي كلِّ ذلك يُتأَوَّل قولُ القائل:
قَود الجياد وإِصهارُ الملوك وصَـبـ *** ـرٌ في مواطنَ لو كانوا بها سئموا([1])والأصل الآخر: إِذابة الشَّيء. يقال صَهَرْتُ الشَّحمةَ. والصُّهارة: ما ذاب منها. واصطهرتُ الشَّحمة. قال:
وكنتَ إِذا الوِلدانُ حَانَ صَهيرُهم *** صَهَرْتَ فلم يَصْهَرْ كصهرِكَ صاهر([2])يقال صَهَرْتَه الشَّمْسُ، كأنّها أذابته. يقال ذلك للحِرباء إِذا تلألأ ظَهْرُه من شدّة الحرّ. ويقال إِنّهم يقولون: لأَصْهَرنَّه بيمينٍ مُرَّة. كأنه قال: لأُذِيبَنَّه.
(صهد) الصاد والهاء والدال بناءٌ صحيح يدلُّ على ما يُقارب الباب الذي قبله. يقولون: صَهَدَته الشَّمس مثل صَهَرَتْه الشَّمْس. ثم يقال على الجِوار للسَّرابِ الجاري صَيْهَد. قال الهذلي([3])في صيهد الحَرِّ:
وذكَّرها فَيْحُ نَجْمِ الفُرو *** عِ من صَيْهدِ الصَّيْفِ بَرْدَ الشَّمالِ([4])(صهب) الصاد والهاء والباء بناءٌ صحيح، وهو لونٌ من الألوان من ذلك الصُّهْبَة: حُمرةٌ في الشَّعر، يقال رجلٌ أصهب. والصَّهْباء: الخمْر؛ لأنَّ لونَها شبيبهٌ بهذا، والمُصَهَّب من اللحم: ما اختلطت حُمرتُهُ ببياض الشَّحم وهو يابس. وأمَّا الصُّخور فيقال الصَّياهِب، فممكنٌ أن يكون ذلك اللّون، ويمكن أن يكون لشدتها، أو يكون من الصَّيْخَد ويصير من باب الإِبدال. ويقولون لليوم الشَّديد البرد: أصهب، وذلك لما يعلو الأرض من الألوان.
(صهل) الصاد والهاء واللام أصلٌ صحيحٌ، وفروعه قليلة، ولعلّه ليس فيه إلاّ صَهَل الفرس، وفرسٌ صَهَّال.
(صهم) الصاد والهاء والميم أصلٌ صحيح قليل الفروع، لكنَّهم يقولون: الصِّهْميم: السيِّئُ الخُلق من الإِبل، ويشبِّهون به الرَّجُلَ الذي لا يثبت على رأيٍ  واحد. والله أعلم.
--------------ـ
([1]) البيت لزهير في ديوانه 161 واللسان (صهر). وقبله:
فضله فوق أقوام ومجده *** ما لن ينالوا وإن جادوا وإن كرموا
([2]) أنشده في المجمل أيضاً.
([3]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ونسخة الشنقيطي 79.
([4]) في اللسان (صهر): "فأوردها فيج". وأنشده في (فرع) بروايتنا هذه وقال: "هي فروع الجوزاء بالعين، هو أشد ما يكون من الحر. فإذا جاءت الفروغ بالغين، وهي من نجوم الدلو، كان الزمان حينئذٍ بارداً ولا فيح يومئذٍ".

ـ

##### Türkçe

(**باب الصاد والهاء وما يثلثهما**)

(**صهو**) **الصاد** ve **الهاء** ve illetli harf, yükseklik üzerine delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّهْوَة** vardır; o, atın sırtından binicinin oturduğu yerdir. Ve **الصَّهَوات**: tepelerin üst kısımlarıdır; belki onların üstünde burçlar edinilmiştir; bir tanesi **صَهْوَة**’dir. Şeybânî dedi: **الصِّهاء**: su birikintileridir; bir tanesi **صهوة**. Bu, sahih olsa da kıyas, onun yüksek yerlerdeki birikintiler olmasıdır.

Ve babdandır ki insana bir yara isabet eder, sonra daima ıslanır; **صَهِيَ يَصْهَى** denir; o, bu kıyastır; çünkü o, yaranın üstüne çıkan bir ıslaklıktır.

(**صهر**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi akrabalığa delâlet eder, diğeri bir şeyi eritmeye.

Birincisi **الصِّهْر**’dür; o, damattır. Halîl dedi: erkeğin ev halkına ancak **أَخْتَانٌ** denir; kadının ev halkına da ancak **أصهار**. Araplardan kimi, onların hepsini **أصهار** yapar. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الإصهار**: komşuluk veya nesep veya evlenme ile haramlık (mahremiyet) edinmektir. Bütün bunlarda, söyleyenin sözü te’vil edilir:

قَود الجياد وإِصهارُ الملوك وصَـبـ
ـرٌ في مواطنَ لو كانوا بها سئموا([1])

Diğer asıl: bir şeyi eritmek. “**صَهَرْتُ** iç yağını” denir. **الصُّهارة**: ondan eriyen şeydir. “**اصطهرتُ** iç yağını” (da denir). Dedi ki:

وكنتَ إِذا الوِلدانُ حَانَ صَهيرُهم *** صَهَرْتَ فلم يَصْهَرْ كصهرِكَ صاهر([2])

“Güneş onu eritti” mânasında **صَهَرْتَه الشَّمْسُ** denir; sanki onu eritmiştir. Bu, bukalemun için, sırtı şiddetli sıcaktan parıldadığında söylenir. Ve denir ki: onların “Onu acı bir yeminle mutlaka eriteceğim” mânasında **لأَصْهَرنَّه بيمينٍ مُرَّة** dediklerini söylerler. Sanki “Onu mutlaka eriteceğim” dedi.

(**صهد**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الدال** sahih bir yapıdır; kendisinden önceki babı yakınlar. “Güneş onu kavurdu” mânasında **صَهَدَته الشَّمس** derler; **صَهَرَتْه الشَّمْس** gibi. Sonra, akıp giden seraba komşuluk yoluyla **صَيْهَد** denir. Hüzellî([3]) **صيهد الحَرِّ** hakkında dedi:

وذكَّرها فَيْحُ نَجْمِ الفُرو *** عِ من صَيْهدِ الصَّيْفِ بَرْدَ الشَّمالِ([4])

(**صهب**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الباء** sahih bir yapıdır; o, renklerden bir renktir. Bundan **الصُّهْبَة**: saçta bir kızıllıktır; “**رجلٌ أصهب**” denir. **الصَّهْباء**: şaraptır; çünkü onun rengi buna benzer. Etin **المُصَهَّب**’i: kızıllığı, kuru iken iç yağının beyazlığıyla karışmış olandır. Kayalara gelince, **الصَّياهِب** denir; bu, o renk olabilir; ve şiddetinden de olabilir; yahut **الصَّيْخَد**’den olup ibdâl babından olur.

Ve şiddetli soğuk güne “**أصهب**” derler; bu, yerin üstüne çıkan renklerden dolayıdır.

(**صهل**) **الصاد** ve **الهاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; dalları azdır; belki onda ancak **صَهَل الفرس** ve **فرسٌ صَهَّال** vardır.

(**صهم**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الميم** sahih bir asıldır, dalları azdır; lâkin onlar derler ki: **الصِّهْميم**: develerden kötü huylu olandır; ve onunla, tek bir görüş üzerinde durmayan adamı benzetirler. Allah daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Beyit, Züheyr’indir; divanında 161 ve Lisân (**صهر**). Ondan önce:
فضله فوق أقوام ومجده *** ما لن ينالوا وإن جادوا وإن كرموا
([2]) Onu el-Mücmel’de de inşâd etti.
([3]) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Kasidesi, es-Sükkarî’nin el-Hüzeliyyîn şerhinde 180 ve Şenkîtî nüshası 79’dadır.
([4]) Lisân’da (**صهر**): “فأوردها فيج”. Onu (**فرع**)da bizim bu rivayetimizle inşâd etti ve dedi ki: “O, el-‘Ayn’daki Cevzâ’nın dallarıdır; sıcağın en şiddetli olduğu zamandır. Eğer **الفروغ** ğayn ile gelirse, o, Delv yıldızlarındandır; zaman o vakit soğuktur ve o gün **فيح** yoktur.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ه ب
شعر أصهب‏:‏ بيّن الصهب والصهبة وهي حمرة في سواد‏.‏
ويقال‏:‏ مسك أصهب وعنبر أشهب‏.‏
وجمل أصهب وصهابي وناقة صهباء وصهابية وإبل صهب وصهابية‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ صهابية غلب الرقاب كأنما تناط بألحيها فراعلة غثر وقيل منسوبة إلى صهاب‏:‏ فحل‏.‏
ومن المجاز‏:‏ يوم أصهب‏:‏ شديد البرد‏.‏
وموت صهابي كقولهم‏:‏ موت أحمر‏.‏
قال النابغة‏:‏ فجئنا إلى الموت الصهابي بعدما تجرد عريان من الشر أحدب ‏"‏ وهو أصهب السبال ‏"‏‏:‏ للعدو‏.‏
قال‏:‏ فظلال السيوف شيّبن رأسي واعتناقي في الحرب صهب السبال وشربوا الصهباء‏.‏
وأكلوا المصهب وهو اللحم المختلط بالشحم‏.‏

##### Türkçe

ص ه ب
**شعر أصهب**: **الصهب** ve **الصهبة**’yi açıkladı; o, siyahlık içinde bir kızıllıktır.
Ve denilir: **مسك أصهب** ve **عنبر أشهب**.
Ve **جمل أصهب** ve **صهابي**; ve **ناقة صهباء** ve **صهابية**; ve **إبل صهب** ve **صهابية**.
ذو الرمة dedi:
صهابية غلب الرقاب كأنما
تناط بألحيها فراعلة غثر
Ve denildi: **صهاب**’a nispetlidir: bir **فحل**.
Ve mecazdan: **يوم أصهب**: şiddetli soğuk.
Ve **موت صهابي**; onların “**موت أحمر**” demeleri gibi.
النابغة dedi:
فجئنا إلى الموت الصهابي بعدما
تجرد عريان من الشر أحدب
"وهو أصهب السبال": düşman için.
Dedi:
فظلال السيوف شيّبن رأسي
واعتناقي في الحرب صهب السبال
Ve **الصهباء** içtiler.
Ve **المصهب** yediler; o, yağ ile karışık ettir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصُّهْبةُ: الشُّقْرة في شعر الرأْس، وهي الصُّهُوبةُ.
الأَزهري: الصَّهَبُ والصُّهْبة: لونُ حُمْرةٍ في شعر الرأْس واللحية، إِذا كان في الظاهر حُمْرةٌ، وفي الباطن اسودادٌ، وكذلك في لون الإِبل؛ بعيرٌ أَصْهَبُ وصُهابيٌّ وناقة صَهْباء وصُهابِـيَّةٌ؛ قال طَرَفة: صُهابِـيَّةُ العُثْنُونِ، مُؤْجَدَةُ القَرَا، *  بَعيدةُ وَخْدِ الرِّجْلِ، مَوَّارَةُ اليَدِ \<ص:532>
الأَصمعي: الأَصْهَبُ: قريبٌ من الأَصْـبَح. والصَّهَبُ والصُّهْبَة: أَن يَعْلُوَ الشعرَ حُمْرَةٌ، وأُصُولُه سُودٌ، فإِذا دُهِنَ خُيِّل إِليك أَنه أَسود. وقيل: هو أَن يَحْمَرَّ الشعر كُـلُّهُ. صَهِبَ صَهَباً واصْهَبَّ واصْهابَّ وهو أَصْهَبُ. وقيل: الأَصْهَبُ من الشَّعر الذي يُخالط بياضَه حمرةٌ. وفي حديث اللِّعانِ: إِن جاءَت به أَصْهَبَ فهو لفلان؛ هو الذي يَعْلُو لونَه صُهْبَةٌ، وهي كالشُّقْرة، قاله الخطابي. والمعروف أَن الصُّهْبة مختصة بالشعر، وهي حُمْرَة يعلوها سواد. والأَصْهَبُ من الإِبل: الذي ليس بشديد البياض. وقال ابن الأَعرابي: العرب تقول: قُريشُ(1) (1 قوله «قريش الإبل إلخ» بـإضافة قريش للإبل كما ضبطه
في المحكم ولا يخفى وجهه) . الإِبل صُهْبُها وأُدْمُها؛ يذهبون في ذلك إِلى تشريفها على سائر الإِبل. وقد أَوضحوا ذلك بقولهم: خيرُ الإِبل صُهْبُها وحُمْرُها، فجعلوها خير الإِبل، كما أَن قريشاً خيرُ الناس عندهم. وقيل: الأَصْهَبُ من الإِبل الذي يخالط بياضَه حُمْرةٌ، وهو أَن يَحْمَرَّ أَعلى الوَبَر وتَبْيَضَّ أَجْوافُه. وفي التهذيب: وليستْ أَجوافُه بالشديدةِ البياضِ، وأَقْرابُه ودُفُوفه فيها تَوضِـيحٌ أَي بَياض. قال: والأَصْهَبُ أَقلُّ بياضاً من الآدَم، في أَعاليه كُدْرة، وفي أَسافله بياضٌ. ابن الأَعرابي: الأَصْهَبُ من الإِبل الأَبيضُ. الأَصمعي: الآدَمُ من الإِبل: الأَبيضُ، فإِن خالطته حُمْرة، فهو أَصْهَبُ. قال ابن الأَعرابي: قال حُنَيْفُ الـحَناتِم، وكان آبَلَ الناس: الرَّمْكَاءُ بُهْيَا، والـحَمْراءُ صُبْرَى، والخَوَّارَةُ غُزْرَى، والصَّهْبَاءُ سُرْعَى. قال: والصُّهْبَةُ أَشْهَرُ الأَلوان وأَحسنُها، حين تَنْظُر إِليها؛ ورأَيتُ في حاشيةٍ: البُهْيا تأْنيث البَهِـيَّةِ، وهي الرائعة. وجَمَلٌ صُهابيٌّ أَي أَصْهَبُ اللون، ويقال: هو منسوب إِلى صُهابٍ: اسم فَحل أَو موضع. التهذيب: وإِبل صُهابِـيَّةٌ: منسوبة إِلى فحل اسمه صُهابٌ. قال: وإِذا لم يُضِـيفُوا الصُّهابِـيَّة، فهي من أَولاد صُهابٍ؛ قال ذو الرمة: صُهابِـيَّةٌ غُلْبُ الرِّقابِ، كأَنـَّما *  يُناطُ بأَلْحِـيها فَراعِلَةٌ غُثْرُ قيل: نُسبت إِلى فَحْل في شِقِّ اليمن. وفي الحديث: كان يَرْمي الجِمارَ على ناقةٍ له صَهْباء. ويقال للأَعداء: صُهْبُ السِّبالِ، وسُود الأَكباد، وإِن لم يكونوا صُهْبَ السِّبال، فكذلك يقال لهم؛ قال:
جاؤوا يَجُرُّونَ الـحَديدَ جَرَّا،  *  صُهْبَ السِّبالِ يَبْتَغُونَ الشَّـرَّا وإِنما يريد أَنَّ عداوتهم لنا كعداوة الروم. والرومُ صُهْبُ السِّبال والشعور، وإِلاّ فهم عَرَبٌ، وأَلوانهم: الأُدْمَةُ والسُّمْرةُ والسَّوادُ؛ وقال ابنُ قَيْسِ الرُّقَيَّاتِ: فَظِلالُ السُّيوفِ شَيَّبْنَ رأْسِـي، *  واعْتِناقي في القَوْمِ صُهْبَ السِّبالِ ويقال: أَصله للروم، لأَن الصُّهُوبةَ فيهم، وهم أَعداءُ العرب. الأَزهري: ويقال للجَراد صُهابِـيَّةٌ؛ وأَنشد:
صُهابِـيَّةٌ زُرْقٌ بعيدٌ مَسيرُها
والصَّهْباءُ: الخَمْر؛ سميت بذلك للونها. قيل: هي التي عُصِرَت من عنب أَبيضَ؛ وقيل: هي التي \<ص:532>
تكون منه ومن غيره، وذلك إِذا ضَرَبَتْ إِلى البَياض؛ قال أَبو حنيفة: الصَّهْباءُ اسم لها كالعَلَم، وقد جاءَ بغير أَلف ولام لأَنها في الأَصل صفة؛ قال الأَعشى: وصَهْباءَ طافَ يَهودِيها،  *  وأَبْرَزَها، وعليها خَتَمْ ويقال للظَّلِـيم: أَصْهَبُ البَلَدِ أَي جِلْدُه.
والموتُ الصُّهابيُّ: الشديد كالموت الأَحمر؛ قال الجَعْدِيُّ: فَجِئْنا إِلى الـمَوتِ الصُّهابيِّ بعدما *  تَجَرَّدَ عُرْيانٌ، من الشَّرِّ، أَحدَبُ وأَصْهَبَ الرجلُ: وُلِدَ له أَولادٌ صُهْبٌ. والصُّهابيُّ: كالأَصْهَب؛ وقولُ هِمْيانَ: يُطيرُ عنها الوَبَرَ الصُّهَابِجَا
أَراد الصُّهَابيَّ، فخفَّف وأَبدل؛ وقول العجاج:
بِشَعْشَعانيٍّ صُهابيٍّ هَدِلْ
إِنما عنى به الـمِشْفَرَ وحدَه، وصفه بما توصف به الجملة. وصُهْبى: اسم فرسِ النَّمِر بن تَوْلَب، وإِياها عَنَى بقوله: لقد غَدَوْتُ بصُهْبَـى ، وهي مُلْهِبَةٌ، *  إِلْهَابُها كضِرامِ النارِ في الشِّيحِ قال: ولا أَدري أَشْـتَقَّه من الصَّهَبِ، الذي هو اللون، أَم ارْتَجَلَه عَلَماً.
والصُّهَابيُّ: الوافر الذي لم يَنْقُصْ. ونَعَمٌ صُهَابيٌّ: لم تُؤْخَذْ صَدَقتُه بل هو بِوَفْرِه. والصُّهَابيُّ من الرجال: الذي لا ديوان له.ورَجُلٌ صَيْهَبٌ: طَويلٌ. التهذيب: جَمَلٌ صَيْهَبٌ، وناقة صَيْهَبَة إِذا كانا شديدين، شُبِّها بالصَّيْهَبِ، الـحِجارةِ؛ قال هِمْيَانُ: حَتَّى إِذا ظَلْماؤُها تَكَشَّفَتْ *  عَنِّي، وعَنْ صَيْهَبَةٍ قد شَدِفَتْ أَي عن ناقةٍ صُلْبَةٍ قد تَحَنَّتْ. وصَخرةٌ صَيْهَبٌ: صُلْبَة. والصَّيْهَبُ الحجارة؛ قال شمر: وقال بعضهم هي الأَرض المستوية؛ قال القُطاميّ: حَدا، في صَحَارَى ذي حماسٍ وعَرْعَرٍ، *  لِقاحاً يُغَشِّيها رُؤُوسَ الصَّياهِب(1) (1 « ذي حماس وعرعر» موضعان كما في ياقوت والبيت في التكملة أيضاً.) قال شمر: ويقال الصَّيْهَبُ الموضع الشديد؛ قال كثير:
على لاحِبٍ، يَعْلُو الصَّيَاهِبَ، مَهْيَعِ
ويومٌ صَيْهَبٌ وصَيْهَدٌ: شَديد الـحَرِّ. والصَّيْهَبُ شِدَّةُ الـحَرِّ؛ عن ابن الأَعرابي وحده ولم يَحْكِهِ غيرهُ إِلا وَصْفاً. وصُهابُ: موضع جعلوه اسماً للبُقْعة؛ أَنشد الأَصمعي:
وأَبي الذي تَرَكَ الـمُلُوكَ وجَمْعَهم، *  بصُهابِ هامِدةٍ، كأَمْسِ الدَّابِر وبين البَصْرة والبحرين عينٌ تُعرف بعين الأَصْهَبِ. قال ذو الرمة، فجمعه على الأَصْهَبِـيَّات: دَعاهُنَّ من ثَـأْجٍ، فأَزْمَعْنَ وِرْدَه،  *  أَو الأَصْهَبِـيَّات، العُيُونُ السَّوائحُ وفي الحديث ذِكْرُ الصَّهْباءِ، وهو موضع على رَوْحةٍ من خَيْبَر. \<ص:534>
وصُهَيْبُ بنِ سِنانٍ: رجل، وهو الذي أَراده المشركون مع نَفَرٍ معه على ترك الإِسلام، وقتلوا بعض النَّفَرِ الذين كانوا معه، فقال لهم صُهَيْبٌ:أَنا شيخ كبير، إِنْ كنتُ عليكم لم أَضُرَّكُم، وإِن كنتُ معكم لم أَنفعكم، فخَلُّوني وما أَنا عليه، وخُذُوا مالي. فقَبلوا منه، وأَتى المدينةَ فلقيه أَبو بكر الصديقُ، رضي اللّه عنه، فقال له: رَبِحَ البيع يا صُهَيْبُ. فقال له: وأَنتَ رَبِحَ بيعُك يا أَبا بكر. وتلا قوله تعالى: ومن الناسِ من يَشْري نَفْسَه ابتغاءَ مَرْضاةِ اللّه. وفي حاشيةٍ: والـمُصَهَّبُ: صَفِـيفُ الشِّواءِ والوَحْشِ الـمُخْتَلِطُ.

##### Türkçe

**الصُّهْبةُ**: baş saçındaki sarılık; o da **الصُّهُوبةُ**dur.

**الأَزهري**: **الصَّهَبُ** ve **الصُّهْبة**: baş ve sakal saçında bir kızıllık rengidir; dışta kızıllık, içte karalık olduğu zaman; deve renginde de böyledir; **بعيرٌ أَصْهَبُ** ve **صُهابيٌّ** ve **ناقة صَهْباء** ve **صُهابِـيَّةٌ**; **طَرَفة** dedi:
صُهابِـيَّةُ العُثْنُونِ، مُؤْجَدَةُ القَرَا، *  بَعيدةُ وَخْدِ الرِّجْلِ، مَوَّارَةُ اليَدِ

**الأَصمعي**: **الأَصْهَبُ**: **الأَصْـبَح**a yakındır. **الصَّهَبُ** ve **الصُّهْبَة**:
saçın üzerine bir kızıllığın yükselmesi, köklerinin ise siyah olmasıdır; yağlandığı zaman sana onun siyah olduğu hayal edilir. Ve denildi: o, saçın tamamının kızarmasıdır.

**صَهِبَ** **صَهَباً** ve **اصْهَبَّ** ve **اصْهابَّ**; o **أَصْهَبُ**dur. Ve denildi: **الأَصْهَبُ** saçtan, beyazına bir kızıllık karışan şeydir.

**اللِّعانِ** hadîsinde: “Eğer onu **أَصْهَبَ** olarak getirirse, o falanındır”; o, rengine **صُهْبَةٌ** yükselen kimsedir; o da sarılık gibidir; bunu **الخطابي** söylemiştir. Bilinen şudur ki **الصُّهْبة** saça mahsustur; o, üzerine bir karalığın yükseldiği bir kızıllıktır.

Develerden **الأَصْهَبُ**: şiddetli beyaz olmayan şeydir. **ابن الأَعرابي** dedi: Araplar der ki: **قُريشُ**(1)
(1 “قريش الإبل إلخ” sözü: **قريش**in deveye izafe edilmesiyle; **المحكم**’de ضبط edildiği üzere; vechi gizli değildir). Develerin **صُهْبُها**sı ve **أُدْمُها**sı; bunda onları diğer develer üzerine şereflendirmeye giderler. Bunu şu sözleriyle açıklamışlardır: “Develerin hayırlısı **صُهْبُها**sı ve **حُمْرُها**sıdır”; böylece onları develerin hayırlısı kıldılar; tıpkı **قريشاً**ın onların yanında insanların hayırlısı olması gibi.

Ve denildi: develerden **الأَصْهَبُ**, beyazına bir kızıllık karışan şeydir; o da, tüyün üstünün kızarması ve içlerinin beyazlamasıdır. **التهذيب**’de: içleri şiddetli beyaz değildir; ve yakınları ve yanları içinde bir açıklık, yani bir beyazlık vardır. Dedi ki:
Ve **الأَصْهَبُ**, **الآدَم**den daha az beyazdır; üstlerinde bir bulanıklık, altlarında bir beyazlık vardır. **ابن الأَعرابي**: develerden **الأَصْهَبُ** beyazdır. **الأَصمعي**: develerden **الآدَمُ**: beyazdır; eğer ona bir kızıllık karışırsa, o **أَصْهَبُ**dur. **ابن الأَعرابي** dedi: **حُنَيْفُ الـحَناتِم** dedi—o, insanların en çok deve sahibi olanı idi—: **الرَّمْكَاءُ** **بُهْيَا**, ve **الـحَمْراءُ** **صُبْرَى**, ve **الخَوَّارَةُ** **غُزْرَى**, ve **الصَّهْبَاءُ** **سُرْعَى**. Dedi: ve **الصُّهْبَةُ** renklere göre daha meşhur ve onlardan daha güzeldir, ona baktığın zaman; ve bir haşiyede gördüm: **البُهْيا** **البَهِـيَّةِ**nin müennesi; o da **الرائعة**dır.

**جَمَلٌ صُهابيٌّ**: yani rengi **أَصْهَبُ**; ve denilir: o, **صُهابٍ**a nisbetlidir: bir aygırın adı yahut bir yer. **التهذيب**: **وإِبل صُهابِـيَّةٌ**: adı **صُهابٌ** olan bir aygıra nisbetlidir. Dedi: ve eğer **الصُّهابِـيَّة**yi izafe etmezlerse, o **صُهابٍ**ın evlatlarındandır; **ذو الرمة** dedi:
صُهابِـيَّةٌ غُلْبُ الرِّقابِ، كأَنـَّما *  يُناطُ بأَلْحِـيها فَراعِلَةٌ غُثْرُ
Denildi: Yemen’in bir tarafında bir aygıra nisbet edilmiştir. Hadîste: **صَهْباء** olan bir dişi deve üzerinde **الجِمارَ**ı atardı.

Düşmanlara denilir: **صُهْبُ السِّبالِ**, ve **سُود الأَكباد**; **صُهْبَ السِّبال** olmasalar bile, yine onlara böyle denilir; dedi:
جاؤوا يَجُرُّونَ الـحَديدَ جَرَّا،  *  صُهْبَ السِّبالِ يَبْتَغُونَ الشَّـرَّا
Ancak o, onların bize düşmanlığının Rumların düşmanlığı gibi olduğunu ister. Rumlar **صُهْبُ السِّبال** ve saçlardır; yoksa onlar Araptır; ve renkleri: **الأُدْمَةُ** ve **السُّمْرةُ** ve **السَّوادُ**; **ابنُ قَيْسِ الرُّقَيَّاتِ** dedi:
فَظِلالُ السُّيوفِ شَيَّبْنَ رأْسِـي، *  واعْتِناقي في القَوْمِ صُهْبَ السِّبالِ
Ve denilir: aslı Rumlar içindir; çünkü **الصُّهُوبةَ** onlardadır; ve onlar Arapların düşmanlarıdır.

**الأَزهري**: çekirgeye **صُهابِـيَّةٌ** denilir; ve inşad etti:
صُهابِـيَّةٌ زُرْقٌ بعيدٌ مَسيرُها

**الصَّهْباءُ**: şarap; rengi sebebiyle böyle adlandırıldı. Denildi: beyaz üzümden sıkılan şeydir; ve denildi: ondan ve başkasından olan şeydir; bu, beyazlığa vurduğu zaman; **أَبو حنيفة** dedi: **الصَّهْباءُ** onun için bir isimdir, alem gibi; **ألف ولام**sız gelmiştir; çünkü aslında bir sıfattır; **الأَعشى** dedi:
وصَهْباءَ طافَ يَهودِيها،  *  وأَبْرَزَها، وعليها خَتَمْ

**الظَّلِـيم**e denilir: **أَصْهَبُ البَلَدِ** yani derisi.

**الموتُ الصُّهابيُّ**: şiddetli, **الموت الأَحمر** gibi; **الجَعْدِيُّ** dedi:
فَجِئْنا إِلى الـمَوتِ الصُّهابيِّ بعدما *  تَجَرَّدَ عُرْيانٌ، من الشَّرِّ، أَحدَبُ

Ve **أَصْهَبَ الرجلُ**: ona **صُهْبٌ** olan evlatlar doğdu. **الصُّهابيُّ**: **الأَصْهَب** gibi; **هِمْيانَ**ın sözü:
يُطيرُ عنها الوَبَرَ الصُّهَابِجَا
**الصُّهَابيَّ**yi istedi; hafifletti ve بدل etti; ve **العجاج**ın sözü:
بِشَعْشَعانيٍّ صُهابيٍّ هَدِلْ
Ancak onunla yalnız **الـمِشْفَرَ**ı kastetti; onu, bütünün vasfedildiği şeyle vasfetti. **صُهْبى**: **النَّمِر بن تَوْلَب**in atının adıdır; ve onunla şu sözünde onu kastetti:
لقد غَدَوْتُ بصُهْبَـى ، وهي مُلْهِبَةٌ، *  إِلْهَابُها كضِرامِ النارِ في الشِّيحِ
Dedi: onu, renk olan **الصَّهَبِ**den mi türetti, yoksa onu alem olarak mı irtical etti, bilmiyorum.

**الصُّهَابيُّ**: eksilmeyen bol olandır. **نَعَمٌ صُهَابيٌّ**: sadakası alınmamıştır; bilakis o, bolluğu üzeredir. Erkeklerden **الصُّهَابيُّ**: kendisi için divan olmayan kimsedir. Ve **رَجُلٌ صَيْهَبٌ**: uzun. **التهذيب**: **جَمَلٌ صَيْهَبٌ** ve **ناقة صَيْهَبَة**; ikisi de şiddetli oldukları zaman; **الصَّيْهَبِ**e, yani taşlara benzetildiler; **هِمْيَانُ** dedi:
حَتَّى إِذا ظَلْماؤُها تَكَشَّفَتْ *  عَنِّي، وعَنْ صَيْهَبَةٍ قد شَدِفَتْ
Yani: katı bir dişi deveden; ki eğildi. Ve **صَخرةٌ صَيْهَبٌ**: katı.

**الصَّيْهَبُ** taşlardır; **شمر** dedi: ve bazısı dedi ki: o, düz arazidir; **القُطاميّ** dedi:
حَدا، في صَحَارَى ذي حماسٍ وعَرْعَرٍ، *  لِقاحاً يُغَشِّيها رُؤُوسَ الصَّياهِب(1)
(1 “ذي حماس وعرعر”: iki yerdir; **ياقوت**’ta olduğu gibi; beyit **التكملة**’de de vardır.)
**شمر** dedi: ve denilir: **الصَّيْهَبُ** şiddetli yerdir; **كثير** dedi:
على لاحِبٍ، يَعْلُو الصَّيَاهِبَ، مَهْيَعِ

Ve **يومٌ صَيْهَبٌ** ve **صَيْهَدٌ**: şiddetli sıcak. **الصَّيْهَبُ**: sıcağın şiddeti; yalnız **ابن الأَعرابي**den; onu başkası ancak vasıf olarak rivayet etmiştir. **صُهابُ**: bir yer; onu bir bölgenin adı yaptılar; **الأَصمعي** inşad etti:
وأَبي الذي تَرَكَ الـمُلُوكَ وجَمْعَهم، *  بصُهابِ هامِدةٍ، كأَمْسِ الدَّابِر

Basra ile Bahreyn arasında **عين الأَصْهَبِ** diye bilinen bir pınar vardır. **ذو الرمة** dedi; onu **الأَصْهَبِـيَّات** üzerine cem etti:
دَعاهُنَّ من ثَـأْجٍ، فأَزْمَعْنَ وِرْدَه،  *  أَو الأَصْهَبِـيَّات، العُيُونُ السَّوائحُ

Hadîste **الصَّهْباءِ** zikri vardır; o, Hayber’den bir **رَوْحةٍ** üzerinde bir yerdir.

**صُهَيْبُ بنِ سِنانٍ**: bir adamdır; o, müşriklerin, beraberindeki bir grup ile onu İslam’ı terk etmeye kastettikleri kimsedir; ve onunla beraber olan gruptan bazısını öldürdüler; bunun üzerine **صُهَيْبٌ** onlara dedi: “Ben yaşlı bir şeyhim; eğer size karşı olursam size zarar vermem; eğer sizinle olursam size fayda vermem; beni, üzerinde bulunduğum şeyle bırakın; malımı alın.” Böylece ondan kabul ettiler; ve Medine’ye geldi; **أَبو بكر الصديقُ** ile karşılaştı—Allah ondan razı olsun—; ona dedi ki: “Alışveriş kâr etti, ey **صُهَيْبُ**.” O da ona dedi ki: “Senin alışverişin de kâr etti, ey **أَبا بكر**.” Ve yüce sözünü okudu: **ومن الناسِ من يَشْري نَفْسَه ابتغاءَ مَرْضاةِ اللّه**. Ve bir haşiyede: **والـمُصَهَّبُ**: kızartmanın ve karışık av etinin dilim dilim olanı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصهب محركة: لون حمرة أو شقرة في الشعر أي شعر الرأس كالصهبة، بالضم هي الصهوبة أيضا. والأصهب: بعير ليس بشديد البياض. وقال ابن الأعرابي: العرب تقول: قريش الإبل صهبها وأدمها، يذهبون في ذلك إلى تشريفها على سائر الإبل. وقد أوضحوا ذلك بقولهم: خير الإبل صهبها وحمرها فجعلوها خير الإبل، كما أن قريشا خير الناس عندهم. وقيل: الأصهب من الإبل: الذي يخالط بياضه حمرة وهو أن يحمر أعلى الوبر وتبيض أجوافه. وفي التهذيب: وليست أجوافه بالشديدة البياض، وأقرابه ودفوفه فيها توضيح، أي بياض. قال: والأصهب: أقل بياضا من الآدم، في أعاليه كدرة، وفي أسافله بياض. وعن ابن الأعرابي: الأصهب من الإبل: الأبيض. وعن الأصمعي: الآدم من الإبل: الأبيض، فإن خالطته حمرة فهو الأصهب. قال ابن الأعرابي: قال حنيف الحناتم وكان آبل الناس: الرمكاء بهيا، والصهباء سرعى. قال: والصهبة: أشهر الألوان وأحسنها حين تنظر إليها. ورأيت في حاشية: البهيا تأنيث البهية، وهي الرائعة، كذا في لسان العرب والمحكم والتهذيب والأساس والمصباح. كالصهابي بالضم. يقال: جمل صهابي أي أصهب اللون، وسيأتي الاختلاف فيه. الأصهب: الأسد لصهبة لونه. الأصهب: عين بالبحرين، هو عين الأصهب الذي بين البصرة والبحرين على الصواب على ما في لسان العرب، وقد جعله المصنف موضعين. هو الذي جمعه ذو الرمة في شعره على الأصهبيات، وهو قوله:
  دعاهن من ثأج فأزمعن ورده                      أو الأصهبيات العيون السوائح

  وفي المعجم: فأزمع ورده. والأصيهب بلفظ تصغير الأصهب وهو الأشقر: ماء قرب المروت في ديار بني تميم، ثم لبني حمان، أقطعه النبي صلى الله عليه وسلم حصين بن مشمت لما وفد عليه مسلما، مع مياه أخر. من المجاز: الأصهب: اليوم البارد. يقال: يوم أصهب: شديد البرد، كذا في الأساس. قيل الأصهب: شعر يخالط بياضه حمرة. وفي حديث اللعان: إن جاءت به أصهب فهو لفلان. هو الذي يعلو لونه صهبة، وهي كالشقرة، قاله الخطابي. والمعروف أن الصهبة مختصة بالشعر، وهي حمرة يعلوها سواد. وفي التهذيب: الأصهب والصهبة: لون حمرة في شعر الرأس واللحية إذا كان في الظاهر حمرة وفي الباطن اسوداد. وعن الأصمعي: الأصهب قريب من الأصبح. والصهب والصهبة أن تعلو الشعر حمرة وأصوله سود، فإذا دهن خيل إليك أنه أسود، وقيل: هو أن يحمر الشعر كله. صهب صهبا، واصهاب، وهو أصهب، كذا في المصباح ولسان العرب. من المجاز: الأعداء صهب السبال وسود الأكباد وإن لم يكونوا كذلك أي صهب السبال، فكذلك يقال لهم. قال:
  جاءوا يجرون الحديد جرا
  صهب السبال يبتغون الشرا وإنما يريدون أن عداوتهم لنا كعداوة الروم، والروم صهب السبال والشعر، وإلا فهم عرب وألوانهم الأدمة والسمرة والسواد. وقال ابن قيس الرقيات:
  فظلال السيوف شيبـن رأسـي                      واعتناقي في القوم صهب السبال ويقال: أصله للروم؛ لأن الصهوبة فيهم وهم أعداء لنا، كذا في لسان العرب، ونقله الجوهري عن الأصمعي: والصهباء: الناقة الصهابية. وفي الحديث: كان يرمي الجمار على ناقة له صهباء. الصهباء: الخمر، سميت بذلك للونها أو المعصورة من عنب أبيض. وقال أبو حنيفة: الصهباء: اسم لها كالعلم، وقد جاء بغير ألف ولام؛ لأنها في الأصل صفة قال الأعشى:
  وصهباء طاف يهوديها                      وأبرزها وعليها ختمء الصهباء: : ع قرب خيبر على مرحلة أو مرحلتين، قاله شيخنا. قلت: وقد جاء ذكره في الحديث، وهو على روحة من خيبر. والصهابي كغرابي: الوافر الذي لم ينقص. الصهابي: الرجل الذي لا ديوان له. الصهابي: النعم الذي لم تؤخذ صدقته بل هي موفرة. الصهابي: الشديد. ومنه من المجاز قولهم: موت صهابي أي شديد كالموت الأحمر. قال الجعدي:
  تجرد عريان من الشر أحدب وفي لسان العرب: وقول هميان:
  يطير عنها الوبر الصهابجا أراد الصهابي، فخفف وأبدل. وقول العجاج:
  بشعشعاني صهابي هدل إنما عنى به المشفر وحده، وصفه بما توصف به الجملة. والصيهب كصيقل: شدة الحر عن ابن الأعرابي وحده، ولم يحكه غيره إلا وصفا. الصيهب: اليوم الحار. يوم صهد وصيهد: شديد الحر. الصيهب: الرجل الطويل. الصيهب: الصخرة الصلبة. قال شمر: يقال: الصيهب: الموضع الشديد جمعه صياهب. قال كثير:
  تواهق واحتث الحداة بطـاءهـا                      على لاحب يعلو الصياهب مهيع قال شمر: قال بعضهم: الصيهب الأرض المستوية. قال القطامي:

  حدا في صحارى ذي حماس وعرعر                      لقاحا يغشيها رءوس الـصـياهـب الصيهب: الحجارة. وفي التهذيب: جمل صيهب، وناقة صيهبة إذا كانا شديدين، شبها بالصيهب: الحجارة. قال هميان:
  حتى إذا ظلماؤها تكشفت
  عني وعن صيهبة قد شدفت أي عن ناقة صلبة قد تحنت. وكل موضع من الجبل أوقف أو حزن تحمى عليه الشمس حتى ينشوي اللحم عليه فهو صيهب. قال
  وغر تجيش قدوره بصياهب قال الأزهري، وقال الليت: هو بالضاد معجمة. صهاب كغراب: ع جعلوه اسما للبقعة. أنشد الأصمعي:
  وأبي الذي ترك الملوك وجمعهم                      بصهاب هامدة كأمس الدابـر أو فحل في شق اليمن ينسب إليه الجمل الصهابي. في التهذيب: وإبل صهابية: منسوبة إلى فحل اسمه صهاب. قال: وإذا لم يضيفوا الصهابية فهي من أولاد صهاب وناقة صهباء وصهابية. قال طرفة:
  صهابية العثنون مؤجدة القرابعيدة وخد الرجل موارة اليد وفي لسان العرب في آخر المادة ما نصه: والمصهب أي كمعظم: صفيف الشواء. والوحش المختلط وهكذا هو في التكملة، وقيد الوحش مجرورا بالإضافة، والمختلط مرفوعا بالنعت. وفي الأساس: من المجاز: والمصهب: لحم مختلط بشحم. وأصهب الفحل، هكذا في النسخ، وهو نص الزجاج. والذي في المحكم ولسان العرب: وأصهب الرجل: ولد له الصهب من الأولاد. يقال: أصهب صاهب: دعاء للضأن عند الحلب، وهو اسم لها، نقله الصاغاني وفي نسخة دعاء للفحل عند الضراب. وعين الأصهب: بين البصرة والبحرين، قد تقدم ما فيه فهو كالمكرر مع ما قبله، ولم ينبه على ذلك شيخنا على عادته في عد سيآته. ومما استدركه شيخنا على المؤلف: صهيب بن مولى عبد الله بن جدعان التيمي صحابي من ولد النمر ابن قاسط، سبته الروم لما غزت فارس، فقيل له الرومي، انتهى. قلت: وهو الذي قال له أبو بكر الصديق رضي الله عنه: ربح البيع يا صهيب. فقال له: وأنت ربح بيعك يا أبا بكر، وتلا قوله: ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله.. الآية وقد ذكره ابن منظور وغيره. وهو في معجم ابن فهد. وأبو بكر محمد بن نصر بن صهيب، كزبير، مولى المهدي محدث، أورده البنداري في الذيل. والأصهب بن يزيد بن حلاوة الذعافر من بني الصعب بن سعد العشيرة، وهو الجد الأعلى لعبد الله بن إدريس المحدث، أورده الخطيب في تاريخه. وفي لسان العرب: يقال للظليم أصهب. وصهبى: اسم فرس النمر بن تولب، وإياها عنى بقوله:
  لقد غدوت بصهبى وهي ملهبة                      إلهابها كضرام النار في الشيح قال: ولا أدري، أمشتقة من الصهب الذي هو اللون أم ارتجله علما. وعلي بن عاصم بن صهيب أبو الحسن الواسطي مولى قريبة بنت أبي بكر الصديق رضي الله عنه، توفي سنة 201 ه

##### Türkçe

**الصهب** (harekeli): saçta, yani baş saçı gibi saçta, **الصهبة** gibi, kızıllık yahut sarılık rengi; ( **الصهبة** ) zamme ile, o da **الصهوبة**’dır. Ve **الأصهب**: pek şiddetli beyaz olmayan deve. İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar der ki: Kureyş develerin **صهب**’ını ve **أدم**’ını (över); bunda onları diğer develer üzerine şereflendirmeye giderler. Bunu şu sözleriyle açıklamışlardır: “Develerin hayırlısı **صهب**’ı ve **حمر**’ıdır”; böylece onları develerin hayırlısı kıldılar; nitekim Kureyş de onların yanında insanların hayırlısıdır. Ve denildi ki: develerden **الأصهب**: beyazına kızıllık karışan; o da, kılın üstünün kızarması ve içlerinin beyazlamasıdır. Ve **التهذيب**’de: içleri şiddetli beyaz değildir; ve yakınları ve yanları ( **أقرابه** ve **دفوفه** )nda açıklık vardır, yani beyazlık. Dedi: ve **الأصهب**: **الآدم**’dan daha az beyazdır; üst taraflarında bir bulanıklık, alt taraflarında beyazlık vardır. İbnü’l-A‘râbî’den: develerden **الأصهب**: beyazdır. **الأصمعي**’den: develerden **الآدم**: beyazdır; eğer ona kızıllık karışırsa o **الأصهب**’dır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **حنيف الحناتم** dedi—ve o insanların en deveci olanı idi—: **الرمكاء** parlak, ve **الصهباء** hızlı. Dedi: ve **الصهبة**: renklerin en meşhuru ve ona baktığın vakit en güzeli. Ve bir haşiyede gördüm: **البهيا** , **البهية**’nin müennesi; o da “göz alıcı”dır; **لسان العرب** ve **المحكم** ve **التهذيب** ve **الأساس** ve **المصباح**’ta böyledir. **الصهابي** gibi, zamme ile. Denir: **جمل صهابي** yani renkçe **أصهب**; onda ihtilaf gelecektir. **الأصهب**: aslan; renginin **صهبة**’si sebebiyle. **الأصهب**: Bahreyn’de bir pınar; doğru olan üzere **لسان العرب**’da olduğu gibi, Basra ile Bahreyn arasında olan **عين الأصهب** pınarıdır; musannif onu iki yer kılmıştır. O, Zü’r-Rumme’nin şiirinde **الأصهبيات** üzerine cem ettiği şeydir; o da şu sözüdür:
  دعاهن من ثأج فأزمعن ورده                      أو الأصهبيات العيون السوائح

Ve **المعجم**’de: **فأزمع ورده**. Ve **الأصيهب**: **الأصهب**’in küçültme lafzıyla; o da **الأشقر**’dır: Benî Temîm diyarında, sonra Benî Hammân’a ait, **المروت** yakınında bir su; Nebî صلى الله عليه وسلم onu, kendisine Müslüman olarak gelen **حصين بن مشمت**’e, başka sularla birlikte iktâ etti. Mecazdan: **الأصهب**: soğuk gün. Denir: **يوم أصهب**: şiddetli soğuk; **الأساس**’ta böyledir. Denildi: **الأصهب**: beyazına kızıllık karışan saç. **اللعان** hadîsinde: “Eğer onu **أصهب** olarak getirirse o falanındır.” O, rengine **صهبة** galip olandır; o da **الشقرة** gibidir; bunu **الخطابي** söyledi. Bilinen şudur ki **الصهبة** saça mahsustur; o, üstünde siyahlık bulunan bir kızıllıktır. **التهذيب**’de: **الأصهب** ve **الصهبة**: baş saçı ve sakal saçında, dışta kızıllık ve içte karalık olduğu vakit, kızıllık rengi. **الأصمعي**’den: **الأصهب** , **الأصبح**’a yakındır. Ve **الصهب** ve **الصهبة**: saçın üzerine kızıllığın çıkması ve köklerinin siyah olmasıdır; yağlandığı vakit sana siyahmış gibi görünür; ve denildi: saçın tamamının kızarmasıdır. **صهب صهبا** ve **اصهاب**; ve o **أصهب**’dır; **المصباح** ve **لسان العرب**’ta böyledir. Mecazdan: düşmanlar **صهب السبال** ve **سود الأكباد**’dır; böyle olmasalar bile, yani **صهب السبال**; işte böyle onlara denir. Dedi:
  جاءوا يجرون الحديد جرا
  صهب السبال يبتغون الشرا

Yani: bize düşmanlıklarının, Rumların düşmanlığı gibi olmasını isterler; Rumlar **صهب السبال** ve saçlıdır; yoksa onlar Araptır ve renkleri **الأدمة** ve esmerlik ve siyahlıktır. İbn Kays er-Rukayyât dedi:
  فظلال السيوف شيبـن رأسـي                      واعتناقي في القوم صهب السبال

Ve denir: aslı Rumlar içindir; çünkü **الصهوبة** onlardadır ve onlar bize düşmandır; **لسان العرب**’ta böyledir; Cevherî onu **الأصمعي**’den nakletti: ve **الصهباء**: **الناقة الصهابية**. Hadîste: “Cemreleri, kendisine ait **صهباء** bir deve üzerinde atardı.” **الصهباء**: şarap; rengi sebebiyle yahut beyaz üzümden sıkılmış olan diye böyle adlandırıldı. Ebû Hanîfe dedi: **الصهباء**: onun için bir isimdir, alem gibi; ve **ألف** ve **لام** olmaksızın gelmiştir; çünkü aslında bir sıfattır. **الأعشى** dedi:
  وصهباء طاف يهوديها                      وأبرزها وعليها ختمء

**الصهباء**: Hayber yakınında, bir merhale yahut iki merhale mesafede bir yer; bunu şeyhimiz söyledi. Dedim: onun zikri hadîste gelmiştir; ve o, Hayber’den bir **روحة** üzerindedir. **الصهابي** , **غرابي** gibi: eksilmemiş olan bol. **الصهابي**: divanı olmayan adam. **الصهابي**: zekâtı alınmamış, bilakis bol bırakılmış olan **النعم**. **الصهابي**: şiddetli. Ve ondan, mecazdan, onların sözü: **موت صهابي** yani kırmızı ölüm gibi şiddetli. **الجعدي** dedi:
  تجرد عريان من الشر أحدب

Ve **لسان العرب**’da: **هميان**’ın sözü:
  يطير عنها الوبر الصهابجا

**الصهابي**’yi kastetti; hafifletti ve değiştirdi. Ve **العجاج**’ın sözü:
  بشعشعاني صهابي هدل

Ancak onunla yalnızca **المشفر**’i kastetti; onu, bütünün vasfedildiği şeyle vasfetti. **الصيهب** , **صيقل** gibi: şiddetli sıcak; yalnız İbnü’l-A‘râbî’den; başkası onu ancak vasıf olarak rivayet etmedi. **الصيهب**: sıcak gün. **يوم صهد** ve **صيهد**: şiddetli sıcak. **الصيهب**: uzun adam. **الصيهب**: sert kaya. Şemmer dedi: denir ki **الصيهب**: şiddetli yer; cem‘i **صياهب**. Kesîr dedi:
  تواهق واحتث الحداة بطـاءهـا                      على لاحب يعلو الصياهب مهيع

Şemmer dedi: bazısı dedi ki: **الصيهب** düz yer. **القطامي** dedi:

  حدا في صحارى ذي حماس وعرعر                      لقاحا يغشيها رءوس الـصـياهـب

**الصيهب**: taşlar. **التهذيب**’de: **جمل صيهب** ve **ناقة صيهبة**; ikisi de şiddetli oldukları vakit; **الصيهب**’e, yani taşlara benzetildiler. **هميان** dedi:
  حتى إذا ظلماؤها تكشفت
  عني وعن صيهبة قد شدفت

Yani: benden ve sertleşmiş bir deve(den); yani katılaşmış bir deve(den). Dağdan her yer ki daha dik yahut engebeli olur; güneş onun üzerine vurup et onun üzerinde pişinceye dek, o **صيهب**’dir. Dedi:
  وغر تجيش قدوره بصياهب

**الأزهري** dedi; ve **الليت** dedi: o, **الضاد** (mu‘ceme) iledir. **صهاب** , **غراب** gibi: bir yer adı; onu bir bölgenin adı yaptılar. **الأصمعي** inşad etti:
  وأبي الذي ترك الملوك وجمعهم                      بصهاب هامدة كأمس الدابـر

Yahut Yemen yarığında bir aygır; ona nispetle **الجمل الصهابي** nispet edilir. **التهذيب**’de: ve **إبل صهابية**: adı **صهاب** olan bir aygıra nispetlidir. Dedi: ve **الصهابية**’yi izafe etmedikleri vakit, o **صهاب**’ın evladındandır; ve **ناقة صهباء** ve **صهابية**. **طرفة** dedi:
  صهابية العثنون مؤجدة القرابعيدة وخد الرجل موارة اليد

Ve **لسان العرب**’da maddenin sonunda, lafzı şu olan şey vardır: ve **المصهب** yani **معظم** gibi: kızartmanın dizilişi. Ve izafetle mecrur olarak **الوحش** ve sıfatla merfû olarak **المختلط**; **التكملة**’de böyledir. Ve **الأساس**’ta: mecazdan: ve **المصهب**: yağ ile karışık et. Ve **أصهب الفحل**; nüshalarda böyledir; ve o, Zeccâc’ın nassıdır. **المحكم** ve **لسان العرب**’da olan ise: ve **أصهب الرجل**: ona, evlattan **الصهب** doğdu. Denir: **أصهب صاهب**: sağım sırasında koyun için bir dua; ve o, onun için bir isimdir; bunu **الصاغاني** nakletti; ve bir nüshada: çiftleşme sırasında aygır için bir dua. Ve **عين الأصهب**: Basra ile Bahreyn arasındadır; onda olan şey geçti; o, öncekilerle tekrar gibidir; şeyhimiz, âdeti üzere, onun kötülüklerini saymada buna dikkat çekmedi. Şeyhimizin müellif üzerine istidrâk ettiklerinden: **صهيب بن مولى عبد الله بن جدعان التيمي**: **صحابي**; **النمر ابن قاسط** soyundandır; Rumlar onu, Fars’ı istilâ ettikleri vakit esir aldılar; bu yüzden ona **الرومي** denildi; bitti. Dedim: o, Ebû Bekir es-Sıddîk رضي الله عنه’nun kendisine: “Alışveriş kâr etti, ey **صهيب**” dediği kimsedir. O da ona: “Senin de alışverişin kâr etti, ey Ebû Bekir” dedi ve şu sözü okudu: **ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله..** âyet. İbn Manzûr ve başkaları onu zikretmiştir. Ve o, İbn Fehd’in mu‘cemindedir. Ve **أبو بكر محمد بن نصر بن صهيب** , **زبير** gibi: Mehdî’nin mevlâsı, muhaddis; Bundârî onu **الذيل**’de zikretti. Ve **الأصهب بن يزيد بن حلاوة الذعافر**: Benî’s-Sa‘b b. Sa‘d el-‘Aşîre’dendir; o, muhaddis Abdullah b. İdrîs’in en yüksek ceddi; Hatîb onu tarih’inde zikretti. Ve **لسان العرب**’da: **الظليم**’e **أصهب** denir. Ve **صهبى**: en-Nemir b. Tevleb’in atının adı; ve onunla şu sözünde onu kastetti:
  لقد غدوت بصهبى وهي ملهبة                      إلهابها كضرام النار في الشيح

Dedi: bilmiyorum; renk olan **الصهب**’dan mı türetilmiştir, yoksa onu alem olarak mı uydurmuştur. Ve **علي بن عاصم بن صهيب أبو الحسن الواسطي**: Ebû Bekir es-Sıddîk رضي الله عنه’nun kızı **قريبة**’nin mevlâsı; 201 h. yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَهِبَ
1 صَهِبَ ذ , (Mgh, L, Msb, TA,) aor. صَهَبَ , (Msb,) inf. n. صَهَبٌ (Mgh, * L, Msb, TA) [and app. صُهُوبَةٌ also, and perhaps صُهْبَةٌ, q. v.], said of hair, [and of a camel's fur or hair,] It was, or became, such as is termed أَصْهَب, i. e., of the colour termed صُهْبَة; (Mgh, L, Msb, TA;) as also ↓ اصهبّ and ↓ اصهابّ. (L, TA.) -A2- See also صَاهِبْ.

اصهب
4 اصهب ذ He (a stallion [meaning a stallion camel]) had young ones such as are termed صُهْب [pl. of أَصْهَبُ] born to him: (K:) or, accord. to the M and L, he (a man) had children such as are so termed born to him. (TA.) -A2- See also صَاهِبْ.

9 اـِصْهَبَّ and 11: see the first paragraph.

صَهَبٌ
صَهَبٌ ذ : see what next follows.

صُهْبَةٌ
صُهْبَةٌ ذ (S, A, Mgh, Msb, K) and ↓ صُهُوبَةٌ (S, Mgh, Msb, K) and ↓ صَهَبٌ, (A, Mgh, K,) [the last said in the L and Msb and TA to be an inf. n., (see 1,) and so may be each of the others, used as simple substs.,] Redness, (T, Mgh, Msb, K,) or [a redness such as is termed] شُقْرَة, (S, K,) in the hair (T, S, Mgh, Msb, K) of the head (T, S, Mgh) and of the beard, when the exterior is red, with blackness in the interior: (T, Mgh:) or a tinge of redness over the hair, the roots being black, so that the hair when anointed appears as though it were black: (As, TA:) or redness in blackness: (A:) or redness, of the hair, tinged over with blackness: or, as some say, redness of the whole of the hair. (TA.)

صُهُوبَةٌ
صُهُوبَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

صُهَابِىٌّ
صُهَابِىٌّ ذ , applied to a camel, i. q. أَصْهَبُ [q. v.]; (S, K;) and its fem., with ة, is syn. with صَهْبَآءُ [fem. of أَصْهَبُ]: or a camel of which the origin is referred to a certain stallion, or a place, named صُهَابٌ: (S, K:) or, if not used as a prefixed noun, it means sprung from a stallion named صُهَابٌ: Tarafeh uses the fem. as a prefixed noun in the phrase صُهَابِيَّةُ العُثْنُونِ [A she-camel of the colour termed صُهْبَة in the long hairs beneath the lower jaw]: (T, TA:) but Himyلn [without using it as a prefixed noun] says,
يُطِيرُ عَنْهَا الوَبَرَ الصُّهَابِجَا
[Making to fly from her, or it makes to fly from her, the fur of the colour termed صُهْبَة]; meaning الصُّهَابِىَّ; contracting it, and changing the ى into ج: and El-'Ajjلj applies صُهَابِىّ in a similar manner, as an epithet, to a camel's lip. (TA.) ― -b2- Also Full, or complete, without lack or defect. (K.) ― -b3- And applied to camels (نَعَمٌ) as meaning From which the poor-rate has not been taken; (K, TA;) they being left complete, without lack or deficiency. (TA.) ― -b4- And, applied to a man, (K, TA,) Low, ignoble, or mean; (TA;) for whom, or to whom, there is no دِيوَان [or register of the names of pensioners or the like]. (K, TA.) ― -b5- And Hard, strong, vehement, or violent. (A, K.) Hence, مَوْتٌ صُهَابِىٌّ (tropical:) A hard, or violent, death; like مَوْتٌ أَحْمَرُ. (A, TA.)

صَاهِبْ
صَاهِبْ ذ ↓ اِصْهَبْ, (O,) or صَاهِبْ ↓ أَصْهِبْ, (so in a copy of the K, in the CK اَصْهَبْ صَاهِبْ,) a call to ewes to be milked: (O, K:) it [i. e. صاهب] is a name for Ewes: (O:) in one copy of the K, a call to the stallion [meaning the stallion camel] on the occasion of covering. (TA.)

صَيْهَبٌ
صَيْهَبٌ ذ A hard place: (Sh, K:) pl. صَيَاهِبُ. (Sh, TA.) Level ground: (K:) so some say: (Sh, TA:) pl. as above: (TA:) or ضَيْهَبٌ has this meaning. (O.) Any place, (K,) or any high, or rugged, or high and rugged, ground, or place of a mountain, (O,) upon which the sun is vehemently hot so that flesh-meat is broiled upon it: (O, K:) Lth assigns this meaning to ضَيْهَبٌ; but AM says that the right word is صَيْهَبٌ. (TA in art. ضهب.) And A hard rock: and stones: (K:) [or] by stones are here meant hard rocks: (O:) [but] this is a meaning of the pl. صَيَاهِبُ. (JK.) ― -b2- A hard, or strong, camel; fem. with ة: likened to the stones so called. (T, O, TA.) ― -b3- ― -b4- And A tall man. (K.) ― -b5- And A hot day: (K:) or a day intensely hot: (O, TA:) and so صَيْهَدٌ. (TA.) ― -b6- And Intenseness of heat: (K:) so on the authority of IAar alone; others explaining it as an epithet. (TA.)

أَصْهَبُ
أَصْهَبُ ذ , applied to hair, (A, TA,) [and to camel's fur or hair,] and to a man, (S,) and to a camel, (A,) or to a male [of mankind and of camels], (Mgh, Msb,) fem. صَهْبَآءُ: (A, Mgh, Msb:) pl. صُهْبٌ: (S, A, Msb, K:) Of the colour termed صُهْبَة [expl. above]: (S, A, Mgh, Msb:) as some say, (TA,) applied to hair, it means having redness intermixed with its whiteness: (K, TA:) accord. to As, it is nearly the same as أَصْبَحُ: (TA:) applied to a camel, having redness intermixed with his whiteness, the upper part of the fur being red, and the inner parts white: (S:) or not having the inner parts [of the fur] intensely white, the flanks and sides having somewhat of whiteness; the اصهب being less white than what is termed آدَمُ, having a dusky hue in the upper parts and a whiteness in the lower parts: (T, TA:) or not intensely white: (K:) or, accord. to IAar, white: and he says that the صُهْب and أُدْم were called by the Arabs “ the Kureysh of camels, ” i. e. the most noble, and the best, as Kureysh were considered by them the best of them; also, that صُهْبَة was said to be the most famous and the best of colours, and that a she-camel of that colour was said to be the most swift of all: [see also أَحْمَرُ as applied to a camel:] but accord. to As, آدَمُ applied to a camel signifies white; and أَصْهَبُ, white intermixed with redness: (TA:) [see also صُهَابِىٌّ:] the dim. is ↓ أُصَيْهِبُ. (Msb.) ― -b2- صُهْبُ السِّبَالِ [lit. Persons red, or reddish, &c., in respect of the mustaches, &c.,] is a designation of (tropical:) enemies; and is applied to them even if not really صُهْبُ السِّبَالِ: (As, S, A, * L, K:) originally applied to the Greeks (الرُّوم), because redness of the hair was [common] among them, and they were enemies of the Arabs: (S, L, TA:) applied to others, it designates them as being as great enemies as the Greeks. (TA.) ― -b3- الأَصْهَبُ is an appellation of The lion: (K:) because of his colour. (TA.) ― -b4- And [for the same reason] أَصْهَبُ is a designation of The male ostrich. (L, TA.) ― -b5- Hence also (S, TA) الصَّهْبَآءُ signifies Wine: (S, K:) or wine expressed from white grapes: (K:) used in this sense as a proper name: (AHn, K:) but also used without the article ال; being originally an epithet. (TA.) ― -b6- يَوْمٌ أَصْهَبُ (tropical:) A cold day: (K:) or a day intensely cold. (A, TA.)

أُصَيْهِبُ
أُصَيْهِبُ ذ dim. of أَصْهَبُ, q. v. (Msb.)

مُصَهَّبٌ
مُصَهَّبٌ ذ (tropical:) Flesh-meat mixed with fat. (A, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) What is termed صَفِيف [here app. meaning cut into strips or slices, and laid upon live coals, or upon rocky ground vehemently heated by the sun (see صَيْهَبٌ)], (O, K, and so in a copy of the S, in some copies of the K غَلِيظ, and in one copy ضَعِيف,) of roast flesh-meat. (S, O, K.) ― -b3- And Wild animals (وَحْش) [of various kinds or species] mixed together. (O, K, and in one of my copies of the S.)

##### Türkçe

صَهِبَ
1 **صَهِبَ** ذ , (Mgh, L, Msb, TA,) muzâri‘i **صَهَبَ** , (Msb,) mastarı **صَهَبٌ** (Mgh, * L, Msb, TA) [ve görünüşe göre **صُهُوبَةٌ** da; ve belki **صُهْبَةٌ** de, bkz.], saç hakkında [ve devenin yünü yahut kılı hakkında] denir: **أَصْهَب** diye adlandırılan türden oldu yahut öyle oldu; yani **صُهْبَة** diye adlandırılan renkten; (Mgh, L, Msb, TA;) bunun gibi ↓ **اصهبّ** ve ↓ **اصهابّ** da. (L, TA.) -A2- **صَاهِبْ**’e de bak.

اصهب
4 **اصهب** ذ O (erkek deve [yani damızlık erkek deve]) için, kendisine **صُهْب** [**أَصْهَبُ**’un çoğulu] diye adlandırılan yavrular doğdu: (K:) yahut M ve L’ye göre, o (bir adam) için, kendisine böyle adlandırılan çocuklar doğdu. (TA.) -A2- **صَاهِبْ**’e de bak.

9 **اـِصْهَبَّ** ve 11: birinci paragrafa bak.

صَهَبٌ
**صَهَبٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

صُهْبَةٌ
**صُهْبَةٌ** ذ (S, A, Mgh, Msb, K) ve ↓ **صُهُوبَةٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve ↓ **صَهَبٌ**, (A, Mgh, K,) [sonuncusunun L ve Msb ve TA’da bir mastar olduğu söylenir, (bkz. 1,) ve ötekilerin her biri de böyle olabilir; yalın isimler olarak kullanılmıştır,] Kızıllık, (T, Mgh, Msb, K,) yahut [**شُقْرَة** diye adlandırılan türden bir kızıllık], (S, K,) başın (T, S, Mgh) ve sakalın (T, S, Mgh, Msb, K) saçında/kılında; dışı kızıl, içi siyahlıkla birlikte iken: (T, Mgh:) yahut kıla kızıllık çalması; kökleri siyah olup, böylece kıl yağlandığında sanki siyahmış gibi görünür: (As, TA:) yahut siyahlık içinde kızıllık: (A:) yahut siyahlıkla karışık olarak kızıllık; yahut bazılarına göre, kılın tamamının kızıllığı. (TA.)

صُهُوبَةٌ
**صُهُوبَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

صُهَابِىٌّ
**صُهَابِىٌّ** ذ , deveye nispetle, **أَصْهَبُ** ile aynı (bkz.); (S, K;) ve onun müennesi, ة ile, **صَهْبَآءُ** ile eşanlamlıdır [**أَصْهَبُ**’un müennesi]: yahut aslı, **صُهَابٌ** adlı belirli bir damızlık erkeğe yahut bir yere nispet edilen deve: (S, K:) yahut, muzaf bir isim olarak kullanılmazsa, **صُهَابٌ** adlı bir damızlıktan türemiş demektir: Tarafeh müennesi muzaf isim olarak **صُهَابِيَّةُ العُثْنُونِ** ibaresinde kullanır [alt çenenin altındaki uzun kıllarda **صُهْبَة** diye adlandırılan renkte bir dişi deve]: (T, TA:) fakat Himyلn [onu muzaf isim olarak kullanmaksızın] şöyle der,
يُطِيرُ عَنْهَا الوَبَرَ الصُّهَابِجَا
[Ondan, yahut o, **صُهْبَة** diye adlandırılan renkteki yünü uçurur]; bununla **الصُّهَابِىَّ** kastedilmiştir; onu kısaltarak ve **ى**’yi **ج**’ye çevirerek: ve El-’Ajjلj **صُهَابِىّ**’yi benzer biçimde, bir sıfat olarak, devenin dudağına uygular. (TA.) ― -b2- Ayrıca: eksik ve kusur olmaksızın dolu yahut tam. (K.) ― -b3- Ve develere (نَعَمٌ) uygulanarak: kendilerinden zekât alınmamış olan; (K, TA;) eksiksiz, noksansız bırakılmış olmaları sebebiyle. (TA.) ― -b4- Ve bir adama uygulanarak, (K, TA,) alçak, soysuz yahut bayağı; (TA;) kendisi için, yahut kendisine, **دِيوَان** [maaşlıların adlarının kaydı vb.] bulunmayan. (K, TA.) ― -b5- Ve: sert, güçlü, şiddetli yahut zorlayıcı. (A, K.) Buradan, **مَوْتٌ صُهَابِىٌّ** (mecaz:) sert yahut şiddetli bir ölüm; **مَوْتٌ أَحْمَرُ** gibi. (A, TA.)

صَاهِبْ
**صَاهِبْ** ذ ↓ **اِصْهَبْ**, (O,) yahut **صَاهِبْ** ↓ **أَصْهِبْ**, (K’nın bir nüshasında böyle; CK’da **اَصْهَبْ صَاهِبْ**, ) sağılacak koyunlara çağrı: (O, K:) o [yani **صاهب**], koyunlar için bir addır: (O:) K’nın bir nüshasında, aşım sırasında damızlık erkeğe [yani damızlık erkek deveye] çağrı. (TA.)

صَيْهَبٌ
**صَيْهَبٌ** ذ sert bir yer: (Sh, K:) çoğulu **صَيَاهِبُ**. (Sh, TA.) Düz yer: (K:) bazıları böyle söyler: (Sh, TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir: (TA:) yahut bu anlam **ضَيْهَبٌ**’undur. (O.) Herhangi bir yer, (K,) yahut güneşin şiddetle sıcak olduğu, üzerinde etin kızardığı herhangi bir yüksek yer, yahut engebeli yer, yahut yüksek ve engebeli yer, yahut dağın bir yeri: (O, K:) Lth bu anlamı **ضَيْهَبٌ**’a verir; fakat AM doğru kelimenin **صَيْهَبٌ** olduğunu söyler. (TA, md. ضهب’de.) Ve sert bir kaya: ve taşlar: (K:) [yahut] burada taşlarla kastedilen sert kayalardır: (O:) [fakat] bu, çoğul **صَيَاهِبُ**’un bir anlamıdır. (JK.) ― -b2- Sert yahut güçlü bir deve; müennesi ة ile: böyle adlandırılan taşlara benzetilmiştir. (T, O, TA.) ― -b3- ― -b4- Ve uzun boylu bir adam. (K.) ― -b5- Ve sıcak bir gün: (K:) yahut aşırı sıcak bir gün: (O, TA:) ve böylesi **صَيْهَدٌ**. (TA.) ― -b6- Ve sıcağın şiddeti: (K:) yalnız IAar’ın rivayetine göre; başkaları onu bir sıfat olarak açıklar. (TA.)

أَصْهَبُ
**أَصْهَبُ** ذ , saça (A, TA,) [ve devenin yününe yahut kılına] ve bir adama, (S,) ve bir deveye, (A,) yahut erkek olana [insan ve develerden], (Mgh, Msb,) uygulanır; müennesi **صَهْبَآءُ**: (A, Mgh, Msb:) çoğulu **صُهْبٌ**: (S, A, Msb, K:) **صُهْبَة** diye adlandırılan renkten [yukarıda açıklanmıştır]: (S, A, Mgh, Msb:) bazılarına göre, (TA,) saça uygulandığında, beyazlığına kızıllık karışmış olmak demektir: (K, TA:) As’a göre, **أَصْبَحُ** ile neredeyse aynıdır: (TA:) deveye uygulandığında, beyazlığına kızıllık karışmış olmak; yünün üst kısmı kızıl, iç kısımları beyaz olmak: (S:) yahut iç kısımları [yünün] pek beyaz olmamak; böğürler ve yanlar bir miktar beyazlık taşımak; **اصهب** denilen, **آدَمُ** denilenden daha az beyaz olmak; üst kısımlarda donuk bir renk, alt kısımlarda beyazlık bulunmak: (T, TA:) yahut pek beyaz olmamak: (K:) yahut IAar’a göre, beyaz; ve o der ki **صُهْب** ve **أُدْم** Araplarca “develerin Kureyş’i” diye adlandırılırdı; yani en soylu ve en iyi; Kureyş’i onların en iyisi saymaları gibi; ayrıca **صُهْبَة**’nin renklerin en meşhuru ve en iyisi olduğu söylenirdi ve o renkte bir dişi devenin hepsinden daha hızlı olduğu söylenirdi: [deveye uygulanan **أَحْمَرُ**’a da bak:] fakat As’a göre, deveye uygulanan **آدَمُ** beyaz demektir; **أَصْهَبُ** ise kızıllıkla karışık beyaz: (TA:) [**صُهَابِىٌّ**’ye de bak:] küçültmesi ↓ **أُصَيْهِبُ**’dur. (Msb.) ― -b2- **صُهْبُ السِّبَالِ** [lafzen: bıyıklar vb. bakımından kızıl yahut kızılımsı kimseler] (mecaz:) düşmanların bir adlandırmasıdır; gerçekten **صُهْبُ السِّبَالِ** olmasalar bile onlara uygulanır: (As, S, A, * L, K:) aslen Rumlara (الرُّوم) uygulanırdı; çünkü saçın kızıllığı onlarda [yaygın] idi ve onlar Arapların düşmanlarıydı: (S, L, TA:) başkalarına uygulandığında, onları Rumlar kadar büyük düşmanlar olmakla niteler. (TA.) ― -b3- **الأَصْهَبُ**, aslanın bir lakabıdır: (K:) rengi sebebiyle. (TA.) ― -b4- Ve [aynı sebeple] **أَصْهَبُ**, erkek devekuşunun bir adlandırmasıdır. (L, TA.) ― -b5- Buradan ayrıca (S, TA) **الصَّهْبَآءُ** şarap demektir: (S, K:) yahut beyaz üzümlerden sıkılmış şarap: (K:) bu anlamda özel ad olarak kullanılır: (AHn, K:) fakat ال takısı olmaksızın da kullanılır; aslen bir sıfat iken. (TA.) ― -b6- **يَوْمٌ أَصْهَبُ** (mecaz:) soğuk bir gün: (K:) yahut aşırı soğuk bir gün. (A, TA.)

أُصَيْهِبُ
**أُصَيْهِبُ** ذ **أَصْهَبُ**’un küçültmesi, bkz. (Msb.)

مُصَهَّبٌ
**مُصَهَّبٌ** ذ (mecaz:) yağ ile karıştırılmış et. (A, TA.) ― -b2- (mecaz olduğu varsayılır:) **صَفِيف** diye adlandırılan şey [burada görünüşe göre: şeritler yahut dilimler hâlinde kesilip canlı közlerin üzerine, yahut güneşin şiddetle ısıttığı kayalık zemine serilen (bkz. **صَيْهَبٌ**)], (O, K, ve S’nin bir nüshasında da böyle; K’nın bazı nüshalarında **غَلِيظ**, bir nüshada **ضَعِيف**, ) kızartılmış etten. (S, O, K.) ― -b3- Ve birbirine karışmış yaban hayvanları (وَحْش) [çeşitli türlerden yahut cinslerden]. (O, K, ve S’nin nüshalarımdan birinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَهِبَ
صَهِبَ A ( n. ac. صُهْبَة 3t ,  صَهَب 4 ,  صُهُوْبَة 27t ),
a.  Was fair, auburn, blonde; was red-haired.

b.  Was bay ( horse ).
صُهْبَة 3t ,  صَهَب 4 , Ruddiness; red; auburn; bay ( colour ).
أَصْهَبُ
أَصْهَبُ 14 , ( pl. صُهْب 3 ),
a.  Red; auburn, fair; ruddy.

b.  Bay ( horse ).

صُهُوْبَة
صُهُوْبَة 27t ,
a.  see 3t .

صَهْبَآءُ
صَهْبَآءُ 42
a.  [ art. ], The rosy, the ruddy : wine.

صَهَّبَ
N. P. صَهَّبَ II ,
a.  Mixed.

b.  Fat.

صَيْهَب
صَيْهَب
a.  Place scorched up by the sun.

b.  Intense heat; scorching hot day.

##### Türkçe

**صَهِبَ**
**صَهِبَ** A (mastar: **صُهْبَة** 3t, **صَهَب** 4, **صُهُوْبَة** 27t),
a. Sarışın, kumral, açık renkli idi; kızıl saçlı idi.

b. (At) doru idi.

**صُهْبَة** 3t, **صَهَب** 4, Kızıllık; kırmızı; kumral; (renk olarak) doru.

**أَصْهَبُ**
**أَصْهَبُ** 14, (çoğulu: **صُهْب** 3),
a. Kırmızı; kumral, sarışın; kızıl.

b. (At) doru.

**صُهُوْبَة**
**صُهُوْبَة** 27t,
a. 3t’ye bak.

**صَهْبَآءُ**
**صَهْبَآءُ** 42
a. [harf-i tarif ile], Gül renkli, kızıl: şarap.

**صَهَّبَ**
N. P. **صَهَّبَ** II,
a. Karıştırdı.

b. Şişman.

**صَيْهَب**
**صَيْهَب**
a. Güneş tarafından kavrulmuş yer.

b. Şiddetli sıcak; kavurucu sıcak gün.
