# صهصه (ص-ه-ص-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ه - ص - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

صَهَّ القَوْمَ وصَهْصَهَ بهم: زَجَرَهُمْ، وقد قالوا صَهْصَيْتُ فأَبدلوا الياء من الهاء، كما قالوا دَهْدَيْتُ في دَهْدَهْتُ. وصَهْ: كلمة زَجْرٍ للسكوت؛ قال:
صَهْ لا تَكَلَّمْ لحَمَّادٍ بداهِيةٍ،
عَلَيْكَ عَيْنٌ من الأَجْذاعِ والقَصَبِ
وصَهْ: كلمة بنيت على السكون، وهو اسم سمي به الفعل، ومعناه اسكت، تقول للرجل إِذا سَكَّنْته وأَسْكَتَّهُ صَهْ، فإِن وصلت نونت قلت صَهٍ صَهْ، وكذلك مَهْ، فإِن وصلت قلت مَهٍ مَهْ، وكذلك تقول للشيء، إِذا رضيته بَخْ وبَخٍ بَخْ، ويقال: صَهِ، بالكسر، قال ابن جني: أَما قولهم صَهٍ إِذا نوَّنت فكأَنك قلت سُكوتاً، وإِذا لم تنوّن فكأَنك قلت السكوتَ، فصار التنوين علم التنكير وتركه علم التعريف؛ وأَنشد الليث:
إِذا قال حادِينا لتَشْبِيهِ نَبْأَةٍ:
صَهٍ لم يَكُنْ إِلاَّ دَوِيُّ المَسامع
قال: وكل شيء من موقوفِ الزَّجْر فإِن العرب قد تُنَوِّنُه مخفوضاً، وما كان غيرَ موقوف فعلى حركةٍ صَرْفُه في الوجوه كلها. وتضاعف صَهْ فيقال: صَهْصَهْتُ بالقوم؛ قال المبرد: إِن وصلت فقلت صَهٍ يا رجل بالتنوين فإِنما تريد الفرق بين التعريف والتنكير لأَن التنوين تنكير، قال ابن الأَثير: وقد تَكَرَّرَ ذِكْرُ صَه في الحديث، وهي تكون للواحد والاثنين والجمع والمذكر والمؤنث بمعنى اسْكُتْ؛ قال: وهي من أَسماء الأَفعال، وتنوّن ولا تنوّن، فهي للتنكير كأَنك قلت اسكت سكوتاً، وإِذا لم تنوّن فللتعريف أَي اسكت السكوت المعروف منك، والله تعالى أَعلم.
 (* قوله «مضارب الضبه» الذي في المحكم: فضارب بالفاء).

##### Türkçe

**صَهَّ** kavmi ve **صَهْصَهَ** onlarla: onları azarladı; ve demişlerdir: **صَهْصَيْتُ**; böylece **الهاء**’dan **الياء**’yı بدل ettiler; nitekim **دَهْدَيْتُ** dediler, **دَهْدَهْتُ**’te. Ve **صَهْ**: sükût için bir azarlama kelimesidir; dedi ki:

**صَهْ** konuşma, **حَمَّادٍ** için bir musibetle,
senin üzerinde **الأَجْذاعِ** ve **القَصَبِ**’den bir göz vardır.

Ve **صَهْ**: sükûn üzere bina edilmiş bir kelimedir; ve o, kendisiyle fiilin adlandırıldığı bir isimdir; ve manası: sus. Erkeğe, onu sakinleştirdiğin ve susturduğun zaman **صَهْ** dersin; eğer وصل edersen tenvinlersin, **صَهٍ صَهْ** dersin; aynı şekilde **مَهْ**; eğer وصل edersen **مَهٍ مَهْ** dersin; aynı şekilde şeye, onu razı bulduğun zaman **بَخْ** ve **بَخٍ بَخْ** dersin. Ve denilir: **صَهِ** kesre ile. İbn Cinnî dedi: onların **صَهٍ** sözlerine gelince, tenvinlediğin zaman sanki “**سُكوتاً**” demiş gibisin; ve tenvinlemediğin zaman sanki “**السكوتَ**” demiş gibisin; böylece tenvin nekreliğin alâmeti oldu, onu terk etmek de marifeliğin alâmeti oldu. Ve Leys inşad etti:

Ne zaman bizim hâdîmiz, bir haberin benzetilmesi için dedi:
**صَهٍ**; kulakların uğultusundan başka bir şey olmadı.

Dedi: ve durdurulmuş azarlamadan olan her şeyde, Araplar onu mecrûr olarak tenvinleyebilir; ve durdurulmuş olmayan ise, bütün vecihlerde onun sarfı bir hareke üzerinedir. Ve **صَهْ** iki kat yapılır; böylece denilir: **صَهْصَهْتُ** kavimle. Müberred dedi: eğer وصل edersen de “**صَهٍ** ey adam” diye tenvin ile söylersen, ancak marife ile nekre arasındaki farkı kast edersin; çünkü tenvin nekreliktir. İbnü’l-Esîr dedi: hadiste **صَه**’in zikri tekrar etmiştir; ve o, bir, iki ve cem‘ için; müzekker ve müennes için “sus” manasında olur. Dedi: ve o, fiillerin isimlerindendir; tenvinlenir ve tenvinlenmez; böylece o, nekrelik içindir; sanki “sus, bir susuşla” demiş gibisin; ve eğer tenvinlemezsen, marifelik içindir; yani: senden bilinen susuşu sus. Ve Allah Teâlâ daha iyi bilendir.

(* Onun “**مضارب الضبه**” sözü ki **المحكم**’dedir: o hâlde **فضارب** fâ ile).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!صَْهٍ ، بسكونِ الهاءِ وكسْرِها مُنَوَّنَةً : كَلمَةُ زَجْرٍ للمُتَكلِّمِ أَي اسْكُتْ ) .
( ذكر المصنِّفُ لُغَتَيْن *!صَهْ *!وصَهٍ ، وَفاتَهُ : صَهاً بالفتْحِ مع التّنْوين .
ويقالُ : صَهِ بالكسْرِ من غيرِ تَنْوينٍ .
وقوْلُه : كلمةُ زَجْرٍ ، هكذا هو في المُحْكَم ، والأولى اسمُ فعْلٍ مَعْناهُ الأَمْرُ بالسّكوتِ .
ففي الصِّحاحِ : صَهْ : كلمةٌ بُنِيَتْ على السكُونِ ، وهو اسمٌ سُمِّي به الفِعْل ، ومَعْناه اسْكُتْ ، تقولُ للرّجُلِ إذا أَسْكَتَّه : *!صَهْ ، فإنْ وَصَلْتَ نَوَّنْتَ فقُلْتَ : *!صَهٍ صَهْ .
وقالَ المبَرِّدُ : فإن قُلْتَ : صَهٍ يا رَجُل ، بالتّنْوين ، فإنَّما تُريدُ الفَرْقَ بينَ التَّعْريفِ والتَّنْكيرِ لأنَّ التَّنْوينَ تَنْكِيرٌ ، انتَهَى .
وقالَ ابنُ جنِّي : أَمَّا قوْلُهم : صَهٍ إذا نَوَّنْتَ فكأنَّك قُلْتَ سُكوتاً ، وإذا لم تنوِّنْ

فكَأَنَّك قُلْتَ : السكوتَ ، فصارَ التَّنْوينُ علم التَّنْكِير وتَرْكَه علم التَّعْريفِ ؛ وأَنْشَدَ اللّيْثُ :
إذا قال حادِينَا لتَشْبِيهِ نَبْأَةٍ صَهٍ لم يَكُنْ إلاَّ دَوِيُّ المَسامِعقالَ : وكلُّ شيءٍ من موقوفِ الزَّجْرِ فإنَّ العَرَبَ قد تُنَوِّنُه مَخْفوضاً ، وما كانَ غيرَ مَوْقوفٍ فعلى حركةٍ صَرْفُه في الوُجُوهِ كُلّها .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : صَه تكونُ للواحِدِ وللاثْنَيْن والجَمْعِ والمُذكّرِ والمُؤنَّثِ بمعْنَى اسْكُتْ ، وهي مِن أَسْماءِ الأفْعالِ ، وتنوَّنُ ولا تنوَّنُ ، فإذا نَوَّنْتَ ، فهي للتَّنْكيرِ ، كأَنَّك قُلْتَ : اسْكُتْ سُكوتاً ، وإذا لم تنوِّنْ فللتَّعريفِ أَي اسْكُتْ السّكُوتَ المَعْروفَ منك ، انتَهَى ؛ وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه في اللغةِ الأُولى :
صَهْ لا تَكَلَّمْ لحمَّادٍ بداهِيةٍ عَلَيْكَ عَيْنٌ من الأَجْذاعِ والقَصَبِ ( *!وصَهْصَهَ بِهِمْ : أَسْكَتَهُمْ ) ، وهو مِن تضاعف *!صَهْ ، أَي زَجَرَهُم ، ( فقالَ لهم : صَهْ صَهْ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!صَهَّ القَوْمَ : زَجَرَهُم .
وقالوا : *!صَهْصَيْتُ فأَبْدلُوا الياءَ مِن الهاءِ كما قالوا : دَهْدَيْتُ في دَهْدَهْتُ .
2 ( فصل الضاد ) مع الهاء ) 2
أَهْمَلَهُ الجوْهرِيُّ .

##### Türkçe

: ( **صَهٍ** , **الهاءِ**’nin sükûnu ve kesriyle, tenvinli: konuşan için bir azarlama kelimesidir; yani “sus” ) .
( Musannif iki lugatı zikretti: **صَهْ** ve **صَهٍ** , ve ondan kaçırdı: fetha ile tenvinle **صَهاً** .
Ve denilir: tenvinsiz kesr ile **صَهِ** .
Ve onun sözü: “bir azarlama kelimesi”, işte bu, **المُحْكَم**’de böyledir; ve daha evlâsı, mânâsı susmayı emretmek olan bir fiil ismidir.
Böylece **الصِّحاح**’ta: **صَهْ**: sükûn üzere bina edilmiş bir kelimedir; ve o, kendisiyle fiilin adlandırıldığı bir isimdir; ve mânâsı “sus”tur; erkeğe, onu susturduğun zaman, **صَهْ** dersin; eğer vasledersen tenvinlersin de şöyle dersin: **صَهٍ صَهْ** .
Ve **المبَرِّدُ** dedi: eğer “**صَهٍ** ey adam” dersen, tenvin ile, ancak tarif ile tenkiri ayırmayı istersin; çünkü tenvin tenkirdir; bitti.
Ve **ابنُ جنِّي** dedi: onların “**صَهٍ**” sözüne gelince, tenvinlediğin zaman sanki “bir susuş” demiş olursun; ve tenvinlemezsen

sanki “susmayı” demiş olursun; böylece tenvin tenkir alâmeti, onu terk etmek tarif alâmeti oldu; ve **اللّيْثُ** şu beyti okudu:
إذا قال حادِينَا لتَشْبِيهِ نَبْأَةٍ صَهٍ لم يَكُنْ إلاَّ دَوِيُّ المَسامِعقالَ : Ve azarlamanın mevkuf olanından her şey, şüphesiz Arap onu mecrur olarak tenvinleyebilir; ve mevkuf olmayan ise, bütün vecihlerde i‘rabının sarfı bir hareke üzeredir.
Ve **ابنُ الأثيرِ** dedi: **صَه** bir için, iki için, cem‘ için, müzekker ve müennes için “sus” mânâsıyla olur; ve o, fiil isimlerindendir; tenvinlenir ve tenvinlenmez; eğer tenvinlersen, o tenkir içindir; sanki “bir susuşla sus” demiş olursun; ve eğer tenvinlemezsen tarif içindir; yani “senden bilinen susmayı sus”; bitti; ve **ابنُ سِيدَه** birinci lugatta şu beyti okudu:
صَهْ لا تَكَلَّمْ لحمَّادٍ بداهِيةٍ عَلَيْكَ عَيْنٌ من الأَجْذاعِ والقَصَبِ ( **صَهْصَهَ بِهِمْ** : onları susturdu ) , ve o, **صَهْ**’in teza‘ufundandır; yani onları azarladı, (onlara dedi ki: **صَهْ صَهْ** ) .
( Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**صَهَّ القَوْمَ** : onları azarladı.
Ve dediler: **صَهْصَيْتُ**; böylece **الهاءِ**’den **الياءَ**’yı ibdâl ettiler; nitekim “**دَهْدَيْتُ**” dediler, “**دَهْدَهْتُ**”da.
2 ( **الضاد** faslı ) **الهاء** ile ) 2
Onu **الجوْهرِيُّ** ihmâl etti.
