# صهصه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صهصه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صهصه

صَهَّ القَوْمَ وصَهْصَهَ بهم: زَجَرَهُمْ، وقد قالوا صَهْصَيْتُ فأَبدلوا الياء من الهاء، كما قالوا دَهْدَيْتُ في دَهْدَهْتُ. وصَهْ: كلمة زَجْرٍ للسكوت؛ قال:
صَهْ لا تَكَلَّمْ لحَمَّادٍ بداهِيةٍ،
عَلَيْكَ عَيْنٌ من الأَجْذاعِ والقَصَبِ
وصَهْ: كلمة بنيت على السكون، وهو اسم سمي به الفعل، ومعناه اسكت، تقول للرجل إِذا سَكَّنْته وأَسْكَتَّهُ صَهْ، فإِن وصلت نونت قلت صَهٍ صَهْ، وكذلك مَهْ، فإِن وصلت قلت مَهٍ مَهْ، وكذلك تقول للشيء، إِذا رضيته بَخْ وبَخٍ بَخْ، ويقال: صَهِ، بالكسر، قال ابن جني: أَما قولهم صَهٍ إِذا نوَّنت فكأَنك قلت سُكوتاً، وإِذا لم تنوّن فكأَنك قلت السكوتَ، فصار التنوين علم التنكير وتركه علم التعريف؛ وأَنشد الليث:
إِذا قال حادِينا لتَشْبِيهِ نَبْأَةٍ:
صَهٍ لم يَكُنْ إِلاَّ دَوِيُّ المَسامع
قال: وكل شيء من موقوفِ الزَّجْر فإِن العرب قد تُنَوِّنُه مخفوضاً، وما كان غيرَ موقوف فعلى حركةٍ صَرْفُه في الوجوه كلها. وتضاعف صَهْ فيقال: صَهْصَهْتُ بالقوم؛ قال المبرد: إِن وصلت فقلت صَهٍ يا رجل بالتنوين فإِنما تريد الفرق بين التعريف والتنكير لأَن التنوين تنكير، قال ابن الأَثير: وقد تَكَرَّرَ ذِكْرُ صَه في الحديث، وهي تكون للواحد والاثنين والجمع والمذكر والمؤنث بمعنى اسْكُتْ؛ قال: وهي من أَسماء الأَفعال، وتنوّن ولا تنوّن، فهي للتنكير كأَنك قلت اسكت سكوتاً، وإِذا لم تنوّن فللتعريف أَي اسكت السكوت المعروف منك، والله تعالى أَعلم.
 (* قوله «مضارب الضبه» الذي في المحكم: فضارب بالفاء).

### Türkçe

**صَهَّ** kavmi ve **صَهْصَهَ** onlarla: onları azarladı; ve demişlerdir: **صَهْصَيْتُ**; böylece **الهاء**’dan **الياء**’yı بدل ettiler; nitekim **دَهْدَيْتُ** dediler, **دَهْدَهْتُ**’te. Ve **صَهْ**: sükût için bir azarlama kelimesidir; dedi ki:

**صَهْ** konuşma, **حَمَّادٍ** için bir musibetle,
senin üzerinde **الأَجْذاعِ** ve **القَصَبِ**’den bir göz vardır.

Ve **صَهْ**: sükûn üzere bina edilmiş bir kelimedir; ve o, kendisiyle fiilin adlandırıldığı bir isimdir; ve manası: sus. Erkeğe, onu sakinleştirdiğin ve susturduğun zaman **صَهْ** dersin; eğer وصل edersen tenvinlersin, **صَهٍ صَهْ** dersin; aynı şekilde **مَهْ**; eğer وصل edersen **مَهٍ مَهْ** dersin; aynı şekilde şeye, onu razı bulduğun zaman **بَخْ** ve **بَخٍ بَخْ** dersin. Ve denilir: **صَهِ** kesre ile. İbn Cinnî dedi: onların **صَهٍ** sözlerine gelince, tenvinlediğin zaman sanki “**سُكوتاً**” demiş gibisin; ve tenvinlemediğin zaman sanki “**السكوتَ**” demiş gibisin; böylece tenvin nekreliğin alâmeti oldu, onu terk etmek de marifeliğin alâmeti oldu. Ve Leys inşad etti:

Ne zaman bizim hâdîmiz, bir haberin benzetilmesi için dedi:
**صَهٍ**; kulakların uğultusundan başka bir şey olmadı.

Dedi: ve durdurulmuş azarlamadan olan her şeyde, Araplar onu mecrûr olarak tenvinleyebilir; ve durdurulmuş olmayan ise, bütün vecihlerde onun sarfı bir hareke üzerinedir. Ve **صَهْ** iki kat yapılır; böylece denilir: **صَهْصَهْتُ** kavimle. Müberred dedi: eğer وصل edersen de “**صَهٍ** ey adam” diye tenvin ile söylersen, ancak marife ile nekre arasındaki farkı kast edersin; çünkü tenvin nekreliktir. İbnü’l-Esîr dedi: hadiste **صَه**’in zikri tekrar etmiştir; ve o, bir, iki ve cem‘ için; müzekker ve müennes için “sus” manasında olur. Dedi: ve o, fiillerin isimlerindendir; tenvinlenir ve tenvinlenmez; böylece o, nekrelik içindir; sanki “sus, bir susuşla” demiş gibisin; ve eğer tenvinlemezsen, marifelik içindir; yani: senden bilinen susuşu sus. Ve Allah Teâlâ daha iyi bilendir.

(* Onun “**مضارب الضبه**” sözü ki **المحكم**’dedir: o hâlde **فضارب** fâ ile).
