# صهصه — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صهصه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B5%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صهصه

: ( *!صَْهٍ ، بسكونِ الهاءِ وكسْرِها مُنَوَّنَةً : كَلمَةُ زَجْرٍ للمُتَكلِّمِ أَي اسْكُتْ ) .
( ذكر المصنِّفُ لُغَتَيْن *!صَهْ *!وصَهٍ ، وَفاتَهُ : صَهاً بالفتْحِ مع التّنْوين .
ويقالُ : صَهِ بالكسْرِ من غيرِ تَنْوينٍ .
وقوْلُه : كلمةُ زَجْرٍ ، هكذا هو في المُحْكَم ، والأولى اسمُ فعْلٍ مَعْناهُ الأَمْرُ بالسّكوتِ .
ففي الصِّحاحِ : صَهْ : كلمةٌ بُنِيَتْ على السكُونِ ، وهو اسمٌ سُمِّي به الفِعْل ، ومَعْناه اسْكُتْ ، تقولُ للرّجُلِ إذا أَسْكَتَّه : *!صَهْ ، فإنْ وَصَلْتَ نَوَّنْتَ فقُلْتَ : *!صَهٍ صَهْ .
وقالَ المبَرِّدُ : فإن قُلْتَ : صَهٍ يا رَجُل ، بالتّنْوين ، فإنَّما تُريدُ الفَرْقَ بينَ التَّعْريفِ والتَّنْكيرِ لأنَّ التَّنْوينَ تَنْكِيرٌ ، انتَهَى .
وقالَ ابنُ جنِّي : أَمَّا قوْلُهم : صَهٍ إذا نَوَّنْتَ فكأنَّك قُلْتَ سُكوتاً ، وإذا لم تنوِّنْ

فكَأَنَّك قُلْتَ : السكوتَ ، فصارَ التَّنْوينُ علم التَّنْكِير وتَرْكَه علم التَّعْريفِ ؛ وأَنْشَدَ اللّيْثُ :
إذا قال حادِينَا لتَشْبِيهِ نَبْأَةٍ صَهٍ لم يَكُنْ إلاَّ دَوِيُّ المَسامِعقالَ : وكلُّ شيءٍ من موقوفِ الزَّجْرِ فإنَّ العَرَبَ قد تُنَوِّنُه مَخْفوضاً ، وما كانَ غيرَ مَوْقوفٍ فعلى حركةٍ صَرْفُه في الوُجُوهِ كُلّها .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : صَه تكونُ للواحِدِ وللاثْنَيْن والجَمْعِ والمُذكّرِ والمُؤنَّثِ بمعْنَى اسْكُتْ ، وهي مِن أَسْماءِ الأفْعالِ ، وتنوَّنُ ولا تنوَّنُ ، فإذا نَوَّنْتَ ، فهي للتَّنْكيرِ ، كأَنَّك قُلْتَ : اسْكُتْ سُكوتاً ، وإذا لم تنوِّنْ فللتَّعريفِ أَي اسْكُتْ السّكُوتَ المَعْروفَ منك ، انتَهَى ؛ وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه في اللغةِ الأُولى :
صَهْ لا تَكَلَّمْ لحمَّادٍ بداهِيةٍ عَلَيْكَ عَيْنٌ من الأَجْذاعِ والقَصَبِ ( *!وصَهْصَهَ بِهِمْ : أَسْكَتَهُمْ ) ، وهو مِن تضاعف *!صَهْ ، أَي زَجَرَهُم ، ( فقالَ لهم : صَهْ صَهْ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!صَهَّ القَوْمَ : زَجَرَهُم .
وقالوا : *!صَهْصَيْتُ فأَبْدلُوا الياءَ مِن الهاءِ كما قالوا : دَهْدَيْتُ في دَهْدَهْتُ .
2 ( فصل الضاد ) مع الهاء ) 2
أَهْمَلَهُ الجوْهرِيُّ .

### Türkçe

: ( **صَهٍ** , **الهاءِ**’nin sükûnu ve kesriyle, tenvinli: konuşan için bir azarlama kelimesidir; yani “sus” ) .
( Musannif iki lugatı zikretti: **صَهْ** ve **صَهٍ** , ve ondan kaçırdı: fetha ile tenvinle **صَهاً** .
Ve denilir: tenvinsiz kesr ile **صَهِ** .
Ve onun sözü: “bir azarlama kelimesi”, işte bu, **المُحْكَم**’de böyledir; ve daha evlâsı, mânâsı susmayı emretmek olan bir fiil ismidir.
Böylece **الصِّحاح**’ta: **صَهْ**: sükûn üzere bina edilmiş bir kelimedir; ve o, kendisiyle fiilin adlandırıldığı bir isimdir; ve mânâsı “sus”tur; erkeğe, onu susturduğun zaman, **صَهْ** dersin; eğer vasledersen tenvinlersin de şöyle dersin: **صَهٍ صَهْ** .
Ve **المبَرِّدُ** dedi: eğer “**صَهٍ** ey adam” dersen, tenvin ile, ancak tarif ile tenkiri ayırmayı istersin; çünkü tenvin tenkirdir; bitti.
Ve **ابنُ جنِّي** dedi: onların “**صَهٍ**” sözüne gelince, tenvinlediğin zaman sanki “bir susuş” demiş olursun; ve tenvinlemezsen

sanki “susmayı” demiş olursun; böylece tenvin tenkir alâmeti, onu terk etmek tarif alâmeti oldu; ve **اللّيْثُ** şu beyti okudu:
إذا قال حادِينَا لتَشْبِيهِ نَبْأَةٍ صَهٍ لم يَكُنْ إلاَّ دَوِيُّ المَسامِعقالَ : Ve azarlamanın mevkuf olanından her şey, şüphesiz Arap onu mecrur olarak tenvinleyebilir; ve mevkuf olmayan ise, bütün vecihlerde i‘rabının sarfı bir hareke üzeredir.
Ve **ابنُ الأثيرِ** dedi: **صَه** bir için, iki için, cem‘ için, müzekker ve müennes için “sus” mânâsıyla olur; ve o, fiil isimlerindendir; tenvinlenir ve tenvinlenmez; eğer tenvinlersen, o tenkir içindir; sanki “bir susuşla sus” demiş olursun; ve eğer tenvinlemezsen tarif içindir; yani “senden bilinen susmayı sus”; bitti; ve **ابنُ سِيدَه** birinci lugatta şu beyti okudu:
صَهْ لا تَكَلَّمْ لحمَّادٍ بداهِيةٍ عَلَيْكَ عَيْنٌ من الأَجْذاعِ والقَصَبِ ( **صَهْصَهَ بِهِمْ** : onları susturdu ) , ve o, **صَهْ**’in teza‘ufundandır; yani onları azarladı, (onlara dedi ki: **صَهْ صَهْ** ) .
( Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**صَهَّ القَوْمَ** : onları azarladı.
Ve dediler: **صَهْصَيْتُ**; böylece **الهاءِ**’den **الياءَ**’yı ibdâl ettiler; nitekim “**دَهْدَيْتُ**” dediler, “**دَهْدَهْتُ**”da.
2 ( **الضاد** faslı ) **الهاء** ile ) 2
Onu **الجوْهرِيُّ** ihmâl etti.
